ଵାଯୁପୁରାଣମ୍

ସମା ରାତ୍ରିରହଶ୍ଚୈଵ ଯଦା ତଦ୍ଵିଷୁଵଦ୍ଭଵେତ୍। ତଦା ଦାନାନି ଦେଯାନି ପିତୃଭ୍ଯୋ ଵିଷୁଵତ୍ଯପି। ବ୍ରାହ୍ମଣେଭ୍ଯୋ ଵିଶେଷେଣ ମୁଖମେତତ୍ତୁ ଦୈଵତମ୍ ॥ ୫୦.

ଯେତେବେଳେ ଦିନ ଓ ରାତି ସମାନ ହୁଏ, ସେହି ସମୟ ବିଷୁବ; ସେତେବେଳେ ପିତୃମାନେ ପାଇଁ ଦାନ ଦେବା ଉଚିତ, ବିଷୁବ ଦିନରେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ପାଇଁ ବିଶେଷ ଭାବେ ଦାନ ଦେବା ଉଚିତ; ଏହି ସମୟ ଦେବତାଙ୍କୁ ଦାନ ଦେବାର ସର୍ବୋତ୍ତମ।

ଊନରାତ୍ରାଧିମାସୌ ଚ କଲାକାଷ୍ଠାମୁହୂର୍ତ୍ତକାଃ। ପୌର୍ଣମାସୀ ତଥା ଜ୍ଞେଯା ଅମାଵାସ୍ଯା ତଥୈଵ ଚ। ସିନୀଵାଲୀ କୁହୂଶ୍ଚୈଵ ରାକା ଚାନୁମତି ସ୍ତଥା ॥ ୫୦.

ଅଧିକ ମାସ, କମ୍ ରାତି ଥିବା ମାସ, କଳା, କଷ୍ଠା, ମୁହୂର୍ତ୍ତ, ପୂର୍ଣ୍ଣିମା, ଅମାବାସ୍ୟା, ସିନୀବାଳୀ, କୁହୂ, ରାକା ଓ ଅନୁମତି ଏହି ସବୁ ଜଣାଯିବା ଉଚିତ।

ତପସ୍ତପସ୍ଯୌ ମଧୁମାଧଵୌ ଚ ଶୁକ୍ରଃ ଶୁଚିଶ୍ଚାଯନମୁତ୍ତରଂ ସ୍ଯାତ୍। ନଭୋ ନଭଶ୍ଯୋଽଥ ଇଷୁଃ ସହୋର୍ଜଃ ସହଃସହସ୍ଯାଵିତି ଦକ୍ଷିଣଂ ସ୍ଯାତ୍ ॥ ୫୦.

ତପ, ତପସ୍ୟା, ମଧୁ, ମାଧବ, ଶୁକ୍ର, ଶୁଚି — ଏହି ଛଅଟି ଉତ୍ତରାୟଣର ନାମ; ନଭ, ନଭସ୍ୟ, ଇଷୁ, ସହ, ସହସ୍ୟ, ଅବିତି — ଏହି ଛଅଟି ଦକ୍ଷିଣାୟଣର ନାମ।

ସଂଵତ୍ସରାସ୍ତତୋ ଜ୍ଞେଯାଃ ପଞ୍ଚାବ୍ଦା ବ୍ରବ୍ମଣଃ ସୁତାଃ। ତସ୍ମାତ୍ତୁ ଋତଵୋ ଜ୍ଞେଯା ଋତଵୋ ହ୍ଯନ୍ତରାଃ ସ୍ମୃତାଃ ॥ ୫୦.

ଏହିଠାରୁ ବର୍ଷଗୁଡ଼ିକୁ ବୁଝିବାକୁ ହୁଏ, ଏବଂ ପଞ୍ଚ ବର୍ଷକୁ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ସନ୍ତାନ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ସେଠାରୁ ଋତୁଗୁଡ଼ିକୁ ବୁଝିବା ଯାଏ, କାରଣ ଋତୁମାନେ ମଧ୍ୟବର୍ତ୍ତୀ ବୋଲି ଗଣାଯାନ୍ତି।

ତସ୍ମାଦନୁମୁଖା ଜ୍ଞେଯା ଅମାଵାସ୍ଯାସ୍ଯ ପର୍ଵଣଃ. ତସ୍ମାତ୍ତୁ ଵିଷୁଵଂ ଜ୍ଞେଯଂ ପିତୃଦୈଵହିତଂ ସଦା ॥ ୫୦.

ସେଠାରୁ ଅମାବାସ୍ୟାମାନେ ଚନ୍ଦ୍ର ଦିନର ମୁହଁ ଭାବେ ବୁଝିବାକୁ ହୁଏ। ଏବଂ ସେଠାରୁ ବିଷୁବ ଦିନକୁ ବୁଝିବା ଯାଏ, ଯାହା ସଦା ପିତୃ ଓ ଦେବତାଙ୍କ ପାଇଁ ମଙ୍ଗଳକାରୀ।

ଏଵଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ନ ମୁହ୍ଯେତ ଦୈଵେ ପିତ୍ର୍ଯେ ଚ ମାନଵଃ। ତସ୍ମାତ୍ ସ୍ମୃତଂ ପ୍ରଜାନାଂ ଵୈ ଵିଷୁଵତ୍ସର୍ଵଗଂ ସଦା ॥ ୫୦.

ଏଭଳି ଜାଣିଲେ, ମଣିଷ ଦେବତା ଓ ପିତୃ କ୍ରିୟା ବିଷୟରେ ଭ୍ରମିତ ହୁଏ ନାହିଁ। ଏହିକାରଣରୁ ବିଷୁବ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ପାଇଁ ସାଧାରଣ ଭାବରେ ସ୍ମୃତିରେ ରହିଛି।

ଆଲୋକାନ୍ତଃ ସ୍ମୃତୋ ଲୋକୋ ଲୋକାନ୍ତୋ ଲୋକ ଉଚ୍ଯତେ। ଲୋକପାଲାଃ ସ୍ଥିତାସ୍ତତ୍ର ଲୋକାଲୋକସ୍ଯ ମଧ୍ଯତଃ ॥ ୫୦.

ଯେଉଁଠାରେ ଆଲୋକର ସେଷ ଅଛି, ସେଠାକୁ ଲୋକ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ତାହା ପରେ ଯାହା ଅଛି, ସେଠାକୁ ଲୋକାନ୍ତ ବୋଲି କୁହନ୍ତି। ଲୋକପାଳମାନେ ସେଠାରେ, ଲୋକ ଓ ଲୋକାନ୍ତ ମଧ୍ୟରେ ବସିଛନ୍ତି।

ଚତ୍ଵାରସ୍ତେ ମହାତ୍ମାନସ୍ତିଷ୍ଠନ୍ତ୍ଯାଭୂତସମ୍ପ୍ଲଵାତ୍। ସୁଧାମା ଚୈଵ ଵୈରାଜଃ କର୍ଦ୍ଦମଃ ଶଙ୍‌କୃପସ୍ତଥା। ହିରଣ୍ଯଲୋମା ପର୍ଜ୍ଜନ୍ଯଃ କେତୁମାନ୍ ଜାତନିଶ୍ଚଯଃ ॥ ୫୦.

ସେଠାରେ ଚାରିଜଣ ମହାନ ଆତ୍ମା, ଭୂତମାନଙ୍କ ବିଲୟ ପୂର୍ବରୁ ଅଛନ୍ତି—ସୁଧାମା, ବୈରାଜ, କର୍ଦ୍ଦମ, ଶଙ୍କ୍ରପ; ହିରଣ୍ୟଲୋମା, ପର୍ଜ୍ୟନ୍ୟ, କେତୁମାନ୍, ଜାତନିଶ୍ଚୟ।

ନିର୍ଦ୍ଵନ୍ଦ୍ଵା ନିରଭୀମାନା ନିସ୍ତନ୍ତ୍ରା ନିଷ୍ପରିଗ୍ରହାଃ। ଲୋକପାଲାଃ ସ୍ଥିତା ହ୍ଯେତେ ଲୋକାଲୋକେ ଚତୁର୍ଦିଶମ୍ ॥ ୫୦.

ଏହି ଲୋକପାଳମାନେ ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ ରହିତ, ଅହଂକାର ନାହିଁ, ବନ୍ଧନ ଓ ଆସକ୍ତି ରହିତ। ସେମାନେ ଲୋକ ଓ ଲୋକାନ୍ତ ମଧ୍ୟରେ ଚାରିଦିଗରେ ବସିଛନ୍ତି।

ଉତ୍ତରଂ ଯଦଗସ୍ତ୍ଯସ୍ଯ ଅଜଵୀଥ୍ଯାଶ୍ଚ ଦକ୍ଷିଣମ୍। ପିତୃଯାଣଃ ସ ଵୈ ପନ୍ଥା ଵୈଶ୍ଵାନରପଥାଦ୍ବହିଃ ॥ ୫୦.

ଅଗସ୍ତ୍ୟଙ୍କ ଉତ୍ତରେ ଓ ଅଜବୀଥିର ଦକ୍ଷିଣରେ, ପିତୃମାନେ ଯିବା ପଥ ଅଛି, ଯାହା ବୈଶ୍ୱାନର ପଥର ବାହାରେ।

ତତ୍ରାସତେ ପ୍ରଜାଵନ୍ତୋ ମୁନଯୋ ହ୍ଯଗ୍ନିହୋତ୍ରିଣଃ । ଲୋକସ୍ଯ ସନ୍ତାନକରାଃ ପିତୃଯାଣେ ପଥି ସ୍ଥିତାଃ ॥ ୫୦.

ସେଠାରେ ଅଗ୍ନିହୋତ୍ର କରୁଥିବା, ସନ୍ତାନସମ୍ପନ୍ନ ଋଷିମାନେ ବସିଛନ୍ତି, ଯେଉଁମାନେ ପିତୃମାନେ ଯିବା ପଥରେ ଅଛନ୍ତି ଓ ଲୋକର ପ୍ରବୃଦ୍ଧି କରନ୍ତି।

ଭୂତାରମ୍ଭ କୃତଂ କର୍ମ ଆଶିଷା ଋତ୍ଵିଗୁଚ୍ଯତେ । ପ୍ରାରଭନ୍ତେ ଲୋକକାମାସ୍ତେଷାଂ ପନ୍ଥାଃ ସ ଦକ୍ଷିଣଃ ॥ ୫୦.

ଭୂତମାନଙ୍କ ଆରମ୍ଭ ପାଇଁ ଯେ କର୍ମ କରାଯାଏ, ତାହାକୁ ଋତ୍ବିଜମାନେ ଆଶୀଷ ବୋଲି କୁହନ୍ତି। ଯେଉଁମାନେ ଲୋକ ଚାହାନ୍ତି, ସେମାନେ ଏହି କର୍ମ କରନ୍ତି, ଏବଂ ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏହି ଦକ୍ଷିଣ ପଥ ଅଛି।

ଚଲିତନ୍ତେ ପୁନର୍ଦ୍ଧର୍ମଂ ସ୍ଥାପଯନ୍ତି ଯୁଗେ ଯୁଗେ। ସନ୍ତତ୍ଯା ତପସା ଚୈଵ ମର୍ଯାଦାଭିଃ ଶ୍ରୁତେନ ଚ ॥ ୫୦.

ଯେତେବେଳେ ସେମାନେ ଧର୍ମରୁ ଚ୍ୟୁତ ହୁଅନ୍ତି, ସେତେବେଳେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଯୁଗରେ ସନ୍ତାନ, ତପ, ନିୟମ ଓ ଶ୍ରୁତି ଦ୍ୱାରା ଧର୍ମକୁ ପୁନଃ ସ୍ଥାପନ କରନ୍ତି।

ଜାଯମାନାସ୍ତୁ ପୂର୍ଵେ ଵୈ ପଶ୍ଚିମାନାଂ ଗୃହେଷୁ ଚ। ପଶ୍ଚିମାଶ୍ଚୈଵ ଜାଯନ୍ତେ ପୂର୍ଵେଷାଂ ନିଧନେଷ୍ଵପି। ଏଵ ମାଵର୍ତ୍ତମାନାସ୍ତେ ତିଷ୍ଠନ୍ତ୍ଯାଭୂତସମ୍ପ୍ଲଵାତ୍ ॥ ୫୦.

ପୂର୍ବରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବାମାନେ ପରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବାମାନଙ୍କ ଘରେ ଅଛନ୍ତି, ଏବଂ ପରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବାମାନେ ପୂର୍ବବର୍ତ୍ତୀଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ସମୟରେ ଜନ୍ମ ନେନ୍ତି। ଏଭଳି ଘୁରିଘୁରି ସେମାନେ ଭୂତମାନଙ୍କ ବିଲୟ ପୂର୍ବରୁ ଅଛନ୍ତି।

ଅଷ୍ଟାଶୀତିସହସ୍ରାଣି ମୁନୀନାଂ ଗୃହମେଧିନାମ୍। ସଵିତୁର୍ଦ୍ଦକ୍ଷିଣଂ ମାର୍ଗଂ ଶ୍ରିତା ହ୍ଯାଚନ୍ଦ୍ରତାରକମ୍। କ୍ରିଯାଵତାଂ ପ୍ରସଙ୍ଖ୍ଯେଯା ଯେ ଶ୍ମଶାନାନି ଭେଜିରେ ॥ ୫୦.

ଅସୀ ଚାରି ହଜାର ଗୃହସ୍ଥ ମୁନିମାନେ, ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ଦକ୍ଷିଣ ପଥ ଧରି ଚନ୍ଦ୍ର ତାରା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଗଲେ, ସେମାନେ କ୍ରିୟାଶୀଳ ଥିଲେ ଏବଂ ଶ୍ମଶାନକୁ ପ୍ରବେଶ କରିଥିଲେ।

ଲୋକଶଂଵ୍ଯଵହାରେଣ ଭୂତାରମ୍ଭକୃତେନ ଚ। ଇଚ୍ଛାଦ୍ଵେଷପ୍ରକୃତ୍ଯା ଚ ମୈଥୁନୋପଗମେନ ଚ ॥ ୫୦.

ଲୋକର ଚଳାଚଳ, ଭୂତମାନଙ୍କ ଆରମ୍ଭ ପାଇଁ କର୍ମ, ଇଚ୍ଛା ଓ ଦ୍ୱେଷର ସ୍ୱଭାବ, ଏବଂ ମିଳନ ଦ୍ୱାରା,

ତଥା କାଯକୃତେନେହ ସେଵନାଦ୍ଵିଷଯସ୍ଯ ଚ। ଏତୈସ୍ତୈଃ କାରଣୈଃ ସିଦ୍ଧାଃ ଶ୍ମଶାନାନି ହି ଭେଜିରେ। ପ୍ରଜୈଷିଣସ୍ତେ ମୁନଯୋ ଦ୍ଵାପରେଷ୍ଵିହ ଜଜ୍ଞିରେ ॥ ୫୦.

ଏହିପରି ଦେହର କାର୍ଯ୍ୟ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ସୁଖର ଭୋଗ ଦ୍ୱାରା, ଏହି ସମସ୍ତ କାରଣରେ ଯେଉଁମାନେ ସିଦ୍ଧି ପାଇଛନ୍ତି, ସେମାନେ ଶ୍ମଶାନକୁ ପ୍ରବେଶ କରିଛନ୍ତି। ପ୍ରଜା ଚାହିଁଥିବା ଏହି ମୁନିମାନେ ଦ୍ୱାପର ଯୁଗରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ।

ନାଗଵୀଥ୍ଯୁତ୍ତରେ ଯଚ୍ଚ ସପ୍ତର୍ଷିଭ୍ଯଶ୍ଚ ଦକ୍ଷିଣମ୍ । ଉତ୍ତରଃ ସଵିତୁଃ ପନ୍ଥା ଦେଵଯାନସ୍ତୁ ସ ସ୍ମୃତଃ ॥ ୫୦.

ନାଗବୀଥିର ଉତ୍ତରେ ଓ ସପ୍ତର୍ଷିଙ୍କ ଦକ୍ଷିଣରେ, ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ଉତ୍ତର ପଥକୁ ଦେବମାନେ ଯିବା ପଥ ବୋଲି ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ।

ଯତ୍ର ତେ ଵାସିନଃ ସିଦ୍ଧା ଵିମଲା ବ୍ରହ୍ମଚାରିଣଃ। ସତତନ୍ତେ ଜୁଗୁପ୍ସନ୍ତେ ତସ୍ମାନ୍ମୃତ୍ଯୁର୍ଜ୍ଜିତସ୍ତୁ ତୈଃ ॥ ୫୦.

ସେଠାରେ ଶୁଦ୍ଧ, ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ ଓ ସିଦ୍ଧମାନେ ବସନ୍ତି। ସେମାନେ ସଦା ସଂଯମୀ ଓ ଅସଙ୍ଗ ଥାନ୍ତି, ଏବଂ ସେମାନେ ମୃତ୍ୟୁକୁ ଜୟ କରିଛନ୍ତି।

ଅଷ୍ଟାଶୀତିସହସ୍ରାଣି ତେଷାମପ୍ଯୂର୍ଦ୍ଧ୍ଵରେତସାମ୍। ଉଦକୂପନ୍ଥାନମର୍ଯମ୍ଣଃ ଶ୍ରିତା ହ୍ଯାଭୂତସମ୍ପ୍ଲଵାତ୍ ॥ ୫୦.

ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଅସୀ ଚାରି ହଜାର ଉର୍ଦ୍ଧ୍ୱରେତା ମୁନି, ଆର୍ୟମାଙ୍କ ଜଳ ଶୂନ୍ୟ ପଥକୁ ଭୂତମାନଙ୍କ ବିଲୟ ପୂର୍ବରୁ ଗ୍ରହଣ କରିଛନ୍ତି।

ଇତ୍ଯେତୈଃ କାରଣୈଃ ଶୁଦ୍ଧୈସ୍ତେଽ ମ़ତତ୍ଵଂ ହି ଭେଜିରେ। ଆଭୂତସମ୍ପ୍ଲଵସ୍ଥାନମମୃତତ୍ଵଂ ଵିଭାଵ୍ଯତେ ॥ ୫୦.

ଏହି ଶୁଦ୍ଧ କାରଣମାନେ ଦ୍ୱାରା ସେମାନେ ଅମରତ୍ୱ ପାଇଛନ୍ତି। ଭୂତମାନଙ୍କ ବିଲୟ ପୂର୍ବର ଅବସ୍ଥାକୁ ଅମରତ୍ୱ ବୋଲି ବୁଝାଯାଏ।

ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯସ୍ଥିତିକାଲୋଽଯମପୁନର୍ମାର୍ଗଗାମିନଃ। ବ୍ରହ୍ମହତ୍ଯାଶ୍ଵମେଧାଭ୍ଯାଂ ପୁଣ୍ଯାପାପକୃତୋଽପରମ୍। ଆଭୂତସମ୍ପ୍ଲଵାନ୍ତେ ତୁ କ୍ଷୀଯନ୍ତେ ହ୍ଯୂର୍ଦ୍ଧ୍ଵରେତସଃ ॥ ୫୦.

ଏହି ହେଉଛି ତିନି ଲୋକର ଅବସ୍ଥାନର ସମୟ, ଯେଉଁମାନେ ପୁନି ମାର୍ଗକୁ ଫେରନ୍ତି ନାହିଁ ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ। ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟା କିମ୍ବା ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞର ଯେଉଁ ପୁଣ୍ୟ ଓ ପାପ ମିଳେ, ଏହା ସେଠାରୁ ଭିନ୍ନ। ବଡ଼ ବିନାଶ ଶେଷରେ, ଯେଉଁମାନେ ଉର୍ଦ୍ଧ୍ୱ ରେତା ଅଟୁଟ ରହିଛନ୍ତି, ସେମାନେ ସେଠାରେ ଶେଷ ହୁଅନ୍ତି।

ଊର୍ଦ୍ଧ୍ଵୋତ୍ତରମୃଷିଭ୍ଯସ୍ତୁ ଧ୍ରୁଵୋ ଯତ୍ରାସ୍ତି ଵୈ ସ୍ମୃତମ୍। ଏତଦ୍ଵିଷ୍ଣୁପଦଂ ଦିଵ୍ଯଂ ତୃତୀଯଂ ଵ୍ଯୋମ୍ନି ଭାସ୍ଵରମ୍ ॥ ୫୦.

ଉର୍ଦ୍ଧ୍ୱ ମହାଋଷିମାନଙ୍କ ଉପରେ, ଯେଉଁଠାରେ ଅଚଳ ଅବସ୍ଥା ଅଛି ବୋଲି କହାଯାଏ, ସେଠାରେ ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ତୃତୀୟ ଦିବ୍ୟ ଓ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ପଦ ଅଛି।

ତତ୍ର ଗତ୍ଵା ନ ଶୋଚନ୍ତି ତଦ୍ଵିଷ୍ଣୋଃ ପରମଂ ପଦମ୍। ଧର୍ମଧ୍ରୁଵାଦ୍ଯାସ୍ତିଷ୍ଠନ୍ତି ଯତ୍ର ତେ ଲୋକସାଧକାଃ ॥ ୫୦.

ଯେଉଁମାନେ ସେଠାକୁ ପହଞ୍ଚନ୍ତି, ସେମାନେ କେବେ ଦୁଃଖିତ ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ। ଏହିଠାରେ ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ପରମ ପଦ ଅଛି, ଯେଉଁଠାରେ ଧ୍ରୁବ ଓ ଧର୍ମରେ ନିଷ୍ଠା ଥିବା ଅନ୍ୟମାନେ ଲୋକକୁ ଧାରଣ କରନ୍ତି।

ସ୍ଵାଯମ୍ଭୁଵେ ନିସର୍ଗେ ତୁ ଵ୍ଯାଖ୍ଯାତାନ୍ଯୁତ୍ତରାଣି ତୁ। ଭଵିଷ୍ଯାଣି ଚ ସର୍ଵାଣି ତେଷାଂ ଵକ୍ଷ୍ଯାମ୍ଯନୁକ୍ରମମ୍ ।। ୫୧.

ସ୍ୱାୟମ୍ଭୁବ ମନ୍ୱନ୍ତରର ସୃଷ୍ଟିରେ, ଉପର ଲୋକମାନେ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରାଯାଇଛି। ଏବେ ମୁଁ ପରେ ଆସିବା ସମସ୍ତ ଘଟଣାକୁ କ୍ରମ କ୍ରମେ କହିବି।

ଏତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ତୁ ମୁନଯଃ ପପ୍ରଚ୍ଛୁର୍ଲୋମହର୍ଷଣମ୍। ସୂର୍ଯାଚନ୍ଦ୍ରମସୋଶ୍ଚାରଂ ଗ୍ରହାଣାଞ୍ଚୈଵ ସର୍ଵଶଃ ।। ୫୧.

ଏହି କଥା ଶୁଣି, ମୁନିମାନେ ଲୋମହର୍ଷଣଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ — ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଚନ୍ଦ୍ରମାଙ୍କ ଉଦୟାସ୍ତ ଓ ସମସ୍ତ ଗ୍ରହମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ।

ଭ୍ରମନ୍ତେ କଥମେତାନି ଜ୍ଯୋତୀଂଷି ଦିଵି ମଣ୍ଡଲମ୍। ତିର୍ଯଗ୍ଵ୍ଯୂହେନ ସର୍ଵାଣି ତଥୈଵାସଙ୍କରେଣ ଚ। କଶ୍ଚ ଭ୍ରାମଯତେ ତାନି ଭ୍ରମନ୍ତି ଯଦି ଵା ସ୍ଵଯମ୍ ।। ୫୧.

ଏହି ସମସ୍ତ ତାରାମଣ୍ଡଳ କିପରି ଆକାଶରେ ଘୂରୁଚି, ଏମିତି ଅନେକ ପଦ୍ଧତିରେ ଏବଂ ମିଶି ଘୂରୁଛି? କିଏ ସେମାନେକୁ ଘୁଞ୍ଚାଏ, କିମ୍ବା ସେମାନେ ନିଜେ ନିଜେ ଚାଲନ୍ତି କି?

ଏତଦ୍ଵେଦିତୁମିଚ୍ଛାମସ୍ତନ୍ନୋ ନିଗଦ ସତ୍ତମ୍। ଭୂତସମ୍ମୋହନନ୍ତ୍ଵେତଚ୍ଛ୍ରୋତୁମିଚ୍ଛା ପ୍ରଵର୍ତ୍ତତେ ।। ୫୧.

ଏହି କଥା ଆମେ ଜାଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛୁ, ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ ଭାବକୁ ନେଇ ଆମ ପ୍ରଶ୍ନ ଉଠିଛି। ଦୟାକରି ଆମକୁ କହ, ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।

ଭୂତସମ୍ମୋହନଂ ହ୍ଯେତଦ୍ ବ୍ରୁଵତୋ ମେ ନିବୋଧତ। ପ୍ରତ୍ଯକ୍ଷମପି ଦୃସ୍ଯଂ ଯତ୍ତତ୍ ସଂମୋହଯତେ ପ୍ରଜାଃ ।। ୫୧.

ଭୂତମାନଙ୍କ ମୋହ ବିଷୟରେ ମୋ ପାଖରୁ ଶୁଣ। ଏହା ଚକ୍ଷୁସାମ୍ନାରେ ଦେଖାଯାଏ, ତଥାପି ଲୋକମାନେ ଏହାରେ ମୁହଁ ହରାନ୍ତି।