ଵାଯୁପୁରାଣମ୍

ଜଗାମ ସହ ପୁତ୍ରେଣ ତତୋ ଯକ୍ଷଃ ସ୍ଵମାଲଯମ୍। ନ୍ଯଗ୍ରୋଧରୋହିଣଂ ନାମ ଗୁହ୍ଯକା ଯତ୍ର ଶେରତେ। ତସ୍ମିନ୍ନିଵାସୋ ଯକ୍ଷାଣାଂ ନ୍ଯଗ୍ରୋଧଃ ସର୍ଵତଃ ପ୍ରିଯଃ ॥ ୮.

ତାପରେ ଯକ୍ଷ, ତାଙ୍କର ପୁଅ ସହିତ, ନିଜ ଘରକୁ ଗଲେ, ଯାହାକୁ 'ନ୍ୟଗ୍ରୋଧରୋହିଣ' ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ଯେଉଁଠାରେ ଗୁହ୍ୟକମାନେ ବସନ୍ତି। ସେଇ ବଟବୃକ୍ଷ ଯକ୍ଷମାନଙ୍କର ନିବାସ ଏବଂ ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ପ୍ରିୟ।

ଯକ୍ଷୋ ରଜତନାଭସ୍ତୁ ଗୁହ୍ଯକାନାଂ ପିତାମହଃ। ଅନୁହ୍ରାଦସ୍ଯ ଦୈତ୍ଯସ୍ଯ ଭଦ୍ରାମତିଵରାଂ ସୁତାମ୍। ଉପଯେମେ ସ ଭଦ୍ରାଯାଂ ଯସ୍ଯାଂ ମଣିଵରୋ ଵଶୀ ॥ ୮.

ଯକ୍ଷମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ରଜତନାଭ ନାମକ ଯକ୍ଷ ଗୁହ୍ୟକମାନଙ୍କର ପ୍ରଥମ ପିତା। ସେ ଦାନବ ଅନୁହ୍ରାଦଙ୍କର ଶ୍ରେଷ୍ଠ କନ୍ୟା ଭଦ୍ରାଙ୍କୁ ବିବାହ କଲେ। ଭଦ୍ରାଙ୍କ ଗର୍ଭରୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ମଣିବର ଜନ୍ମ ନେଲେ।

ଜଜ୍ଞେ ସା ମଣିଭଦ୍ରଞ୍ଚ ଶକ୍ରତୁଲ୍ଯପରାକ୍ରମମ୍। ତଯୋଃ ପତ୍ନ୍ଯୌ ଭଗିନ୍ଯୌ ତୁ କ୍ରତୁସ୍ଥଲ୍ଯାତ୍ମଜେ ଶୁଭେ ॥ ୮.

ଭଦ୍ରାଙ୍କୁ ଥିଲେ ମଣିଭଦ୍ର, ଯାହାଙ୍କର ପ୍ରଭାବ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ସମାନ। ଏହି ଦୁଇଁଜଣଙ୍କର ଜଣେ ଜଣେ ଭାଲି ଭାଲି ଭଉଣୀ, କ୍ରତୁସ୍ଥଳୀଙ୍କର କନ୍ୟା, ଶୁଭ ଗୁଣରେ ଯୁକ୍ତ।

ନାମ୍ନା ପୁଣ୍ଯଜନୀ ଚୈଵ ତଥା ଦେଵଜନୀ ଚ ଯା। ଵିଜଜ୍ଞେ ମଣିଭଦ୍ରାତ୍ତୁ ପୁତ୍ରାନ୍ ପୁଣ୍ଯଜନୀ ଶୁଭାନ୍ ॥ ୮.

ଏମାନେ ନାମରେ ପୁଣ୍ୟଜନୀ ଓ ଦେବଜନୀ। ମଣିଭଦ୍ରଙ୍କୁ ଥିଲେ ପୁଣ୍ୟଜନୀ, ଯାହାଠାରୁ ଶୁଭ ଗୁଣରେ ଯୁକ୍ତ ପୁଅମାନେ ଜନ୍ମ ନେଲେ।

ସିଦ୍ଧାର୍ଥଂ ସୂର୍ଯତେଜଞ୍ଚ ସୁମନ୍ତଂ ନନ୍ଦନଂ ତଥା। କନ୍ଯକଂ ଯଵିକ୍ଞ୍ଚୈଵ ମଣିଦତ୍ତଂ ଵସୁଂ ତଥା ॥ ୮.

ସିଦ୍ଧାର୍ଥ, ସୂର୍ଯ୍ୟତେଜା, ସୁମନ୍ତ, ନନ୍ଦନ, କନ୍ୟକ, ଯବିକ, ମଣିଦତ୍ତ, ଓ ବସୁ।

ସର୍ଵାନୁଭୂତଂ ଶଙ୍ଖଞ୍ଚ ପିଙ୍ଗାକ୍ଷଂ ଭୀରୁମେଵ ଚ। ତଥା ମନ୍ଦରଶୋଭିଞ୍ଚ ପଝଂ ଚନ୍ଦ୍ରପ୍ରଭଂ ତଥା ॥ ୮.

ସର୍ବାନୁଭୂତ, ଶଂଖ, ପିଙ୍ଗାକ୍ଷ, ଭୀରୁ, ମନ୍ଦରଶୋଭି, ପଝ, ଓ ଚନ୍ଦ୍ରପ୍ରଭା।

ମଘପୂର୍ଣଂ ସୁଭଦ୍ରଞ୍ଚ ପ୍ରଦ୍ଯୋତଞ୍ଚ ମହୌଜସମ୍। ଦ୍ଯୁତିମତ୍କେତୁମନ୍ତୌ ଚ ମିତ୍ରଂ ମୌଲିସୁଦର୍ଶନୌ ॥ ୮.

ମଘପୂର୍ଣ୍ଣ, ସୁଭଦ୍ର, ପ୍ରଦ୍ୟୋତ (ଶକ୍ତିଶାଳୀ), ଦ୍ୟୁତିମତ, କେତୁମତ, ମିତ୍ର, ମୌଳି, ଓ ସୁଦର୍ଶନ।

ଚତ୍ଵାରୋ ଵିଂଶତିଶ୍ଚୈଵ ପୁତ୍ରାଃ ପୁଣ୍ଯଜନାଃ ଶୁଭାଃ । ଜଜ୍ଞିରେ ମଣିଭଦ୍ରସ୍ଯ ତେ ସର୍ଵେ ପୁଣ୍ଯଲକ୍ଷଣାଃ । ତେଷାଂ ପୁତ୍ରାଶ୍ଚ ପୌତ୍ରାଶ୍ଚ ଯକ୍ଷା ପୁଣ୍ଯଜନାଃ ଶୁଭାଃ ॥ ୮.

ମଣିଭଦ୍ରଙ୍କୁ ଚବିଶିଜଣ ପୁଣ୍ୟଶୀଳ, ଶୁଭ ଲକ୍ଷଣ ଥିବା ପୁଅ ଜନ୍ମ ନେଲେ। ସେମାନଙ୍କର ପୁଅ ଓ ପଉତାମାନେ ମଧ୍ୟ ଯକ୍ଷ, ସମସ୍ତେ ପୁଣ୍ୟ ଓ ଶୁଭ ଗୁଣରେ ଯୁକ୍ତ।

ଵିଜଜ୍ଞେ ଦେଵଜନନୀ ପୁତ୍ରାନ୍ ମଣିଵରାତ୍ମଜାତ୍ । ପୂର୍ଣଭଦ୍ରଂ ହେମରଥଂ ମଣିମନ୍ନନ୍ଦିଵର୍ଦ୍ଧନୌ ॥ ୮.

ଦେବଜନୀଙ୍କୁ ମଣିବରଙ୍କ ଠାରୁ ପୁଅ ହେଲେ—ପୂର୍ଣ୍ଣଭଦ୍ର, ହେମରଥ, ମଣିମନ୍, ଓ ନନ୍ଦିବର୍ଦ୍ଧନ।

କୁସ୍ତୁମ୍ବୁରୁଂ ପିଶଙ୍ଗାଭଂ ସ୍ଥୂଲକର୍ଣଂ ମହାଜଯମ୍। ଶ୍ଵେତଞ୍ଚ ଵିପୁଲଞ୍ଚୈଵ ପୁଷ୍ପଵନ୍ତଂ ଭଯାଵହମ୍ ॥ ୮.

କୁସ୍ତୁମ୍ବୁରୁ, ପିଶଙ୍ଗାଭ, ସ୍ଥୂଳକର୍ଣ୍ଣ, ମହାଜୟ, ଶ୍ୱେତ, ବିପୁଳ, ପୁଷ୍ପବନ୍ତ, ଓ ଭୟାବହ।

ପଦ୍ମଵର୍ଣଂ ସୁନେତ୍ରଞ୍ଚ ଯକ୍ଷଂ ବାଲଂ ବକଂ ତଥା। କୁମୁଦଂ କ୍ଷେମକଞ୍ଚୈଵ ଵର୍ଦ୍ଧମାନଂ ତଥା ଦମମ୍ ॥ ୮.

ପଦ୍ମବର୍ଣ୍ଣ, ସୁନେତ୍ର, ବାଳ ନାମକ ଯକ୍ଷ, ବକ, କୁମୁଦ, କ୍ଷେମକ, ବର୍ଦ୍ଧମାନ, ଓ ଦମ।

ପଦ୍ମନାଭଂ ଵରାଙ୍ଗଞ୍ଚ ସୁଵୀରଂ ଵିଜଯଂ କୃତିମ୍। ପୂର୍ଣମାସଂ ହିରଣ୍ଯାକ୍ଷଂ ସୁରୂପଞ୍ଚୈଵମାଦଯଃ ॥ ୮.

ପଦ୍ମନାଭ, ବରାଙ୍ଗ, ସୁବୀର, ବିଜୟ, କୃତି, ପୂର୍ଣ୍ଣମାସ, ହିରଣ୍ୟାକ୍ଷ, ଓ ସୁରୂପ—ଏମାନେ ପ୍ରମୁଖ।

ପୁତ୍ରା ମଣିଵରସ୍ଯୈତେ ଯକ୍ଷା ଵୈ ଗୁହ୍ଯକାଃ ସ୍ମୃତାଃ । ସୁରୂପାଶ୍ଚ ଵିରୂପାଶ୍ଚ ସ୍ରଗ୍ଵିଣଃ ପ୍ରିଯଦର୍ଶନାଃ। ତେଷାଂ ପୁତ୍ରାଶ୍ଚ ପୌତ୍ରାଶ୍ଚ ଶତଶୋଽଥ ସହସ୍ରଶଃ ॥ ୮.

ମଣିବରଙ୍କର ଏହି ସମସ୍ତ ପୁଅମାନେ ଯକ୍ଷ ଓ ଗୁହ୍ୟକ ଭାବେ ପରିଚିତ। କେହି ଦେଖିବାକୁ ସୁନ୍ଦର, କେହି ଅସୁନ୍ଦର, ସମସ୍ତେ ମାଳା ପିନ୍ଧିଥିବା ଓ ଦେଖିବାକୁ ଭଲ। ସେମାନଙ୍କର ପୁଅ ଓ ପଉତାମାନେ ଶତେ ଓ ସହସ୍ରେ ଅଛନ୍ତି।

ଖଶାଯାସ୍ତ୍ଵପରେ ପୁତ୍ରା ରାକ୍ଷସାଃ କାମରୂପିଣଃ । ତେଷାଂ ଯଥା ପ୍ରଧାନାନ୍ ଵୈ ଵର୍ଣ୍ଯମାନାନ୍ନିବୋଧତ ॥ ୮.

ଖଶାୟାଙ୍କ ଅନ୍ୟ ପୁଅମାନେ ହେଲେ ରାକ୍ଷସ, ଯେଉଁମାନେ ଇଚ୍ଛାମତେ ରୂପ ଧାରଣ କରିପାରନ୍ତି। ଏଉଁମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ପ୍ରଧାନମାନେ କିଏ, ଏହିକଥା ଶୁଣ।

ଲାଲାଵିଃ କୁଥନୋ ଭୀମଃ ସୁମାଲୀ ମଧୁରେଵ ଚ। ଵିସ୍ଫୂର୍ଜ୍ଜିତୋ ଵିଦ୍ଯୁଜ୍ଜିହ୍ଵୋ ମାତଙ୍ଗୋ ଧୂମ୍ରିତସ୍ତତା ॥ ୮.

ଲାଲାବି, କୁଥନ, ଭୀମ, ସୁମାଳୀ, ମଧୁର, ବିସ୍ଫୁର୍ଜିତ, ବିଦ୍ୟୁଜ୍ଜିହ୍ବ, ମାତଙ୍ଗ, ଓ ଧୂମ୍ରିତ।

ଚନ୍ଦ୍ରାର୍କଃ ସୁକରୋ ବୁଧ୍ନଃ କପିଲୋମା ପ୍ରହାସକଃ। କ୍ରୀଡଃ ପରଶୁନାଭଶ୍ଚ ଚକ୍ରାକ୍ଷଶ୍ଚ ନିଶାଚରଃ ॥ ୮.

ଚନ୍ଦ୍ରାର୍କ, ସୁକର, ବୁଧ୍ନ, କପିଲୋମା, ପ୍ରହାସକ, କ୍ରୀଡ଼ା, ପରଶୁନାଭ, ଚକ୍ରାକ୍ଷ, ଓ ନିଶାଚର।

ତ୍ରିଶିରାଃ ଶତଦଂଷ୍ଟ୍ରଶ୍ଚ ତୁଣ୍ଡକେଶଶ୍ଚ ରାକ୍ଷସଃ। ଯକ୍ଷଶ୍ଚାକମ୍ପନଶ୍ଚୈଵ ଦୁର୍ମୁଖଶ୍ଚ ଶିଲୀମୁଖଃ ॥ ୮.

ତ୍ରିଶିରା, ଶତଦଂଷ୍ଟ୍ର, ତୁଣ୍ଡକେଶ ନାମକ ରାକ୍ଷସ, ଆକମ୍ପନ ନାମକ ଯକ୍ଷ, ଦୁର୍ମୁଖ, ଓ ଶିଳୀମୁଖ।

ଇତ୍ଯେତେ ରାକ୍ଷସଵରା ଵିକ୍ରାନ୍ତା ଗଣରୂପିଣଃ. ସର୍ଵଲୋକଚରାସ୍ତେ ତୁ ତ୍ରିଦଶାନାଂ ସମକ୍ରମାଃ ॥ ୮.

ଏହିପରି, ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାକ୍ଷସମାନେ ବହୁତ ପ୍ରବଳ ଓ ଦଳର ଆକାରରେ ଥିବା, ସମସ୍ତ ଲୋକରେ ଚଳାଚଳ କରନ୍ତି ଏବଂ ଶକ୍ତିରେ ଦେବତାମାନଙ୍କ ସମାନ।

ସପ୍ତ ଚାନ୍ଯା ଦୁହିତରସ୍ତାଃ ଶ୍ରୃଣୁଧ୍ଵଂ ଯଥାକ୍ରମମ୍। ତାସାଞ୍ଚ ଯଃ ପ୍ରଜାସର୍ଗୋ ଯେନ ଚୋତ୍ପାଦିତା ଗଣାଃ ॥ ୮.

ଏହା ସହିତ ଅନ୍ୟ ସାତି ଝିଅ ମଧ୍ୟ ଅଛନ୍ତି—ସେମାନଙ୍କ ନାମ ଅନୁକ୍ରମରେ ଶୁଣ, ଏବଂ ସେମାନଙ୍କୁ ଥିରୁ କେମିତି ପ୍ରଜାମାନେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ ଓ କେଉଁଠୁ କେଉଁ ଦଳ ହେଲେ।

ଆଲମ୍ବା ଉତ୍କଚା କୃଷ୍ଣା ନିଋତୋ କପିଲା ଶିଵା। କେଶିନୀ ଚ ମହାଭାଗା ଭଗିନ୍ଯଃ ସପ୍ତ ଯାଃ ସ୍ମୃତାଃ ॥ ୮.

ଆଲମ୍ବା, ଉତ୍କଚା, କୃଷ୍ଣା, ନିୃତା, କପିଲା, ଶିବା ଓ କେଶିନୀ—ଏହି ସାତି ମହାଭାଗ୍ୟଶାଳି ଭଉଣୀମାନେ ସ୍ମୃତିରେ ଅଛନ୍ତି।

ତାଭ୍ଯୋ ଲୋକାମିଷାଦଶ୍ଚ ହନ୍ତାରୋ ଯୁଦ୍ଧଦୁର୍ମଦାଃ। ଉଦୀର୍ଣା ରାକ୍ଷସଗଣା ଇମେ ଉତ୍ପାଦିତାଃ ଶୁଭାଃ ॥ ୮.

ଏହି ଝିଅମାନଙ୍କୁ ଥିରୁ ଏମିତି ପ୍ରବଳ ରାକ୍ଷସ ଦଳ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ, ଯେଉଁମାନେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଭୟଙ୍କର ଓ ସମସ୍ତ ଜୀବକୁ ନଶ୍ଟ କରନ୍ତି, ଏହିମାନେ ଲୋକମାନଙ୍କ ଭୋଗ ପାଇଁ ତିଆରି ହୋଇଛନ୍ତି।

ଆଲମ୍ବେଯୋ ଗଣଃ କ୍ରୂର ଉତ୍କଚେଯୋ ଗଣସ୍ତଥା। ତଥା କାର୍ଷ୍ଣେଯଶୈଵେଯା ରାକ୍ଷସା ହ୍ଯୁତ୍ତମା ଗଣାଃ ॥ ୮.

ଆଲମ୍ବେୟ ଦଳ ଅତ୍ୟନ୍ତ କ୍ରୂର, ଉତ୍କଚେୟ ଦଳ ମଧ୍ୟ ଏମିତି, ଏହିପରି କାର୍ଷ୍ଣେୟ ଓ ଶୈବେୟ ରାକ୍ଷସମାନେ ଉତ୍ତମ ଦଳ।

ତଥୈଵ ନୈଋତୋ ନାମ ତ୍ର୍ଯମ୍ବକାନୁଚରେଣ ହ। ଉତ୍ପାଦିତଃ ପ୍ରଜାସର୍ଗୋ ଗଣେଶ୍ଵରଚରେଣ ତୁ ॥ ୮.

ଏହିପରି, ନୈୃତ ନାମକ ଦଳ ତ୍ରୟମ୍ବକଙ୍କ ଅନୁଚର ଓ ଗଣେଶ୍ୱରଙ୍କ ସେବକ ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଛି।

ଉତ୍ପାଦିତା ବଲଵତା ଉଦୀର୍ଣା ଯକ୍ଷରାକ୍ଷସାଃ । ଵିକ୍ରାନ୍ତାଃ ଶୌର୍ଯସମ୍ପନ୍ନା ନୈଋତା ଦେଵରାକ୍ଷସାଃ। ଯେଷାମଧିପତିର୍ଯୁକ୍ତୋ ନାମ୍ନା ଖ୍ଯାତୋ ଵିରୂପକଃ ॥ ୮.

ପ୍ରବଳ ଓ ଶୂର ବଳିଷ୍ଠ ଯକ୍ଷ-ରାକ୍ଷସମାନେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ, ଏହି ନୈୃତ ଦେବ-ରାକ୍ଷସମାନେ ଶୂରତାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଯାହାଙ୍କ ମୁଖ୍ୟ ବିରୂପକ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।

ତେଷାଂ ଗଣଶତାନେକା ଉଦ୍ଧୃତାନାଂ ମହାତ୍ମନାମ୍। ପ୍ରାଯେଣାନୁଚରନ୍ତ୍ଯେତେ ଶଙ୍କରଂ ଜଗତଃ ପ୍ରଭୁମ୍ ॥ ୮.

ଏହି ମହାତ୍ମାମାନଙ୍କ ଅନେକ ଶତ ଦଳ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇ, ସାଧାରଣତଃ ଏମାନେ ଜଗତର ନାଥ ଶଙ୍କରଙ୍କ ସେବାରେ ରହନ୍ତି।

ଦୈତ୍ଯରାଜେନ କୁମ୍ଭେନ ମହାକାଯା ମହାତ୍ମନା ।. ଉତ୍ପାଦିତା ମହାଵୀର୍ଯା ମହାବଲପରାକ୍ରମାଃ ॥ ୮.

ଦାଇତ୍ୟରାଜ କୁମ୍ଭ, ଯିଏ ବଡ଼ ଦେହ ଓ ମହାତ୍ମା, ସେ ଦ୍ୱାରା ବଡ଼ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ଶୂର ବଳବାନ ପ୍ରଜାମାନେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ।

କପିଲେଯା ମହାଵୀର୍ଯା ଉଦୀର୍ଣା ଦୈତ୍ଯରାକ୍ଷସାଃ। କମ୍ପନେନ ଚ ଯକ୍ଷେଣ କେଶିନ୍ଯାସ୍ତେ ପରେ ଜନାଃ ॥ ୮.

କପିଲାଠାରୁ ବଡ଼ ଶୂର ଦାଇତ୍ୟ-ରାକ୍ଷସମାନେ ଜନ୍ମ ନେଲେ, କମ୍ପନ ଯକ୍ଷ ଓ କେଶିନୀଠାରୁ ଅନ୍ୟ ଜନମାନେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ।

ଉତ୍ପାଦିତା ମହାଵାତା ଉଦୀର୍ଣା ଯକ୍ଷରାକ୍ଷସାଃ। କେଶିନୀଦୁହିତୁଶ୍ଚୈଵ ନୀଲାଯାଃ କ୍ଷୁଦ୍ରମାନସାଃ ॥ ୮.

ବଡ଼ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ମହାବାତ ନାମକ ଯକ୍ଷ-ରାକ୍ଷସମାନେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ, ଏବଂ କେଶିନୀଙ୍କ ଝିଅ ନୀଳାଠାରୁ ମନ ଦୁର୍ବଳ ଲୋକମାନେ ଜନ୍ମ ନେଲେ।

ଆଲମ୍ବେଯେନ ଜନିତା ନୈକାଃ ସୁରସିକେନ ହି। ନୈଲା ଇତି ସମାଖ୍ଯାତା ଦୁର୍ଜଯା ଘୋରଵିକ୍ରମାଃ ॥ ୮.

ଆଲମ୍ବେୟ ଠାରୁ ସୁରସିକ ଦ୍ୱାରା ଅନେକ ଜନ ଜନ୍ମ ନେଲେ; ସେମାନେ ନୈଲା ନାମରେ ପରିଚିତ, ଅଜୟ ଓ ଭୟଙ୍କର ପ୍ରତାପଶାଳୀ।