ଵାଯୁପୁରାଣମ୍

ମଣିମନ୍ତ୍ରସ୍ଯ ଚ ପୁରଂ କପିଲସ୍ଯ ଚ ମନ୍ଦିରମ୍। ନନ୍ଦସ୍ଯ ଚୋରଗପତେର୍ଵିଶାଲସ୍ଯ ଚ ମନ୍ଦିରମ୍ ॥ ୫୦.

ମଣିମନ୍ତ୍ରଙ୍କର ନଗର, କପିଳଙ୍କର ଘର, ନନ୍ଦ ନାଗରାଜ ଓ ବିଶାଳଙ୍କର ଘର ଅଛି।

ଏଵଂ ପୁରସହସ୍ରାଣି ନାଗଦାନଵରକ୍ଷସାମ୍। ତୃତୀଯେଽସ୍ମିସ୍ତଲେ ଵିପ୍ରାଃ ପୀତଭୌମେ ନ ସଂଶଯଃ ॥ ୫୦.

ଏଭଳି ତୃତୀୟ ତଳରେ ପୀତ ଭୂମିରେ ନାଗ, ଦାନବ ଓ ରାକ୍ଷସଙ୍କର ହଜାର ହଜାର ନଗର ଅଛି, ମୁନିମାନେ, ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।

ଚତୁର୍ଥେ ଦୈତ୍ଯସିଂହସ୍ଯ କାଲନେମେର୍ମହାତ୍ମନଃ। ଗଜକର୍ଣସ୍ଯ ଚ ପୁରଂ ନଗରଂ କୁଞ୍ଜରସ୍ଯ ଚ ॥ ୫୦.

ଚତୁର୍ଥ ତଳରେ ଦେତ୍ୟ ରାଜା କାଳନେମି, ଗଜକର୍ଣ୍ଣ ଓ କୁଞ୍ଜରଙ୍କର ନଗର ଅଛି।

ରାକ୍ଷସେନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ଚ ପୁରଂ ସୁମାଲେର୍ବହୁଵିସ୍ତରମ୍। ମୁଞ୍ଜସ୍ଯ ଲୋକନାଥସ୍ଯ ଵୃକଵକ୍ତ୍ରସ୍ଯ ଚାଲଯମ୍ ॥ ୫୦.

ରାକ୍ଷସ ରାଜା ସୁମାଳିଙ୍କର ବିଶାଳ ନଗର, ଲୋକନାଥ ମୁଞ୍ଜ ଓ ବୃକବକ୍ତ୍ରଙ୍କର ଘର ଅଛି।

ବହୁଯୋଜନସାହସ୍ରଂ ବହୁପକ୍ଷିସମାକୁଲମ୍ । ନଗରଂ ଵୈନତେଯସ୍ଯ ଚତୁର୍ଥେଽସ୍ମିନ୍ ରସାତଲେ ॥ ୫୦.

ଚତୁର୍ଥ ରସାତଳରେ ବହୁ ଯୋଜନ ଜମିରେ, ଅନେକ ପକ୍ଷୀରେ ଭରିଥିବା ବୈନତେୟଙ୍କର ନଗର ଅଛି।

ପଞ୍ଚମେ ଶର୍କରାଭୌମେ ବହୁଯୋଜନଵିସ୍ତୃତେ। ଵିରୋଚନସ୍ଯ ନଗରଂ ଦୈତ୍ଯସିଂହସ୍ଯ ଧୀମତଃ ॥ ୫୦.

ପଞ୍ଚମ ତଳରେ ଶର୍କରା ଭୂମିରେ, ବିରୋଚନ ଦେତ୍ୟ ରାଜାଙ୍କର ବଡ଼ ନଗର ଅଛି।

ଵୈଢୂର୍ଯ୍ଯସ୍ଯାଗ୍ନିଜିହ୍ଵସ୍ଯ ହିରଣ୍ଯାକ୍ଷସ୍ଯ ଚାଲଯମ୍। ପୁରଞ୍ଚ ଵିଦ୍ଯୁଜ୍ଜିହ୍ଵସ୍ଯ ରାକ୍ଷସସ୍ଯ ଚ ଧୀମତଃ ॥ ୫୦.

ବୈଢୂର୍ୟ, ଅଗ୍ନିଜିହ୍ୱା, ହିରଣ୍ୟାକ୍ଷଙ୍କର ଘର ଓ ବିଦ୍ୟୁଜ୍ଜିହ୍ୱା ରାକ୍ଷସ ଧୀରଙ୍କର ନଗର ଅଛି।

ମହାମେଘସ୍ଯ ଚ ପୁରଂ ରାକ୍ଷସେନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ଶାଲିନଃ। କର୍ମ୍ମାରସ୍ଯ ଚ ନାଗସ୍ଯ ସ୍ଵସ୍ତିକସ୍ଯ ଜଯସ୍ଯ ଚ ॥ ୫୦.

ମହାମେଘ, ରାକ୍ଷସ ରାଜା ଶାଳି, କର୍ମାର ନାଗ, ସ୍ୱସ୍ତିକ ଓ ଜୟଙ୍କର ନଗର ଅଛି।

ଏଵଂ ପୁରସହସ୍ରାଣି ନାଗଦାନଵରକ୍ଷସାମ୍। ପଞ୍ଚମେଽପି ତଥା ଜ୍ଞେଯଂ ଶର୍କରାନିଲଯେ ସଦା ॥ ୫୦.

ଏଭଳି ପଞ୍ଚମ ତଳରେ ଶର୍କରା ଭୂମିରେ ନାଗ, ଦାନବ ଓ ରାକ୍ଷସଙ୍କର ହଜାର ହଜାର ନଗର ସଦା ଅଛି।

ଷଷ୍ଠେ ତଲେ ଦୈତ୍ଯପତେଃ କେସରେର୍ନଗରୋତ୍ତମମ୍। ସୁପର୍ଵ୍ଵଣଃ ସୁଲୋମ୍ନଶ୍ଚ ନଗରଂ ମହିଷସ୍ଯ ଚ। ରାକ୍ଷସେନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ଚ ପୁରମୁତ୍କ୍ରୋଶସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ ॥ ୫୦.

ଷଷ୍ଠ ତଳରେ ଦେତ୍ୟପତି କେସରିଙ୍କର ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ନଗର, ସୁପର୍ବଣ, ସୁଲୋମ୍ନ ଓ ମହିଷଙ୍କର ନଗର, ମହାତ୍ମା ରାକ୍ଷସ ରାଜା ଉତ୍କ୍ରୋଶଙ୍କର ନଗର ଅଛି।

ତତ୍ରାସ୍ତେ ସୁରସାପୁତ୍ରଃ ଶତଶୀର୍ଷୋ ମୁଦା ଯୁତଃ। କଶ୍ଯପସ୍ଯ ସୁତଃ ଶ୍ରୀମାନ୍ ଵାସୁକିର୍ନାମ ନାଗରାଟ୍ ॥ ୫୦.

ସେଠାରେ ସୁରସାପୁତ୍ର ଶତଶୀର୍ଷ ଆନନ୍ଦରେ ରହନ୍ତି, କଶ୍ୟପଙ୍କର ପୁତ୍ର ଶ୍ରୀମାନ୍ ବାସୁକି ନାଗରାଜ ଅଛନ୍ତି।

ଏଵଂ ପୁରସହସ୍ରାଣି ନାଗଦାନଵରକ୍ଷସାମ୍ । ଷଷ୍ଠେ ତଲେଽସ୍ମିନ୍ ଵିଖ୍ଯାତେ ଶିଲାଭୌମେ ରସାତଲେ ॥ ୫୦.

ଏହି ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଷଷ୍ଠ ତଳରେ, ରସାତଳର ଶିଳା ଭୂମି ଉପରେ, ନାଗ, ଦାନବ ଓ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କର ହଜାର ହଜାର ସହର ଅଛି।

ସପ୍ତମେ ତୁ ତଲେ ଜ୍ଞେଯଂ ପାତାଲେ ସର୍ଵ୍ଵପଶ୍ଚିମେ । ପୁରଂ ବଲେଃ ପ୍ରମୁଦିତଂ ନରନାରୀସମାକୁଲମ୍ ॥ ୫୦.

ସପ୍ତମ ତଳ, ପଶ୍ଚିମ ଦିଗର ପାତାଳରେ, ବଲିଙ୍କର ମହାନ ସହର ଅଛି; ଏଠାରେ ଖୁସି ଭରା ପୁରୁଷ ଓ ନାରୀମାନେ ରହିଛନ୍ତି।

ଅସୁରାଶୀଵିଷୈଃ ପୂର୍ଣମୁଦ୍ଧୃତୈର୍ଦ୍ଦେଵଶତ୍ରୁଭିଃ। ମୁଚୁକୁନ୍ଦସ୍ଯ ଦୈତ୍ଯସ୍ଯ ତତ୍ର ଵୈ ନଗରଂ ମହତ୍ ॥ ୫୦.

ଏଠାରେ ଦୈତ୍ୟ ମୁଚୁକୁନ୍ଦଙ୍କର ବଡ଼ ସହର ଅଛି, ଯେଉଁଠି ଅସୁର, ବିଷାଳ ସାପ ଓ ଦେବତାଙ୍କର ଶତ୍ରୁମାନେ ଭରି ରହିଛନ୍ତି।

ଅନେକୈର୍ଦିତିପୁତ୍ରାଣାଂ ସମୁଦୀର୍ଣୈର୍ମହାପୁରୈଃ। ତଥୈଵ ନାଗନଗରୈଋଦ୍ଧିମଦ୍ଭିଃ ସହସ୍ରଶଃ ॥ ୫୦.

ଏଠାରେ ଦିତିଙ୍କ ପୁଅମାନଙ୍କର ବହୁତ ବଡ଼ ସହର ଓ ହଜାର ହଜାର ନାଗମାନଙ୍କର ଧନୀ ସହର ଭିତରେ ଏଠି ଭିଡ଼ ଲାଗିଛି।

ଦୈତ୍ଯାନାଂ ଦାନଵାନାଞ୍ଚ ସମୁଦୀର୍ଣୈ ର୍ମହାପୁରୈଃ। ଉଦୀର୍ଣୈ ରାକ୍ଷସାଵାସୈରନେକୈଶ୍ଚ ସମାକୁଲମ୍ ॥ ୫୦.

ଦୈତ୍ୟ ଓ ଦାନବମାନଙ୍କର ବଡ଼ ସହର, ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କର ଅନେକ ଘର ଏଠି ଭିଡ଼ ଭରି ରହିଛି।

ପାତାଲାନ୍ତେ ଚ ଵିପ୍ରେନ୍ଦ୍ରା ଵିସ୍ତୀର୍ଣେ ବହୁଯୋଜନେ। ଆସ୍ତେ ରକ୍ତାରଵିନ୍ଦାକ୍ଷୋ ମହାତ୍ମା ହ୍ଯଜରାମରଃ ॥ ୫୦.

ପାତାଳର ଶେଷରେ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ବହୁତ ବଡ଼ ଅଞ୍ଚଳରେ, ଲାଲ ଫୁଲ ଭଳି ଆଖି ଥିବା, ଅଜର ଓ ଅମର ମହାତ୍ମା ରହିଛନ୍ତି।

ଧୌତଶଙ୍ଖୋଦରଵପୁର୍ନୀଲଵାସା ମହାଭୁଜଃ। ଵିଶାଲଭୋଗୋ ଦ୍ଯୁତିମାଂଶ୍ଚିତ୍ରମାଲାଧରୋ ବଲୀ ॥ ୫୦.

ତାଙ୍କର ଦେହ ଧୋଇ ଶଙ୍ଖ ଭଳି ଧଳା, ନୀଳ ଚିତ୍ର ପୋଷାକ ପିନ୍ଧିଛନ୍ତି, ମହାବଳୀ ଭୁଜା, ବଡ଼ ଫଣା, ତେଜସ୍ବୀ, ଅଦ୍ଭୁତ ମାଳା ପିନ୍ଧିଛନ୍ତି, ଶକ୍ତିଶାଳୀ।

ରୁକ୍ମଶ୍ରୃଙଗାଵଦାତେନ ଦୀପ୍ତାସ୍ଯେନ ଵିରାଜତା। ପ୍ରଭୁର୍ମୁଖସହସ୍ରେଣ ଶୋଭତେ ଵୈ ସ କୁଣ୍ଡଲୀ ॥ ୫୦.

ସୁନା ଫଣା, ନିର୍ମଳ ଓ ଦୀପ୍ତ ମୁହଁ ଥିବା, ହଜାର ମୁହଁ ଥିବା ଏହି କୁଣ୍ଡଳୀ ନାଗ ଅତି ଚମକୁଛନ୍ତି।

ସ ଜିହ୍ଵାମାଲଯା ଦେଵୋ ଲୋଲଜ୍ଵାଲାନଲାର୍ଚିଷା। ଜ୍ଵାଲାମାଲାପରିକ୍ଷିପ୍ତଃ କୈଲାସ ଇଵ ଲକ୍ଷ୍ଯତେ ॥ ୫୦.

ତାଙ୍କର ଜିହ୍ବା ମାଳା ଅଗ୍ନିର ଝାଲ ଆଲୋକରେ ଲୋଲା, ତେଜ ଅଗ୍ନିର ମାଳା ଘେରି ରହିଛି, ଏହି ଦେବତା କୈଳାସ ପର୍ବତ ଭଳି ଦେଖାଯାଉଛନ୍ତି।

ସ ତୁ ନେତ୍ରସହସ୍ରେଣ ଦ୍ଵିଗୁଣେନ ଵିରାଜତା। ବାଲସୂର୍ଯ୍ଯାଭିତାମ୍ରେଣ ଶୋଭତେ ସ୍ନିଗ୍ଧମଣ୍ଡଲଃ ॥ ୫୦.

ହଜାର ଆଖି ଦ୍ୱିଗୁଣ ତେଜରେ ଚମକୁଛି, ଉଦୟ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଭଳି ରଙ୍ଗ, ତାଙ୍କର ଦେହ ଚମକଦାର ଓ ଶୋଭାମୟ।

ତସ୍ଯ କୁନ୍ଦେନ୍ଦୁଵର୍ଣସ୍ଯ ଅକ୍ଷମାଲା ଵିରାଜତେ । ତରୁଣାଦିତ୍ଯମାଲେଵ ଶ୍ଵେତପର୍ଵ୍ଵତମୂର୍ଦ୍ଧନି ॥ ୫୦.

ଫୁଲ ଓ ଚନ୍ଦ୍ର ଭଳି ଧଳା ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ, ଆଖିର ମାଳା ଚମକୁଛି, ଯୁବ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଭଳି ଧଳା ପର୍ବତ ଶିଖର ଉପରେ।

ଜଟାକରାଲୋ ଦ୍ଯୁତିମାନ୍ ଲକ୍ଷ୍ଯତେ ଶଯନାସନେ। ଵିସ୍ତୀର୍ଣ ଇଵ ମେଦିନ୍ଯାଂ ସହସ୍ରଶିଖରୋ ଗିରିଃ ॥ ୫୦.

ଜଟା ଓ ତେଜରେ ଚମକୁଥିବା, ଶୟନ ଓ ଆସନରେ ଦେଖାଯାଉଛି, ଏହି ନାଗ ଭୂମିରେ ବିସ୍ତୃତ ହଜାର ଶିଖର ଥିବା ପର୍ବତ ଭଳି।

ମହାଭୋଗୈର୍ମହାଭାଗୈର୍ମହାନାଗୈର୍ମହାବଲୈଃ। ଉପାସ୍ଯତେ ମହାତେଜା ମହାନାଗପତିଃ ସ୍ଵଯମ୍ ॥ ୫୦.

ମହାନାଗ, ମହାଭାଗ୍ୟବାନ୍, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ତେଜସ୍ବୀ ନାଗମାନେ ଏହି ମହାନାଗପତିଙ୍କୁ ପୂଜା କରନ୍ତି।

ସ ରାଜା ସର୍ଵନାଗାନାଂ ଶେଷୋ ନାମ ମହାଦ୍ଯୁତିଃ। ସା ଵୈଷ୍ଣଵୀ ହ୍ଯହିତନୁର୍ମର୍ଯାଦାଯାଂ ଵ୍ଯଵସ୍ଥିତା ॥ ୫୦.

ସେ ସମସ୍ତ ନାଗମାନଙ୍କର ରାଜା, ଶେଷ ନାମରେ ପରିଚିତ, ଅତି ତେଜସ୍ବୀ; ସେ ମହାନ ବୈଷ୍ଣବ ନାଗ, ସୀମାରେ ଅଟୁଟ ଅଛନ୍ତି।

ସପ୍ତୈଵମେତେ କଥିତା ଵ୍ଯଵହାର୍ଯା ରସାତଲାଃ । ଦେଵାସୁରମହାନାଗରାକ୍ଷସାଧ୍ଯୁଷିତାଃ ସଦା ॥ ୫୦.

ଏଭଳି ସପ୍ତ ରସାତଳ ବିବର୍ଣ୍ନ କରାଯାଇଛି, ଯେଉଁଠି ଦେବତା, ଅସୁର, ମହାନାଗ ଓ ରାକ୍ଷସମାନେ ସଦା ବସିଥାନ୍ତି।

ଅତଃପରମନାଲୋକ୍ଯମଗମ୍ଯଂ ସିଦ୍ଧସାଧୁଭିଃ। ଦେଵା ମାନପ୍ଯଵିଦିତଂ ଵ୍ଯଵହାରଵିଵର୍ଜ୍ଜିତମ୍ ॥ ୫୦.

ଏହା ପରେ ଏକ ଅଞ୍ଚଳ ଅଛି, ଯାହାକୁ ଦେଖିବାକୁ ନାହିଁ, ସିଦ୍ଧ ଓ ସାଧୁମାନେ ଯାଇପାରନ୍ତି ନାହିଁ, ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ଜାଣିନାହାନ୍ତି, କୌଣସି ବ୍ୟବହାର ନାହିଁ।

ପୃଥିଵ୍ଯଗ୍ନ୍ଯମ୍ବୁଵାଯୂନାଂ ନଭସଶ୍ଚ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମାଃ। ମହତ୍ତ୍ଵମେଵମୃଷିଭିର୍ଵର୍ଣ୍ଯତେ ନାତ୍ର ସଂଶଯଃ ॥ ୫୦.

ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏଭଳି ପୃଥିବୀ, ଅଗ୍ନି, ଜଳ, ବାୟୁ ଓ ଆକାଶର ମହତ୍ତ୍ୱ ଋଷିମାନେ ବିବର୍ଣ୍ନ କରିଛନ୍ତି; ଏଥିରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।

ଅତ ଊର୍ଦ୍ଧ୍ଵଂ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ସୂର୍ଯାଚନ୍ଦ୍ରମସୋର୍ଗତିମ୍। ସୂର୍ଯାଚନ୍ଦ୍ରମସାଵେତୌ ଭ୍ରମନ୍ତୌ ଯାଵଦେଵ ତୁ। ପ୍ରକାଶତଃ ସ୍ଵଭାଭିସ୍ତୌ ମଣ୍ଡଲାଭ୍ଯାଂ ସମାସ୍ଥିତୌ ॥ ୫୦.

ଏବେ ମୁଁ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଚନ୍ଦ୍ରମାଙ୍କର ଗତି ବିବର୍ଣ୍ନ କରିବି; ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଚନ୍ଦ୍ରମା, ନିଜ ତେଜରେ ଚମକୁଥିବା, ନିଜ ମଣ୍ଡଳରେ ଅବସ୍ଥିତ ହୋଇ, ଚାଲିଯାନ୍ତି।