ଵାଯୁପୁରାଣମ୍

ଚନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ଶିଖରଂ ନାମ ନାରଦସ୍ଯ ସୁଖୋଦଯମ୍। ଆନନ୍ଦଂ ଦୁନ୍ଦୁଭେର୍ଵର୍ଷ ସୋମକସ୍ଯ ଶିଵଂସ୍ମୃତମ୍। କ୍ଷେମକଂ ଋଷଭସ୍ଯାପି ଵୈଭ୍ରାଜସ୍ଯ ଧ୍ରୁଵଂ ତଥା ।। ୪୯.

ଚନ୍ଦ୍ର ପାହାଡ଼ର ଶିଖର ନାମରେ ନାରଦଙ୍କ ଆନନ୍ଦ ଅଞ୍ଚଳ। ଡୁନ୍ଦୁଭିର ଅଞ୍ଚଳ ଆନନ୍ଦ, ସୋମକର ଅଞ୍ଚଳ ଶିବ, ଋଷଭର ଅଞ୍ଚଳ କ୍ଷେମକ, ବୈଭ୍ରାଜର ଅଞ୍ଚଳ ଧ୍ରୁବ ଭାବରେ ପରିଚିତ।

ଏତେଷୁ ଦେଵଗନ୍ଧର୍ଵାଃ ସିଦ୍ଧାଶ୍ଚ ସହଚାରଣୈଃ ଵିହରନ୍ତି ରମନ୍ତେ ଚ ଦୃଶ୍ଯମାନାସ୍ତୁ ତୈଃ ସହ ।। ୪୯.

ଏହି ଅଞ୍ଚଳଗୁଡିକରେ ଦେବତା, ଗନ୍ଧର୍ବ, ସିଦ୍ଧ ଏବଂ ଚାରଣମାନେ ସହ ଘୁଞ୍ଚିବା ଏବଂ ଆନନ୍ଦ କରିବା, ସେମାନେ ଏକାଠି ଦେଖାଯାନ୍ତି।

ତେଷାଂ ନଦ୍ଯଶ୍ଚ ସପ୍ତୈଵ ପ୍ରତିଵର୍ଷଂ ସମୁଦ୍ରଗାଃ। ନାମତସ୍ତାଃ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ସପ୍ତଗଙ୍ଗା ମହାନଦୀ ।। ୪୯.

ପ୍ରତ୍ୟେକ ଅଞ୍ଚଳରେ ସାତଟି ନଦୀ ଅଛି, ସମୁଦ୍ରକୁ ବହିଯାଉଛି। ମୁଁ ଏହି ସାତ ଗଙ୍ଗା ମହାନଦୀର ନାମ କୁହିବି।

ଅଭିଗଚ୍ଛନ୍ତି ତା ନଦ୍ଯସ୍ତାଭ୍ଯଶ୍ଚାନ୍ଯାଃ ସହସ୍ରଶଃ। ବହୂଦକାଶ୍ଚୌଘଵତ୍ଯୋ ଯତୋ ଵର୍ଷତି ଵାସଵଃ ।। ୪୯.

ସେହି ନଦୀମାନେ ଲୋକମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି, ଏବଂ ସେମାନଠୁ ଅନ୍ୟ ନଦୀ ହଜାର ହଜାର ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି, ଯେଉଁମାନେ ପ୍ରଚୁର ଜଳରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଯେପରି ଇନ୍ଦ୍ର ବର୍ଷା କରନ୍ତି।

ତାଃ ପିବନ୍ତି ସଦା ହୃଷ୍ଟା ନଦୀର୍ଜନପଦାସ୍ତୁ ତେ। ଶୁଭାଃ ଶାନ୍ତଵହାଶ୍ଚୈଵ ପ୍ରମୋଦା ଯେ ଚ ତେ ଶିଵାଃ ।। ୪୯.

ସେଠାର ଲୋକମାନେ ସଦା ଆନନ୍ଦିତ ରହି, ସେହି ନଦୀମାନଙ୍କୁ ପିଇଥିବା। ଯେମାନେ ଶୁଭ, ଶାନ୍ତିମୟ ଏବଂ ଖୁସି ଅଛନ୍ତି, ସେମାନେ ଏଠାରେ ବସିଥିବା।

ଆନନ୍ଦାଶ୍ଚ ଧ୍ରୁଵାଶ୍ଚୈଵ କ୍ଷେମକାଶ୍ଚ ଶିଵୈ ସହ। ଵର୍ଣାଶ୍ରମାଚାରଯୁକ୍ତାଃ ପ୍ରଜାସ୍ତେଷ୍ଵଥ ସର୍ଵଶଃ ।। ୪୯.

ଏଠାରେ ଆନନ୍ଦ, ଧ୍ରୁବ, କ୍ଷେମକ ଏବଂ ଶିବ ନାମରେ ଅଛନ୍ତି, ଯେମାନେ ଜାତି ଏବଂ ଆଶ୍ରମର କର୍ତ୍ତବ୍ୟରେ ନିପୁଣ, ସେମାନେ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଏଠାରେ ଜନସମୂହ।

ସର୍ଵେଷ୍ଵରୋଗାଃ ସୁବଲା- ପ୍ରଜାସ୍ତ୍ଵାମଯଵର୍ଜିତାଃ। ଅଧଃସର୍ପିଣୀ ନ ତେଷ୍ଵସ୍ତି ତଥୈଵୋତ୍ସର୍ପିଣୀ ନ ଚ ।। ୪୯.

ସମସ୍ତେ ରୋଗମୁକ୍ତ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଏବଂ ରୋଗ ନଥିବା। ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କୌଣସି ଅବନତି ନାହିଁ, ଏବଂ ଅତି ବୃଦ୍ଧି ମଧ୍ୟ ନାହିଁ।

ନ ତତ୍ରାସ୍ତି ଯୁଗାଵସ୍ଥା ଚତୁର୍ଯୁଗକୃତା ଵ୍କଚିତ୍। ତ୍ରେତାଯୁଗସମଃ କାଲଃ ସର୍ଵଦା ତତ୍ର ଵର୍ତ୍ତତେ ।। ୪୯.

ସେଠାରେ ଚାରି ଯୁଗର ଅବସ୍ଥା ନାହିଁ, ଯୁଗମାନେ ତିଆରି କରିଥିବା ଅବସ୍ଥା ନାହିଁ। ସମୟ ସଦା ତ୍ରେତା ଯୁଗ ପରି ଅଛି।

ପ୍ଲକ୍ଷଦ୍ଵୀପାଦିଷୁ ଜ୍ଞେଯଃ ପଞ୍ଚସ୍ଵେତେଷୁ ସର୍ଵଶଃ। ଦେଶସ୍ଯାନୁଵିଧାନେନ କାଲସ୍ଯାନୁଵିଧାଃ ସ୍ମୃତାଃ ।। ୪୯.

ପ୍ଲକ୍ଷଦ୍ୱୀପ ଏବଂ ଅନ୍ୟ ପାଞ୍ଚଟି ଦ୍ୱୀପରେ ଜଣାଯିବା ଯେ, ଦେଶର ଭାଗ ଅନୁସାରେ ସମୟର ଭାଗ ମଧ୍ୟ ଚାଲିଥାଏ।

ପଞ୍ଚଵର୍ଷସହସ୍ରାଣି ତେଷୁ ଜୀଵନ୍ତି ମାନଵାଃ। ସୁରୂପାଶ୍ଚ ସୁଵେଷାଶ୍ଚ ଅରୋଗା ବଲିନସ୍ତଥା ।। ୪୯.

ସେଠାରେ ମାନବମାନେ ପାଞ୍ଚ ହଜାର ବର୍ଷ ଜୀବନ ରହନ୍ତି। ସେମାନେ ସୁନ୍ଦର, ଭଲ ଜମା ପିନ୍ଧିଥିବା, ରୋଗମୁକ୍ତ ଏବଂ ଶକ୍ତିଶାଳୀ।

ସୁଖମାଯୁର୍ବଲଂ ରୂପମାରୋଗ୍ଯଂ ଧର୍ମ ଏଵ ଚ। ପ୍ଲକ୍ଷଦ୍ଵୀପାଦିଷୁ ଜ୍ଞେଯଂ ଶାକଦ୍ଵୀପାନ୍ତକେଷୁ ଚ ।। ୪୯.

ସୁଖ, ଦୀର୍ଘ ଆୟୁ, ଶକ୍ତି, ସୁନ୍ଦରତା, ଆରୋଗ୍ୟ ଏବଂ ଧର୍ମ ପ୍ଲକ୍ଷଦ୍ୱୀପ ଏବଂ ଶାକଦ୍ୱୀପର ଶେଷ ଅଞ୍ଚଳରେ ମିଳିଥାଏ।

ପ୍ଲକ୍ଷଦ୍ଵୀପଃ ପୃଥୁଃ ଶ୍ରୀମାନ୍ ସର୍ଵତୋ ଧନଧାନ୍ଯଵାନ୍। ଦିଵ୍ଯୌଷଧି ଫଲୋପେତଃ ସର୍ଵୌଷଧିଵନସ୍ପତିଃ ।। ୪୯.

ପ୍ଲକ୍ଷଦ୍ୱୀପ ବଡ଼ ଏବଂ ଶ୍ରୀମୟ, ସମସ୍ତ ପ୍ରକାର ଧନ ଏବଂ ଧାନ୍ୟରେ ଭରିଆ। ଦିବ୍ୟ ଔଷଧି ଏବଂ ଫଳରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ସମସ୍ତ ଔଷଧି ଏବଂ ଗଛ ଏଠାରେ ଅଛି।

ଆଵୃତଃ ପଶୁଭିଃ ସର୍ଵୈର୍ଗ୍ରାମାରଣ୍ଯୈଃ ସହସ୍ରଶଃ। ଜମ୍ବୂଵୃକ୍ଷେଣ ସଂଖ୍ଯାତସ୍ତସ୍ଯ ମଧ୍ଯେ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମାଃ। ପ୍ଲକ୍ଷୋ ନାମ୍ନା ମହାଵୃକ୍ଷସ୍ତସ୍ଯ ନାମ୍ନା ସ ଉଚ୍ଯତେ ।। ୪୯.

ସମସ୍ତ ପ୍ରକାର ପଶୁ, ହଜାର ହଜାର ଗ୍ରାମ ଏବଂ ଜଙ୍ଗଲରେ ଏଠାରେ ଭରିଆ। ଏହାର ମଧ୍ୟରେ, ଦ୍ୱିଜମାନେ, ପ୍ଲକ୍ଷ ନାମର ଏକ ବଡ଼ ଗଛ ଅଛି, ଯାହାର ନାମରୁ ଏହି ଦ୍ୱୀପର ନାମ ହୋଇଛି।

ସ ତତ୍ର ପୂଜ୍ଯତେ ସ୍ଥାଣୁର୍ମଧ୍ଯେ ଜନପଦସ୍ଯ ହି। ସ ଚାପୀକ୍ଷୁରସୋଦ୍ଦେଶଃ ପ୍ଲକ୍ଷଦ୍ଵୀପସମାଵୃତଃ। ପ୍ଲକ୍ଷଦ୍ଵୀପସ୍ଯ ଚୈଵେହ ଵୈପୁଲ୍ଯାଦ୍ଵିସ୍ତରେଣ ତୁ ।। ୪୯.

ସେଠାରେ ମଧ୍ୟ ଅଞ୍ଚଳର ମଧ୍ୟଭାଗରେ ସ୍ଥାଣୁଙ୍କୁ ପୂଜା କରାଯାଏ। ଏହି ଅଞ୍ଚଳ ଖଣ୍ଡସାକରେ ଭରିପୂର୍ଣ୍ଣ ଓ ପ୍ଲକ୍ଷ ଦ୍ୱୀପ ଦ୍ୱାରା ଘେରାଯାଇଛି। ପ୍ଲକ୍ଷ ଦ୍ୱୀପ ଏଠାରେ ବିଶାଳ ଓ ବିସ୍ତୃତ ହେବାରୁ, ସେଠାକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଆବୃତ କରିଛି।

ଇତ୍ଯେଷ ସନ୍ନିଵେଶୋଵଃ ପ୍ଲକ୍ଷଦ୍ଵୀପସ୍ଯ କୀର୍ତିତଃ। ଆନୁପୂର୍ଵ୍ଯା ସମାସେନ ଶାଲ୍ମଲନ୍ତନ୍ନିବୋଧତ ।। ୪୯.

ଏଭଳି ଅନୁକ୍ରମରେ ଏବଂ ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଭାବରେ ପ୍ଲକ୍ଷ ଦ୍ୱୀପର ବିନ୍ୟାସ ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛି। ଏବେ ଶାଲ୍ମଳୀ ଦ୍ୱୀପ ବିଷୟରେ ଶୁଣ।

ତତସ୍ତୃତୀଯଂ ଦ୍ଵୀପାନାଂ ଶାଲ୍ମଲଂ ଦ୍ଵୀପମୁତ୍ତମମ୍। ଶାଲ୍ମଲେନ ସମୁଦ୍ରସ୍ତୁ ଦ୍ଵୀପେନେକ୍ଷୁରସୋଦକଃ। ପ୍ଲକ୍ଷଦ୍ଵୀପସ୍ଯ ଵିସ୍ତାରାଦ୍‌ଦ୍ଵିଗୁଣେନ ସମାଵୃତଃ ।। ୪୯.

ତାପରେ ଦ୍ୱୀପମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ତୃତୀୟ ଓ ସର୍ବୋତ୍ତମ ହେଉଛି ଶାଲ୍ମଳୀ ଦ୍ୱୀପ। ଏହି ଦ୍ୱୀପକୁ ଘେରି ଥିବା ସମୁଦ୍ର ଖଣ୍ଡସାକରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ। ପ୍ଲକ୍ଷ ଦ୍ୱୀପର ଦୁଇଗୁଣା ବିସ୍ତାରରେ ଏହି ଦ୍ୱୀପ ଆବୃତ।

ତତ୍ରାପି ପର୍ଵତାଃ ସପ୍ତ ଵିଜ୍ଞେଯା ରତ୍ନଯୋନଯଃ। ରତ୍ନାକରାସ୍ତଥା ନଦ୍ଯସ୍ତେଷୁ ଵର୍ଷେଷୁ ସପ୍ତସୁ ।। ୪୯.

ସେଠାରେ ମଧ୍ୟ ସାତଟି ପାହାଡ଼ ଅଛି, ଯେଉଁଠାରୁ ମଣି ଓ ରତ୍ନ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ। ସେହିପରି, ସେଠାର ସାତଟି ଅଞ୍ଚଳରେ ମଣିର ନଦୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଅଛନ୍ତି।

ପ୍ରଥମଃ ସୂର୍ଯସଙ୍କାଶଃ କୁମୁଦୋ ନାମ ପର୍ଵତଃ। ସର୍ଵଧାତୁମଯୈଃ ଶ୍ରୃଙ୍ଗୈଃ ଶିଲାଜାଲସମୁଦ୍ଗତୈଃ ।। ୪୯.

ପ୍ରଥମ ପର୍ବତଟିଏ କୁମୁଦ ନାମରେ ପରିଚିତ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଦେଖାଯାଏ। ଏହାର ଶିଖରଗୁଡ଼ିକ ସମସ୍ତ ପ୍ରକାର ଧାତୁ ଦ୍ୱାରା ତିଆରି, ପାହାଡ଼ ଶିଳା ମଧ୍ୟରୁ ବାହାରିଛି।

ଦ୍ଵିତୀଯଃ ପର୍ଵତସ୍ତସ୍ଯ ଉନ୍ନତୋ ନାମ ଵିଶ୍ରୁତଃ। ହରିତାଲମଯୈଃ ଶ୍ରୃଙ୍ଗୈର୍ଦିଵମାଵୃତ୍ଯ ତିଷ୍ଠତି ।। ୪୯.

ଦ୍ୱିତୀୟ ପର୍ବତଟିଏ ଉନ୍ନତ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ଏହା ବହୁତ ଉଚ୍ଚ। ଏହାର ଶିଖରଗୁଡ଼ିକ ହରିତାଳ ଦ୍ୱାରା ତିଆରି, ଆକାଶକୁ ଛୁଇଁ ରହିଛି।

ତୃତୀଯଃ ପର୍ଵତସ୍ତସ୍ଯ ବଲାହକ ଇତି ଶ୍ରୁତଃ। ଜାତ୍ଯଞ୍ଜନମଯୈଃ ଶ୍ରୃଙ୍ଗୈର୍ଦିଵମାଵୃତ୍ଯ ତିଷ୍ଠତି ।। ୪୯.

ତୃତୀୟ ପର୍ବତଟିଏ ବଳାହକ ନାମରେ ଜଣାଶୁଣା, ଏହାର ଶିଖରଗୁଡ଼ିକ ଜାତି ଅଞ୍ଜନ ଦ୍ୱାରା ତିଆରି, ଆକାଶକୁ ଛୁଇଁ ରହିଛି।

ଚତୁର୍ଥଃ ପର୍ଵତୋ ଦ୍ରୋଣୋ ଯତ୍ରୌଷଧ୍ଯୋ ମହାବଲାଃ। ଵିଶଲ୍ଯକରଣୀ ଚୈଵ ମୃତସଞ୍ଜୀଵନୀ ତଥା ।। ୪୯.

ଚତୁର୍ଥ ପର୍ବତଟିଏ ଡ୍ରୋଣ ନାମରେ, ଯେଉଁଠାରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଔଷଧ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ଯେମିତି ବିଶଳ୍ୟକରଣୀ ଓ ମୃତସଞ୍ଜୀବନୀ।

କଙ୍କସ୍ତୁ ପଞ୍ଚମସ୍ତତ୍ର ପର୍ଵତଃ ସୁମହୋଦଯଃ। ଦିଵ୍ଯପୁଷ୍ପଫଲୋ ପେତୋ ଵୃକ୍ଷଵୀରୁତ୍ସମାଵୃତଃ ।। ୪୯.

ପଞ୍ଚମ ପର୍ବତଟିଏ କଙ୍କ ନାମରେ ପରିଚିତ, ଏହା ବହୁତ ଉଚ୍ଚ ଏବଂ ଦେବତାମାନେ ପ୍ରସନ୍ନ ହେବା ପାଇଁ ଯେପରି ଫୁଲ ଓ ଫଳରେ ଶୋଭିତ, ଚାରିପାଖରେ ବୃକ୍ଷ ଓ ଲତା ଦ୍ୱାରା ଆବୃତ।

ଷଷ୍ଠସ୍ତୁ ପର୍ଵତସ୍ତତ୍ର ମହିଷୋ ମେଘସନ୍ନିଭଃ। ଯସ୍ମିନ୍ ସୋଽଗ୍ନିର୍ନିଵସତି ମହିଷୋ ନାମ ଵାରିଜଃ ।। ୪୯.

ଛଅଟିଏ ପର୍ବତ ମହିଷ ନାମରେ ଚିହ୍ନିତ, ଏହା ମେଘ ଭଳି ଦେଖାଯାଏ। ଏହିଠାରେ ଅଗ୍ନି ନିବାସ କରନ୍ତି। ଏହି ପର୍ବତଟିଏ ଜଳରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଥିବା ମହିଷ ନାମରେ ପରିଚିତ।

ସପ୍ତମଃ ପର୍ଵତସ୍ତତ୍ର କକୁଝାନ୍ନାମ ଭାଷ୍ଯତେ। ତତ୍ର ରତ୍ନାନ୍ଯନେକାନି ସ୍ଵଯଂ ଵର୍ଷତି ଵାସଵଃ। ପ୍ରଜାପତିମୁପାଦାଯ ପ୍ରାଜାପତ୍ଯେ ଵିଧିସ୍ତ୍ଵଯମ୍ ।। ୪୯.

ସପ୍ତମ ପର୍ବତଟିଏ କକୁଧ ନାମରେ ଅନ୍ତର୍ଗତ। ଏଠାରେ ଇନ୍ଦ୍ର ନିଜେ ବହୁ ମୂଲ୍ୟବାନ ରତ୍ନ ବର୍ଷା କରନ୍ତି, ପ୍ରଜାପତିଙ୍କୁ ସାଥିରେ ନେଇ, ପ୍ରଜାପତି ପ୍ରକ୍ରିୟା ଅନୁଯାୟୀ।

ଇତ୍ଯେତେ ପର୍ଵତାଃ ସପ୍ତ ଶାଲ୍ମଲେ ମଣିଭୂଷିତାଃ । ତେଷାଂ ଵର୍ଷାଣି ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ସପ୍ତୈଵ ତୁ ଶୁଭାନି ଵୈ। କୁମୁଦାତ୍ ପ୍ରଥମଂ ଶ୍ଵେତମୁନ୍ନତସ୍ଯ ତୁ ଲୋହିତମ୍ ।। ୪୯.

ଏହି ସାତି ପର୍ବତ ଶାଲ୍ମଳୀ ଦ୍ୱୀପରେ ମଣିରେ ଶୋଭିତ। ଏମାନଙ୍କର ସାତି ଶୁଭ ଭୂମିକୁ ଏବେ ମୁଁ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିବି: କୁମୁଦ ପର୍ବତରୁ ପ୍ରଥମ ଭୂମି ଧଳା, ଉନ୍ନତ ପର୍ବତରୁ ଲାଲ।

ବଲାହକସ୍ଯ ଜୀମୂତଂ ଦ୍ରୋଣସ୍ଯ ହରିତଂ ସ୍ମୃତମ୍ । କଙ୍କସ୍ଯ ଵୈଦ୍ଯୁତଂ ନାମ ମହିଷସ୍ଯ ତୁ ମାନସମ୍ ।। ୪୯.

ବଳାହକରୁ ଯିଁମୂତ ନାମ ହୁଏ, ଦ୍ରୋଣରୁ ଏହାକୁ ହରିତ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। କଙ୍କରୁ ବୈଦ୍ୟୁତ ନାମ ମିଳେ, ମହିଷରୁ ମାନସ ନାମ ହୁଏ।

କକୁଦଃ ସୁପ୍ରଭଂ ନାମ ସପ୍ତୈତାନି ତୁ ସପ୍ତଧା। ଵର୍ଷାଣି ପର୍ଵତାଂଶ୍ଚୈଵ ନଦୀସ୍ତେଷୁ ନିବୋଧତ ।। ୪୯.

କକୁଦ ନାମକ ଅଞ୍ଚଳକୁ ସୁପ୍ରଭା ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ଏହିପରି ସାତଟି ଅଞ୍ଚଳ ଓ ପାହାଡ଼ ଅଛି। ଏବେ ସେଠାରେ ଥିବା ନଦୀଗୁଡ଼ିକୁ ଶୁଣ।

ପାନିତୋଯା ଵିତୃଷ୍ଣା ଚ ଚନ୍ଦ୍ରା ଶୁକ୍ରା ଵିମୋଚନୀ। ନିଵୃତ୍ତିଃ ସପ୍ତମୀ ତାସାଂ ପ୍ରତିଵର୍ଷଂ ତୁ ତାଃ ସ୍ମୃତାଃ ।। ୪୯.

ପାନିତୋୟା, ବିତୃଷ୍ଣା, ଚନ୍ଦ୍ରା, ଶୁକ୍ରା, ବିମୋଚନୀ ଓ ନିୃତ୍ତି — ଏହି ସାତଟି ନଦୀ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଅଞ୍ଚଳ ପାଇଁ ଚିହ୍ନଟ।

ତାସାଂ ସମୀପଗାଶ୍ଚାନ୍ଯାଃ ଶତଶୋଽଥ ସହସ୍ରଶଃ। ଅଶକ୍ଯାଃ ପରିସଂଖ୍ଯାତୁଂ ଶ୍ରଦ୍ଧେଯାସ୍ତୁ ବୁଭୂଷତା ।। ୪୯.

ଏହାଠାରୁ ଅଲଗା, ଏଠାରେ ଶତଶଃ ଓ ସହସ୍ରଶଃ ନଦୀ ଅଛି, ଯାହାକୁ ଗଣନା କରିପାରିବା ନୁହେଁ, କିନ୍ତୁ ଜ୍ଞାନ ଚାହୁଁଥିବା ଲୋକମାନେ ଏହାକୁ ଭଲଭାବେ ମାନିବା ଉଚିତ।