ଵାଯୁପୁରାଣମ୍

ଶତଯୋଜନଵିସ୍ତୀର୍ଣା ତ୍ରିଂଶଦାଯାମଯୋଜନା। ନିତ୍ଯପ୍ରମୁଦିତା ସ୍ଫୀତା ଲଙ୍କା ନାମ ମହାପୁରୀ ।। ୪୮.

ଏଠାରେ ଶତ ଯୋଜନ ପ୍ରସ୍ଥ ଓ ତିରିଶ ଯୋଜନ ଲମ୍ବ ଥିବା, ସଦା ସମୃଦ୍ଧି ଓ ଆନନ୍ଦରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ 'ଲଙ୍କା' ନାମକ ବଡ଼ ସହର ଅଛି।

ସା କାମରୂପିଣାଂ ସ୍ଥାନଂ ରାକ୍ଷସାନାଂ ମହାତ୍ମନାମ୍ । ଆଵାସୋ ବଲଦୃପ୍ତାନାଂ ତଦ୍ଵିଦ୍ଯାଦ୍ଦେଵଵିଦ୍ଵିଷାମ୍। ମାନୁଷାଣାମସମ୍ବାଧା ହ୍ଯଗମ୍ଯା ସା ମହାପୁରୀ ।। ୪୮.

ଏହା ଇଚ୍ଛାରୂପୀ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କର ନିବାସ, ଶକ୍ତିରେ ଅହଂକାରୀ ଓ ଦେବତାଙ୍କୁ ଦ୍ୱେଷ କରୁଥିବାମାନେ ଏଠାରେ ରହନ୍ତି। ଏହି ବଡ଼ ସହର ମାନବମାନେ ପାଇଁ ଅପହ୍ରାସ୍ୟ ଓ ଅଗମ୍ୟ।

ତସ୍ଯ ଦ୍ଵୀପସ୍ଯ ଵୈ ପୂର୍ଵେ ତୀରେ ନଦନଦୀପତେଃ। ଗୋକର୍ଣନାମଧେଯସ୍ଯ ଶଙ୍କରସ୍ଯାଲଯଂ ମହତ୍ ।। ୪୮.

ସେଇ ଦ୍ବୀପର ପୂର୍ବ କୂଳରେ, ନଦୀମାନଙ୍କ ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ନିକଟରେ, 'ଗୋକର୍ଣ୍ଣ' ନାମକ ଶଙ୍କରଙ୍କର ବଡ଼ ଆଶ୍ରମ ଅଛି।

ତଥୈକରାଜ୍ଯଂ ଵିଜ୍ଞେଯଂ ଶଙ୍ଖଦ୍ଵୀପସମାସ୍ଥିତମ୍। ଶତଯୋଜନଵିସ୍ତୀର୍ଣଂ ନାନାମ୍ଲେଚ୍ଛଗଣାଲଯମ୍ ।। ୪୮.

ଏହିପରି ଏକ ରାଜ୍ୟ ଅଛି, ଯାହା ଶଙ୍ଖଦ୍ବୀପରେ ଅବସ୍ଥିତ, ଶତ ଯୋଜନ ପ୍ରସ୍ଥ ଓ ଅନେକ ବିଦେଶୀ ଲୋକମାନଙ୍କର ନିବାସ।

ତତ୍ର ଶଙ୍ଖଗିରିର୍ନାମ ଧୌତଶଙ୍ଖଦଲପ୍ରଭଃ। ନାନାରତ୍ନାକରଃ ପୁଣ୍ଯଃ ପୁଣ୍ଯକୃଦ୍ଭିର୍ନିଷେଵିତଃ ।। ୪୮.

ସେଠାରେ 'ଶଙ୍ଖ' ନାମକ ପାହାଡ଼ ଅଛି, ଯାହା ଧୋଇଦିଆ ଶଂଖ ଭଳି ଚମକୁଛି, ବିଭିନ୍ନ ମଣି ଓ ରତ୍ନର ଭଣ୍ଡାର, ପବିତ୍ର ଏବଂ ଧର୍ମିକ ଲୋକମାନେ ଏଠିକୁ ସେବନ କରନ୍ତି।

ଶଙ୍ଖ ନାଗା ମହାପୁଣ୍ଯା ଯସ୍ମାତ୍ ପ୍ରଭଵତେ ନଦୀ। ଯତ୍ର ଶଙ୍ଖମୁଖୋ ନାମ ନାଗରାଜଃ କୃତାଲଯଃ ।। ୪୮.

ସେଠାରୁ ଶଙ୍ଖ ନାମକ ପବିତ୍ର ନଦୀ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ଯେଉଁଠାରେ 'ଶଙ୍ଖମୁଖ' ନାମକ ନାଗରାଜ ନିବାସ କରନ୍ତି।

ତଥୈଵ କୁମୁଦଦ୍ଵୀପଂ ନାନାପୁଣ୍ଯୋପଶୋଭିତମ୍। ନାନାଗ୍ରାମସମା କୀର୍ଣଂ ନାନାରତ୍ନାକରଂ ଶିଵମ୍ ।। ୪୮.

ଏହିପରି କୁମୁଦ ଦ୍ବୀପ ଅନେକ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ, ବିଭିନ୍ନ ଗ୍ରାମ ରହିଛି, ଅନେକ ମଣି ଓ ରତ୍ନର ଭଣ୍ଡାର, ଶୁଭ ଓ ମଙ୍ଗଳମୟ।

କୁମୁଦାଖ୍ଯା ମହାଭାଗା ଦୁଷ୍ଟଚିତ୍ତନିବର୍ହଣୀ। ମହାଦେଵସ୍ଯ ଭଗିନୀ ପ୍ରଭାଭିସ୍ତାଭିରିଜ୍ଯତେ ।। ୪୮.

କୁମୁଦା ନାମକ ମହାଭାଗ୍ୟବତୀ, ଦୁଷ୍ଟ ଚିତ୍ତକୁ ଦୂର କରିବାରି, ମହାଦେବଙ୍କ ଭଉଣୀ, ସେ ତାଙ୍କର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ପ୍ରଭା ସହିତ ପୂଜିତ ହୁଅନ୍ତି।

ତଥା ଵରାହଦ୍ଵୀପେ ଚ ନାନାମ୍ଲେଚ୍ଛଗଣାକୁଲେ। ନାନାଜାଲିସମାକୀର୍ଣେ ନାନାଧିଷ୍ଠାନପତ୍ତନେ ।। ୪୮.

ଏହିପରି, ବରାହ ଦ୍ୱୀପରେ ବି ନାନା ପ୍ରକାର ମ୍ଲେଚ୍ଛ ଦଳରେ ଭରିଥିବା, ନାନା ଜାତି ଏବଂ ନାନା ଶାସକଙ୍କ ଅନେକ ପ୍ରତିଷ୍ଠାନ ଏବଂ ପଟ୍ଟଣାରେ ଭରିଥିବା।

ଧନଧାନ୍ଯଯୁତେ ସ୍ଫୀତେ ଧର୍ମ୍ମିଷ୍ଠଜନସଙ୍କୁଲେ। ନଦୀଶୈଲଵନୈଶ୍ଚିତ୍ରୈର୍ବହୁପୁଷ୍ପଫଲୋପଗୈଃ ।। ୪୮.

ଧନ ଓ ଧାନ୍ୟରେ ପ୍ରଚୁର, ଉନ୍ନତିଶୀଳ, ଧର୍ମିକ ଲୋକମାନେ ରହିଥିବା, ନଦୀ, ପାହାଡ଼, ଜଙ୍ଗଲ ଓ ଅନେକ ପ୍ରକାର ଫୁଲ ଓ ଫଳ ଥିବା ଦେଶ।

ଵରାହପର୍ଵ୍ଵତୋ ନାମ ତତ୍ର ରମ୍ଯଃ ଶିଲୋଚ୍ଚଯଃ। ଅନେକକନ୍ଦରଦରୀଗୁହାନିର୍ଝରଶୋଭିତଃ ।। ୪୮.

ସେଠାରେ ବରାହ ପର୍ବତ ନାମକ ରମ୍ୟ ପାହାଡ଼ ଅଛି, ଯାହା ଶିଳା ଉଚ୍ଚୟରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ଅନେକ କନ୍ଦରା, ଦରୀ, ଗୁହା ଓ ଝରଣାରେ ଶୋଭିତ।

ତସ୍ମାତ୍ସୁରସପାନୀଯା ପୁଣ୍ଯତୀର୍ଥତରଙ୍ଗିଣୀ। ଵାରାହୀ ନାମ ଵରଦା ପ୍ରଵୃତ୍ତାସ୍ଯ ମହାନଦୀ ।। ୪୮.

ସେଠାରୁ ଏକ ପବିତ୍ର ନଦୀ ବହିଯାଏ, ଯାହାର ନାମ ବରାହୀ, ଦୟାଳୁ ଓ ଦେବାର୍ଥ ଦେଇଥିବା, ତାହାର ଜଳ ଦେବମଧୁ ପରି।

ଵାରାହରୂପିଣେ ତତ୍ର ଵିଷ୍ଣଵେ ପ୍ରଭଵିଷ୍ଣଵେ। ଅନନ୍ଯଦେଵତାସ୍ତସ୍ମୈ ନମସ୍କୁର୍ଵନ୍ତି ଵିପ୍ରଜାଃ ।। ୪୮.

ସେଠାରେ ବରାହ ରୂପୀ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ, ଦ୍ୱିଜମାନେ କେବଳ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରନ୍ତି, ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଦେବତାକୁ ମନେ କରନ୍ତିନାହିଁ।

ଏଵଂ ଷଡେତେ କଥିତା ଅନୁଦ୍ଵୀପାଃ ସମନ୍ତତଃ। ଭାରତଦ୍ଵୀପଦେଶୋ ଵୈ ଦକ୍ଷିଣେ ବହୁଵିସ୍ତରଃ ।।୪୮.

ଏଭଳି ଛଅଟି ଉପଦ୍ୱୀପ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ବିବରଣା ହୋଇଛି; ଭାରତ ଦ୍ୱୀପ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗରେ ବହୁ ପ୍ରସାରିତ।

ଏଵମେକମିଦଂ ଵର୍ଷଂ ବହୁଦ୍ଵୀପମିହୋଚ୍ଯତେ। ସମୁଦ୍ରଜଲସମ୍ବିନ୍ନଂ ଖଣ୍ଡଂ ଖଣ୍ଡୀକୃତଂ ସ୍ମୃତମ୍ ।। ୪୮.

ଏହିପରି, ଏକ ଦେଶ ଅନେକ ଦ୍ୱୀପରେ ଗଠିତ, ସମୁଦ୍ର ଜଳରେ ବିଭକ୍ତ ଓ ବିଭାଜିତ ହୋଇଛି।

ଏଵଞ୍ଚତୁର୍ମହାଦ୍ଵୀପଃ ସାନ୍ତରଦ୍ଵୀପମଣ୍ଡିତଃ। ସାନୁଦ୍ଵୀପଃ ସମାଖ୍ଯାତୋ ଜମ୍ବୂଦ୍ଵୀପସ୍ଯ ଵିସ୍ତରଃ ।। ୪୮.

ଏଭଳି, ଚାରିଟି ମହାଦ୍ୱୀପ ଉପଦ୍ୱୀପ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ, ସେଉଁଠି ଉପଦ୍ୱୀପ ସହିତ ଜମ୍ବୁଦ୍ୱୀପର ବିସ୍ତାର ବିବରଣା ହୋଇଛି।

ଇତି ମହାପୁରାଣେ ଵାଯୁପ୍ରୋକ୍ତେ ଭୁଵନଵିନ୍ଯାସୋ ନାମାଷ୍ଟଚତ୍ଵାରିଂଶୋ ଧ୍ଯାଯଃ

ଏହିପରି, ବାୟୁଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କହାଯାଇଥିବା ମହାପୁରାଣରେ 'ଭୁବନ ବିନ୍ୟାସ' ନାମକ ଅଠଚାଳିଶ ଅଧ୍ୟାୟ ଶେଷ ହେଲା।

ପ୍ଲକ୍ଷଦ୍ଵୀପଂ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଯଥାଵଦିଵ ସଙ୍ଗ୍ରହାତ୍। ଶ୍ରୃଣୁତେମଂ ଯତାତତ୍ତ୍ଵଂ ବ୍ରୁଵତୋ ମେ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମାଃ ।। ୪୯.

ମୁଁ ଏବେ ପ୍ଲକ୍ଷ ଦ୍ୱୀପକୁ ସଠିକ୍ ଭାବରେ ସଂକ୍ଷେପରେ ବିବରଣା କରିବି; ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମମାନେ, ମୋ ମୁଖରୁ ତାହାର ସତ୍ୟ କଥା ଶୁଣନ୍ତୁ।

ଜମ୍ବୂଦ୍ଵୀପସ୍ଯ ଵିସ୍ତାରାଦ୍ଦ୍ଵିଗୁଣସ୍ତସ୍ଯ ଵିସ୍ତରଃ। ଵିସ୍ତାରାତ୍ର୍ରିଗୁଣଶ୍ଚାସ୍ଯ ପରିଣାହଃ ସମନ୍ତତଃ। ତେନାଵୃତଃ ସମୁଦ୍ରୋଽଯଂ ଦ୍ଵୀପେନ ଲଵଣୋଦକଃ।। ୪୯.

ପ୍ଲକ୍ଷ ଦ୍ୱୀପର ବିସ୍ତାର ଜମ୍ବୁଦ୍ୱୀପର ଦୁଇ ଗୁଣା; ତାହାର ପରିଣାହ ତିନି ଗୁଣା ଭାବେ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ବିସ୍ତାରିତ। ଏହି ଦ୍ୱୀପ ଲବଣ ଜଳର ସମୁଦ୍ରରେ ଘିରା।

ତତ୍ର ପୁଣ୍ଯା ଜନପଦାଶ୍ଚିରାଚ୍ଚ ମ୍ରିଯତେ ପ୍ରଜା। କୁତ ଏଵ ହି ଦୁର୍ଭିକ୍ଷଂ ଜରାଵ୍ଯାଧିଭଯଂ କୁତଃ ।। ୪୯.

ସେଠାରେ ଲୋକମାନେ ପବିତ୍ର ଓ ଦୀର୍ଘାୟୁ; ସେଠି କେମିତି ଦୁର୍ଭିକ୍ଷ, ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା କିମ୍ବା ରୋଗର ଭୟ ଆସିପାରିବ?

ତତ୍ରାପି ପର୍ଵତାଃ ଶୁଭ୍ରାଃ ସପ୍ତୈଵ ମଣିଭୂଷଣାଃ। ରତ୍ନାକରାସ୍ତଥା ନଦ୍ଯସ୍ତାସାନ୍ନାମାନି ଵଚ୍ମି ଭୋଃ ।। ୪୯.

ସେଠି ମଧ୍ୟ ସାତଟି ଚମକୁଥିବା ମଣି ଭୂଷିତ ପାହାଡ଼ ଅଛି, ରତ୍ନ ଖଣ୍ଡ ଓ ନଦୀ ମଧ୍ୟ ଅଛି; ମୁଁ ତାଙ୍କର ନାମ ଏବେ କହିବି।

ପ୍ଲକ୍ଷଦ୍ଵୀପାଦିଷୁ ତେଷୁ ସପ୍ତ ସପ୍ତସୁ ସପ୍ତସୁ। ଋଜ୍ଵାଯତାଃ ପ୍ରତିଦିଶଂ ନିଵିଷ୍ଟାଃ ପର୍ଵତାଃ ସଦା ।। ୪୯.

ପ୍ଲକ୍ଷ ଦ୍ୱୀପ ଓ ଅନ୍ୟ ଛଅଟି ଦ୍ୱୀପରେ, ସାତଟି ଦ୍ୱୀପରେ ସାତଟି ପାହାଡ଼ ସବୁ ଦିଗରେ ସିଧା ଭାବରେ ସଦା ବିସ୍ତାରିତ।

ପ୍ଲକ୍ଷଦ୍ଵୀପେ ତୁ ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ସପ୍ତ ଦ୍ଵୀପାନ୍ମହାଚଲାନ୍। ଗୋମେଦ କୋଽତ୍ର ପ୍ରଥମଃ ପର୍ଵତୋ ମେଘସନ୍ନିଭଃ। ଖ୍ଯାଯତେ ତସ୍ଯ ନାମ୍ନା ଵୈ ଵର୍ଷଂ ଗୋମେଦକନ୍ତୁ ତତ୍ ।। ୪୯.

ପ୍ଲକ୍ଷ ଦ୍ୱୀପରେ ମୁଁ ସାତଟି ମହାପାହାଡ଼ ବିବରଣା କରିବି; ପ୍ରଥମ ପାହାଡ଼ ଗୋମେଦ, ମେଘ ପରି ଦେଖାଯାଏ, ଏବଂ ଏହି ଅଞ୍ଚଳ ଗୋମେଦକ ନାମରେ ପରିଚିତ।

ଦ୍ଵିତୀଯଃ ପର୍ଵତଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରଃ ସର୍ଵୌଷଧିସମନ୍ଵିତଃ। ଅଶ୍ଵିଭ୍ଯାମମୃତସ୍ଯାର୍ଥେ ଓଷଧ୍ଯସ୍ତତ୍ର ସଂସ୍ଥିତାଃ ।। ୪୯.

ଦ୍ୱିତୀୟ ପାହାଡ଼ ଚନ୍ଦ୍ର ନାମକ, ସମସ୍ତ ଔଷଧିରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ; ଏଠି ଅଶ୍ୱିନୀଦ୍ୱୟ ଅମୃତ ପାଇଁ ଔଷଧି ରଖିଥିଲେ।

ତୃତୀଯୋ ନାରଦୋ ନାମ ଦୁର୍ଗଶୈଲୋ ମହୋଚ୍ଛ୍ରଯଃ। ତତ୍ରାଚଲେ ସମୁତ୍ପନ୍ନୌ ପୂର୍ଵଂ ନାରଦପର୍ଵତୌ ।। ୪୯.

ତୃତୀୟ ପାହାଡ଼ ନାରଦ ନାମକ, କଠିନ ଓ ଉଚ୍ଚ; ସେଠି ପାହାଡ଼ରେ ପୂର୍ବରୁ ନାରଦ ପର୍ବତ ଉଦ୍ଭବ ହୋଇଥିଲା।

ଚତୁର୍ଥସ୍ତତ୍ର ଵୈ ଶୈଲୋ ଦୁନ୍ଦୁଭିର୍ନାମ ନାମତଃ। ଶବ୍ଦମୃତ୍ଯୁଃ ପୁରା ତସ୍ମିନ୍ ଦୁନ୍ଦୁଭିସ୍ତାଡିତଃ ସୁରୈଃ । ରଜ୍ଜୁଦାରୋ ରଜ୍ଜୁମଯଃ ଶାଲ୍ମଲସ୍ଵାସୁରାନ୍ତକୃତ୍ ।। ୪୯.

ଚତୁର୍ଥ ପାହାଡ଼ଟି ଏଠାରେ ଡୁନ୍ଦୁଭି ନାମରେ ପରିଚିତ। ପୁରୁଣା କାଳରେ ଦେବତାମାନେ ଏଠାରେ ଡୁନ୍ଦୁଭିକୁ ମାରିଥିଲେ, ଯାହା ଶବ୍ଦର ମୃତ୍ୟୁ। ରଜ୍ଜୁଦାର, ଯାହା ରଜ୍ଜୁରେ ତିଆରି, ଏବଂ ଶାଲମଲସ୍ୱା, ଯାହା ଅସୁରମାନଙ୍କୁ ନଷ୍ଟ କରେ, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ଏଠାରେ ଅଛନ୍ତି।

ପଞ୍ଚମଃ ସୋମକୋ ନାମ ଦେଵୈ ର୍ଯତ୍ରାମୃତଂ ପୁରା। ସମ୍ଭୃତଞ୍ଚ ହୃତଂ ଚୈଵ ମାତୁରର୍ଥେ ଗରୁତ୍ମତା ।। ୪୯.

ପଞ୍ଚମ ପାହାଡ଼ଟି ସୋମକ ନାମରେ ପରିଚିତ, ଯେଉଁଠାରେ ପୁରୁଣା କାଳରେ ଦେବତାମାନେ ଅମୃତ ସଂଗ୍ରହ କରିଥିଲେ ଏବଂ ଗରୁଡ଼ ତାହାକୁ ନିଜ ମାଆ ପାଇଁ ନେଇଗଲେ।

ଷଷ୍ଠସ୍ତୁ ସୁମନା ନାମ ସ ଏଵର୍ଷଭ ଉଚ୍ଯତେ। ହିରଣ୍ଯାକ୍ଷୋ ଵରାହେଣ ତସ୍ମିନ୍ ଶୈଲେ ନିଷୂଦିତଃ ।। ୪୯.

ଷଷ୍ଠ ପାହାଡ଼ଟି ସୁମନା ନାମରେ ଜଣାଶୁଣା, ଏହାକୁ ଋଷଭ ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଏ। ଏହି ପାହାଡ଼ରେ ହିରଣ୍ୟାକ୍ଷକୁ ବରାହ ମାରିଥିଲେ।

ଵୈଭ୍ରାଜଃ ସପ୍ତମସ୍ତତ୍ର ଭ୍ରାଜିଷ୍ଣୁଃ ସ୍ଫାଟିକୋ ମହାନ୍। ଯସ୍ମାଦ୍ଵିଭ୍ରାଜତେଽର୍ଚିର୍ଭିର୍ଵୈଭ୍ରାଜସ୍ତେନ ସ ସ୍ମୃତଃ ।। ୪୯.

ସପ୍ତମ ପାହାଡ଼ଟି ଏଠାରେ ବୈଭ୍ରାଜ ନାମରେ ପରିଚିତ, ଏହା ଚମକୁଥିବା ଏବଂ ବଡ଼ ସ୍ଫାଟିକ ପରି। ଏହାର ରଶ୍ମିରେ ଚମକୁଥିବାରୁ ବୈଭ୍ରାଜ ନାମରେ ଜଣାଯାଏ।