ଵାଯୁପୁରାଣମ୍

ସନ୍ଧାରଣାର୍ଥଂ ଭୂତାନାଂ ମାଯୈଷା ଵିଶ୍ଵନିର୍ମିତା। ଅନଯା ମାଯଯା ଵ୍ଯାପ୍ତଂ ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯଂ ସଚରାଚରମ୍ ।। ୫୧.

ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ଟିକେଇ ରଖିବା ପାଇଁ ଏହି ମାୟା ନିର୍ମିତ; ଏହି ମାୟା ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଚଳାଚଳ ଓ ଅଚଳ ଜଗତ ତିନି ଲୋକ ଭରିଯାଇଛି।

ଵିଶ୍ଵେଶୋ ଲୋକକୃଦ୍ଦେଵଃ ସହସ୍ରାଂଶୁଃ ପ୍ରଜାପତିଃ। ଧାତା କୃତ୍ସ୍ନସ୍ଯ ଲୋକସ୍ଯ ପ୍ରଭୁ ର୍ଵିଷ୍ଣୁର୍ଦିଵାକରଃ ।। ୫୧.

ଯିଏ ସମସ୍ତ ଜଗତଙ୍କ ନାଥ, ଲୋକ ତିଆରି କରିଥିବା ଦେବତା, ହଜାର ରେଖାର ଅଧିପତି, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ଠାକୁର, ସମସ୍ତ ଜଗତର ଧାରକ, ସେହି ପ୍ରଭୁ ବିଷ୍ଣୁ ହେଉଛନ୍ତି ସୂର୍ଯ୍ୟ।

ସର୍ଵଲୌକିକମମ୍ଭୋ ଵୈ ଯତ୍ସୋମାନ୍ନଭସଃ ସ୍ନୁତମ୍। ସୋମାଧାରଂ ଜଗତ୍ସର୍ଵମେତତ୍ତଥ୍ଯଂ ପ୍ରକୀର୍ତିତମ୍ ।। ୫୧.

ଆକାଶରୁ ଝରୁଥିବା ସମସ୍ତ ପାଣିକୁ ସୋମ ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ସମସ୍ତ ଜଗତ ସୋମ ଉପରେ ଭିତି କରି ଅଛି—ଏହା ନିଶ୍ଚିତ ସତ୍ୟ।

ସୂର୍ଯାଦୁଷ୍ଣଂ ନିସ୍ରଵତେ ସୋମାଚ୍ଛୀତଂ ପ୍ରଵର୍ତ୍ତତେ। ଶୀତୋଷ୍ଣଵୀର୍ଯୌ ଦ୍ଵାଵେତୌ ଯୁକ୍ତୌ ଧାରଯତୋ ଜଗତ୍ ।। ୫୧.

ସୂର୍ଯ୍ୟରୁ ତାପ ଆସେ, ଚନ୍ଦ୍ରମାରୁ ଶୀତଳତା ବିକାଶ ହୁଏ; ଏହି ଦୁଇଟି ଶକ୍ତି, ତାପ ଓ ଶୀତଳତା, ଏକଠି ହୋଇ ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ଧାରି ରଖିଛି।

ସୋମାଧାରା ନଦୀ ଗଙ୍ଗା ପଵିତ୍ରା ଵିମଲୋଦକା। ସୋମପୁତ୍ରପୁରୋଗାଶ୍ଚ ମହାନଦ୍ଯୋ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମାଃ ।। ୫୧.

ଗଙ୍ଗା ନଦୀ ସୋମର ଆଧାର, ସେ ପବିତ୍ର ଓ ସ୍ପଷ୍ଟ ପାଣିର ଅଧିକାରିଣୀ; ଏବଂ ସୋମଙ୍କ ପୁଅମାନେ ଯେଉଁଠାରେ ଅଗ୍ରଣୀ, ସେମାନେ ମହାନଦୀମାନେ, ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ।

ସର୍ଵଭୂତଶରୀରେଷୁ ଆପୋ ହ୍ଯନୁଗତାଶ୍ଚ ଯାଃ । ତେଷୁ ସନ୍ଦହ୍ଯମାନେଷୁ ଜଙ୍ଗମସ୍ଥାଵରେଷୁ ଚ। ଧୂମଭୂତାସ୍ତୁ ତା ଆପୋ ନିଷ୍କ୍ରାମନ୍ତୀହ ସର୍ଵଶଃ ।। ୫୧.

ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ଦେହରେ ଯେଉଁ ପାଣି ଅଛି, ଚଳାଚଳ ଓ ଅଚଳ ପ୍ରାଣୀ ଜଳିଯିବାବେଳେ, ସେହି ପାଣି ଧୂଆଁ ହୋଇ ସବୁଦିଗରୁ ବାହାରିଯାଏ।

ତେନ ଚାଭ୍ରାଣି ଜାଯନ୍ତେ ସ୍ଥାନମତ୍ରାମ୍ଭସାଂ ସ୍ମୃତମ୍ । ଆର୍କନ୍ତେଜୋ ହି ଭୂତେଭ୍ଯୋ ହ୍ଯାଦତ୍ତେ ରଶ୍ମିଭିର୍ଜଲମ୍ ।। ୫୧.

ସେଥିରୁ ମେଘ ତିଆରି ହୁଏ; ଏହିଠିକୁ ପାଣିର ଅବସ୍ଥାନ ବୋଲି ଜଣାଯାଏ। ସୂର୍ଯ୍ୟ ତାଙ୍କର କିରଣ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କୁ ପାଣି ଉଠାଇ ନେଇଯାନ୍ତି।

ସମୁଦ୍ରାଦ୍ଵାଯୁସଂଯୋଗାଦ୍ଵହନ୍ତ୍ଯାପୋ ଗଭସ୍ତଯଃ। ଯତସ୍ତ୍ଵୃତୁଵଶାତ୍ କାଲେ ପରିଵର୍ତ୍ତୋ ଦିଵାକରଃ। ଯଚ୍ଛତ୍ଯପୋ ହି ମେଘେଭ୍ଯଃ ଶୁକ୍ଲାଃ ଶୁକ୍ଲଗଭସ୍ତିଭିଃ ।। ୫୧.

ସମୁଦ୍ରରୁ ବାୟୁ ମିଶିଲେ, କିରଣମାନେ ପାଣି ବହନ କରନ୍ତି; ପରେ ଋତୁ ଓ ସମୟ ଅନୁଯାୟୀ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରିବର୍ତ୍ତନ କରନ୍ତି, ଧଳା ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ କିରଣ ଦ୍ୱାରା ମେଘକୁ ପାଣି ଦିଅନ୍ତି।

ଅଭ୍ରସ୍ଥା ପ୍ରପତନ୍ତ୍ଯାପୋ ଵାଯୁନା ସମୁଦୀରିତାଃ। ସର୍ଵଭୂତହିତାର୍ଥାଯ ଵାଯୁଭିଶ୍ଚ ସମନ୍ତତଃ ।। ୫୧.

ମେଘ ଭିତରେ ଥିବା ପାଣି, ବାୟୁ ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ତେଜିତ ହୋଇ, ତଳକୁ ପଡ଼ିଯାଏ; ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ଉପକାର ପାଇଁ, ବାୟୁ ଦ୍ୱାରା ସବୁଦିଗକୁ ପହଞ୍ଚିଯାଏ।

ତତୋ ଵର୍ଷତି ଷଣ୍ମାସାନ୍ ସର୍ଵଭୂତଵିଵୃଦ୍ଧଯେ। ଵାଯଵ୍ଯଂ ସ୍ତନିତଞ୍ଚୈଵ ଵୈଦ୍ଯୁତଞ୍ଚାଗ୍ନିସଂଭଵମ୍ ।। ୫୧.

ତାପରେ ଛଅ ମାସ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବର୍ଷା ହୁଏ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ବୃଦ୍ଧି ପାଇଁ; ବାୟୁ ଦ୍ୱାରା ଗର୍ଜନ ଓ ଅଗ୍ନିରୁ ହେଉଥିବା ବିଜୁଳି ସହିତ।

ମେହନାଚ୍ଚ ମିହେର୍ଦ୍ଧାତୋର୍ମେଘତ୍ଵଂ ଵ୍ଯଞ୍ଜଯନ୍ତି ଚ। ନ ଭ୍ରଶ୍ଯନ୍ତି ଯତସ୍ତ୍ଵାପସ୍ତଦଭ୍ରଂ କଵଯୋ ଵିଦୁଃ ।। ୫୧.

ବର୍ଷା ହେବା ଦ୍ୱାରା ମେଘର ସ୍ୱଭାବ ପ୍ରକାଶ ପାଏ; ପାଣି ତଳକୁ ଝରିଯାଏନାହିଁ, ଏହିକୁ ମେଘ ବୋଲି ଜ୍ଞାନୀମାନେ ଜାଣନ୍ତି।

ମେଘାନାଂ ପୁନରୁତ୍ପତ୍ତିସ୍ତ୍ରିଵିଧା ଯୋନିରୁଚ୍ଯତେ। ଆଗ୍ନେଯା ବ୍ରହ୍ମଜାଶ୍ଚୈଵ ପକ୍ଷଜାଶ୍ଚ ପୃଥଗ୍ଵିଧାଃ। ତ୍ରିଧା ଘନାଃ ସମାଖ୍ଯାତାସ୍ତେଷାଂ ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ସମ୍ଭଵମ୍ ।। ୫୧.

ମେଘମାନଙ୍କ ଉତ୍ପତ୍ତି ତିନି ପ୍ରକାରର—ଅଗ୍ନିରୁ, ବ୍ରହ୍ମାଠାରୁ ଓ ପଖା ଠାରୁ; ଏହି ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର। ମୁଁ ଏହାଙ୍କର ଉତ୍ପତ୍ତି କଥା କହିବି।

ଆଗ୍ନେଯାସ୍ତ୍ଵର୍ଣଜାଃ ପ୍ରୋକ୍ତାସ୍ତେଷାଂ ତସ୍ମାତ୍ ପ୍ରଵର୍ତ୍ତନମ୍। ଶୀତଦୁର୍ଦିନଵାତା ଯେ ସ୍ଵଗୁଣାସ୍ତେ ଵ୍ଯଵସ୍ଥିତାଃ ।। ୫୧.

ଅଗ୍ନିରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା ମେଘମାନେ ଅଗ୍ନିର ଗୁଣ ଧାରଣ କରନ୍ତି; ଯେଉଁମାନେ ଶୀତଳ, ଖରାପ ଦିନ ଓ ବାୟୁ ଗୁଣ ଧାରଣ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ନିଜ ଗୁଣରେ ଅଟୁଟ ଅଛନ୍ତି।

ମହିଷାଶ୍ଚ ଵରାହାଶ୍ଚ ମତ୍ତମାତଙ୍ଗଗାମିନଃ। ଭୂତ୍ଵା ଧରଣିମଭ୍ଯେତ୍ଯ ଵିଚରନ୍ତି ରମନ୍ତି ଚ ।। ୫୧.

ମହିଷ, ବନ୍ଦର, ମଦମସ୍ତ ହାତୀ ଆଦି ଆକୃତି ଧାରଣ କରି, ଭୂମିରେ ଆସି, ଘୁଞ୍ଚିଘୁଞ୍ଚି ଚାଲନ୍ତି ଓ ଆନନ୍ଦ କରନ୍ତି।

ଜୀମୂତା ନାମ ତେ ମେଘା ଏତେଭ୍ଯୋ ଜୀଵସମ୍ଭଵାଃ। ଵିଦ୍ଯୁଦ୍ଗୁଣଵିହୀନାଶ୍ଚ ଜଲଧାରାଵଲମ୍ବିନଃ ।। ୫୧.

ସେମାନେ ଜୀମୂତ ନାମକ ମେଘ; ଏହିଠାରୁ ପ୍ରାଣୀମାନେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି। ସେମାନେ ବିଦ୍ୟୁତ ଗୁଣ ନଥିବା, ଜଳଧାରା ଉପରେ ନିର୍ଭର କରନ୍ତି।

ମୂକା ଘନା ମହାକାଯା ପ୍ରଵାହସ୍ଯ ଵଶାନୁଗାଃ। କ୍ରୋଶମାତ୍ରାଚ୍ଚ ଵର୍ଷନ୍ତି କ୍ରୋଶାର୍ଦ୍ଧାଦପି ଵା ପୁନଃ ।। ୫୧.

ମୌନ, ବଡ଼ ଆକାରର ମେଘ, ବାୟୁର ଅନୁସରଣ କରି, ଏକ କ୍ରୋଶ କିମ୍ବା ଅର୍ଦ୍ଧ କ୍ରୋଶ ଦୂରରୁ ବର୍ଷା କରନ୍ତି।

ପର୍ଵତାଗ୍ରନିତମ୍ବେଷୁ ଵର୍ଷନ୍ତି ଚ ରମନ୍ତି ଚ। ବଲାକାଗର୍ଭଦାଶ୍ଚୈଵ ବଲାକାଗର୍ଭଧାରିଣଃ ।। ୫୧.

ସେମାନେ ପାହାଡ଼ର ଚୂଡ଼ା ଓ ଢାଳରେ ବର୍ଷା କରନ୍ତି ଓ ଆନନ୍ଦ କରନ୍ତି; ଏବଂ ଯେଉଁମାନେ ବଲାକା ଗର୍ଭ ଧାରଣ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ବଲାକା ଗର୍ଭ ଧାରଣ କରୁଥିବା ମେଘ।

ବ୍ରହ୍ମଜାନାମ ତେ ମେଘା ବ୍ରହ୍ମନିଃଶ୍ଵାସସମ୍ଭଵାଃ। ତେ ହି ଵିଦ୍ଯୁଦ୍ଗୁଣୋପେତାଃ ସ୍ତନଯନ୍ତି ସ୍ଵନପ୍ରିଯାଃ ।। ୫୧.

ହେ ମେଘମାନେ, ଆମେ ତୁମକୁ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଶ୍ୱାସରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ବୋଲି ଜାଣୁଛୁ। ବିଦ୍ୟୁତର ଗୁଣ ଥିବା ଏହି ମେଘମାନେ ଗର୍ଜନ କରନ୍ତି, ଏବଂ ଶବ୍ଦରେ ଆନନ୍ଦ ପାଆନ୍ତି।

ତେଷାଂ ଶବ୍ଦପ୍ରଣାଦେନ ଭୂମିଃ ସ୍ଵାଙ୍ଗରୁହୋଦ୍ଘମା। ରାଜ୍ଞୀ ରାଜ୍ଞାଭିଷିକ୍ତେଵ ପୁନର୍ଯୌଵନମଶ୍ରୁତେ। ତେଷ୍ଵିଯଂ ପ୍ରୀତିମାସକ୍ତା ଭୂତାନାଂ ଜୀଵିତୋଦ୍ଭଵା ।। ୫୧.

ମେଘମାନଙ୍କର ଗର୍ଜନର ଶବ୍ଦରେ ଭୂମିରେ ଗଛପଲା ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ଯେପରି ରାଜାଙ୍କ ଅଭିଷେକ ପରେ ରାନୀ ପୁନି ଯୌବନ ପାଉଥିବା ପରି। ଏହି ମେଘମାନେ ପ୍ରତି ଏଇ ଭୂମିର ଅନେକ ଭଲପାଇବା ଅଛି, କାରଣ ଏହାଠାରୁ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କର ଜୀବନ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ।

ଜୀମୂତା ନାମ ତେ ମେଘାସ୍ତେଭ୍ଯୋ ଜୀଵସ୍ଯ ସମ୍ଭଵଃ। ଦ୍ଵିତୀଯଂ ପ୍ରଵହଂ ଵାଯୁଂ ମେଘାସ୍ତେ ତୁ ସମାଶ୍ରିତାଃ ।। ୫୧.

ଏହି ମେଘମାନେକୁ ଜୀମୂତ ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ଏହିଠାରୁ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କର ଜନ୍ମ ହୁଏ। ଏମାନେ ଦ୍ୱିତୀୟ ପବନ ଧାରା ଉପରେ ଭିତି କରି ରହନ୍ତି।

ଏତେ ଯୋଜନମାତ୍ରାଚ୍ଚ ସାର୍ଦ୍ଧାର୍ଦ୍ଧାନ୍ନିଷ୍କୃତାଦପି। ଵୃଷ୍ଟିସର୍ଗସ୍ତଥା ତେଷାଂ ଧାରାସାରାଃ ପ୍ରକୀର୍ତ୍ତିତାଃ। ପୁଷ୍କରାଵର୍ତ୍ତକା ନାମ ଯେ ମେଘାଃ ପକ୍ଷସମ୍ଭଵାଃ ।। ୫୧.

ଏମାନଙ୍କ ଏକ ଯୋଜନା ଓ ଅର୍ଧ ଦୂରରୁ, କିମ୍ବା ତାହାଠାରୁ ଅଧିକ ଦୂରରୁ ବର୍ଷା ହୁଏ। ଏମାନଙ୍କର ଧାରା ଅବିରତ ବୋଲି ବର୍ଣ୍ଣନା ହୋଇଛି। ଯେଉଁ ମେଘମାନେ ପକ୍ଷରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ, ସେମାନେ ପୁଷ୍କରାବର୍ତ୍ତକ ବୋଲି ପରିଚିତ।

ଶକ୍ରେଣ ପକ୍ଷାଶ୍ଛିନ୍ନା ଯେ ପର୍ଵତାନାଂ ମହୋଜସାମ୍। କାମଗାନାଂ ପ୍ରଵୃଦ୍ଧାନାଂ ଭୂତାନାଂ ଶିଵମିଚ୍ଛତା ।। ୫୧.

ଏହି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପର୍ବତମାନଙ୍କର ପକ୍ଷ ଇନ୍ଦ୍ର ଦ୍ୱାରା କଟାଯାଇଥିଲା, ଯେଉଁମାନେ ଇଚ୍ଛାମତେ ଚଳିଥିଲେ ଏବଂ ବଢ଼ୁଥିଲେ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କର ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ।

ପୁଷ୍କରା ନାମ ତେ ମେଘା ବୃହନ୍ତସ୍ତୋଯ ମତ୍ସରାଃ। ପୁଷ୍କରାଵର୍ତ୍ତକାସ୍ତେନ କାରଣେନେହ ଶବ୍ଦିତାଃ ।। ୫୧.

ଏହି ବଡ଼ ମେଘମାନେ ପୁଷ୍କରା ବୋଲି ଜଣାଶୁନ୍ତି, ବଡ଼ ଏବଂ ଜଳରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ପ୍ରତିସ୍ପର୍ଧାରେ ରହନ୍ତି। ଏହି କାରଣରୁ ସେମାନେ ପୁଷ୍କରାବର୍ତ୍ତକ ବୋଲି କୁହାଯାନ୍ତି।

ନାନାରୂପଧରାଶ୍ଚୈଵ ମହାଘୋରତରାଶ୍ଚ ତେ। କଲ୍ପାନ୍ତଵୃଷ୍ଟେଃ ସ୍ରଷ୍ଟାରଃ ସଂଵର୍ତ୍ତାଗ୍ନେର୍ନିଯାମକାଃ ।। ୫୧.

ଏମାନେ ବିଭିନ୍ନ ଆକୃତି ଧାରଣ କରନ୍ତି ଏବଂ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭୟଙ୍କର। ସେମାନେ କଳ୍ପାନ୍ତର ବର୍ଷା ଦେବା ଓ ସଂହାର ଅଗ୍ନିକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିବାର କାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତି।

ଵର୍ଷନ୍ତ୍ଯେତେ ଯୁଗାନ୍ତେଷୁ ତୃତୀଯାସ୍ତେ ପ୍ରକୀର୍ତ୍ତିତାଃ। ଅନେକରୂପସଂସ୍ଥାନାଃ ପୂରଯନ୍ତୋ ମହୀତଲମ୍ । ଵାଯୁଂ ପରଂ ଵହନ୍ତଃ ସ୍ଯୁରାଶ୍ରିତାଃ କଲ୍ପସାଧକାଃ ।। ୫୧.

ଏହି ତୃତୀୟ ପ୍ରକାରର ମେଘମାନେ ଯୁଗାନ୍ତରେ ବର୍ଷା କରନ୍ତି, ବିଭିନ୍ନ ଆକୃତି ଓ ରୂପ ନେଇ ଭୂମିକୁ ପ୍ରଫୁଲ୍ଲିତ କରନ୍ତି, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବାୟୁ ବହନ କରନ୍ତି ଏବଂ କଳ୍ପର କାର୍ଯ୍ୟରେ ନିଯୁକ୍ତ।

ଯାନ୍ଯସ୍ଯାଣ୍ଡକପାଲସ୍ଯ ପ୍ରାକୃତସ୍ଯାଭଵଂସ୍ତଦା। ତସ୍ମାଦ୍ବ୍ରହ୍ମା ସମୁତ୍ପନ୍ନଶ୍ଚତୁର୍ଵକ୍ତ୍ରଃ ସ୍ଵଯମ୍ଭୁଵଃ। ତାନ୍ଯେଵାଣ୍ଡକପାଲସ୍ଯ ସର୍ଵେ ମେଘାଃ ପ୍ରକୀର୍ତ୍ତିତାଃ ।। ୫୧.

ଯେଉଁ ସମସ୍ତ କିଛି ପ୍ରାକୃତିକ ଅଣ୍ଡର ଖୋଲରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଥିଲା, ସେଠାରୁ ଚାରିମୁହଁ ବ୍ରହ୍ମା ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ। ସେହି ଅଣ୍ଡର ଖୋଲରୁ ସମସ୍ତ ମେଘ ଉତ୍ପନ୍ନ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

ତେଷାମାପ୍ଯାଯନଂ ଧୂମଃ ସର୍ଵେଷାମଵିଶେଷତଃ । ତେଷାଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠସ୍ତୁ ପର୍ଜ୍ଜନ୍ଯଶ୍ଚତ୍ଵାରଶ୍ଚୈଵ ଦିଗ୍ଗଜାଃ ।। ୫୧.

ସମସ୍ତ ମେଘମାନଙ୍କର ପୋଷଣ ଧୂମରେ ହୁଏ, ସମାନ ଭାବେ। ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପର୍ଜ୍ୟନ୍ୟ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏବଂ ଚାରି ଦିଗର ଗଜମାନେ ସହ।

ଗଜାନାଂ ପର୍ଵତାନାଞ୍ଚ ମେଘାନାଂ ଭୋଗିଭିଃ ସହ। କୁଲମେକଂ ପୃଥଗ୍ଭୂତଂ ଯୋନିରେକା ଜଲଂ ସ୍ମୃତମ୍ ।। ୫୧.

ହାତୀ, ପର୍ବତ, ମେଘ ଏବଂ ନାଗମାନଙ୍କର ବଂଶ ଏକାଠି ହୋଇଛି, ସେମାନଙ୍କର ମୂଳ ଏକ, ଯାହା ହେଉଛି ଜଳ।

ପର୍ଜନ୍ଯୋ ଦିଗ୍ଗଜାଶ୍ଚୈଵ ହେମନ୍ତେ ଶୀତସମ୍ଭଵାଃ। ତୁଷାରଵୃଷ୍ଟିଂ ଵର୍ଷନ୍ତି ସର୍ଵସସ୍ଯଵିଵୃଦ୍ଧଯେ ।। ୫୧.

ପର୍ଜ୍ୟନ୍ୟ ଏବଂ ଦିଗ୍ଗଜମାନେ ଶୀତ ଋତୁରେ, ଥଣ୍ଡାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇ, ତୁଷାର ବର୍ଷା କରନ୍ତି, ସମସ୍ତ ଚାଷ ଉନ୍ନତି ପାଇଁ।