ଵାଯୁପୁରାଣମ୍

ଵରାହପର୍ଵ୍ଵତୋ ନାମ ତତ୍ର ରମ୍ଯଃ ଶିଲୋଚ୍ଚଯଃ। ଅନେକକନ୍ଦରଦରୀଗୁହାନିର୍ଝରଶୋଭିତଃ ।। ୪୮.

ସେଠାରେ ବରାହ ପର୍ବତ ନାମକ ରମ୍ୟ ପାହାଡ଼ ଅଛି, ଯାହା ଶିଳା ଉଚ୍ଚୟରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ଅନେକ କନ୍ଦରା, ଦରୀ, ଗୁହା ଓ ଝରଣାରେ ଶୋଭିତ।

ତସ୍ମାତ୍ସୁରସପାନୀଯା ପୁଣ୍ଯତୀର୍ଥତରଙ୍ଗିଣୀ। ଵାରାହୀ ନାମ ଵରଦା ପ୍ରଵୃତ୍ତାସ୍ଯ ମହାନଦୀ ।। ୪୮.

ସେଠାରୁ ଏକ ପବିତ୍ର ନଦୀ ବହିଯାଏ, ଯାହାର ନାମ ବରାହୀ, ଦୟାଳୁ ଓ ଦେବାର୍ଥ ଦେଇଥିବା, ତାହାର ଜଳ ଦେବମଧୁ ପରି।

ଵାରାହରୂପିଣେ ତତ୍ର ଵିଷ୍ଣଵେ ପ୍ରଭଵିଷ୍ଣଵେ। ଅନନ୍ଯଦେଵତାସ୍ତସ୍ମୈ ନମସ୍କୁର୍ଵନ୍ତି ଵିପ୍ରଜାଃ ।। ୪୮.

ସେଠାରେ ବରାହ ରୂପୀ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ, ଦ୍ୱିଜମାନେ କେବଳ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରନ୍ତି, ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଦେବତାକୁ ମନେ କରନ୍ତିନାହିଁ।

ଏଵଂ ଷଡେତେ କଥିତା ଅନୁଦ୍ଵୀପାଃ ସମନ୍ତତଃ। ଭାରତଦ୍ଵୀପଦେଶୋ ଵୈ ଦକ୍ଷିଣେ ବହୁଵିସ୍ତରଃ ।।୪୮.

ଏଭଳି ଛଅଟି ଉପଦ୍ୱୀପ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ବିବରଣା ହୋଇଛି; ଭାରତ ଦ୍ୱୀପ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗରେ ବହୁ ପ୍ରସାରିତ।

ଏଵମେକମିଦଂ ଵର୍ଷଂ ବହୁଦ୍ଵୀପମିହୋଚ୍ଯତେ। ସମୁଦ୍ରଜଲସମ୍ବିନ୍ନଂ ଖଣ୍ଡଂ ଖଣ୍ଡୀକୃତଂ ସ୍ମୃତମ୍ ।। ୪୮.

ଏହିପରି, ଏକ ଦେଶ ଅନେକ ଦ୍ୱୀପରେ ଗଠିତ, ସମୁଦ୍ର ଜଳରେ ବିଭକ୍ତ ଓ ବିଭାଜିତ ହୋଇଛି।

ଏଵଞ୍ଚତୁର୍ମହାଦ୍ଵୀପଃ ସାନ୍ତରଦ୍ଵୀପମଣ୍ଡିତଃ। ସାନୁଦ୍ଵୀପଃ ସମାଖ୍ଯାତୋ ଜମ୍ବୂଦ୍ଵୀପସ୍ଯ ଵିସ୍ତରଃ ।। ୪୮.

ଏଭଳି, ଚାରିଟି ମହାଦ୍ୱୀପ ଉପଦ୍ୱୀପ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ, ସେଉଁଠି ଉପଦ୍ୱୀପ ସହିତ ଜମ୍ବୁଦ୍ୱୀପର ବିସ୍ତାର ବିବରଣା ହୋଇଛି।

ଇତି ମହାପୁରାଣେ ଵାଯୁପ୍ରୋକ୍ତେ ଭୁଵନଵିନ୍ଯାସୋ ନାମାଷ୍ଟଚତ୍ଵାରିଂଶୋ ଧ୍ଯାଯଃ

ଏହିପରି, ବାୟୁଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କହାଯାଇଥିବା ମହାପୁରାଣରେ 'ଭୁବନ ବିନ୍ୟାସ' ନାମକ ଅଠଚାଳିଶ ଅଧ୍ୟାୟ ଶେଷ ହେଲା।

ପ୍ଲକ୍ଷଦ୍ଵୀପଂ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଯଥାଵଦିଵ ସଙ୍ଗ୍ରହାତ୍। ଶ୍ରୃଣୁତେମଂ ଯତାତତ୍ତ୍ଵଂ ବ୍ରୁଵତୋ ମେ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମାଃ ।। ୪୯.

ମୁଁ ଏବେ ପ୍ଲକ୍ଷ ଦ୍ୱୀପକୁ ସଠିକ୍ ଭାବରେ ସଂକ୍ଷେପରେ ବିବରଣା କରିବି; ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମମାନେ, ମୋ ମୁଖରୁ ତାହାର ସତ୍ୟ କଥା ଶୁଣନ୍ତୁ।

ଜମ୍ବୂଦ୍ଵୀପସ୍ଯ ଵିସ୍ତାରାଦ୍ଦ୍ଵିଗୁଣସ୍ତସ୍ଯ ଵିସ୍ତରଃ। ଵିସ୍ତାରାତ୍ର୍ରିଗୁଣଶ୍ଚାସ୍ଯ ପରିଣାହଃ ସମନ୍ତତଃ। ତେନାଵୃତଃ ସମୁଦ୍ରୋଽଯଂ ଦ୍ଵୀପେନ ଲଵଣୋଦକଃ।। ୪୯.

ପ୍ଲକ୍ଷ ଦ୍ୱୀପର ବିସ୍ତାର ଜମ୍ବୁଦ୍ୱୀପର ଦୁଇ ଗୁଣା; ତାହାର ପରିଣାହ ତିନି ଗୁଣା ଭାବେ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ବିସ୍ତାରିତ। ଏହି ଦ୍ୱୀପ ଲବଣ ଜଳର ସମୁଦ୍ରରେ ଘିରା।

ତତ୍ର ପୁଣ୍ଯା ଜନପଦାଶ୍ଚିରାଚ୍ଚ ମ୍ରିଯତେ ପ୍ରଜା। କୁତ ଏଵ ହି ଦୁର୍ଭିକ୍ଷଂ ଜରାଵ୍ଯାଧିଭଯଂ କୁତଃ ।। ୪୯.

ସେଠାରେ ଲୋକମାନେ ପବିତ୍ର ଓ ଦୀର୍ଘାୟୁ; ସେଠି କେମିତି ଦୁର୍ଭିକ୍ଷ, ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା କିମ୍ବା ରୋଗର ଭୟ ଆସିପାରିବ?

ତତ୍ରାପି ପର୍ଵତାଃ ଶୁଭ୍ରାଃ ସପ୍ତୈଵ ମଣିଭୂଷଣାଃ। ରତ୍ନାକରାସ୍ତଥା ନଦ୍ଯସ୍ତାସାନ୍ନାମାନି ଵଚ୍ମି ଭୋଃ ।। ୪୯.

ସେଠି ମଧ୍ୟ ସାତଟି ଚମକୁଥିବା ମଣି ଭୂଷିତ ପାହାଡ଼ ଅଛି, ରତ୍ନ ଖଣ୍ଡ ଓ ନଦୀ ମଧ୍ୟ ଅଛି; ମୁଁ ତାଙ୍କର ନାମ ଏବେ କହିବି।

ପ୍ଲକ୍ଷଦ୍ଵୀପାଦିଷୁ ତେଷୁ ସପ୍ତ ସପ୍ତସୁ ସପ୍ତସୁ। ଋଜ୍ଵାଯତାଃ ପ୍ରତିଦିଶଂ ନିଵିଷ୍ଟାଃ ପର୍ଵତାଃ ସଦା ।। ୪୯.

ପ୍ଲକ୍ଷ ଦ୍ୱୀପ ଓ ଅନ୍ୟ ଛଅଟି ଦ୍ୱୀପରେ, ସାତଟି ଦ୍ୱୀପରେ ସାତଟି ପାହାଡ଼ ସବୁ ଦିଗରେ ସିଧା ଭାବରେ ସଦା ବିସ୍ତାରିତ।

ପ୍ଲକ୍ଷଦ୍ଵୀପେ ତୁ ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ସପ୍ତ ଦ୍ଵୀପାନ୍ମହାଚଲାନ୍। ଗୋମେଦ କୋଽତ୍ର ପ୍ରଥମଃ ପର୍ଵତୋ ମେଘସନ୍ନିଭଃ। ଖ୍ଯାଯତେ ତସ୍ଯ ନାମ୍ନା ଵୈ ଵର୍ଷଂ ଗୋମେଦକନ୍ତୁ ତତ୍ ।। ୪୯.

ପ୍ଲକ୍ଷ ଦ୍ୱୀପରେ ମୁଁ ସାତଟି ମହାପାହାଡ଼ ବିବରଣା କରିବି; ପ୍ରଥମ ପାହାଡ଼ ଗୋମେଦ, ମେଘ ପରି ଦେଖାଯାଏ, ଏବଂ ଏହି ଅଞ୍ଚଳ ଗୋମେଦକ ନାମରେ ପରିଚିତ।

ଦ୍ଵିତୀଯଃ ପର୍ଵତଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରଃ ସର୍ଵୌଷଧିସମନ୍ଵିତଃ। ଅଶ୍ଵିଭ୍ଯାମମୃତସ୍ଯାର୍ଥେ ଓଷଧ୍ଯସ୍ତତ୍ର ସଂସ୍ଥିତାଃ ।। ୪୯.

ଦ୍ୱିତୀୟ ପାହାଡ଼ ଚନ୍ଦ୍ର ନାମକ, ସମସ୍ତ ଔଷଧିରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ; ଏଠି ଅଶ୍ୱିନୀଦ୍ୱୟ ଅମୃତ ପାଇଁ ଔଷଧି ରଖିଥିଲେ।

ତୃତୀଯୋ ନାରଦୋ ନାମ ଦୁର୍ଗଶୈଲୋ ମହୋଚ୍ଛ୍ରଯଃ। ତତ୍ରାଚଲେ ସମୁତ୍ପନ୍ନୌ ପୂର୍ଵଂ ନାରଦପର୍ଵତୌ ।। ୪୯.

ତୃତୀୟ ପାହାଡ଼ ନାରଦ ନାମକ, କଠିନ ଓ ଉଚ୍ଚ; ସେଠି ପାହାଡ଼ରେ ପୂର୍ବରୁ ନାରଦ ପର୍ବତ ଉଦ୍ଭବ ହୋଇଥିଲା।

ଚତୁର୍ଥସ୍ତତ୍ର ଵୈ ଶୈଲୋ ଦୁନ୍ଦୁଭିର୍ନାମ ନାମତଃ। ଶବ୍ଦମୃତ୍ଯୁଃ ପୁରା ତସ୍ମିନ୍ ଦୁନ୍ଦୁଭିସ୍ତାଡିତଃ ସୁରୈଃ । ରଜ୍ଜୁଦାରୋ ରଜ୍ଜୁମଯଃ ଶାଲ୍ମଲସ୍ଵାସୁରାନ୍ତକୃତ୍ ।। ୪୯.

ଚତୁର୍ଥ ପାହାଡ଼ଟି ଏଠାରେ ଡୁନ୍ଦୁଭି ନାମରେ ପରିଚିତ। ପୁରୁଣା କାଳରେ ଦେବତାମାନେ ଏଠାରେ ଡୁନ୍ଦୁଭିକୁ ମାରିଥିଲେ, ଯାହା ଶବ୍ଦର ମୃତ୍ୟୁ। ରଜ୍ଜୁଦାର, ଯାହା ରଜ୍ଜୁରେ ତିଆରି, ଏବଂ ଶାଲମଲସ୍ୱା, ଯାହା ଅସୁରମାନଙ୍କୁ ନଷ୍ଟ କରେ, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ଏଠାରେ ଅଛନ୍ତି।

ପଞ୍ଚମଃ ସୋମକୋ ନାମ ଦେଵୈ ର୍ଯତ୍ରାମୃତଂ ପୁରା। ସମ୍ଭୃତଞ୍ଚ ହୃତଂ ଚୈଵ ମାତୁରର୍ଥେ ଗରୁତ୍ମତା ।। ୪୯.

ପଞ୍ଚମ ପାହାଡ଼ଟି ସୋମକ ନାମରେ ପରିଚିତ, ଯେଉଁଠାରେ ପୁରୁଣା କାଳରେ ଦେବତାମାନେ ଅମୃତ ସଂଗ୍ରହ କରିଥିଲେ ଏବଂ ଗରୁଡ଼ ତାହାକୁ ନିଜ ମାଆ ପାଇଁ ନେଇଗଲେ।

ଷଷ୍ଠସ୍ତୁ ସୁମନା ନାମ ସ ଏଵର୍ଷଭ ଉଚ୍ଯତେ। ହିରଣ୍ଯାକ୍ଷୋ ଵରାହେଣ ତସ୍ମିନ୍ ଶୈଲେ ନିଷୂଦିତଃ ।। ୪୯.

ଷଷ୍ଠ ପାହାଡ଼ଟି ସୁମନା ନାମରେ ଜଣାଶୁଣା, ଏହାକୁ ଋଷଭ ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଏ। ଏହି ପାହାଡ଼ରେ ହିରଣ୍ୟାକ୍ଷକୁ ବରାହ ମାରିଥିଲେ।

ଵୈଭ୍ରାଜଃ ସପ୍ତମସ୍ତତ୍ର ଭ୍ରାଜିଷ୍ଣୁଃ ସ୍ଫାଟିକୋ ମହାନ୍। ଯସ୍ମାଦ୍ଵିଭ୍ରାଜତେଽର୍ଚିର୍ଭିର୍ଵୈଭ୍ରାଜସ୍ତେନ ସ ସ୍ମୃତଃ ।। ୪୯.

ସପ୍ତମ ପାହାଡ଼ଟି ଏଠାରେ ବୈଭ୍ରାଜ ନାମରେ ପରିଚିତ, ଏହା ଚମକୁଥିବା ଏବଂ ବଡ଼ ସ୍ଫାଟିକ ପରି। ଏହାର ରଶ୍ମିରେ ଚମକୁଥିବାରୁ ବୈଭ୍ରାଜ ନାମରେ ଜଣାଯାଏ।

ତେଷାଂ ଵର୍ଷାଣି ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ନାମତସ୍ତୁ ଯଥାକ୍ରମମ୍। ଗୋମେଦଂ ପ୍ରଥମଂ ଵର୍ଷଂ ନାମ୍ନା ଶାନ୍ତଭଯଂ ସ୍ମୃତମ୍ ।। ୪୯.

ଏବେ ମୁଁ ଏହି ପାହାଡ଼ମାନଙ୍କର ଅଞ୍ଚଳଗୁଡିକର ନାମ କ୍ରମରେ କୁହିବି। ପ୍ରଥମ ଅଞ୍ଚଳ ଗୋମେଦ ନାମରେ ଜଣାଶୁଣା, ଯାହାକୁ ଶାନ୍ତଭୟ କୁହାଯାଏ।

ଚନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ଶିଖରଂ ନାମ ନାରଦସ୍ଯ ସୁଖୋଦଯମ୍। ଆନନ୍ଦଂ ଦୁନ୍ଦୁଭେର୍ଵର୍ଷ ସୋମକସ୍ଯ ଶିଵଂସ୍ମୃତମ୍। କ୍ଷେମକଂ ଋଷଭସ୍ଯାପି ଵୈଭ୍ରାଜସ୍ଯ ଧ୍ରୁଵଂ ତଥା ।। ୪୯.

ଚନ୍ଦ୍ର ପାହାଡ଼ର ଶିଖର ନାମରେ ନାରଦଙ୍କ ଆନନ୍ଦ ଅଞ୍ଚଳ। ଡୁନ୍ଦୁଭିର ଅଞ୍ଚଳ ଆନନ୍ଦ, ସୋମକର ଅଞ୍ଚଳ ଶିବ, ଋଷଭର ଅଞ୍ଚଳ କ୍ଷେମକ, ବୈଭ୍ରାଜର ଅଞ୍ଚଳ ଧ୍ରୁବ ଭାବରେ ପରିଚିତ।

ଏତେଷୁ ଦେଵଗନ୍ଧର୍ଵାଃ ସିଦ୍ଧାଶ୍ଚ ସହଚାରଣୈଃ ଵିହରନ୍ତି ରମନ୍ତେ ଚ ଦୃଶ୍ଯମାନାସ୍ତୁ ତୈଃ ସହ ।। ୪୯.

ଏହି ଅଞ୍ଚଳଗୁଡିକରେ ଦେବତା, ଗନ୍ଧର୍ବ, ସିଦ୍ଧ ଏବଂ ଚାରଣମାନେ ସହ ଘୁଞ୍ଚିବା ଏବଂ ଆନନ୍ଦ କରିବା, ସେମାନେ ଏକାଠି ଦେଖାଯାନ୍ତି।

ତେଷାଂ ନଦ୍ଯଶ୍ଚ ସପ୍ତୈଵ ପ୍ରତିଵର୍ଷଂ ସମୁଦ୍ରଗାଃ। ନାମତସ୍ତାଃ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ସପ୍ତଗଙ୍ଗା ମହାନଦୀ ।। ୪୯.

ପ୍ରତ୍ୟେକ ଅଞ୍ଚଳରେ ସାତଟି ନଦୀ ଅଛି, ସମୁଦ୍ରକୁ ବହିଯାଉଛି। ମୁଁ ଏହି ସାତ ଗଙ୍ଗା ମହାନଦୀର ନାମ କୁହିବି।

ଅଭିଗଚ୍ଛନ୍ତି ତା ନଦ୍ଯସ୍ତାଭ୍ଯଶ୍ଚାନ୍ଯାଃ ସହସ୍ରଶଃ। ବହୂଦକାଶ୍ଚୌଘଵତ୍ଯୋ ଯତୋ ଵର୍ଷତି ଵାସଵଃ ।। ୪୯.

ସେହି ନଦୀମାନେ ଲୋକମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି, ଏବଂ ସେମାନଠୁ ଅନ୍ୟ ନଦୀ ହଜାର ହଜାର ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି, ଯେଉଁମାନେ ପ୍ରଚୁର ଜଳରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଯେପରି ଇନ୍ଦ୍ର ବର୍ଷା କରନ୍ତି।

ତାଃ ପିବନ୍ତି ସଦା ହୃଷ୍ଟା ନଦୀର୍ଜନପଦାସ୍ତୁ ତେ। ଶୁଭାଃ ଶାନ୍ତଵହାଶ୍ଚୈଵ ପ୍ରମୋଦା ଯେ ଚ ତେ ଶିଵାଃ ।। ୪୯.

ସେଠାର ଲୋକମାନେ ସଦା ଆନନ୍ଦିତ ରହି, ସେହି ନଦୀମାନଙ୍କୁ ପିଇଥିବା। ଯେମାନେ ଶୁଭ, ଶାନ୍ତିମୟ ଏବଂ ଖୁସି ଅଛନ୍ତି, ସେମାନେ ଏଠାରେ ବସିଥିବା।

ଆନନ୍ଦାଶ୍ଚ ଧ୍ରୁଵାଶ୍ଚୈଵ କ୍ଷେମକାଶ୍ଚ ଶିଵୈ ସହ। ଵର୍ଣାଶ୍ରମାଚାରଯୁକ୍ତାଃ ପ୍ରଜାସ୍ତେଷ୍ଵଥ ସର୍ଵଶଃ ।। ୪୯.

ଏଠାରେ ଆନନ୍ଦ, ଧ୍ରୁବ, କ୍ଷେମକ ଏବଂ ଶିବ ନାମରେ ଅଛନ୍ତି, ଯେମାନେ ଜାତି ଏବଂ ଆଶ୍ରମର କର୍ତ୍ତବ୍ୟରେ ନିପୁଣ, ସେମାନେ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଏଠାରେ ଜନସମୂହ।

ସର୍ଵେଷ୍ଵରୋଗାଃ ସୁବଲା- ପ୍ରଜାସ୍ତ୍ଵାମଯଵର୍ଜିତାଃ। ଅଧଃସର୍ପିଣୀ ନ ତେଷ୍ଵସ୍ତି ତଥୈଵୋତ୍ସର୍ପିଣୀ ନ ଚ ।। ୪୯.

ସମସ୍ତେ ରୋଗମୁକ୍ତ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଏବଂ ରୋଗ ନଥିବା। ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କୌଣସି ଅବନତି ନାହିଁ, ଏବଂ ଅତି ବୃଦ୍ଧି ମଧ୍ୟ ନାହିଁ।

ନ ତତ୍ରାସ୍ତି ଯୁଗାଵସ୍ଥା ଚତୁର୍ଯୁଗକୃତା ଵ୍କଚିତ୍। ତ୍ରେତାଯୁଗସମଃ କାଲଃ ସର୍ଵଦା ତତ୍ର ଵର୍ତ୍ତତେ ।। ୪୯.

ସେଠାରେ ଚାରି ଯୁଗର ଅବସ୍ଥା ନାହିଁ, ଯୁଗମାନେ ତିଆରି କରିଥିବା ଅବସ୍ଥା ନାହିଁ। ସମୟ ସଦା ତ୍ରେତା ଯୁଗ ପରି ଅଛି।

ପ୍ଲକ୍ଷଦ୍ଵୀପାଦିଷୁ ଜ୍ଞେଯଃ ପଞ୍ଚସ୍ଵେତେଷୁ ସର୍ଵଶଃ। ଦେଶସ୍ଯାନୁଵିଧାନେନ କାଲସ୍ଯାନୁଵିଧାଃ ସ୍ମୃତାଃ ।। ୪୯.

ପ୍ଲକ୍ଷଦ୍ୱୀପ ଏବଂ ଅନ୍ୟ ପାଞ୍ଚଟି ଦ୍ୱୀପରେ ଜଣାଯିବା ଯେ, ଦେଶର ଭାଗ ଅନୁସାରେ ସମୟର ଭାଗ ମଧ୍ୟ ଚାଲିଥାଏ।