ଵାଯୁପୁରାଣମ୍

ସ ମଧ୍ଯେ ନାଗଦେଶସ୍ଯ ନୈକଦେଶୋ ମହାଗିରିଃ। କୋଟିଭ୍ଯାଂ ନାଗନିଲଯଂ ପ୍ରାପ୍ତୋ ନଦନଦୀ ପତିମ୍ ।। ୪୮.

ନାଗଦେଶର ମଧ୍ୟଭାଗରେ ଏକ ବଡ଼ ପାହାଡ଼ ଅଛି, ଯାହା ଏହି ଦେଶରେ ଅନନ୍ୟ। ଏହି ପାହାଡ଼ର ଶିଖର ନାଗମାନଙ୍କର ନିବାସ ଓ ନଦୀମାନଙ୍କର ସ୍ୱାମୀ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପହଞ୍ଚିଛି।

ଯମଦ୍ଵୀପମିତି ପ୍ରୋକ୍ତଂ ନାନାରତ୍ନାକରାଚିତମ୍ । ତତ୍ରାପି ଦ୍ଯୁତିମାନ୍ନାମ ପର୍ଵତୋ ଧାତୁମଣ୍ଡିତଃ। ସମୁଦ୍ରଗାନାଂ ପ୍ରଭଵଃ ପ୍ରଭଵଃ କାଞ୍ଚନସ୍ଯ ତୁ ।। ୪୮.

ଏହାକୁ ଯମଦ୍ବୀପ ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ଯେଉଁଠାରେ ବିଭିନ୍ନ ମୂଲ୍ୟବାନ ପଥର ରହିଛି। ସେଠାରେ ଏକ ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ପାହାଡ଼ ଅଛି, ଯାହା ଧାତୁ ଦ୍ୱାରା ସୁଶୋଭିତ ଓ ନଦୀମାନଙ୍କ ଉତ୍ସ ଏବଂ ସୁନାର ମୂଳସ୍ଥାନ।

ତଥୈଵ ମଲଯଦ୍ଵୀପମେଵମେଵ ସୁସଂଵୃତମ୍। ମଣିରତ୍ନାକରଂ ସ୍ଫୀତମାକରଂ କନକସ୍ଯ ଚ ।। ୪୮.

ଏହିପରି ମଳୟ ଦ୍ବୀପ ମଧ୍ୟ ସୁରକ୍ଷିତ ଭାବେ ଘେରାଯାଇଛି, ଯେଉଁଠାରେ ଅନେକ ମଣି ଓ ରତ୍ନ ରହିଛି, ଏହା ସୁନାର ମଧ୍ୟ ଏକ ମୂଳସ୍ଥାନ।

ଆକରଂ ଚନ୍ଦନାନାଞ୍ଚ ସମୁଦ୍ରାଣାଂ ତଥାକରମ୍। ନାନାମ୍ଲେଚ୍ଛଗଣାକୀର୍ଣଂ ନଦୀପର୍ଵତମଣ୍ଡିତମ୍ ।। ୪୮.

ଏହି ଦ୍ବୀପ ଚନ୍ଦନ ଓ ସମୁଦ୍ରର ମୂଳସ୍ଥାନ, ଅନେକ ବିଦେଶୀ ଲୋକେ ଏଠାରେ ବସିଛନ୍ତି, ଏଠି ନଦୀ ଓ ପାହାଡ଼ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ।

ତତ୍ର ଶ୍ରୀମାଂସ୍ତୁ ମଲଯଃ ପର୍ଵତୋ ରଜତାକରଃ। ମହାମଲଯ ଇତ୍ଯେଵଂ ଵିଖ୍ଯାତୋ ଵରପର୍ଵତଃ ।। ୪୮.

ସେଠାରେ ଶ୍ରୀମାନ୍ ମଳୟ ପର୍ବତ ଅଛି, ଯାହା ଚାନ୍ଦିର ମୂଳସ୍ଥାନ। ଏହି ବଡ଼ ପାହାଡ଼ 'ମହାମଳୟ' ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।

ଦ୍ଵିତୀଯଂ ମନ୍ଦରଂ ନାମ ପ୍ରଥିତଞ୍ଚ ସଦା କ୍ଷିତୌ। ଆଗସ୍ତ୍ଯଭଵନଂ ତତ୍ର ଦେଵାସୁରନମସ୍କୃତମ୍ ।। ୪୮.

ଦ୍ୱିତୀୟ ପାହାଡ଼ଟି 'ମନ୍ଦର' ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ଯାହା ସଦା ପୃଥିବୀରେ ଖ୍ୟାତିଲାଭ କରିଛି। ସେଠାରେ ଅଗସ୍ତ୍ୟଙ୍କର ନିବାସ ଅଛି, ଯାହାକୁ ଦେବତା ଓ ଦାନବମାନେ ପ୍ରଣାମ କରନ୍ତି।

ତଥା କାଞ୍ଚନପାଦସ୍ଯ ମଲଯସ୍ଯାପରସ୍ଯ ହି। ନିକୁଞ୍ଜୈସ୍ତୃଣସୋମାଙ୍ଗୈରାଶ୍ରମଂ ପୁଣ୍ଯସେଵିତମ୍ ।। ୪୮.

ଏହିପରି ଅନ୍ୟ ମଳୟ ପର୍ବତର ସୁନା ତଳେ ଗଛପାଲି ଓ ଘାସ ଦ୍ୱାରା ଘେରା ଏକ ଆଶ୍ରମ ଅଛି, ଯେଉଁଠାରେ ନିତ୍ୟ ନିୟମିତ ଲୋକେ ଧର୍ମ କରନ୍ତି।

ନାନାପୁଷ୍ପଫଲୋପେତଂ ସ୍ଵର୍ଗାଦପି ଵିଶିଷ୍ଯତେ। ତତ୍ରାଵତରତେ ସ୍ଵର୍ଗଃ ସଦା ପର୍ଵସୁ ପର୍ଵସୁ ।। ୪୮.

ଏହି ଆଶ୍ରମ ନାନା ପୁଷ୍ପ ଓ ଫଳରେ ଭରିଆ, ଏହା ସ୍ୱର୍ଗକୁ ମଧ୍ୟ ଅତିକ୍ରମ କରିଯାଏ। ପ୍ରତ୍ୟେକ ପର୍ବ ଦିନରେ ସ୍ୱର୍ଗ ଏଠାରେ ଅବତରଣ କରେ।

ତଥା ତ୍ରିକୂଟନିଲଯେ ନାନାଧାତୁଵିଭୂଷିତେ । ଅନେକଯୋଜନୋତ୍ସେଧେ ଚିତ୍ରସାନୁଦରୀଗୃହେ ।। ୪୮.

ଏହିପରି ତ୍ରିକୂଟ ପର୍ବତର ନିବାସରେ ବିଭିନ୍ନ ଧାତୁ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ, ଅନେକ ଯୋଜନ ଉଚ୍ଚ ଶିଖର ଓ ଅଦ୍ଭୁତ ପାହାଡ଼ ଢାଳ ଓ ଗହ୍ବର ଘର ଅଛି।

ତସ୍ଯ କୂଟତଟେ ରମ୍ଯେ ହେମପ୍ରାକାରତୋରଣା। ନିର୍ଯୂହଵଲଭୀଚିତ୍ରା ହର୍ମ୍ଯପ୍ରାସାଦମାଲିନୀ ।। ୪୮.

ଏହି ପାହାଡ଼ର ଶିଖରରେ ସୁନାର ପ୍ରାକାର ଓ ଦ୍ୱାର, ଚମତ୍କାର ବେରଣ୍ଡା ଓ ବଡ଼ ବଡ଼ ମହଲ ଓ ରାଜପ୍ରାସାଦ ଶୋଭା ପାଉଛି।

ଶତଯୋଜନଵିସ୍ତୀର୍ଣା ତ୍ରିଂଶଦାଯାମଯୋଜନା। ନିତ୍ଯପ୍ରମୁଦିତା ସ୍ଫୀତା ଲଙ୍କା ନାମ ମହାପୁରୀ ।। ୪୮.

ଏଠାରେ ଶତ ଯୋଜନ ପ୍ରସ୍ଥ ଓ ତିରିଶ ଯୋଜନ ଲମ୍ବ ଥିବା, ସଦା ସମୃଦ୍ଧି ଓ ଆନନ୍ଦରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ 'ଲଙ୍କା' ନାମକ ବଡ଼ ସହର ଅଛି।

ସା କାମରୂପିଣାଂ ସ୍ଥାନଂ ରାକ୍ଷସାନାଂ ମହାତ୍ମନାମ୍ । ଆଵାସୋ ବଲଦୃପ୍ତାନାଂ ତଦ୍ଵିଦ୍ଯାଦ୍ଦେଵଵିଦ୍ଵିଷାମ୍। ମାନୁଷାଣାମସମ୍ବାଧା ହ୍ଯଗମ୍ଯା ସା ମହାପୁରୀ ।। ୪୮.

ଏହା ଇଚ୍ଛାରୂପୀ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କର ନିବାସ, ଶକ୍ତିରେ ଅହଂକାରୀ ଓ ଦେବତାଙ୍କୁ ଦ୍ୱେଷ କରୁଥିବାମାନେ ଏଠାରେ ରହନ୍ତି। ଏହି ବଡ଼ ସହର ମାନବମାନେ ପାଇଁ ଅପହ୍ରାସ୍ୟ ଓ ଅଗମ୍ୟ।

ତସ୍ଯ ଦ୍ଵୀପସ୍ଯ ଵୈ ପୂର୍ଵେ ତୀରେ ନଦନଦୀପତେଃ। ଗୋକର୍ଣନାମଧେଯସ୍ଯ ଶଙ୍କରସ୍ଯାଲଯଂ ମହତ୍ ।। ୪୮.

ସେଇ ଦ୍ବୀପର ପୂର୍ବ କୂଳରେ, ନଦୀମାନଙ୍କ ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ନିକଟରେ, 'ଗୋକର୍ଣ୍ଣ' ନାମକ ଶଙ୍କରଙ୍କର ବଡ଼ ଆଶ୍ରମ ଅଛି।

ତଥୈକରାଜ୍ଯଂ ଵିଜ୍ଞେଯଂ ଶଙ୍ଖଦ୍ଵୀପସମାସ୍ଥିତମ୍। ଶତଯୋଜନଵିସ୍ତୀର୍ଣଂ ନାନାମ୍ଲେଚ୍ଛଗଣାଲଯମ୍ ।। ୪୮.

ଏହିପରି ଏକ ରାଜ୍ୟ ଅଛି, ଯାହା ଶଙ୍ଖଦ୍ବୀପରେ ଅବସ୍ଥିତ, ଶତ ଯୋଜନ ପ୍ରସ୍ଥ ଓ ଅନେକ ବିଦେଶୀ ଲୋକମାନଙ୍କର ନିବାସ।

ତତ୍ର ଶଙ୍ଖଗିରିର୍ନାମ ଧୌତଶଙ୍ଖଦଲପ୍ରଭଃ। ନାନାରତ୍ନାକରଃ ପୁଣ୍ଯଃ ପୁଣ୍ଯକୃଦ୍ଭିର୍ନିଷେଵିତଃ ।। ୪୮.

ସେଠାରେ 'ଶଙ୍ଖ' ନାମକ ପାହାଡ଼ ଅଛି, ଯାହା ଧୋଇଦିଆ ଶଂଖ ଭଳି ଚମକୁଛି, ବିଭିନ୍ନ ମଣି ଓ ରତ୍ନର ଭଣ୍ଡାର, ପବିତ୍ର ଏବଂ ଧର୍ମିକ ଲୋକମାନେ ଏଠିକୁ ସେବନ କରନ୍ତି।

ଶଙ୍ଖ ନାଗା ମହାପୁଣ୍ଯା ଯସ୍ମାତ୍ ପ୍ରଭଵତେ ନଦୀ। ଯତ୍ର ଶଙ୍ଖମୁଖୋ ନାମ ନାଗରାଜଃ କୃତାଲଯଃ ।। ୪୮.

ସେଠାରୁ ଶଙ୍ଖ ନାମକ ପବିତ୍ର ନଦୀ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ଯେଉଁଠାରେ 'ଶଙ୍ଖମୁଖ' ନାମକ ନାଗରାଜ ନିବାସ କରନ୍ତି।

ତଥୈଵ କୁମୁଦଦ୍ଵୀପଂ ନାନାପୁଣ୍ଯୋପଶୋଭିତମ୍। ନାନାଗ୍ରାମସମା କୀର୍ଣଂ ନାନାରତ୍ନାକରଂ ଶିଵମ୍ ।। ୪୮.

ଏହିପରି କୁମୁଦ ଦ୍ବୀପ ଅନେକ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ, ବିଭିନ୍ନ ଗ୍ରାମ ରହିଛି, ଅନେକ ମଣି ଓ ରତ୍ନର ଭଣ୍ଡାର, ଶୁଭ ଓ ମଙ୍ଗଳମୟ।

କୁମୁଦାଖ୍ଯା ମହାଭାଗା ଦୁଷ୍ଟଚିତ୍ତନିବର୍ହଣୀ। ମହାଦେଵସ୍ଯ ଭଗିନୀ ପ୍ରଭାଭିସ୍ତାଭିରିଜ୍ଯତେ ।। ୪୮.

କୁମୁଦା ନାମକ ମହାଭାଗ୍ୟବତୀ, ଦୁଷ୍ଟ ଚିତ୍ତକୁ ଦୂର କରିବାରି, ମହାଦେବଙ୍କ ଭଉଣୀ, ସେ ତାଙ୍କର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ପ୍ରଭା ସହିତ ପୂଜିତ ହୁଅନ୍ତି।

ତଥା ଵରାହଦ୍ଵୀପେ ଚ ନାନାମ୍ଲେଚ୍ଛଗଣାକୁଲେ। ନାନାଜାଲିସମାକୀର୍ଣେ ନାନାଧିଷ୍ଠାନପତ୍ତନେ ।। ୪୮.

ଏହିପରି, ବରାହ ଦ୍ୱୀପରେ ବି ନାନା ପ୍ରକାର ମ୍ଲେଚ୍ଛ ଦଳରେ ଭରିଥିବା, ନାନା ଜାତି ଏବଂ ନାନା ଶାସକଙ୍କ ଅନେକ ପ୍ରତିଷ୍ଠାନ ଏବଂ ପଟ୍ଟଣାରେ ଭରିଥିବା।

ଧନଧାନ୍ଯଯୁତେ ସ୍ଫୀତେ ଧର୍ମ୍ମିଷ୍ଠଜନସଙ୍କୁଲେ। ନଦୀଶୈଲଵନୈଶ୍ଚିତ୍ରୈର୍ବହୁପୁଷ୍ପଫଲୋପଗୈଃ ।। ୪୮.

ଧନ ଓ ଧାନ୍ୟରେ ପ୍ରଚୁର, ଉନ୍ନତିଶୀଳ, ଧର୍ମିକ ଲୋକମାନେ ରହିଥିବା, ନଦୀ, ପାହାଡ଼, ଜଙ୍ଗଲ ଓ ଅନେକ ପ୍ରକାର ଫୁଲ ଓ ଫଳ ଥିବା ଦେଶ।

ଵରାହପର୍ଵ୍ଵତୋ ନାମ ତତ୍ର ରମ୍ଯଃ ଶିଲୋଚ୍ଚଯଃ। ଅନେକକନ୍ଦରଦରୀଗୁହାନିର୍ଝରଶୋଭିତଃ ।। ୪୮.

ସେଠାରେ ବରାହ ପର୍ବତ ନାମକ ରମ୍ୟ ପାହାଡ଼ ଅଛି, ଯାହା ଶିଳା ଉଚ୍ଚୟରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ଅନେକ କନ୍ଦରା, ଦରୀ, ଗୁହା ଓ ଝରଣାରେ ଶୋଭିତ।

ତସ୍ମାତ୍ସୁରସପାନୀଯା ପୁଣ୍ଯତୀର୍ଥତରଙ୍ଗିଣୀ। ଵାରାହୀ ନାମ ଵରଦା ପ୍ରଵୃତ୍ତାସ୍ଯ ମହାନଦୀ ।। ୪୮.

ସେଠାରୁ ଏକ ପବିତ୍ର ନଦୀ ବହିଯାଏ, ଯାହାର ନାମ ବରାହୀ, ଦୟାଳୁ ଓ ଦେବାର୍ଥ ଦେଇଥିବା, ତାହାର ଜଳ ଦେବମଧୁ ପରି।

ଵାରାହରୂପିଣେ ତତ୍ର ଵିଷ୍ଣଵେ ପ୍ରଭଵିଷ୍ଣଵେ। ଅନନ୍ଯଦେଵତାସ୍ତସ୍ମୈ ନମସ୍କୁର୍ଵନ୍ତି ଵିପ୍ରଜାଃ ।। ୪୮.

ସେଠାରେ ବରାହ ରୂପୀ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ, ଦ୍ୱିଜମାନେ କେବଳ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରନ୍ତି, ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଦେବତାକୁ ମନେ କରନ୍ତିନାହିଁ।

ଏଵଂ ଷଡେତେ କଥିତା ଅନୁଦ୍ଵୀପାଃ ସମନ୍ତତଃ। ଭାରତଦ୍ଵୀପଦେଶୋ ଵୈ ଦକ୍ଷିଣେ ବହୁଵିସ୍ତରଃ ।।୪୮.

ଏଭଳି ଛଅଟି ଉପଦ୍ୱୀପ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ବିବରଣା ହୋଇଛି; ଭାରତ ଦ୍ୱୀପ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗରେ ବହୁ ପ୍ରସାରିତ।

ଏଵମେକମିଦଂ ଵର୍ଷଂ ବହୁଦ୍ଵୀପମିହୋଚ୍ଯତେ। ସମୁଦ୍ରଜଲସମ୍ବିନ୍ନଂ ଖଣ୍ଡଂ ଖଣ୍ଡୀକୃତଂ ସ୍ମୃତମ୍ ।। ୪୮.

ଏହିପରି, ଏକ ଦେଶ ଅନେକ ଦ୍ୱୀପରେ ଗଠିତ, ସମୁଦ୍ର ଜଳରେ ବିଭକ୍ତ ଓ ବିଭାଜିତ ହୋଇଛି।

ଏଵଞ୍ଚତୁର୍ମହାଦ୍ଵୀପଃ ସାନ୍ତରଦ୍ଵୀପମଣ୍ଡିତଃ। ସାନୁଦ୍ଵୀପଃ ସମାଖ୍ଯାତୋ ଜମ୍ବୂଦ୍ଵୀପସ୍ଯ ଵିସ୍ତରଃ ।। ୪୮.

ଏଭଳି, ଚାରିଟି ମହାଦ୍ୱୀପ ଉପଦ୍ୱୀପ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ, ସେଉଁଠି ଉପଦ୍ୱୀପ ସହିତ ଜମ୍ବୁଦ୍ୱୀପର ବିସ୍ତାର ବିବରଣା ହୋଇଛି।

ଇତି ମହାପୁରାଣେ ଵାଯୁପ୍ରୋକ୍ତେ ଭୁଵନଵିନ୍ଯାସୋ ନାମାଷ୍ଟଚତ୍ଵାରିଂଶୋ ଧ୍ଯାଯଃ

ଏହିପରି, ବାୟୁଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କହାଯାଇଥିବା ମହାପୁରାଣରେ 'ଭୁବନ ବିନ୍ୟାସ' ନାମକ ଅଠଚାଳିଶ ଅଧ୍ୟାୟ ଶେଷ ହେଲା।

ପ୍ଲକ୍ଷଦ୍ଵୀପଂ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଯଥାଵଦିଵ ସଙ୍ଗ୍ରହାତ୍। ଶ୍ରୃଣୁତେମଂ ଯତାତତ୍ତ୍ଵଂ ବ୍ରୁଵତୋ ମେ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମାଃ ।। ୪୯.

ମୁଁ ଏବେ ପ୍ଲକ୍ଷ ଦ୍ୱୀପକୁ ସଠିକ୍ ଭାବରେ ସଂକ୍ଷେପରେ ବିବରଣା କରିବି; ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମମାନେ, ମୋ ମୁଖରୁ ତାହାର ସତ୍ୟ କଥା ଶୁଣନ୍ତୁ।

ଜମ୍ବୂଦ୍ଵୀପସ୍ଯ ଵିସ୍ତାରାଦ୍ଦ୍ଵିଗୁଣସ୍ତସ୍ଯ ଵିସ୍ତରଃ। ଵିସ୍ତାରାତ୍ର୍ରିଗୁଣଶ୍ଚାସ୍ଯ ପରିଣାହଃ ସମନ୍ତତଃ। ତେନାଵୃତଃ ସମୁଦ୍ରୋଽଯଂ ଦ୍ଵୀପେନ ଲଵଣୋଦକଃ।। ୪୯.

ପ୍ଲକ୍ଷ ଦ୍ୱୀପର ବିସ୍ତାର ଜମ୍ବୁଦ୍ୱୀପର ଦୁଇ ଗୁଣା; ତାହାର ପରିଣାହ ତିନି ଗୁଣା ଭାବେ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ବିସ୍ତାରିତ। ଏହି ଦ୍ୱୀପ ଲବଣ ଜଳର ସମୁଦ୍ରରେ ଘିରା।