ଵାଯୁପୁରାଣମ୍

ଇତ୍ଯେତୈଃ କାରଣୈଃ ଶୁଦ୍ଧୈସ୍ତେଽ ମ़ତତ୍ଵଂ ହି ଭେଜିରେ। ଆଭୂତସମ୍ପ୍ଲଵସ୍ଥାନମମୃତତ୍ଵଂ ଵିଭାଵ୍ଯତେ ॥ ୫୦.

ଏହି ଶୁଦ୍ଧ କାରଣମାନେ ଦ୍ୱାରା ସେମାନେ ଅମରତ୍ୱ ପାଇଛନ୍ତି। ଭୂତମାନଙ୍କ ବିଲୟ ପୂର୍ବର ଅବସ୍ଥାକୁ ଅମରତ୍ୱ ବୋଲି ବୁଝାଯାଏ।

ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯସ୍ଥିତିକାଲୋଽଯମପୁନର୍ମାର୍ଗଗାମିନଃ। ବ୍ରହ୍ମହତ୍ଯାଶ୍ଵମେଧାଭ୍ଯାଂ ପୁଣ୍ଯାପାପକୃତୋଽପରମ୍। ଆଭୂତସମ୍ପ୍ଲଵାନ୍ତେ ତୁ କ୍ଷୀଯନ୍ତେ ହ୍ଯୂର୍ଦ୍ଧ୍ଵରେତସଃ ॥ ୫୦.

ଏହି ହେଉଛି ତିନି ଲୋକର ଅବସ୍ଥାନର ସମୟ, ଯେଉଁମାନେ ପୁନି ମାର୍ଗକୁ ଫେରନ୍ତି ନାହିଁ ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ। ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟା କିମ୍ବା ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞର ଯେଉଁ ପୁଣ୍ୟ ଓ ପାପ ମିଳେ, ଏହା ସେଠାରୁ ଭିନ୍ନ। ବଡ଼ ବିନାଶ ଶେଷରେ, ଯେଉଁମାନେ ଉର୍ଦ୍ଧ୍ୱ ରେତା ଅଟୁଟ ରହିଛନ୍ତି, ସେମାନେ ସେଠାରେ ଶେଷ ହୁଅନ୍ତି।

ଊର୍ଦ୍ଧ୍ଵୋତ୍ତରମୃଷିଭ୍ଯସ୍ତୁ ଧ୍ରୁଵୋ ଯତ୍ରାସ୍ତି ଵୈ ସ୍ମୃତମ୍। ଏତଦ୍ଵିଷ୍ଣୁପଦଂ ଦିଵ୍ଯଂ ତୃତୀଯଂ ଵ୍ଯୋମ୍ନି ଭାସ୍ଵରମ୍ ॥ ୫୦.

ଉର୍ଦ୍ଧ୍ୱ ମହାଋଷିମାନଙ୍କ ଉପରେ, ଯେଉଁଠାରେ ଅଚଳ ଅବସ୍ଥା ଅଛି ବୋଲି କହାଯାଏ, ସେଠାରେ ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ତୃତୀୟ ଦିବ୍ୟ ଓ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ପଦ ଅଛି।

ତତ୍ର ଗତ୍ଵା ନ ଶୋଚନ୍ତି ତଦ୍ଵିଷ୍ଣୋଃ ପରମଂ ପଦମ୍। ଧର୍ମଧ୍ରୁଵାଦ୍ଯାସ୍ତିଷ୍ଠନ୍ତି ଯତ୍ର ତେ ଲୋକସାଧକାଃ ॥ ୫୦.

ଯେଉଁମାନେ ସେଠାକୁ ପହଞ୍ଚନ୍ତି, ସେମାନେ କେବେ ଦୁଃଖିତ ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ। ଏହିଠାରେ ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ପରମ ପଦ ଅଛି, ଯେଉଁଠାରେ ଧ୍ରୁବ ଓ ଧର୍ମରେ ନିଷ୍ଠା ଥିବା ଅନ୍ୟମାନେ ଲୋକକୁ ଧାରଣ କରନ୍ତି।

ସ୍ଵାଯମ୍ଭୁଵେ ନିସର୍ଗେ ତୁ ଵ୍ଯାଖ୍ଯାତାନ୍ଯୁତ୍ତରାଣି ତୁ। ଭଵିଷ୍ଯାଣି ଚ ସର୍ଵାଣି ତେଷାଂ ଵକ୍ଷ୍ଯାମ୍ଯନୁକ୍ରମମ୍ ।। ୫୧.

ସ୍ୱାୟମ୍ଭୁବ ମନ୍ୱନ୍ତରର ସୃଷ୍ଟିରେ, ଉପର ଲୋକମାନେ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରାଯାଇଛି। ଏବେ ମୁଁ ପରେ ଆସିବା ସମସ୍ତ ଘଟଣାକୁ କ୍ରମ କ୍ରମେ କହିବି।

ଏତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ତୁ ମୁନଯଃ ପପ୍ରଚ୍ଛୁର୍ଲୋମହର୍ଷଣମ୍। ସୂର୍ଯାଚନ୍ଦ୍ରମସୋଶ୍ଚାରଂ ଗ୍ରହାଣାଞ୍ଚୈଵ ସର୍ଵଶଃ ।। ୫୧.

ଏହି କଥା ଶୁଣି, ମୁନିମାନେ ଲୋମହର୍ଷଣଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ — ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଚନ୍ଦ୍ରମାଙ୍କ ଉଦୟାସ୍ତ ଓ ସମସ୍ତ ଗ୍ରହମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ।

ଭ୍ରମନ୍ତେ କଥମେତାନି ଜ୍ଯୋତୀଂଷି ଦିଵି ମଣ୍ଡଲମ୍। ତିର୍ଯଗ୍ଵ୍ଯୂହେନ ସର୍ଵାଣି ତଥୈଵାସଙ୍କରେଣ ଚ। କଶ୍ଚ ଭ୍ରାମଯତେ ତାନି ଭ୍ରମନ୍ତି ଯଦି ଵା ସ୍ଵଯମ୍ ।। ୫୧.

ଏହି ସମସ୍ତ ତାରାମଣ୍ଡଳ କିପରି ଆକାଶରେ ଘୂରୁଚି, ଏମିତି ଅନେକ ପଦ୍ଧତିରେ ଏବଂ ମିଶି ଘୂରୁଛି? କିଏ ସେମାନେକୁ ଘୁଞ୍ଚାଏ, କିମ୍ବା ସେମାନେ ନିଜେ ନିଜେ ଚାଲନ୍ତି କି?

ଏତଦ୍ଵେଦିତୁମିଚ୍ଛାମସ୍ତନ୍ନୋ ନିଗଦ ସତ୍ତମ୍। ଭୂତସମ୍ମୋହନନ୍ତ୍ଵେତଚ୍ଛ୍ରୋତୁମିଚ୍ଛା ପ୍ରଵର୍ତ୍ତତେ ।। ୫୧.

ଏହି କଥା ଆମେ ଜାଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛୁ, ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ ଭାବକୁ ନେଇ ଆମ ପ୍ରଶ୍ନ ଉଠିଛି। ଦୟାକରି ଆମକୁ କହ, ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।

ଭୂତସମ୍ମୋହନଂ ହ୍ଯେତଦ୍ ବ୍ରୁଵତୋ ମେ ନିବୋଧତ। ପ୍ରତ୍ଯକ୍ଷମପି ଦୃସ୍ଯଂ ଯତ୍ତତ୍ ସଂମୋହଯତେ ପ୍ରଜାଃ ।। ୫୧.

ଭୂତମାନଙ୍କ ମୋହ ବିଷୟରେ ମୋ ପାଖରୁ ଶୁଣ। ଏହା ଚକ୍ଷୁସାମ୍ନାରେ ଦେଖାଯାଏ, ତଥାପି ଲୋକମାନେ ଏହାରେ ମୁହଁ ହରାନ୍ତି।

ଯୋଽସୌ ଚତୁର୍ଦିଶଂ ପୁଚ୍ଛେ ଶିଶୁମାରେ ଵ୍ଯଵସ୍ଥିତଃ। ଉତ୍ତାନପାଦପୁତ୍ରୋଽସୌ ମେଢୀଭୂତୋ ଧ୍ରୁଵୋ ଦିଵି ।। ୫୧.

ଯିଏ ଶିଶୁମାର ତାରାମଣ୍ଡଳର ପୁଛ ଅଂଶରେ ଚାରିଦିଗକୁ ମୁହଁ କରି ବସିଛନ୍ତି, ସେ ହେଉଛନ୍ତି ଉତ୍ତାନପାଦଙ୍କ ପୁଅ ଧ୍ରୁବ, ଆକାଶରେ ଅଟୁଟ ଥିବା ଏକ ଦଣ୍ଡ ସ୍ଥିତି।

ସ ହି ଭ୍ରମନ୍ ଭ୍ରାମଯତେ ଚନ୍ଦ୍ରାଦିତ୍ଯୌ ଗ୍ରହୈଃ ସହ। ଭ୍ରମନ୍ତମନୁଗଚ୍ଛନ୍ତି ନକ୍ଷତ୍ରାଣି ଚ ଚକ୍ରଵତ୍ ।। ୫୧.

ସେ ଘୂରୁଥିବାବେଳେ, ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଗ୍ରହମାନେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ସହିତ ଘୂରନ୍ତି। ତାରାମାନେ ମଧ୍ୟ ଚକ୍ର ଭଳି ତାଙ୍କ ପଛରେ ଚାଲନ୍ତି।

ଧ୍ରୁଵସ୍ଯ ମନସା ଚାସୌ ସର୍ପତେ ଭଗଣଃ ସ୍ଵଯମ୍। ସୂର୍ଯାଚନ୍ଦ୍ରମସୌ ତାରା ନକ୍ଷତ୍ରାଣି ଗ୍ରହୈଃ ସହ ।। ୫୧.

ଧ୍ରୁବଙ୍କ ମନ ଶକ୍ତିରେ, ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଚନ୍ଦ୍ର, ତାରା ଓ ଗ୍ରହମାନେ ନିଜେ ନିଜେ ଚାଲନ୍ତି।

ଵାତାନୀକମଯୈର୍ବନ୍ଧୈର୍ଧ୍ରୁଵେ ବଦ୍ଧାନି ତାନି ଵୈ। ତେଷାଂ ଯୋଗସ୍ଵ ଭେଦାଶ୍ଚ କାଲଚାରସ୍ତଥୈଵ ଚ ।। ୫୧.

ବାୟୁ ଦ୍ୱାରା ତିଆରି ହୋଇଥିବା ବନ୍ଧନରେ, ସେମାନେ ଧ୍ରୁବ ସହିତ ବାନ୍ଧାଯାଇଛନ୍ତି। ସେମାନଙ୍କ ଯୋଗ ବିଯୋଗ ଓ ସମୟ ଅନୁଯାୟୀ ଚଳାଚଳ ଏଭଳି ହୁଏ।

ଅସ୍ତୋଦଯୌ ତଥୋତ୍ପାତା ଅଯନେ ଦକ୍ଷିଣୋତ୍ତରେ। ଵିଷୁଵଦ୍‌ଗ୍ରହଵର୍ଣାଶ୍ଚ ଧ୍ରୁଵାତ୍ସର୍ଵଂ ପ୍ରଵର୍ତ୍ତତେ ।। ୫୧.

ଅସ୍ତ ଓ ଉଦୟ, ଅଶୁଭ ସଙ୍କେତ, ଦକ୍ଷିଣ ଓ ଉତ୍ତର ଅୟନ, ବିଷୁବ ଓ ଗ୍ରହମାନଙ୍କ ରଙ୍ଗ — ସବୁ କିଛି ଧ୍ରୁବଠାରୁ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ।

ଵର୍ଷା ଘର୍ମୋ ହିମଂ ରାତ୍ରିଃ ସନ୍ଧ୍ଯା ଚୈଵ ଦିନଂ ତଥା । ଶୁଭାଶୁଭଂ ପ୍ରଜାନାଞ୍ଚ ଧ୍ରୁଵାତ୍ସର୍ଵଂ ପ୍ରଵର୍ତ୍ତତେ ।। ୫୧.

ବର୍ଷା, ତାପ, ଶୀତ, ରାତି, ସନ୍ଧ୍ୟା ଓ ଦିନ, ଏବଂ ଜନମାନଙ୍କ ଭଲ ଓ ମନ୍ଦ ଭାଗ୍ୟ — ସବୁ କିଛି ଧ୍ରୁବଠାରୁ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ।

ଧ୍ରୁଵେଣାଧିକୃତାଂଶ୍ଚୈଵ ସୂର୍ଯୋଽପାଵୃତ୍ତ୍ଯ ତିଷ୍ଠତି। ତଦେଷ ଦୀପ୍ତକିରଣଃ ସ କାଲାଗ୍ନିର୍ଦ୍ଦିଵାକରଃ ।। ୫୧.

ଧ୍ରୁବଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ଅଂଶ ନେଇ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଅଲଗା ଭାବେ ରହନ୍ତି। ସେ ତାଙ୍କର ତୀବ୍ର କିରଣରେ ସମୟର ଅଗ୍ନି ଓ ଦିନକୁ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ କରନ୍ତି।

ପରିଵର୍ତ୍ତ କ୍ରମାଦ୍ଵିପ୍ରା ଭାଭିରାଲୋକଯନ୍ ଦିଶଃ। ସୂର୍ଯଃ କିରଣଜାଲେନ ଵାଯୁଯୁକ୍ତେନ ସର୍ଵଶଃ। ଜଗତୋ ଜଲମାଦତ୍ତେ କୃତ୍ସ୍ନସ୍ଯ ଦ୍ଵିଜସତ୍ତମାଃ ।। ୫୧.

ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ୱିଜ, ସୂର୍ଯ୍ୟ କ୍ରମକ୍ରମେ ଚଳି ତାଙ୍କ କିରଣରେ ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ଆଲୋକିତ କରନ୍ତି। ବାୟୁ ସହିତ ମିଶିଥିବା କିରଣ ଝାଲି ଦ୍ୱାରା ସେ ସମସ୍ତ ପୃଥିବୀର ଜଳକୁ ଉଠାନ୍ତି।

ଆଧିତ୍ଯପୀତଂ ସୂର୍ଯାଗ୍ନେଃ ସୋମଂ ସଂକ୍ରମତେ ଜଲମ୍। ନାଡୀଭିର୍ଵାଯୁଯୁକ୍ତାଭିର୍ଲୋକାଧାନଂ ପ୍ରଵର୍ତ୍ତତେ ।। ୫୧.

ସୂର୍ଯ୍ୟାଗ୍ନି ଦ୍ୱାରା ଉଠାଯାଇଥିବା ଜଳ, ଚନ୍ଦ୍ରରେ ପହଞ୍ଚିଯାଏ। ବାୟୁ ସହିତ ନାଳୀ ମାଧ୍ୟମରେ, ଏହି ଜଳ ସମସ୍ତ ଲୋକର ଜୀବନ ଭାବେ ବଣ୍ଟିତ ହୁଏ।

ଯତ୍ସୋମାତ୍ ସ୍ରଵତେ ସୂର୍ଯସ୍ତଦଗ୍ରେଷ୍ଵଵତିଷ୍ଠତେ। ମେଘା ଵାଯୁନିଘାତେନ ଵିସୃଜନ୍ତି ଜଲମ୍ଭୁଵି ।। ୫୧.

ଚନ୍ଦ୍ରରୁ ଯେଉଁ ଜଳ ଚୁଇଁ ତଳକୁ ଆସେ, ସେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ମେଘମାନେ ଭିତରେ ରହିଯାଏ। ବାୟୁ ଝଞ୍ଜାରେ, ମେଘମାନେ ପୃଥିବୀ ଉପରେ ଜଳ ବର୍ଷାନ୍ତି।

ଏକମୁତ୍କ୍ଷିପ୍ଯତେ ଚୈଵ ପତତେ ଚ ପୁନର୍ଜ୍ଜଲମ୍। ନାନାପ୍ରକାରମୁଦକନ୍ତଦେଵ ପରିଵର୍ତ୍ତତେ ।। ୫୧.

ପାଣି ଏକାଠି ଉଠିଯାଏ, ପୁଣି ତଳକୁ ପଡ଼ିଯାଏ; ବିଭିନ୍ନ ଭାବରେ ପାଣି ଘୁଞ୍ଚିଘୁଞ୍ଚି ଚାଲିଥାଏ।

ସନ୍ଧାରଣାର୍ଥଂ ଭୂତାନାଂ ମାଯୈଷା ଵିଶ୍ଵନିର୍ମିତା। ଅନଯା ମାଯଯା ଵ୍ଯାପ୍ତଂ ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯଂ ସଚରାଚରମ୍ ।। ୫୧.

ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ଟିକେଇ ରଖିବା ପାଇଁ ଏହି ମାୟା ନିର୍ମିତ; ଏହି ମାୟା ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଚଳାଚଳ ଓ ଅଚଳ ଜଗତ ତିନି ଲୋକ ଭରିଯାଇଛି।

ଵିଶ୍ଵେଶୋ ଲୋକକୃଦ୍ଦେଵଃ ସହସ୍ରାଂଶୁଃ ପ୍ରଜାପତିଃ। ଧାତା କୃତ୍ସ୍ନସ୍ଯ ଲୋକସ୍ଯ ପ୍ରଭୁ ର୍ଵିଷ୍ଣୁର୍ଦିଵାକରଃ ।। ୫୧.

ଯିଏ ସମସ୍ତ ଜଗତଙ୍କ ନାଥ, ଲୋକ ତିଆରି କରିଥିବା ଦେବତା, ହଜାର ରେଖାର ଅଧିପତି, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ଠାକୁର, ସମସ୍ତ ଜଗତର ଧାରକ, ସେହି ପ୍ରଭୁ ବିଷ୍ଣୁ ହେଉଛନ୍ତି ସୂର୍ଯ୍ୟ।

ସର୍ଵଲୌକିକମମ୍ଭୋ ଵୈ ଯତ୍ସୋମାନ୍ନଭସଃ ସ୍ନୁତମ୍। ସୋମାଧାରଂ ଜଗତ୍ସର୍ଵମେତତ୍ତଥ୍ଯଂ ପ୍ରକୀର୍ତିତମ୍ ।। ୫୧.

ଆକାଶରୁ ଝରୁଥିବା ସମସ୍ତ ପାଣିକୁ ସୋମ ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ସମସ୍ତ ଜଗତ ସୋମ ଉପରେ ଭିତି କରି ଅଛି—ଏହା ନିଶ୍ଚିତ ସତ୍ୟ।

ସୂର୍ଯାଦୁଷ୍ଣଂ ନିସ୍ରଵତେ ସୋମାଚ୍ଛୀତଂ ପ୍ରଵର୍ତ୍ତତେ। ଶୀତୋଷ୍ଣଵୀର୍ଯୌ ଦ୍ଵାଵେତୌ ଯୁକ୍ତୌ ଧାରଯତୋ ଜଗତ୍ ।। ୫୧.

ସୂର୍ଯ୍ୟରୁ ତାପ ଆସେ, ଚନ୍ଦ୍ରମାରୁ ଶୀତଳତା ବିକାଶ ହୁଏ; ଏହି ଦୁଇଟି ଶକ୍ତି, ତାପ ଓ ଶୀତଳତା, ଏକଠି ହୋଇ ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ଧାରି ରଖିଛି।

ସୋମାଧାରା ନଦୀ ଗଙ୍ଗା ପଵିତ୍ରା ଵିମଲୋଦକା। ସୋମପୁତ୍ରପୁରୋଗାଶ୍ଚ ମହାନଦ୍ଯୋ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମାଃ ।। ୫୧.

ଗଙ୍ଗା ନଦୀ ସୋମର ଆଧାର, ସେ ପବିତ୍ର ଓ ସ୍ପଷ୍ଟ ପାଣିର ଅଧିକାରିଣୀ; ଏବଂ ସୋମଙ୍କ ପୁଅମାନେ ଯେଉଁଠାରେ ଅଗ୍ରଣୀ, ସେମାନେ ମହାନଦୀମାନେ, ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ।

ସର୍ଵଭୂତଶରୀରେଷୁ ଆପୋ ହ୍ଯନୁଗତାଶ୍ଚ ଯାଃ । ତେଷୁ ସନ୍ଦହ୍ଯମାନେଷୁ ଜଙ୍ଗମସ୍ଥାଵରେଷୁ ଚ। ଧୂମଭୂତାସ୍ତୁ ତା ଆପୋ ନିଷ୍କ୍ରାମନ୍ତୀହ ସର୍ଵଶଃ ।। ୫୧.

ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ଦେହରେ ଯେଉଁ ପାଣି ଅଛି, ଚଳାଚଳ ଓ ଅଚଳ ପ୍ରାଣୀ ଜଳିଯିବାବେଳେ, ସେହି ପାଣି ଧୂଆଁ ହୋଇ ସବୁଦିଗରୁ ବାହାରିଯାଏ।

ତେନ ଚାଭ୍ରାଣି ଜାଯନ୍ତେ ସ୍ଥାନମତ୍ରାମ୍ଭସାଂ ସ୍ମୃତମ୍ । ଆର୍କନ୍ତେଜୋ ହି ଭୂତେଭ୍ଯୋ ହ୍ଯାଦତ୍ତେ ରଶ୍ମିଭିର୍ଜଲମ୍ ।। ୫୧.

ସେଥିରୁ ମେଘ ତିଆରି ହୁଏ; ଏହିଠିକୁ ପାଣିର ଅବସ୍ଥାନ ବୋଲି ଜଣାଯାଏ। ସୂର୍ଯ୍ୟ ତାଙ୍କର କିରଣ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କୁ ପାଣି ଉଠାଇ ନେଇଯାନ୍ତି।

ସମୁଦ୍ରାଦ୍ଵାଯୁସଂଯୋଗାଦ୍ଵହନ୍ତ୍ଯାପୋ ଗଭସ୍ତଯଃ। ଯତସ୍ତ୍ଵୃତୁଵଶାତ୍ କାଲେ ପରିଵର୍ତ୍ତୋ ଦିଵାକରଃ। ଯଚ୍ଛତ୍ଯପୋ ହି ମେଘେଭ୍ଯଃ ଶୁକ୍ଲାଃ ଶୁକ୍ଲଗଭସ୍ତିଭିଃ ।। ୫୧.

ସମୁଦ୍ରରୁ ବାୟୁ ମିଶିଲେ, କିରଣମାନେ ପାଣି ବହନ କରନ୍ତି; ପରେ ଋତୁ ଓ ସମୟ ଅନୁଯାୟୀ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରିବର୍ତ୍ତନ କରନ୍ତି, ଧଳା ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ କିରଣ ଦ୍ୱାରା ମେଘକୁ ପାଣି ଦିଅନ୍ତି।

ଅଭ୍ରସ୍ଥା ପ୍ରପତନ୍ତ୍ଯାପୋ ଵାଯୁନା ସମୁଦୀରିତାଃ। ସର୍ଵଭୂତହିତାର୍ଥାଯ ଵାଯୁଭିଶ୍ଚ ସମନ୍ତତଃ ।। ୫୧.

ମେଘ ଭିତରେ ଥିବା ପାଣି, ବାୟୁ ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ତେଜିତ ହୋଇ, ତଳକୁ ପଡ଼ିଯାଏ; ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ଉପକାର ପାଇଁ, ବାୟୁ ଦ୍ୱାରା ସବୁଦିଗକୁ ପହଞ୍ଚିଯାଏ।