ଵାଯୁପୁରାଣମ୍

କ୍ରୌଞ୍ଚଦ୍ଵୀପସ୍ଯ ଵିସ୍ତାରାଦ୍ ଦ୍ଵିଗୁଣସ୍ତସ୍ଯ ଵିସ୍ତରଃ। ପରିଵାର୍ଯ ସମୁଦ୍ରଂ ସ ଦଧିମଣ୍ଡୋଦକଂ ସ୍ଥିତଃ ।। ୪୯.

ଶାକଦ୍ୱୀପର ବିସ୍ତାର କ୍ରଉଞ୍ଚଦ୍ୱୀପର ଦୁଇଗୁଣା, ଏହା ଦଧିମଣ୍ଡ ଜଳର ସମୁଦ୍ର ଦ୍ୱାରା ଘେରାଯାଇଛି।

ତତ୍ର ପୁଣ୍ଯା ଜନପଦାଶ୍ଚିରାଚ୍ଚ ମ୍ରିଯତେ ଜନଃ। କୁତ ଏଵ ତୁ ଦୁର୍ଭିକ୍ଷଞ୍ଚରାଵ୍ଯାଧିଭଯଂ କୁତଃ ।। ୪୯.

ସେଠାରେ ଲୋକମାନେ ପୁଣ୍ୟଶୀଳ ଓ ଦୀର୍ଘାୟୁ। ସେଠାରେ ଦୁର୍ଭିକ୍ଷ, ବନ୍ୟପ୍ରାଣୀ ଭୟ କିମ୍ବା ରୋଗ ନାହିଁ।

ତତ୍ରାପି ପର୍ଵତାଃ ଶୁଭ୍ରାଃ ସପ୍ତୈଵ ମଣିଭୂଷିତାଃ। ରତ୍ନାକରାସ୍ତଥା ନଦ୍ଯସ୍ତାସାଂ ନାମାନି ମେ ଶ୍ରୃଣୁ ।। ୪୯.

ସେଠାରେ ମଧ୍ୟ ସାତଟି ଅତି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଓ ରତ୍ନରେ ଭରିଥିବା ପର୍ବତ ଅଛି, ଏବଂ ରତ୍ନ ଖଣି ଓ ନଦୀମାନେ ଅଛନ୍ତି। ସେମାନଙ୍କର ନାମ ମୋ ପାଖରୁ ଶୁଣ।

ଦେଵର୍ଷିଗନ୍ଧର୍ଵଯୁତଃ ପ୍ରଥମୋ ମେରୁରୁଚ୍ଯତେ। ପ୍ରାଗାଯତଃ ସ ସୌଵର୍ଣ ଉଦଯୋ ନାମ ପର୍ଵତଃ ।। ୪୯.

ପ୍ରଥମ ପର୍ବତ ମେରୁ, ଯେଉଁଠାରେ ଦେବତା, ଋଷି ଓ ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ବସିଛନ୍ତି। ପୂର୍ବ ଦିଗରେ ସୁନାର ଉଦୟ ପର୍ବତ ଅଛି।

ତତ୍ର ମେଘାସ୍ତୁ ଵୃଷ୍ଟ୍ଯର୍ଥଂ ପ୍ରଭଵନ୍ତି ଚ ଯାନ୍ତି ଚ। ତସ୍ଯାପରେଣ ସୁମହାନ୍ ଜଲଧାରୋ ମହାଗିରିଃ ।। ୪୯.

ସେଠାରେ ବର୍ଷା ପାଇଁ ମେଘ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ ଓ ଚାଲିଯାଏ। ଏହା ପରେ ବଡ଼ ଜଳଧାର ପର୍ବତ ଅଛି, ଯାହା ଅତି ବିଶାଳ।

ତସ୍ମାନ୍ନିତ୍ଯମୁପାଦତ୍ତେ ଵାସଵଃ ପରମଂ ଜଲମ୍। ତତୋ ଵର୍ଷଂ ପ୍ରଭଵତି ଵର୍ଷାକାଲେ ପ୍ରଜାସ୍ଵିହ ।। ୪୯.

ସେଠାରୁ ଇନ୍ଦ୍ର ସଦା ପବିତ୍ର ଜଳ ନେଇଥାନ୍ତି, ଏହିଠାରୁ ବର୍ଷାକାଳରେ ପ୍ରଜାମାନଙ୍କ ପାଇଁ ବର୍ଷା ହୁଏ।

ତସ୍ଯାପରେ ରୈଵତକୋ ଯତ୍ର ନିତ୍ଯଂ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତା । ରେଵତୀ ଦିଵି ନକ୍ଷତ୍ରଂ ପିତାମହକୃତୋ ଗିରିଃ ।। ୪୯.

ଏହା ପରେ ରୈବତକ ପର୍ବତ ଅଛି, ଯେଉଁଠାରେ ଆକାଶରେ ରେବତୀ ନକ୍ଷତ୍ର ସଦା ରହିଥାଏ। ଏହି ପର୍ବତ ପିତାମହଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସୃଷ୍ଟି।

ତସ୍ଯାପରେଣ ସୁମହାନ୍ ଶ୍ଯାମୋ ନାମ ମହାଗିରିଃ। ତସ୍ମାଚ୍ଛଯାମତ୍ଵମାପନ୍ନାଃ ପ୍ରଜାଃ ପୂର୍ଵମିମାଃ କିଲ ।। ୪୯.

ସେଠାରୁ ଆଉ ଆଗକୁ ଏକ ବଡ଼ ପାହାଡ଼ ଅଛି, ଯାହାକୁ ଶ୍ୟାମ ନାମରେ ଡାକାଯାଏ। ଏହି ପାହାଡ଼ରୁ ପ୍ରାଚୀନ ଲୋକମାନେ ପ୍ରଥମେ କଳା ରଙ୍ଗ ଅନୁଭବ କରିଥିଲେ।

ତସ୍ଯାପରେଣ ରଜତୋ ମହାନସ୍ତୋ ଗିରିଃ ସ୍ମୃତଃ। ତସ୍ଯାପରେଣାମ୍ବିକେଯୋ ଦୁର୍ଗଃ ଶୈଲୋ ହିମାଚିତଃ ।। ୪୯.୮୨ . ଆମ୍ବିକେଯାତ୍ପରୋ ରମ୍ଯଃ ସର୍ଵୌଷଧିସମନ୍ଵିତଃ । ସ ଚୈଵ କେଶରୀତ୍ଯୁକ୍ତୋ ଯତୋ ଵାଯୁଃ ପ୍ରଵାଯତି ।। ୪୯.

ଏହାଠାରୁ ଆଉ ଆଗକୁ ରଜତ ନାମକ ବଡ଼ ପାହାଡ଼ ଅଛି। ତା'ପରେ ଅଛି ଆମ୍ବିକେୟା ପାହାଡ଼, ଯାହା ଦୁର୍ଗ ଭଳି ଏବଂ ହିମରେ ଢାକାଯାଇଛି। ଆମ୍ବିକେୟା ପରେ ଅଛି ଆକର୍ଷଣୀୟ କେଶରୀ ପାହାଡ଼, ଯେଉଁଠାରେ ସମସ୍ତ ପ୍ରକାର ଔଷଧି ଉପଲବ୍ଧ ଅଛି, ଏବଂ ଯାଁଠାରୁ ବାୟୁ ବହିଥାଏ।

ଶ୍ରୃଣୁଧ୍ଵଂ ନାମତସ୍ତାନି ଯଥାଵଦନୁପୂର୍ଵଶଃ। ଉଦଯସ୍ଯୋଦଯଂ ଵର୍ଷଂ ଜଲଦଂ ନାମ ଵିଶ୍ରୁତମ୍ ।। ୪୯.

ଏବେ ସେଠାର ଦେଶମାନଙ୍କର ନାମ ଠିକ୍ ଅନୁକ୍ରମରେ ଶୁଣ। ଉଦୟ ପାହାଡ଼ର ପୂର୍ବ ଦିଗର ଦେଶକୁ ଜଳଦ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।

ଦ୍ଵିତୀଯଂ ଜଲଧାରସ୍ଯ ସୁକୁମାରମିତି ସ୍ମୃତମ୍। ରୈଵତସ୍ଯ ତୁ କୌମାରଂ ଶ୍ଯାମସ୍ଯ ତୁ ମଣୀଚକମ୍ ।। ୪୯.

ଜଳଧାରାର ଦ୍ୱିତୀୟ ଦେଶକୁ ସୁକୁମାର ଭାବେ ଜଣାଯାଏ। ରୈବତ ପାହାଡ଼ର ଦେଶକୁ କୌମାର, ଶ୍ୟାମ ପାହାଡ଼ର ଦେଶକୁ ମଣୀଚକ ଭାବେ କୁହାଯାଏ।

ଅସ୍ତସ୍ଯାପି ଶୁଭଂ ଵର୍ଷଂ ଵିଜ୍ଞେଯଂ କୁସୁମୋତ୍ତରମ୍। ଆମ୍ବିକେଯସ୍ଯ ମୋଦାକଂ କେସରେଷୁ ମହାଦ୍ରୁମମ୍ ।। ୪୯.

ଅସ୍ତ ପାହାଡ଼ର ଶୁଭ ଦେଶକୁ କୁସୁମୋତ୍ତର ଭାବେ ଜଣାଯାଏ। ଆମ୍ବିକେୟାର ଦେଶ ମୋଦକ ଏବଂ କେଶରୀରେ ମହାଦ୍ରୁମ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।

ଦ୍ଵୀପସ୍ଯ ପରିମାଣଞ୍ଚ ହ୍ରସ୍ଵଦୀର୍ଘତ୍ଵମେଵ ଚ। ଶାକଦ୍ଵୀପେନ ଵିଖ୍ଯାତସ୍ତସ୍ଯ ମଧ୍ଯେ ଵନସ୍ପତିଃ । ଶାକୋ ନାମ ମହାଵୃକ୍ଷସ୍ତସ୍ଯ ପୂଜାଂ ପ୍ରଯୁଞ୍ଜତେ ।। ୪୯.

ଏହି ଦ୍ୱୀପର ଆକାର ଏବଂ ଆୟତନ ଶାକଦ୍ୱୀପ ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ଏହାର ମଧ୍ୟରେ ଏକ ବଡ଼ ଗଛ ଅଛି, ଯାହାକୁ ଶାକ ନାମରେ ଡାକାଯାଏ ଏବଂ ଏହାର ପୂଜା କରାଯାଏ।

ଏତେନ ଦେଵଗନ୍ଧର୍ଵାଃ ସିଦ୍ଧାଶ୍ଚ ସହ ଚାରଣୈଃ। ଵିହରନ୍ତି ରମନ୍ତେ ଚ ଦୃଶ୍ଯମାନାଶ୍ଚ ତୈଃ ସହ ।। ୪୯.

ଏଠାରେ ଦେବତା, ଗନ୍ଧର୍ବ, ସିଦ୍ଧ ଏବଂ ଚାରଣମାନେ ଏକାଠି ବସିଥାନ୍ତି ଏବଂ ଆନନ୍ଦ ଉପଭୋଗ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ସମସ୍ତଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଦେଖାଯାନ୍ତି।

ତତ୍ର ପୁଣ୍ଯା ଜନପଦାଶ୍ଚାତୁର୍ଵର୍ଣସମନ୍ଵିତାଃ। ତେଷୁ ନଦ୍ଯଶ୍ଚ ସପ୍ତୈଵ ପ୍ରତିଵର୍ଷଂ ସମୁଦ୍ରଗାଃ । ଵିଦ୍ଧି ନାମ୍ନଶ୍ଚ ତାଃ ସର୍ଵା ଗଙ୍ଗାସ୍ତାଃ ସପ୍ତଧା ସ୍ମୃତାଃ ।। ୪୯.

ସେଠାରେ ଶୁଭ ଜନପଦ ଅଛି, ଯେଉଁଠାରେ ଚାରି ବର୍ଣ୍ଣର ଲୋକମାନେ ରହନ୍ତି। ସେଠାରେ ସାତଟି ନଦୀ ଅଛି, ସେମାନେ ପ୍ରତିବର୍ଷ ସମୁଦ୍ରକୁ ବହିଯାଆନ୍ତି। ସେମାନଙ୍କୁ ସାତ ଗଙ୍ଗା ଭାବେ ଜଣାଯାଏ।

ପ୍ରଥମା ସୁକୁମାରୀତି ଗଙ୍ଗା ଶିଵଜଲା ତଥା। ଅନୁ ତପ୍ତା ଚ ନାମ୍ନୈଵ ନଦୀ ସମ୍ପରିକୀର୍ତ୍ତିତା ।। ୪୯.

ପ୍ରଥମ ଗଙ୍ଗାକୁ ସୁକୁମାରୀ ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ଏହାକୁ ଶିବଜଳା ଭି କୁହାଯାଏ। ତା'ପରେ ତପ୍ତା ନାମକ ନଦୀ ଅଛି।

କୁମାରୀ ନାମତଃ ସିଦ୍ଧା ଦ୍ଵିତୀଯା ସା ପୁନଃ ସତୀ । ନନ୍ଦା ଚ ପାର୍ଵତୀ ଚୈଵ ତୃତୀଯ ପରିକୀର୍ତ୍ତିତା ।। ୪୯.

ଦ୍ୱିତୀୟ ନଦୀକୁ କୁମାରୀ ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ଏହା ସିଦ୍ଧ ଏବଂ ପୁନି ସତୀ ଭାବେ ମନାଯାଏ। ତୃତୀୟ ନଦୀକୁ ନନ୍ଦା ଏବଂ ପାର୍ବତୀ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

ଶିଵେତିକା ଚତୁର୍ଥୀ ସ୍ଯାତ୍ ତ୍ରିଦିଵା ଚ ପୁନଃ ସ୍ମୃତା। ଇକ୍ଷୁଶ୍ଚ ପଞ୍ଚମୀ ଜ୍ଞେଯା ତଥୈଵ ଚ ପୁନଃ କ୍ରତୁଃ ।। ୪୯.

ଚତୁର୍ଥ ନଦୀକୁ ଶିବେତିକା ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ଏହାକୁ ତ୍ରିଦିବା ଭି କୁହାଯାଏ। ପଞ୍ଚମୀ ନଦୀକୁ ଇକ୍ଷୁ ଏବଂ କ୍ରତୁ ବୋଲି ଜଣାଯାଏ।

ଧେନୁକା ଚ ମୃତା ଚୈଵ ଷଷ୍ଠୀ ସଂପରିକୀର୍ତ୍ତିତା। ଏତାଃ ସପ୍ତ ମହାଗଙ୍ଗାଃ ପ୍ରତିଵର୍ଷଂ ଶିଵୋଦକାଃ। ଭାଵଯନ୍ତି ଜନଂ ସର୍ଵଂ ଶାକଦ୍ଵୀପନିଵାସିନମ୍ ।। ୪୯.

ଷଷ୍ଠୀ ନଦୀକୁ ଧେନୁକା ଏବଂ ମୃତା ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ଏହି ସାତ ମହାଗଙ୍ଗା, ଯେଉଁଠାରେ ଶିବଜଳ ରହିଛି, ପ୍ରତିବର୍ଷ ଶାକଦ୍ୱୀପର ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କୁ ପୋଷଣ କରେ।

ଅନୁଗଚ୍ଛନ୍ତି ତାସ୍ତ୍ଵନ୍ଯା ନଦୀନଦ୍ଯଃ ସହସ୍ରଶଃ। ବହୂଦକ ପରିସ୍ରାଵା ଯତୋ ଵର୍ଷତି ଵାସଵଃ ।। ୪୯.

ଏହି ସବୁ ସହିତ ଅନେକ ହଜାର ନଦୀ ଏବଂ ଝରଣା ଅଛି, ଯେଉଁଠାରେ ଇନ୍ଦ୍ର ବର୍ଷା କରନ୍ତି, ସେଠାରେ ପ୍ରଚୁର ପାଣି ରହିଥାଏ।

ତାସାନ୍ତୁ ନାମଧେଯାନି ପରିମାଣଂ ତଥୈଵ ଚ। ନ ଶକ୍ଯଂ ପରିସଂଖ୍ଯାତୁଂ ପୁଣ୍ଯାସ୍ତାଃ ସରିଦୁତ୍ତମାଃ। ତାଃ ପିବନ୍ତି ସଦା ହୃଷ୍ଟା ନଦୀର୍ଜନପଦାସ୍ତୁ ତେ ।। ୪୯.

ସେମାନଙ୍କର ନାମ ଏବଂ ଆକାର ସଠିକ୍ ଭାବେ ଗଣନା କରିହେବ ନାହିଁ। ସେହି ପବିତ୍ର ଏବଂ ଉତ୍ତମ ନଦୀମାନେ ସେଠାର ଲୋକମାନେ ସଦା ଆନନ୍ଦରେ ପିଉନ୍ତି।

ଶଂଶପାଯନ ଵିସ୍ତୀର୍ଣୋ ଦ୍ଵୀପୋଽସୌ ଚକ୍ରସଂସ୍ଥିତଃ। ନଦୀଜଲୈଃ ପ୍ରତିଚ୍ଛନ୍ନଃ ପର୍ଵତୈଶ୍ଚାଭ୍ରସନ୍ନିଭୈଃ ।। ୪୯.

ଶଂଶପାୟନ ନାମକ ଦ୍ୱୀପଟି ବଡ଼ ଏବଂ ଚକ୍ର ଭଳି ଆକୃତିର। ଏହା ନଦୀର ପାଣି ଏବଂ ମେଘ ସଦୃଶ ପାହାଡ଼ରେ ଢାକାଯାଇଛି।

ସର୍ଵଧାତୁଵିଚିତ୍ରୈଶ୍ଚ ମଣି ଵିଦ୍ରୁମଭୂଷିତୈଃ। ପୁରୈଶ୍ଚ ଵିଵିଧାକାରୈଃ ସ୍ଫୀତୈର୍ଜନପଦୈରପି ।। ୪୯.

ଏହି ଦ୍ୱୀପ ବିଭିନ୍ନ ଧାତୁ, ମଣି ଏବଂ ପଗଡ଼ିରେ ଶୋଭିତ। ଏଠାରେ ବିଭିନ୍ନ ଆକୃତିର ଶହର ଏବଂ ସମୃଦ୍ଧ ଜନପଦ ଅଛି।

ଵୃକ୍ଷୈଃ ପୁଷ୍ପଫଲୋପେତୈଃ ସମନ୍ତାଦ୍ଧନଧାନ୍ଯଵାନ୍। କ୍ଷୀରୋଦେନ ସମୁଦ୍ରେଣ ସର୍ଵତଃ ପରିଵାରିତଃ। ଶାକଦ୍ଵୀପସ୍ତୁ ଵିସ୍ତାରାତ୍ ସମେନ ତୁ ସମନ୍ତତଃ ।। ୪୯.

ଏହି ଶାକଦ୍ୱୀପ ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ କ୍ଷୀର ସମୁଦ୍ରରେ ଘେରାଯାଇଛି। ଏଠାରେ ଫୁଲ ଏବଂ ଫଳ ଥିବା ବହୁତ ଗଛ, ଧନ ଓ ଧାନ୍ୟର ସମୃଦ୍ଧି ଅଛି, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ସମାନ ଆୟତନର।

ତସ୍ମିନ୍ ଜନପଦାଃ ପୁଣ୍ଯାଃ ପର୍ଵତାନ୍ତରିତେ ଶୁଭାଃ । ଵର୍ଣାଶ୍ରମସମାକୀର୍ଣା ଦେଶାସ୍ତେ ସପ୍ତ ଵୈ ସ୍ମୃତାଃ ।। ୪୯.

ସେଠାରେ ପବିତ୍ର ଲୋକମାନେ ରହନ୍ତି, ଯେଉଁଠାରେ ପାହାଡ଼ ଦ୍ୱାରା ଦେଶଗୁଡ଼ିକୁ ବାଣ୍ଟାଯାଇଛି। ସେ ସାତଟି ଦେଶ ସମସ୍ତ ବର୍ଣ୍ଣ ଏବଂ ଆଶ୍ରମର ଲୋକମାନେ ଥିବା ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।

ନ ସଙ୍କରଶ୍ଚ ତେଷ୍ଵସ୍ତି ଵର୍ଣାଶ୍ରମକୃତଃ ଵ୍କଚିତ୍ । ଧର୍ମସ୍ଯ ଚାଵ୍ଯଭୀଚାରାଦେକାନ୍ତସୁଖିତାଃ ପ୍ରଜାଃ ।। ୪୯.

ସେଠାରେ କୌଣସି ଜାତି ଓ ଆଶ୍ରମର କାର୍ଯ୍ୟ ବିଭ୍ରାଟି ନାହିଁ, ଏବଂ କୌଣସି ଲୋକ ଏହାର କ୍ରିୟା କରନ୍ତି ନାହିଁ। ସେମାନେ ନିରନ୍ତର ଧର୍ମରେ ଅଟୁଟ ରହିଥିବାରୁ, ସମସ୍ତେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ଓ ଖୁସି ଅଛନ୍ତି।

ନ ତେଷୁ ଲୋଭୋ ମାଯା ଵା ଈର୍ଷ୍ଯାସୂଯାଽଧୃତିଃ କୁତଃ। ଵିପର୍ଯଯୋ ନ ତେଷ୍ଵସ୍ତି ଏତତ୍ ସ୍ଵାଭାଵିକଂ ସ୍ମୃତମ୍ ।। ୪୯.

ସେଠାରେ କୌଣସି ଲୋଭ, ମାୟା, ଇର୍ଷ୍ୟା, ଦ୍ୱେଷ କିମ୍ବା ଅଧିରତା ନାହିଁ। ସେଠାରେ କୌଣସି ବିପରୀତ ଆଚରଣ ମଧ୍ୟ ନାହିଁ—ଏହି ସବୁ ସେମାନଙ୍କର ସ୍ୱାଭାବିକ ଗୁଣ।

କରୋତ୍ପତ୍ତିର୍ନତେଷ୍ଵସ୍ତି ନ ଦଣ୍ଡୋ ନ ଚ ଦଣ୍ଡକାଃ। ସ୍ଵଧର୍ମେଣୈଵ ଧର୍ମଜ୍ଞାସ୍ତେ ରକ୍ଷନ୍ତି ପରସ୍ପରମ୍ ।। ୪୯.

ସେଠାରେ କୌଣସି ଦୁଷ୍କର୍ମ ହୁଏ ନାହିଁ, ଦଣ୍ଡ କିମ୍ବା ଦଣ୍ଡଦାତା ମଧ୍ୟ ନାହିଁ। ସେମାନେ ନିଜ ଧର୍ମକୁ ଜାଣି, ନିଜ ନିଜ ଆଚରଣ ଦ୍ୱାରା ପରସ୍ପରକୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି।

ଏତାଵଦେଵ ଶକ୍ଯଂ ଵୈ ତସ୍ମିନ୍ ଦ୍ଵୀପେ ନିଵାସିନାମ୍। ପୁଷ୍କରଂ ସପ୍ତମଂ ଦ୍ଵୀପଂ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ନିବୋଧତ ।। ୪୯.

ଏହି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏହି ଦ୍ୱୀପର ବାସିନ୍ଦାମାନେ ବିଷୟରେ କୁହାଯାଇପାରିବ। ଏବେ ମୁଁ ସପ୍ତମ ଦ୍ୱୀପ ପୁଷ୍କର ବିଷୟରେ କହିବି—ଶୁଣ।