ଵାଯୁପୁରାଣମ୍

ତାସାନ୍ତୁ ନାମଧେଯାନି ପରିମାଣଂ ତଥୈଵ ଚ। ନ ଶକ୍ଯଂ ପରିସଂଖ୍ଯାତୁଂ ପୁଣ୍ଯାସ୍ତାଃ ସରିଦୁତ୍ତମାଃ। ତାଃ ପିବନ୍ତି ସଦା ହୃଷ୍ଟା ନଦୀର୍ଜନପଦାସ୍ତୁ ତେ ।। ୪୯.

ସେମାନଙ୍କର ନାମ ଏବଂ ଆକାର ସଠିକ୍ ଭାବେ ଗଣନା କରିହେବ ନାହିଁ। ସେହି ପବିତ୍ର ଏବଂ ଉତ୍ତମ ନଦୀମାନେ ସେଠାର ଲୋକମାନେ ସଦା ଆନନ୍ଦରେ ପିଉନ୍ତି।

ଶଂଶପାଯନ ଵିସ୍ତୀର୍ଣୋ ଦ୍ଵୀପୋଽସୌ ଚକ୍ରସଂସ୍ଥିତଃ। ନଦୀଜଲୈଃ ପ୍ରତିଚ୍ଛନ୍ନଃ ପର୍ଵତୈଶ୍ଚାଭ୍ରସନ୍ନିଭୈଃ ।। ୪୯.

ଶଂଶପାୟନ ନାମକ ଦ୍ୱୀପଟି ବଡ଼ ଏବଂ ଚକ୍ର ଭଳି ଆକୃତିର। ଏହା ନଦୀର ପାଣି ଏବଂ ମେଘ ସଦୃଶ ପାହାଡ଼ରେ ଢାକାଯାଇଛି।

ସର୍ଵଧାତୁଵିଚିତ୍ରୈଶ୍ଚ ମଣି ଵିଦ୍ରୁମଭୂଷିତୈଃ। ପୁରୈଶ୍ଚ ଵିଵିଧାକାରୈଃ ସ୍ଫୀତୈର୍ଜନପଦୈରପି ।। ୪୯.

ଏହି ଦ୍ୱୀପ ବିଭିନ୍ନ ଧାତୁ, ମଣି ଏବଂ ପଗଡ଼ିରେ ଶୋଭିତ। ଏଠାରେ ବିଭିନ୍ନ ଆକୃତିର ଶହର ଏବଂ ସମୃଦ୍ଧ ଜନପଦ ଅଛି।

ଵୃକ୍ଷୈଃ ପୁଷ୍ପଫଲୋପେତୈଃ ସମନ୍ତାଦ୍ଧନଧାନ୍ଯଵାନ୍। କ୍ଷୀରୋଦେନ ସମୁଦ୍ରେଣ ସର୍ଵତଃ ପରିଵାରିତଃ। ଶାକଦ୍ଵୀପସ୍ତୁ ଵିସ୍ତାରାତ୍ ସମେନ ତୁ ସମନ୍ତତଃ ।। ୪୯.

ଏହି ଶାକଦ୍ୱୀପ ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ କ୍ଷୀର ସମୁଦ୍ରରେ ଘେରାଯାଇଛି। ଏଠାରେ ଫୁଲ ଏବଂ ଫଳ ଥିବା ବହୁତ ଗଛ, ଧନ ଓ ଧାନ୍ୟର ସମୃଦ୍ଧି ଅଛି, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ସମାନ ଆୟତନର।

ତସ୍ମିନ୍ ଜନପଦାଃ ପୁଣ୍ଯାଃ ପର୍ଵତାନ୍ତରିତେ ଶୁଭାଃ । ଵର୍ଣାଶ୍ରମସମାକୀର୍ଣା ଦେଶାସ୍ତେ ସପ୍ତ ଵୈ ସ୍ମୃତାଃ ।। ୪୯.

ସେଠାରେ ପବିତ୍ର ଲୋକମାନେ ରହନ୍ତି, ଯେଉଁଠାରେ ପାହାଡ଼ ଦ୍ୱାରା ଦେଶଗୁଡ଼ିକୁ ବାଣ୍ଟାଯାଇଛି। ସେ ସାତଟି ଦେଶ ସମସ୍ତ ବର୍ଣ୍ଣ ଏବଂ ଆଶ୍ରମର ଲୋକମାନେ ଥିବା ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।

ନ ସଙ୍କରଶ୍ଚ ତେଷ୍ଵସ୍ତି ଵର୍ଣାଶ୍ରମକୃତଃ ଵ୍କଚିତ୍ । ଧର୍ମସ୍ଯ ଚାଵ୍ଯଭୀଚାରାଦେକାନ୍ତସୁଖିତାଃ ପ୍ରଜାଃ ।। ୪୯.

ସେଠାରେ କୌଣସି ଜାତି ଓ ଆଶ୍ରମର କାର୍ଯ୍ୟ ବିଭ୍ରାଟି ନାହିଁ, ଏବଂ କୌଣସି ଲୋକ ଏହାର କ୍ରିୟା କରନ୍ତି ନାହିଁ। ସେମାନେ ନିରନ୍ତର ଧର୍ମରେ ଅଟୁଟ ରହିଥିବାରୁ, ସମସ୍ତେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ଓ ଖୁସି ଅଛନ୍ତି।

ନ ତେଷୁ ଲୋଭୋ ମାଯା ଵା ଈର୍ଷ୍ଯାସୂଯାଽଧୃତିଃ କୁତଃ। ଵିପର୍ଯଯୋ ନ ତେଷ୍ଵସ୍ତି ଏତତ୍ ସ୍ଵାଭାଵିକଂ ସ୍ମୃତମ୍ ।। ୪୯.

ସେଠାରେ କୌଣସି ଲୋଭ, ମାୟା, ଇର୍ଷ୍ୟା, ଦ୍ୱେଷ କିମ୍ବା ଅଧିରତା ନାହିଁ। ସେଠାରେ କୌଣସି ବିପରୀତ ଆଚରଣ ମଧ୍ୟ ନାହିଁ—ଏହି ସବୁ ସେମାନଙ୍କର ସ୍ୱାଭାବିକ ଗୁଣ।

କରୋତ୍ପତ୍ତିର୍ନତେଷ୍ଵସ୍ତି ନ ଦଣ୍ଡୋ ନ ଚ ଦଣ୍ଡକାଃ। ସ୍ଵଧର୍ମେଣୈଵ ଧର୍ମଜ୍ଞାସ୍ତେ ରକ୍ଷନ୍ତି ପରସ୍ପରମ୍ ।। ୪୯.

ସେଠାରେ କୌଣସି ଦୁଷ୍କର୍ମ ହୁଏ ନାହିଁ, ଦଣ୍ଡ କିମ୍ବା ଦଣ୍ଡଦାତା ମଧ୍ୟ ନାହିଁ। ସେମାନେ ନିଜ ଧର୍ମକୁ ଜାଣି, ନିଜ ନିଜ ଆଚରଣ ଦ୍ୱାରା ପରସ୍ପରକୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି।

ଏତାଵଦେଵ ଶକ୍ଯଂ ଵୈ ତସ୍ମିନ୍ ଦ୍ଵୀପେ ନିଵାସିନାମ୍। ପୁଷ୍କରଂ ସପ୍ତମଂ ଦ୍ଵୀପଂ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ନିବୋଧତ ।। ୪୯.

ଏହି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏହି ଦ୍ୱୀପର ବାସିନ୍ଦାମାନେ ବିଷୟରେ କୁହାଯାଇପାରିବ। ଏବେ ମୁଁ ସପ୍ତମ ଦ୍ୱୀପ ପୁଷ୍କର ବିଷୟରେ କହିବି—ଶୁଣ।

ପୁଷ୍କରେଣ ତୁ ଦ୍ଵୀପେନ ଵୃତଃ କ୍ଷୀରୋଦକୋ ବହିଃ। ଶାକଦ୍ଵୀପସ୍ଯ ଵିସ୍ତାରାଦ୍‌ଦ୍ଵିଗୁଣେନ ସମନ୍ତତଃ ।। ୪୯.

ପୁଷ୍କର ଦ୍ୱୀପଟି ବାହାରୁ ଦୁଧର ସାଗର ଦ୍ୱାରା ଘେରାଯାଇଛି, ଯାହା ଶାକଦ୍ୱୀପର ଚଉଁଡ଼ାରୁ ଦୁଇଗୁଣା ବଡ଼।

ପୁଷ୍କରେ ପର୍ଵତଃ ଶ୍ରୀମାନ୍ ଏକ ଏଵ ମହାଶିଲଃ। ଚିତ୍ରୈ ର୍ମଣିମଯୈଃ ଶୀଲୈଃ ଶିଖରୈସ୍ତୁ ସମୁଚ୍ଛ୍ରିତୈଃ ।। ୪୯.

ପୁଷ୍କର ଉପରେ ଏକ ମାତ୍ର ଶ୍ରୀମୟ ଏବଂ ବଡ଼ ପାହାଡ଼ ଅଛି, ଯାହା ଏକ ମହାନ ଶିଳାରୁ ଗଠିତ, ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ମଣିମାଣିକ୍ୟର ଶିଖର ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ।

ଦ୍ଵୀପସ୍ଯ ତସ୍ଯ ପୂର୍ଵାର୍ଦ୍ଧେ ଚିତ୍ରସାନୁଃ ସ୍ଥିତୋ ମହାନ୍। ପରିମଣ୍ଡଲସହସ୍ରାଣି ଵିସ୍ତୀର୍ଣଃ ପଞ୍ଚଵିଂଶତିଃ ।। ୪୯.

ସେଇ ଦ୍ୱୀପର ପୂର୍ବାର୍ଦ୍ଧରେ ବଡ଼ ପାହାଡ଼ ଚିତ୍ରସାନୁ ଅଛି, ଯାହା ପ୍ରାୟ ପଚିଶ ହଜାର ଯୋଜନା ଚଉଁଡ଼ାରେ ବିସ୍ତୃତ।

ଊର୍ଦ୍ଦ୍ଵଞ୍ଚୈଵ ଚତୁସ୍ତ୍ରିଶତ୍ସହସ୍ରାଣି ସମାଚିତଃ। ଦ୍ଵୀପାର୍ଦ୍ଧସ୍ଯ ପରିସ୍ତୋମଃ ପର୍ଵତୋ ମାନସୋତ୍ତମଃ ।। ୪୯.

ଏହା ଉପରକୁ ଚଉଁତିସ ହଜାର ଯୋଜନା ଉଁଚା, ଏହି ପାହାଡ଼ ମାନସ ଦ୍ୱୀପର ଅର୍ଦ୍ଧ ଅଞ୍ଚଳର ସୀମା ଗଠନ କରେ।

ସ୍ଥିତୋ ଵେଲାସମୀପେ ତୁ ନଵଚନ୍ଦ୍ର ଇଵୋଦିତଃ। ଯୋଜନାନାଂ ସହସ୍ରାଣି ଊର୍ଦ୍ଧ୍ଵଂ ପଞ୍ଚଶଦୁଚ୍ଛ୍ରିତଃ ।। ୪୯.

ଏହା ସମୁଦ୍ରତଟ ନିକଟରେ ଥିବା ନୂତନ ଚନ୍ଦ୍ରକଳା ପରି ଦେଖାଯାଏ, ଏବଂ ପଞ୍ଚାଶି ହଜାର ଯୋଜନା ଉଁଚାକୁ ଉଠିଛି।

ତାଵଦେଵ ସ ଵିସ୍ତୀର୍ଣଃ ସର୍ଵତଃ ପରିମଣ୍ଡଲଃ। ସ ଏଵଂ ଦ୍ଵୀପପଶ୍ଚାର୍ଦ୍ଧେ ମାନସଃ ପୃଥିଵୀଧରଃ ।। ୪୯.

ଏହା ଯେତେ ଉଁଚା, ସେତେ ଚଉଁଡ଼ା, ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଗୋଲାକାର। ଏହିପରି ଭାବରେ ଦ୍ୱୀପର ପଶ୍ଚିମାର୍ଦ୍ଧରେ ମାନସ ପାହାଡ଼ ଅଛି, ଯାହା ପୃଥିବୀକୁ ଧାରଣ କରେ।

ଏକ ଏଵ ମହାସାନୁଃ ସନ୍ନିଵେଶାଦ୍ଦ୍ଵିଧା କୃତଃ। ସ୍ଵାଦୂଦକେନୋଦଧିନା ସର୍ଵତଃ ପରିଵାରିତଃ ।। ୪୯.

ଏଠାରେ ଏକ ମାତ୍ର ବଡ଼ ପାହାଡ଼ ଅଛି, ଯାହା ବିଭିନ୍ନ ଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ। ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ଏହା ମିଠା ପାଣିର ସାଗର ଦ୍ୱାରା ଘେରାଯାଇଛି।

ପୁଷ୍କରଦ୍ଵୀପଵିସ୍ତାରାଦ୍ଵିସ୍ତୀର୍ଣୋଽସୌ ସମନ୍ତତଃ। ତସ୍ମିନ୍ ଦ୍ଵୀପେ ସ୍ମୃତୌ ଦ୍ଵୌ ତୁ ପୁଣ୍ଯୌ ଜନପଦୌ ଶୁଭୌ। ଅଭିତୋ ମାନସସ୍ଯାଥ ପର୍ଵତସ୍ଯାନୁମଣ୍ଡଲୌ ।। ୪୯.

ପୁଷ୍କର ଦ୍ୱୀପର ଚଉଁଡ଼ାଠାରୁ ବଡ଼ ହୋଇ, ଏହା ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ବିସ୍ତାରିତ। ସେଠାରେ ଦୁଇଟି ପୁଣ୍ୟ ଓ ଶୁଭ୍ର ଅଞ୍ଚଳ ଅଛି, ଯାହା ମାନସ ପାହାଡ଼କୁ ଦୁଇ ପଟେ ଘେରିଛି।

ମହାଵୀତନ୍ତୁ ଯଦ୍ଵର୍ଷଂ ବାହ୍ଯତୋ ମାନସସ୍ଯ ତତ୍। ତସ୍ଯୈଵାଭ୍ଯନ୍ତରେ ଯତ୍ତୁ ଧାତକୀଖଣ୍ଡମୁଚ୍ଯତେ ।। ୪୯.

ମାନସ ପାହାଡ଼ର ବାହାରେ ଯେଉଁ ଅଞ୍ଚଳ ଅଛି, ତାହାକୁ ମହାବୀତନ୍ତୁ କୁହାଯାଏ। ଏହାର ଭିତରେ ଯେଉଁଠି ଅଛି, ସେଠାକୁ ଧାତକୀଖଣ୍ଡ କୁହାଯାଏ।

ଦଶଵର୍ଷସହସ୍ରାଣି ତତ୍ର ଜେଵନ୍ତି ମାନଵାଃ। ଆରୋଗ୍ଯସୁଖଭୂଯିଷ୍ଠା ମାନସୀଂ ସିଦ୍ଧିମାସ୍ଥିତାଃ ।। ୪୯.

ସେଠାରେ ମାନବମାନେ ଦଶ ହଜାର ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବଞ୍ଚନ୍ତି, ସେମାନେ ଆରୋଗ୍ୟ ଓ ସୁଖରେ ପ୍ରଚୁର ଅନୁଭବ କରନ୍ତି, ମନର ସିଦ୍ଧିରେ ଅବସ୍ଥିତ।

ସମମାଯୁଶ୍ଚ ରୂପଞ୍ଚ ତସ୍ମିନ୍ ଵର୍ଷଦ୍ଵଯେ ସ୍ଥିତମ୍। ଅଧମୋତ୍ତମୌ ନ ତେଷ୍ଵାସ୍ତାଂ ତୁଲ୍ଯାସ୍ତେ ରୂପଶୀଲତଃ ।। ୪୯.

ସେଇ ଦୁଇ ଅଞ୍ଚଳରେ ଆୟୁ ଓ ରୂପ ସମାନ। ସେଠାରେ କୌଣସି ଉଚ୍ଚ-ନିଚ୍ଚ ନାହିଁ, ସମସ୍ତେ ରୂପ ଓ ଚରିତ୍ରରେ ସମାନ।

ନ ତତ୍ର ଵଞ୍ଚକୋ ନେର୍ଷ୍ଯା ନ ସ୍ତେନା ନ ଭଯଂ ତଥା। ନିଗ୍ରହୋ ନ ଚ ଦଣ୍ଡୋଽସ୍ତି ନ ଲୋଭୋ ନ ପରିଗ୍ରହଃ ।। ୪୯.

ସେଠାରେ କୌଣସି ଠକେଇବା, ଇର୍ଷ୍ୟା, ଚୋରି, କିମ୍ବା ଭୟ ନାହିଁ। ଦମନ, ଦଣ୍ଡ, ଲୋଭ କିମ୍ବା ସଂଗ୍ରହ ମଧ୍ୟ ନାହିଁ।

ସତ୍ଯାନୃତଂ ନ ତତ୍ରାସ୍ତି ଧର୍ମାଧର୍ମୌ ତଥୈଵ ଚ। ଵର୍ଣାଶ୍ରମାଣାଂ ଵାର୍ତ୍ତା ଵା ପାଶୁପାଲ୍ଯଂ ଵଣିକ୍କ୍ରିଯା ।। ୪୯.

ସେଠାରେ ସତ୍ୟ କିମ୍ବା ମିଥ୍ୟା, ଧର୍ମ କିମ୍ବା ଅଧର୍ମ ନାହିଁ। ଜାତି-ଆଶ୍ରମର କଥା, ପଶୁପାଳନ କିମ୍ବା ବ୍ୟାପାର ମଧ୍ୟ ନାହିଁ।

ତ୍ରଯୀ ଵିଦ୍ଯା ଦଣ୍ଡନୀତିଃ ଶୁଶ୍ରୂଷା ଶଲ୍ଯମେଵ ଚ। ଵର୍ଷଦ୍ଵଯେ ସର୍ଵମେତତ୍ ପୁଷ୍କରସ୍ଯ ନ ଵିଦ୍ଯତେ ।। ୪୯.

ତିନି ପ୍ରକାର ବେଦ, ଦଣ୍ଡନୀତି, ସେବା କିମ୍ବା ଶଲ୍ୟଚିକିତ୍ସା—ଏହି ସବୁ ପୁଷ୍କରର ଏହି ଦୁଇ ଅଞ୍ଚଳରେ ନାହିଁ।

ନ ତତ୍ର ନଦ୍ଯୋ ଵର୍ଷଞ୍ଚ ଶୀତୋଷ୍ଣଂ ଵା ନ ଵିଦ୍ଯତେ । ଉଦ୍ଭିଜ୍ଜାନ୍ଯୁଦକାନ୍ଯତ୍ର ଗିରିପ୍ରସ୍ରଵଣାନି ଚ ।। ୪୯.

ସେଠାରେ କୌଣସି ନଦୀ, ବର୍ଷା, ଠଣ୍ଡା କିମ୍ବା ଗରମ ନାହିଁ; ସେଠାରେ ପାଣି ମାଟି ଭିତରୁ ବା ପାହାଡ଼ର ଝରଣାରୁ ବାହାରିଥାଏ।

ଉତ୍ତରାଣାଂ କୁରୂଣାଞ୍ଚ ତୁଲ୍ଯକାଲୋ ଜନଃ ସଦା। ସର୍ଵତ୍ର ସୁସୁଖସ୍ତତ୍ର ଜରାକ୍ଲମଵିଵର୍ଜିତଃ ।। ୪୯.

ଉତ୍ତର କୁରୁ ଦେଶର ଲୋକମାନେ ସବୁବେଳେ ସମାନ ଋତୁ ଅନୁଭବନ୍ତି; ସେଠାରେ ସମସ୍ତେ ବହୁତ ସୁଖରେ ବସିବା କରନ୍ତି, ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା ଓ କ୍ଲାନ୍ତିରୁ ମୁକ୍ତ।

ଇତ୍ଯେଷ ଧାତକୀଖଣ୍ଡୋ ମହାଵୀତେ ତଥୈଵ ଚ । ଆନୁପୂର୍ଵ୍ଯାଦ୍ଵିଧିଃ କୃତ୍ସ୍ନଃ ପୁଷ୍କରସ୍ଯ ପ୍ରକୀର୍ତିତଃ ।। ୪୯.

ଏହିଭଳି ଧାତକୀ ଖଣ୍ଡ ଏବଂ ମହାବୀତ ଅଞ୍ଚଳ ବିଷୟରେ କ୍ରମକ୍ରମେ ପୁଷ୍କର ଦ୍ୱୀପର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବିବରଣୀ କହାଯାଇଛି।

ସ୍ଵାଦୂଦକେନୋଦଧିନା ପୁଷ୍କରଃ ପରିଵାରିତଃ। ଵିସ୍ତରାନ୍ମଣ୍ଡଲାଚ୍ଚୈଵ ପୁଷ୍କରସ୍ଯ ତଥୈଵ ଚ ।। ୪୯.

ପୁଷ୍କର ଦ୍ୱୀପ ମିଠା ପାଣି ଓ ସାଗର ଦ୍ୱାରା ଘେରାଯାଇଛି; ଏହାର ମଣ୍ଡଳ ଆକୃତି ମଧ୍ୟ ଏଭଳି ଅଟୁଟ।

ଏଵଂ ଦ୍ଵୀପାଃ ସମୁଦ୍ରୈସ୍ତୁ ସପ୍ତ ସପ୍ତଭିରାଵୃତାଃ। ଦ୍ଵୀପସ୍ଯାନନ୍ତରୋ ଯସ୍ତୁ ସମୁଦ୍ରସ୍ତୁ ସମନ୍ତତଃ ।। ୪୯.

ଏଭଳି ସାତି ଦ୍ୱୀପ ସାତି ସାଗର ଦ୍ୱାରା ଚାରିପଟେ ଘେରାଯାଇଛି; ପ୍ରତ୍ୟେକ ଦ୍ୱୀପ ପାଖରେ ଥିବା ସାଗର ତାହାକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଚାରିପଟେ ଆବୃତ କରିଛି।

ଏଵଂ ଦ୍ଵୀପସମୁଦ୍ରାଣାଂ ଵୃଦ୍ଧିର୍ଜ୍ଞେଯା ପରସ୍ପରାତ୍। ଅପାଞ୍ଚୈଵ ସମୁଦ୍ରେକାତ୍ ସମୁଦ୍ରା ଇତି ସଂଜ୍ଞିତାଃ ।। ୪୯.

ଏହିପରି ଦ୍ୱୀପ ଓ ସାଗରମାନଙ୍କର ବୃଦ୍ଧି ପରସ୍ପରରୁ ହୁଏ ବୋଲି ବୁଝିବାକୁ ହୁଏ; ସାଗର ପରେ ଯେଉଁ ପାଣି ଅଛି, ସେଗୁଡ଼ିକୁ 'ସାଗର' ବୋଲି କୁହାଯାଏ।