ଵାଯୁପୁରାଣମ୍

ପଦ୍ମଵର୍ଣଂ ସୁନେତ୍ରଞ୍ଚ ଯକ୍ଷଂ ବାଲଂ ବକଂ ତଥା। କୁମୁଦଂ କ୍ଷେମକଞ୍ଚୈଵ ଵର୍ଦ୍ଧମାନଂ ତଥା ଦମମ୍ ॥ ୮.

ପଦ୍ମବର୍ଣ୍ଣ, ସୁନେତ୍ର, ବାଳ ନାମକ ଯକ୍ଷ, ବକ, କୁମୁଦ, କ୍ଷେମକ, ବର୍ଦ୍ଧମାନ, ଓ ଦମ।

ପଦ୍ମନାଭଂ ଵରାଙ୍ଗଞ୍ଚ ସୁଵୀରଂ ଵିଜଯଂ କୃତିମ୍। ପୂର୍ଣମାସଂ ହିରଣ୍ଯାକ୍ଷଂ ସୁରୂପଞ୍ଚୈଵମାଦଯଃ ॥ ୮.

ପଦ୍ମନାଭ, ବରାଙ୍ଗ, ସୁବୀର, ବିଜୟ, କୃତି, ପୂର୍ଣ୍ଣମାସ, ହିରଣ୍ୟାକ୍ଷ, ଓ ସୁରୂପ—ଏମାନେ ପ୍ରମୁଖ।

ପୁତ୍ରା ମଣିଵରସ୍ଯୈତେ ଯକ୍ଷା ଵୈ ଗୁହ୍ଯକାଃ ସ୍ମୃତାଃ । ସୁରୂପାଶ୍ଚ ଵିରୂପାଶ୍ଚ ସ୍ରଗ୍ଵିଣଃ ପ୍ରିଯଦର୍ଶନାଃ। ତେଷାଂ ପୁତ୍ରାଶ୍ଚ ପୌତ୍ରାଶ୍ଚ ଶତଶୋଽଥ ସହସ୍ରଶଃ ॥ ୮.

ମଣିବରଙ୍କର ଏହି ସମସ୍ତ ପୁଅମାନେ ଯକ୍ଷ ଓ ଗୁହ୍ୟକ ଭାବେ ପରିଚିତ। କେହି ଦେଖିବାକୁ ସୁନ୍ଦର, କେହି ଅସୁନ୍ଦର, ସମସ୍ତେ ମାଳା ପିନ୍ଧିଥିବା ଓ ଦେଖିବାକୁ ଭଲ। ସେମାନଙ୍କର ପୁଅ ଓ ପଉତାମାନେ ଶତେ ଓ ସହସ୍ରେ ଅଛନ୍ତି।

ଖଶାଯାସ୍ତ୍ଵପରେ ପୁତ୍ରା ରାକ୍ଷସାଃ କାମରୂପିଣଃ । ତେଷାଂ ଯଥା ପ୍ରଧାନାନ୍ ଵୈ ଵର୍ଣ୍ଯମାନାନ୍ନିବୋଧତ ॥ ୮.

ଖଶାୟାଙ୍କ ଅନ୍ୟ ପୁଅମାନେ ହେଲେ ରାକ୍ଷସ, ଯେଉଁମାନେ ଇଚ୍ଛାମତେ ରୂପ ଧାରଣ କରିପାରନ୍ତି। ଏଉଁମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ପ୍ରଧାନମାନେ କିଏ, ଏହିକଥା ଶୁଣ।

ଲାଲାଵିଃ କୁଥନୋ ଭୀମଃ ସୁମାଲୀ ମଧୁରେଵ ଚ। ଵିସ୍ଫୂର୍ଜ୍ଜିତୋ ଵିଦ୍ଯୁଜ୍ଜିହ୍ଵୋ ମାତଙ୍ଗୋ ଧୂମ୍ରିତସ୍ତତା ॥ ୮.

ଲାଲାବି, କୁଥନ, ଭୀମ, ସୁମାଳୀ, ମଧୁର, ବିସ୍ଫୁର୍ଜିତ, ବିଦ୍ୟୁଜ୍ଜିହ୍ବ, ମାତଙ୍ଗ, ଓ ଧୂମ୍ରିତ।

ଚନ୍ଦ୍ରାର୍କଃ ସୁକରୋ ବୁଧ୍ନଃ କପିଲୋମା ପ୍ରହାସକଃ। କ୍ରୀଡଃ ପରଶୁନାଭଶ୍ଚ ଚକ୍ରାକ୍ଷଶ୍ଚ ନିଶାଚରଃ ॥ ୮.

ଚନ୍ଦ୍ରାର୍କ, ସୁକର, ବୁଧ୍ନ, କପିଲୋମା, ପ୍ରହାସକ, କ୍ରୀଡ଼ା, ପରଶୁନାଭ, ଚକ୍ରାକ୍ଷ, ଓ ନିଶାଚର।

ତ୍ରିଶିରାଃ ଶତଦଂଷ୍ଟ୍ରଶ୍ଚ ତୁଣ୍ଡକେଶଶ୍ଚ ରାକ୍ଷସଃ। ଯକ୍ଷଶ୍ଚାକମ୍ପନଶ୍ଚୈଵ ଦୁର୍ମୁଖଶ୍ଚ ଶିଲୀମୁଖଃ ॥ ୮.

ତ୍ରିଶିରା, ଶତଦଂଷ୍ଟ୍ର, ତୁଣ୍ଡକେଶ ନାମକ ରାକ୍ଷସ, ଆକମ୍ପନ ନାମକ ଯକ୍ଷ, ଦୁର୍ମୁଖ, ଓ ଶିଳୀମୁଖ।

ଇତ୍ଯେତେ ରାକ୍ଷସଵରା ଵିକ୍ରାନ୍ତା ଗଣରୂପିଣଃ. ସର୍ଵଲୋକଚରାସ୍ତେ ତୁ ତ୍ରିଦଶାନାଂ ସମକ୍ରମାଃ ॥ ୮.

ଏହିପରି, ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାକ୍ଷସମାନେ ବହୁତ ପ୍ରବଳ ଓ ଦଳର ଆକାରରେ ଥିବା, ସମସ୍ତ ଲୋକରେ ଚଳାଚଳ କରନ୍ତି ଏବଂ ଶକ୍ତିରେ ଦେବତାମାନଙ୍କ ସମାନ।

ସପ୍ତ ଚାନ୍ଯା ଦୁହିତରସ୍ତାଃ ଶ୍ରୃଣୁଧ୍ଵଂ ଯଥାକ୍ରମମ୍। ତାସାଞ୍ଚ ଯଃ ପ୍ରଜାସର୍ଗୋ ଯେନ ଚୋତ୍ପାଦିତା ଗଣାଃ ॥ ୮.

ଏହା ସହିତ ଅନ୍ୟ ସାତି ଝିଅ ମଧ୍ୟ ଅଛନ୍ତି—ସେମାନଙ୍କ ନାମ ଅନୁକ୍ରମରେ ଶୁଣ, ଏବଂ ସେମାନଙ୍କୁ ଥିରୁ କେମିତି ପ୍ରଜାମାନେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ ଓ କେଉଁଠୁ କେଉଁ ଦଳ ହେଲେ।

ଆଲମ୍ବା ଉତ୍କଚା କୃଷ୍ଣା ନିଋତୋ କପିଲା ଶିଵା। କେଶିନୀ ଚ ମହାଭାଗା ଭଗିନ୍ଯଃ ସପ୍ତ ଯାଃ ସ୍ମୃତାଃ ॥ ୮.

ଆଲମ୍ବା, ଉତ୍କଚା, କୃଷ୍ଣା, ନିୃତା, କପିଲା, ଶିବା ଓ କେଶିନୀ—ଏହି ସାତି ମହାଭାଗ୍ୟଶାଳି ଭଉଣୀମାନେ ସ୍ମୃତିରେ ଅଛନ୍ତି।

ତାଭ୍ଯୋ ଲୋକାମିଷାଦଶ୍ଚ ହନ୍ତାରୋ ଯୁଦ୍ଧଦୁର୍ମଦାଃ। ଉଦୀର୍ଣା ରାକ୍ଷସଗଣା ଇମେ ଉତ୍ପାଦିତାଃ ଶୁଭାଃ ॥ ୮.

ଏହି ଝିଅମାନଙ୍କୁ ଥିରୁ ଏମିତି ପ୍ରବଳ ରାକ୍ଷସ ଦଳ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ, ଯେଉଁମାନେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଭୟଙ୍କର ଓ ସମସ୍ତ ଜୀବକୁ ନଶ୍ଟ କରନ୍ତି, ଏହିମାନେ ଲୋକମାନଙ୍କ ଭୋଗ ପାଇଁ ତିଆରି ହୋଇଛନ୍ତି।

ଆଲମ୍ବେଯୋ ଗଣଃ କ୍ରୂର ଉତ୍କଚେଯୋ ଗଣସ୍ତଥା। ତଥା କାର୍ଷ୍ଣେଯଶୈଵେଯା ରାକ୍ଷସା ହ୍ଯୁତ୍ତମା ଗଣାଃ ॥ ୮.

ଆଲମ୍ବେୟ ଦଳ ଅତ୍ୟନ୍ତ କ୍ରୂର, ଉତ୍କଚେୟ ଦଳ ମଧ୍ୟ ଏମିତି, ଏହିପରି କାର୍ଷ୍ଣେୟ ଓ ଶୈବେୟ ରାକ୍ଷସମାନେ ଉତ୍ତମ ଦଳ।

ତଥୈଵ ନୈଋତୋ ନାମ ତ୍ର୍ଯମ୍ବକାନୁଚରେଣ ହ। ଉତ୍ପାଦିତଃ ପ୍ରଜାସର୍ଗୋ ଗଣେଶ୍ଵରଚରେଣ ତୁ ॥ ୮.

ଏହିପରି, ନୈୃତ ନାମକ ଦଳ ତ୍ରୟମ୍ବକଙ୍କ ଅନୁଚର ଓ ଗଣେଶ୍ୱରଙ୍କ ସେବକ ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଛି।

ଉତ୍ପାଦିତା ବଲଵତା ଉଦୀର୍ଣା ଯକ୍ଷରାକ୍ଷସାଃ । ଵିକ୍ରାନ୍ତାଃ ଶୌର୍ଯସମ୍ପନ୍ନା ନୈଋତା ଦେଵରାକ୍ଷସାଃ। ଯେଷାମଧିପତିର୍ଯୁକ୍ତୋ ନାମ୍ନା ଖ୍ଯାତୋ ଵିରୂପକଃ ॥ ୮.

ପ୍ରବଳ ଓ ଶୂର ବଳିଷ୍ଠ ଯକ୍ଷ-ରାକ୍ଷସମାନେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ, ଏହି ନୈୃତ ଦେବ-ରାକ୍ଷସମାନେ ଶୂରତାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଯାହାଙ୍କ ମୁଖ୍ୟ ବିରୂପକ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।

ତେଷାଂ ଗଣଶତାନେକା ଉଦ୍ଧୃତାନାଂ ମହାତ୍ମନାମ୍। ପ୍ରାଯେଣାନୁଚରନ୍ତ୍ଯେତେ ଶଙ୍କରଂ ଜଗତଃ ପ୍ରଭୁମ୍ ॥ ୮.

ଏହି ମହାତ୍ମାମାନଙ୍କ ଅନେକ ଶତ ଦଳ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇ, ସାଧାରଣତଃ ଏମାନେ ଜଗତର ନାଥ ଶଙ୍କରଙ୍କ ସେବାରେ ରହନ୍ତି।

ଦୈତ୍ଯରାଜେନ କୁମ୍ଭେନ ମହାକାଯା ମହାତ୍ମନା ।. ଉତ୍ପାଦିତା ମହାଵୀର୍ଯା ମହାବଲପରାକ୍ରମାଃ ॥ ୮.

ଦାଇତ୍ୟରାଜ କୁମ୍ଭ, ଯିଏ ବଡ଼ ଦେହ ଓ ମହାତ୍ମା, ସେ ଦ୍ୱାରା ବଡ଼ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ଶୂର ବଳବାନ ପ୍ରଜାମାନେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ।

କପିଲେଯା ମହାଵୀର୍ଯା ଉଦୀର୍ଣା ଦୈତ୍ଯରାକ୍ଷସାଃ। କମ୍ପନେନ ଚ ଯକ୍ଷେଣ କେଶିନ୍ଯାସ୍ତେ ପରେ ଜନାଃ ॥ ୮.

କପିଲାଠାରୁ ବଡ଼ ଶୂର ଦାଇତ୍ୟ-ରାକ୍ଷସମାନେ ଜନ୍ମ ନେଲେ, କମ୍ପନ ଯକ୍ଷ ଓ କେଶିନୀଠାରୁ ଅନ୍ୟ ଜନମାନେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ।

ଉତ୍ପାଦିତା ମହାଵାତା ଉଦୀର୍ଣା ଯକ୍ଷରାକ୍ଷସାଃ। କେଶିନୀଦୁହିତୁଶ୍ଚୈଵ ନୀଲାଯାଃ କ୍ଷୁଦ୍ରମାନସାଃ ॥ ୮.

ବଡ଼ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ମହାବାତ ନାମକ ଯକ୍ଷ-ରାକ୍ଷସମାନେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ, ଏବଂ କେଶିନୀଙ୍କ ଝିଅ ନୀଳାଠାରୁ ମନ ଦୁର୍ବଳ ଲୋକମାନେ ଜନ୍ମ ନେଲେ।

ଆଲମ୍ବେଯେନ ଜନିତା ନୈକାଃ ସୁରସିକେନ ହି। ନୈଲା ଇତି ସମାଖ୍ଯାତା ଦୁର୍ଜଯା ଘୋରଵିକ୍ରମାଃ ॥ ୮.

ଆଲମ୍ବେୟ ଠାରୁ ସୁରସିକ ଦ୍ୱାରା ଅନେକ ଜନ ଜନ୍ମ ନେଲେ; ସେମାନେ ନୈଲା ନାମରେ ପରିଚିତ, ଅଜୟ ଓ ଭୟଙ୍କର ପ୍ରତାପଶାଳୀ।

ଚରନ୍ତି ପୃତିଵୀଂ କୃତ୍ସ୍ନାଂ ତତ୍ର ତେ ଦେଵଲୌକିକାଃ। ବହୁତ୍ଵାଚ୍ଚୈଵ ସର୍ଗସ୍ଯ ତେଷାଂ ଵକ୍ତୁଂ ନ ଶକ୍ଯତେ ॥ ୮.

ସେମାନେ ସମଗ୍ର ପୃଥିବୀରେ ଘୁରିବା କରନ୍ତି—ଏହି ଦେବସ୍ୱରୂପ ଜନମାନେ; ଏବଂ ସେମାନଙ୍କ ସୃଷ୍ଟି ଅତ୍ୟଧିକ ଥିବାରୁ ସମସ୍ତଙ୍କ ବିବରଣୀ ଦେବା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ।

ତସ୍ଯାସ୍ତ୍ଵପି ଚ ନୀଲାଯା ଵିକଚା ନାମ ରାକ୍ଷସୀ। ଦୁହିତା ସ୍ଵଭାଵଵିକଚା ମନ୍ଦସତ୍ତ୍ଵପରାକ୍ରମା ॥ ୮.

ନୀଳାଠାରୁ ଏକ ରାକ୍ଷସୀ ଜନ୍ମ ନେଲେ, ତାଙ୍କ ନାମ ଥିଲା ବିକଚା, ସ୍ୱଭାବରେ ଫୁଲିଥିବା, ମନେ ମନ୍ଦ ଓ ଶକ୍ତିରେ ଦୁର୍ବଳ।

ତସ୍ଯା ଅପି ଵିରୂପେଣ ନୈଋତେନେହ ଚ ପ୍ରଜାଃ। ଉତ୍ପାଦିତାଃ ସୁରା ଘୋରାଃ ଶ୍ରୃଣୁ ତାସ୍ତ୍ଵନୁପୂର୍ଵଶଃ ॥ ୮.

ତାଙ୍କଠାରୁ ମଧ୍ୟ ବିରୂପ ନାମକ ନୈୃତ ଦ୍ୱାରା ଭୟଙ୍କର ଦେବସ୍ୱରୂପ ପ୍ରଜାମାନେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ—ସେମାନଙ୍କ ନାମ ଅନୁକ୍ରମରେ ଶୁଣ।

ଦଂଷ୍ଟ୍ରାକରାଲଵିକୃତା ମହାକର୍ଣା ମହୋଦରାଃ। ହାରକା ଭୀଷକାଶ୍ଚୈଵ ତଥୈଵ କ୍ରାମକାଃ ପରେ ॥ ୮.

ଦଂଷ୍ଟ୍ରା ଭୟଙ୍କର ଓ ବିକୃତ, ବଡ଼ କାନ, ବଡ଼ ପେଟ, ହାରକ, ଭୀଷକ ଏବଂ ଏହିପରି କ୍ରାମକ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ।

ଵୈନକାଶ୍ଚ ପିଶାଚାଶ୍ଚ ଵାହକାଃ ପ୍ରାଶକାଃ ପରେ। ଭୂମିରାକ୍ଷସକା ହ୍ଯେତେ ମନ୍ଦାଃ ପୁରୁଷଵିକ୍ରମାଃ ॥ ୮.

ଭେନକ, ପିଶାଚ, ବାହକ, ପ୍ରାଶକ—ଏହିମାନେ ପୃଥିବୀରେ ବସୁଥିବା ରାକ୍ଷସ, ମନେ ମନ୍ଦ ଓ ମାନବ ସମାନ ଶକ୍ତିଶାଳୀ।

ଚରନ୍ତ୍ଯଦୃଷ୍ଟପୂର୍ଵାଶ୍ଚ ନାନାକାରା ହ୍ଯନେକଶଃ। ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ବଲସତ୍ତ୍ଵା ଯେ ତେ ଚ ଵୈ ଖେଚରାଃ ସ୍ମୃତାଃ ॥ ୮.

ସେମାନେ ଅଦୃଶ୍ୟ ଓ ଅପୂର୍ବ ଆକାରରେ, ବିଭିନ୍ନ ରୂପ ଓ ଅନେକ ସଂଖ୍ୟାରେ ଘୁରିବା କରନ୍ତି; ଯେଉଁମାନେ ଅତିଶୟ ବଳ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ସେମାନେ ଆକାଶରେ ବସୁଥିବା ବୋଲି ସ୍ମୃତିରେ ଅଛନ୍ତି।

ଲକ୍ଷମାତ୍ରେଣ ଚାକାଶଂ ସ୍ଵଲ୍ପାଃ ସ୍ଵଲ୍ପଂ ଚରନ୍ତି ଵୈ । ଏତୈର୍ଵ୍ଯାପ୍ତମିମଂ ଲୋକଂ ଶତଶୋଽଥ ସହସ୍ରଶଃ ॥ ୮.

ଲକ୍ଷ ପରିମାଣ ଆକାଶ ମଧ୍ୟରେ ଛୋଟ ଛୋଟ ଜଣେ ଅଳ୍ପ ଅଳ୍ପ ଚଳନ୍ତି; ଏମାନେ ଏହି ସଂସାରକୁ ଶତେ ଶତେ, ହଜାରେ ହଜାରେ ଭାଗରେ ଭରି ରଖିଛନ୍ତି।

ଭୂମୀ ରାକ୍ଷସକୈଃ ସର୍ଵୈରନେକୈଃ କ୍ଷୁଦ୍ରରାକ୍ଷସୈଃ। ନାନାପ୍ରକାରୈରାକ୍ରାନ୍ତା ନାନାଦେଶାଃ ସମନ୍ତତଃ ॥ ୮.

ଭୂମି ଉପରେ ସମସ୍ତ ରାକ୍ଷସ, ବହୁ ଛୋଟ ଛୋଟ ରାକ୍ଷସ ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର ରାକ୍ଷସ ନିଜ ନିଜ ଦେଶରେ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ବ୍ୟାପି ଅଛନ୍ତି।

ସମାସାଭିହତାଶ୍ଵୈଵ ହ୍ଯଷ୍ଟୌ ରାକ୍ଷସମାତରଃ। ଅଷ୍ଟୌ ଵିଭାଗା ହ୍ଯେଷାଂ ହି ଵିଖ୍ଯାତା ଅନୁପୂର୍ଵଶଃ ॥ ୮.

ଯେପରି ଘୋଡ଼ାମାନେ ଦଳ ଦଳ ହୋଇ ଆକ୍ରମଣ କରାଯାନ୍ତି, ସେପରି ରାକ୍ଷସମାନେ ଆଠଜଣ ମାଆ ଅଛନ୍ତି; ଏହି ଆଠ ଭାଗ ସୁସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବେ ପର୍ଯ୍ୟାୟକ୍ରମରେ ଜଣାଯାଇଛି।

ଭଦ୍ରକା ନିକରାଃ କେଚିଦ୍ଯଜ୍ଞନିଷ୍ପତ୍ତିହେତୁକାଃ। ସହସ୍ରସତସଙ୍ଖ୍ଯାତା ମର୍ତ୍ତ୍ଯଲୋକଵିଚାରିଣଃ ॥ ୮.

କିଛି ଭଦ୍ରକା ନାମର ଦଳ ଅଛନ୍ତି, ଯେଉଁମାନେ ଯଜ୍ଞ ସଫଳ କରିବା ପାଇଁ ଉଦ୍ଦିଷ୍ଟ; ଏମାନେ ଶତେ ହଜାରେ ଗଣନାଯୋଗ୍ୟ ଏବଂ ମଣିଷମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଘୁରିବା କାମ କରନ୍ତି।