ଯୋଽସୌ ଚତୁର୍ଦିଶଂ ପୁଚ୍ଛେ ଶିଶୁମାରେ ଵ୍ଯଵସ୍ଥିତଃ। ଉତ୍ତାନପାଦପୁତ୍ରୋଽସୌ ମେଢୀଭୂତୋ ଧ୍ରୁଵୋ ଦିଵି ।। ୫୧.
ଯିଏ ଶିଶୁମାର ତାରାମଣ୍ଡଳର ପୁଛ ଅଂଶରେ ଚାରିଦିଗକୁ ମୁହଁ କରି ବସିଛନ୍ତି, ସେ ହେଉଛନ୍ତି ଉତ୍ତାନପାଦଙ୍କ ପୁଅ ଧ୍ରୁବ, ଆକାଶରେ ଅଟୁଟ ଥିବା ଏକ ଦଣ୍ଡ ସ୍ଥିତି।
ସ ହି ଭ୍ରମନ୍ ଭ୍ରାମଯତେ ଚନ୍ଦ୍ରାଦିତ୍ଯୌ ଗ୍ରହୈଃ ସହ। ଭ୍ରମନ୍ତମନୁଗଚ୍ଛନ୍ତି ନକ୍ଷତ୍ରାଣି ଚ ଚକ୍ରଵତ୍ ।। ୫୧.
ସେ ଘୂରୁଥିବାବେଳେ, ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଗ୍ରହମାନେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ସହିତ ଘୂରନ୍ତି। ତାରାମାନେ ମଧ୍ୟ ଚକ୍ର ଭଳି ତାଙ୍କ ପଛରେ ଚାଲନ୍ତି।
ଧ୍ରୁଵସ୍ଯ ମନସା ଚାସୌ ସର୍ପତେ ଭଗଣଃ ସ୍ଵଯମ୍। ସୂର୍ଯାଚନ୍ଦ୍ରମସୌ ତାରା ନକ୍ଷତ୍ରାଣି ଗ୍ରହୈଃ ସହ ।। ୫୧.
ଧ୍ରୁବଙ୍କ ମନ ଶକ୍ତିରେ, ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଚନ୍ଦ୍ର, ତାରା ଓ ଗ୍ରହମାନେ ନିଜେ ନିଜେ ଚାଲନ୍ତି।
ଵାତାନୀକମଯୈର୍ବନ୍ଧୈର୍ଧ୍ରୁଵେ ବଦ୍ଧାନି ତାନି ଵୈ। ତେଷାଂ ଯୋଗସ୍ଵ ଭେଦାଶ୍ଚ କାଲଚାରସ୍ତଥୈଵ ଚ ।। ୫୧.
ବାୟୁ ଦ୍ୱାରା ତିଆରି ହୋଇଥିବା ବନ୍ଧନରେ, ସେମାନେ ଧ୍ରୁବ ସହିତ ବାନ୍ଧାଯାଇଛନ୍ତି। ସେମାନଙ୍କ ଯୋଗ ବିଯୋଗ ଓ ସମୟ ଅନୁଯାୟୀ ଚଳାଚଳ ଏଭଳି ହୁଏ।
ଅସ୍ତୋଦଯୌ ତଥୋତ୍ପାତା ଅଯନେ ଦକ୍ଷିଣୋତ୍ତରେ। ଵିଷୁଵଦ୍ଗ୍ରହଵର୍ଣାଶ୍ଚ ଧ୍ରୁଵାତ୍ସର୍ଵଂ ପ୍ରଵର୍ତ୍ତତେ ।। ୫୧.
ଅସ୍ତ ଓ ଉଦୟ, ଅଶୁଭ ସଙ୍କେତ, ଦକ୍ଷିଣ ଓ ଉତ୍ତର ଅୟନ, ବିଷୁବ ଓ ଗ୍ରହମାନଙ୍କ ରଙ୍ଗ — ସବୁ କିଛି ଧ୍ରୁବଠାରୁ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ।
ଵର୍ଷା ଘର୍ମୋ ହିମଂ ରାତ୍ରିଃ ସନ୍ଧ୍ଯା ଚୈଵ ଦିନଂ ତଥା । ଶୁଭାଶୁଭଂ ପ୍ରଜାନାଞ୍ଚ ଧ୍ରୁଵାତ୍ସର୍ଵଂ ପ୍ରଵର୍ତ୍ତତେ ।। ୫୧.
ବର୍ଷା, ତାପ, ଶୀତ, ରାତି, ସନ୍ଧ୍ୟା ଓ ଦିନ, ଏବଂ ଜନମାନଙ୍କ ଭଲ ଓ ମନ୍ଦ ଭାଗ୍ୟ — ସବୁ କିଛି ଧ୍ରୁବଠାରୁ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ।
ଧ୍ରୁଵେଣାଧିକୃତାଂଶ୍ଚୈଵ ସୂର୍ଯୋଽପାଵୃତ୍ତ୍ଯ ତିଷ୍ଠତି। ତଦେଷ ଦୀପ୍ତକିରଣଃ ସ କାଲାଗ୍ନିର୍ଦ୍ଦିଵାକରଃ ।। ୫୧.
ଧ୍ରୁବଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ଅଂଶ ନେଇ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଅଲଗା ଭାବେ ରହନ୍ତି। ସେ ତାଙ୍କର ତୀବ୍ର କିରଣରେ ସମୟର ଅଗ୍ନି ଓ ଦିନକୁ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ କରନ୍ତି।
ପରିଵର୍ତ୍ତ କ୍ରମାଦ୍ଵିପ୍ରା ଭାଭିରାଲୋକଯନ୍ ଦିଶଃ। ସୂର୍ଯଃ କିରଣଜାଲେନ ଵାଯୁଯୁକ୍ତେନ ସର୍ଵଶଃ। ଜଗତୋ ଜଲମାଦତ୍ତେ କୃତ୍ସ୍ନସ୍ଯ ଦ୍ଵିଜସତ୍ତମାଃ ।। ୫୧.
ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ୱିଜ, ସୂର୍ଯ୍ୟ କ୍ରମକ୍ରମେ ଚଳି ତାଙ୍କ କିରଣରେ ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ଆଲୋକିତ କରନ୍ତି। ବାୟୁ ସହିତ ମିଶିଥିବା କିରଣ ଝାଲି ଦ୍ୱାରା ସେ ସମସ୍ତ ପୃଥିବୀର ଜଳକୁ ଉଠାନ୍ତି।
ଆଧିତ୍ଯପୀତଂ ସୂର୍ଯାଗ୍ନେଃ ସୋମଂ ସଂକ୍ରମତେ ଜଲମ୍। ନାଡୀଭିର୍ଵାଯୁଯୁକ୍ତାଭିର୍ଲୋକାଧାନଂ ପ୍ରଵର୍ତ୍ତତେ ।। ୫୧.
ସୂର୍ଯ୍ୟାଗ୍ନି ଦ୍ୱାରା ଉଠାଯାଇଥିବା ଜଳ, ଚନ୍ଦ୍ରରେ ପହଞ୍ଚିଯାଏ। ବାୟୁ ସହିତ ନାଳୀ ମାଧ୍ୟମରେ, ଏହି ଜଳ ସମସ୍ତ ଲୋକର ଜୀବନ ଭାବେ ବଣ୍ଟିତ ହୁଏ।
ଯତ୍ସୋମାତ୍ ସ୍ରଵତେ ସୂର୍ଯସ୍ତଦଗ୍ରେଷ୍ଵଵତିଷ୍ଠତେ। ମେଘା ଵାଯୁନିଘାତେନ ଵିସୃଜନ୍ତି ଜଲମ୍ଭୁଵି ।। ୫୧.
ଚନ୍ଦ୍ରରୁ ଯେଉଁ ଜଳ ଚୁଇଁ ତଳକୁ ଆସେ, ସେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ମେଘମାନେ ଭିତରେ ରହିଯାଏ। ବାୟୁ ଝଞ୍ଜାରେ, ମେଘମାନେ ପୃଥିବୀ ଉପରେ ଜଳ ବର୍ଷାନ୍ତି।
ଏକମୁତ୍କ୍ଷିପ୍ଯତେ ଚୈଵ ପତତେ ଚ ପୁନର୍ଜ୍ଜଲମ୍। ନାନାପ୍ରକାରମୁଦକନ୍ତଦେଵ ପରିଵର୍ତ୍ତତେ ।। ୫୧.
ପାଣି ଏକାଠି ଉଠିଯାଏ, ପୁଣି ତଳକୁ ପଡ଼ିଯାଏ; ବିଭିନ୍ନ ଭାବରେ ପାଣି ଘୁଞ୍ଚିଘୁଞ୍ଚି ଚାଲିଥାଏ।
ସନ୍ଧାରଣାର୍ଥଂ ଭୂତାନାଂ ମାଯୈଷା ଵିଶ୍ଵନିର୍ମିତା। ଅନଯା ମାଯଯା ଵ୍ଯାପ୍ତଂ ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯଂ ସଚରାଚରମ୍ ।। ୫୧.
ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ଟିକେଇ ରଖିବା ପାଇଁ ଏହି ମାୟା ନିର୍ମିତ; ଏହି ମାୟା ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଚଳାଚଳ ଓ ଅଚଳ ଜଗତ ତିନି ଲୋକ ଭରିଯାଇଛି।
ଵିଶ୍ଵେଶୋ ଲୋକକୃଦ୍ଦେଵଃ ସହସ୍ରାଂଶୁଃ ପ୍ରଜାପତିଃ। ଧାତା କୃତ୍ସ୍ନସ୍ଯ ଲୋକସ୍ଯ ପ୍ରଭୁ ର୍ଵିଷ୍ଣୁର୍ଦିଵାକରଃ ।। ୫୧.
ଯିଏ ସମସ୍ତ ଜଗତଙ୍କ ନାଥ, ଲୋକ ତିଆରି କରିଥିବା ଦେବତା, ହଜାର ରେଖାର ଅଧିପତି, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ଠାକୁର, ସମସ୍ତ ଜଗତର ଧାରକ, ସେହି ପ୍ରଭୁ ବିଷ୍ଣୁ ହେଉଛନ୍ତି ସୂର୍ଯ୍ୟ।
ସର୍ଵଲୌକିକମମ୍ଭୋ ଵୈ ଯତ୍ସୋମାନ୍ନଭସଃ ସ୍ନୁତମ୍। ସୋମାଧାରଂ ଜଗତ୍ସର୍ଵମେତତ୍ତଥ୍ଯଂ ପ୍ରକୀର୍ତିତମ୍ ।। ୫୧.
ଆକାଶରୁ ଝରୁଥିବା ସମସ୍ତ ପାଣିକୁ ସୋମ ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ସମସ୍ତ ଜଗତ ସୋମ ଉପରେ ଭିତି କରି ଅଛି—ଏହା ନିଶ୍ଚିତ ସତ୍ୟ।
ସୂର୍ଯାଦୁଷ୍ଣଂ ନିସ୍ରଵତେ ସୋମାଚ୍ଛୀତଂ ପ୍ରଵର୍ତ୍ତତେ। ଶୀତୋଷ୍ଣଵୀର୍ଯୌ ଦ୍ଵାଵେତୌ ଯୁକ୍ତୌ ଧାରଯତୋ ଜଗତ୍ ।। ୫୧.
ସୂର୍ଯ୍ୟରୁ ତାପ ଆସେ, ଚନ୍ଦ୍ରମାରୁ ଶୀତଳତା ବିକାଶ ହୁଏ; ଏହି ଦୁଇଟି ଶକ୍ତି, ତାପ ଓ ଶୀତଳତା, ଏକଠି ହୋଇ ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ଧାରି ରଖିଛି।
ସୋମାଧାରା ନଦୀ ଗଙ୍ଗା ପଵିତ୍ରା ଵିମଲୋଦକା। ସୋମପୁତ୍ରପୁରୋଗାଶ୍ଚ ମହାନଦ୍ଯୋ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମାଃ ।। ୫୧.
ଗଙ୍ଗା ନଦୀ ସୋମର ଆଧାର, ସେ ପବିତ୍ର ଓ ସ୍ପଷ୍ଟ ପାଣିର ଅଧିକାରିଣୀ; ଏବଂ ସୋମଙ୍କ ପୁଅମାନେ ଯେଉଁଠାରେ ଅଗ୍ରଣୀ, ସେମାନେ ମହାନଦୀମାନେ, ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ସର୍ଵଭୂତଶରୀରେଷୁ ଆପୋ ହ୍ଯନୁଗତାଶ୍ଚ ଯାଃ । ତେଷୁ ସନ୍ଦହ୍ଯମାନେଷୁ ଜଙ୍ଗମସ୍ଥାଵରେଷୁ ଚ। ଧୂମଭୂତାସ୍ତୁ ତା ଆପୋ ନିଷ୍କ୍ରାମନ୍ତୀହ ସର୍ଵଶଃ ।। ୫୧.
ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ଦେହରେ ଯେଉଁ ପାଣି ଅଛି, ଚଳାଚଳ ଓ ଅଚଳ ପ୍ରାଣୀ ଜଳିଯିବାବେଳେ, ସେହି ପାଣି ଧୂଆଁ ହୋଇ ସବୁଦିଗରୁ ବାହାରିଯାଏ।
ତେନ ଚାଭ୍ରାଣି ଜାଯନ୍ତେ ସ୍ଥାନମତ୍ରାମ୍ଭସାଂ ସ୍ମୃତମ୍ । ଆର୍କନ୍ତେଜୋ ହି ଭୂତେଭ୍ଯୋ ହ୍ଯାଦତ୍ତେ ରଶ୍ମିଭିର୍ଜଲମ୍ ।। ୫୧.
ସେଥିରୁ ମେଘ ତିଆରି ହୁଏ; ଏହିଠିକୁ ପାଣିର ଅବସ୍ଥାନ ବୋଲି ଜଣାଯାଏ। ସୂର୍ଯ୍ୟ ତାଙ୍କର କିରଣ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କୁ ପାଣି ଉଠାଇ ନେଇଯାନ୍ତି।
ସମୁଦ୍ରାଦ୍ଵାଯୁସଂଯୋଗାଦ୍ଵହନ୍ତ୍ଯାପୋ ଗଭସ୍ତଯଃ। ଯତସ୍ତ୍ଵୃତୁଵଶାତ୍ କାଲେ ପରିଵର୍ତ୍ତୋ ଦିଵାକରଃ। ଯଚ୍ଛତ୍ଯପୋ ହି ମେଘେଭ୍ଯଃ ଶୁକ୍ଲାଃ ଶୁକ୍ଲଗଭସ୍ତିଭିଃ ।। ୫୧.
ସମୁଦ୍ରରୁ ବାୟୁ ମିଶିଲେ, କିରଣମାନେ ପାଣି ବହନ କରନ୍ତି; ପରେ ଋତୁ ଓ ସମୟ ଅନୁଯାୟୀ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରିବର୍ତ୍ତନ କରନ୍ତି, ଧଳା ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ କିରଣ ଦ୍ୱାରା ମେଘକୁ ପାଣି ଦିଅନ୍ତି।
ଅଭ୍ରସ୍ଥା ପ୍ରପତନ୍ତ୍ଯାପୋ ଵାଯୁନା ସମୁଦୀରିତାଃ। ସର୍ଵଭୂତହିତାର୍ଥାଯ ଵାଯୁଭିଶ୍ଚ ସମନ୍ତତଃ ।। ୫୧.
ମେଘ ଭିତରେ ଥିବା ପାଣି, ବାୟୁ ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ତେଜିତ ହୋଇ, ତଳକୁ ପଡ଼ିଯାଏ; ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ଉପକାର ପାଇଁ, ବାୟୁ ଦ୍ୱାରା ସବୁଦିଗକୁ ପହଞ୍ଚିଯାଏ।
ତତୋ ଵର୍ଷତି ଷଣ୍ମାସାନ୍ ସର୍ଵଭୂତଵିଵୃଦ୍ଧଯେ। ଵାଯଵ୍ଯଂ ସ୍ତନିତଞ୍ଚୈଵ ଵୈଦ୍ଯୁତଞ୍ଚାଗ୍ନିସଂଭଵମ୍ ।। ୫୧.
ତାପରେ ଛଅ ମାସ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବର୍ଷା ହୁଏ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ବୃଦ୍ଧି ପାଇଁ; ବାୟୁ ଦ୍ୱାରା ଗର୍ଜନ ଓ ଅଗ୍ନିରୁ ହେଉଥିବା ବିଜୁଳି ସହିତ।
ମେହନାଚ୍ଚ ମିହେର୍ଦ୍ଧାତୋର୍ମେଘତ୍ଵଂ ଵ୍ଯଞ୍ଜଯନ୍ତି ଚ। ନ ଭ୍ରଶ୍ଯନ୍ତି ଯତସ୍ତ୍ଵାପସ୍ତଦଭ୍ରଂ କଵଯୋ ଵିଦୁଃ ।। ୫୧.
ବର୍ଷା ହେବା ଦ୍ୱାରା ମେଘର ସ୍ୱଭାବ ପ୍ରକାଶ ପାଏ; ପାଣି ତଳକୁ ଝରିଯାଏନାହିଁ, ଏହିକୁ ମେଘ ବୋଲି ଜ୍ଞାନୀମାନେ ଜାଣନ୍ତି।
ମେଘାନାଂ ପୁନରୁତ୍ପତ୍ତିସ୍ତ୍ରିଵିଧା ଯୋନିରୁଚ୍ଯତେ। ଆଗ୍ନେଯା ବ୍ରହ୍ମଜାଶ୍ଚୈଵ ପକ୍ଷଜାଶ୍ଚ ପୃଥଗ୍ଵିଧାଃ। ତ୍ରିଧା ଘନାଃ ସମାଖ୍ଯାତାସ୍ତେଷାଂ ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ସମ୍ଭଵମ୍ ।। ୫୧.
ମେଘମାନଙ୍କ ଉତ୍ପତ୍ତି ତିନି ପ୍ରକାରର—ଅଗ୍ନିରୁ, ବ୍ରହ୍ମାଠାରୁ ଓ ପଖା ଠାରୁ; ଏହି ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର। ମୁଁ ଏହାଙ୍କର ଉତ୍ପତ୍ତି କଥା କହିବି।
ଆଗ୍ନେଯାସ୍ତ୍ଵର୍ଣଜାଃ ପ୍ରୋକ୍ତାସ୍ତେଷାଂ ତସ୍ମାତ୍ ପ୍ରଵର୍ତ୍ତନମ୍। ଶୀତଦୁର୍ଦିନଵାତା ଯେ ସ୍ଵଗୁଣାସ୍ତେ ଵ୍ଯଵସ୍ଥିତାଃ ।। ୫୧.
ଅଗ୍ନିରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା ମେଘମାନେ ଅଗ୍ନିର ଗୁଣ ଧାରଣ କରନ୍ତି; ଯେଉଁମାନେ ଶୀତଳ, ଖରାପ ଦିନ ଓ ବାୟୁ ଗୁଣ ଧାରଣ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ନିଜ ଗୁଣରେ ଅଟୁଟ ଅଛନ୍ତି।
ମହିଷାଶ୍ଚ ଵରାହାଶ୍ଚ ମତ୍ତମାତଙ୍ଗଗାମିନଃ। ଭୂତ୍ଵା ଧରଣିମଭ୍ଯେତ୍ଯ ଵିଚରନ୍ତି ରମନ୍ତି ଚ ।। ୫୧.
ମହିଷ, ବନ୍ଦର, ମଦମସ୍ତ ହାତୀ ଆଦି ଆକୃତି ଧାରଣ କରି, ଭୂମିରେ ଆସି, ଘୁଞ୍ଚିଘୁଞ୍ଚି ଚାଲନ୍ତି ଓ ଆନନ୍ଦ କରନ୍ତି।
ଜୀମୂତା ନାମ ତେ ମେଘା ଏତେଭ୍ଯୋ ଜୀଵସମ୍ଭଵାଃ। ଵିଦ୍ଯୁଦ୍ଗୁଣଵିହୀନାଶ୍ଚ ଜଲଧାରାଵଲମ୍ବିନଃ ।। ୫୧.
ସେମାନେ ଜୀମୂତ ନାମକ ମେଘ; ଏହିଠାରୁ ପ୍ରାଣୀମାନେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି। ସେମାନେ ବିଦ୍ୟୁତ ଗୁଣ ନଥିବା, ଜଳଧାରା ଉପରେ ନିର୍ଭର କରନ୍ତି।
ମୂକା ଘନା ମହାକାଯା ପ୍ରଵାହସ୍ଯ ଵଶାନୁଗାଃ। କ୍ରୋଶମାତ୍ରାଚ୍ଚ ଵର୍ଷନ୍ତି କ୍ରୋଶାର୍ଦ୍ଧାଦପି ଵା ପୁନଃ ।। ୫୧.
ମୌନ, ବଡ଼ ଆକାରର ମେଘ, ବାୟୁର ଅନୁସରଣ କରି, ଏକ କ୍ରୋଶ କିମ୍ବା ଅର୍ଦ୍ଧ କ୍ରୋଶ ଦୂରରୁ ବର୍ଷା କରନ୍ତି।
ପର୍ଵତାଗ୍ରନିତମ୍ବେଷୁ ଵର୍ଷନ୍ତି ଚ ରମନ୍ତି ଚ। ବଲାକାଗର୍ଭଦାଶ୍ଚୈଵ ବଲାକାଗର୍ଭଧାରିଣଃ ।। ୫୧.
ସେମାନେ ପାହାଡ଼ର ଚୂଡ଼ା ଓ ଢାଳରେ ବର୍ଷା କରନ୍ତି ଓ ଆନନ୍ଦ କରନ୍ତି; ଏବଂ ଯେଉଁମାନେ ବଲାକା ଗର୍ଭ ଧାରଣ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ବଲାକା ଗର୍ଭ ଧାରଣ କରୁଥିବା ମେଘ।
ବ୍ରହ୍ମଜାନାମ ତେ ମେଘା ବ୍ରହ୍ମନିଃଶ୍ଵାସସମ୍ଭଵାଃ। ତେ ହି ଵିଦ୍ଯୁଦ୍ଗୁଣୋପେତାଃ ସ୍ତନଯନ୍ତି ସ୍ଵନପ୍ରିଯାଃ ।। ୫୧.
ହେ ମେଘମାନେ, ଆମେ ତୁମକୁ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଶ୍ୱାସରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ବୋଲି ଜାଣୁଛୁ। ବିଦ୍ୟୁତର ଗୁଣ ଥିବା ଏହି ମେଘମାନେ ଗର୍ଜନ କରନ୍ତି, ଏବଂ ଶବ୍ଦରେ ଆନନ୍ଦ ପାଆନ୍ତି।
ତେଷାଂ ଶବ୍ଦପ୍ରଣାଦେନ ଭୂମିଃ ସ୍ଵାଙ୍ଗରୁହୋଦ୍ଘମା। ରାଜ୍ଞୀ ରାଜ୍ଞାଭିଷିକ୍ତେଵ ପୁନର୍ଯୌଵନମଶ୍ରୁତେ। ତେଷ୍ଵିଯଂ ପ୍ରୀତିମାସକ୍ତା ଭୂତାନାଂ ଜୀଵିତୋଦ୍ଭଵା ।। ୫୧.
ମେଘମାନଙ୍କର ଗର୍ଜନର ଶବ୍ଦରେ ଭୂମିରେ ଗଛପଲା ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ଯେପରି ରାଜାଙ୍କ ଅଭିଷେକ ପରେ ରାନୀ ପୁନି ଯୌବନ ପାଉଥିବା ପରି। ଏହି ମେଘମାନେ ପ୍ରତି ଏଇ ଭୂମିର ଅନେକ ଭଲପାଇବା ଅଛି, କାରଣ ଏହାଠାରୁ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କର ଜୀବନ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ।