ଵାଯୁପୁରାଣମ୍

ଅଙ୍ଗାତ ସୁନୀଥାପତ୍ଯଂ ଵୈ ଵେନମେକଂ ଵ୍ଯଜାଯତ । ଅପଚାରେଣ ଵେନସ୍ଯ ପ୍ରକୋପଃ ସୁମହାନଭୂତ୍

ଅଙ୍ଗଙ୍କୁ ଏକ ପୁଅ ସୁନୀଥା ହେଲେ, ତାପରେ ବେନ ଜନ୍ମିଲେ। ବେନଙ୍କର ଦୁର୍ବ୍ୟବହାରରୁ ବଡ଼ କ୍ରୋଧ ଉଦ୍ଭବ ହେଲା।

ପ୍ରଜାର୍ଥମୃଷଯସ୍ତସ୍ଯ ମମନ୍ଥୁର୍ଦକ୍ଷିଣଂ କରମ୍ । ଵେନସ୍ଯ ପାଣୌ ମଥିତେ ସମ୍ବଭୂଵ ମହାନ୍ନୃପଃ । ଵୈନ୍ଯୋ ନାମ ମହୀପାଲୋ ଯଃ ପୃଥୁଃ ପରିକୀର୍ତ୍ତିତଃ

ଲୋକଙ୍କର ଭଲ ପାଇଁ ଋଷିମାନେ ବେନଙ୍କର ଡାହାଣ ହାତ ମଥିଲେ। ସେହି ହାତ ମଥିବା ସମୟରେ ଏକ ମହାନ ରାଜା ଜନ୍ମିଲେ, ଯାହାଙ୍କୁ ବୈନ୍ୟ ଓ ପ୍ରଥୁ ବୋଲି ପ୍ରସିଦ୍ଧ।

ସ ଧନ୍ଵୀ କଵଚୀ ଜାତସ୍ତେଜସା ପ୍ରଜ୍ଵଲନ୍ନିଵ । ପୃଥୁର୍ଵୈନ୍ଯଃ ସର୍ଵଲୋକାନ୍ ରରକ୍ଷ କ୍ଷତ୍ରପୂର୍ଵଜଃ

ସେ ବଣ୍ଡୁକ ଓ କବଚ ସହିତ ଜନ୍ମିଲେ, ତାଙ୍କର ତେଜରେ ଦେହ ଜଳିଉଠୁଥିଲା। କ୍ଷତ୍ରିୟ ଜନ୍ମର ପ୍ରଥୁ ବୈନ୍ୟ ସମସ୍ତ ଲୋକକୁ ରକ୍ଷା କଲେ।

ତସ୍ଯ ସ୍ତଵାର୍ଥମୁତ୍ପନ୍ନୌ ନିପୁଣୌ ସୂତମାଗଧୌ

ତାଙ୍କର ସ୍ତୁତି ପାଇଁ ଦୁଇଜଣ ପ୍ରତିଭାଶାଳୀ—ସୂତ ଓ ମାଗଧ—ଜନ୍ମିଲେ।

ତେନେଯଂ ଗୌର୍ମହାରାଜ୍ଞା ଦୁଗ୍ଧା ସସ୍ଯାନି ଧୀମତା । ପ୍ରଜାନାଂ ଵୃତ୍ତିକାମାନାଂ ଦେଵୈଋଷିଗଣୈଃ ସହ

ସେଇ ବୁଦ୍ଧିମାନ ମହାରାଜା ପ୍ରଥୁ ଦେବତା ଓ ଋଷିମାନେ ସହିତ ଏହି ପୃଥିବୀକୁ ଧାନଦାନା ପାଇଁ ଦୁହିଲେ, ଯାହା ଲୋକମାନେର ଜୀବିକା ପାଇଁ ହେଲା।

ପିତୃଭିର୍ଦାନଵୈଶ୍ଚୈଵ ଗନ୍ଧର୍ଵୈରପ୍ସରୋଗଣୈଃ । ସର୍ଵୈଃ ପୁଣ୍ଯଜନୈଶ୍ଚୈଵ ଵୀରୁଦ୍ଭିଃ ପର୍ଵତୈସ୍ତଥା

ପିତୃମାନେ, ଦାନବ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ଅପ୍ସରାମାନେ, ସମସ୍ତ ପୁଣ୍ୟବାନ, ଉଦ୍ଭିଦ ଓ ପାହାଡ଼ମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟରେ ଅଂଶଗ୍ରହଣ କଲେ।

ତେଷୁ ତେଷୁ ତୁ ପାତ୍ରେଷୁ ଦୁହ୍ଯମାନା ଵସୁନ୍ଧରା । ପ୍ରାଦାଦ୍ଯଥେପ୍ସିତଂ କ୍ଷୀରଂ ତେନ ଲୋକାଂସ୍ତ୍ଵଧାରଯତ୍

ସେଇ ସମସ୍ତ ପାତ୍ରରେ ପୃଥିବୀକୁ ଦୁହାଯାଇଥିଲା। ସେ ଚାହିଦା ଅନୁଯାୟୀ ଦୁଧ ଦେଲେ, ଏହା ଦ୍ୱାରା ସେ ସମସ୍ତ ଲୋକକୁ ପୋଷଣ କଲେ।

ଋଷଯ ଊଚୁଃ॥ ଵିସ୍ତରେଣ ପୃଥୋର୍ଜନ୍ମ କୀର୍ତ୍ତଯସ୍ଵ ମହା ମତେ । ଯଥା ମହାତ୍ମନା ଦୁଗ୍ଧା ପୂର୍ଵଂ ତେନ ଵସୁନ୍ଧରା

ଋଷିମାନେ କହିଲେ—ହେ ମହାବୁଦ୍ଧିମାନ, ପ୍ରଥୁଙ୍କର ଜନ୍ମ କଥା ଓ ସେ କିପରି ପୃଥିବୀକୁ ପୂର୍ବେ ଦୁହିଥିଲେ, ଏହା ଆମକୁ ବିସ୍ତୃତ ଭାବେ କହ।

ଯଥା ଦେଵୈଶ୍ଚ ନାଗୈଶ୍ଚ ଯଥା ବ୍ରହ୍ମର୍ଷିଭିଃ ସହ । ଯଥା ଯକ୍ଷୈଃ ସଗନ୍ଧର୍ଵୈରପ୍ସରୋଭିର୍ଯଥା ପୁରା ॥୨.୧.

ଦେବତା, ନାଗ, ବ୍ରହ୍ମର୍ଷି, ଯକ୍ଷ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ଅପ୍ସରାମାନେ ଓ ପୁରାତନ ସମୟରେ କିପରି ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିଲେ, ତାହା ମଧ୍ୟ କହ।

୬୨.୧୦୦ ତେଷାଂ ପାତ୍ରଵିଶେଷାଂଶ୍ଚ ଦୋଗ୍ଧାରଂ କ୍ଷୀରମେଵ ଚ । ତଥା ଵତ୍ସଵିଶେଷାଂଶ୍ଚ ତନ୍ନଃ ପ୍ରବ୍ରୂହି ପୃଚ୍ଛତାମ୍

ସେମାନଙ୍କର ବିଶେଷ ପାତ୍ର, ଦୁହୁଥିବା ଲୋକ, ଦୁଧ ଓ ବିଶେଷ ବଛ୍ଛା ବିଷୟରେ ଆମେ ପଚାରୁଛୁ, ଆମକୁ ଏହି କଥା କହ।

ଯସ୍ମିଂଶ୍ଚ କାରଣେ ପାଣିର୍ଵେନସ୍ଯ ମଥିତଃ ପୁରା । କ୍ରୁଦ୍ଧୈର୍ମହର୍ଷିଭିଃ ପୂର୍ଵଂ ତତ୍ ସର୍ଵଂ କଥଯସ୍ଵ ନଃ

କେଉଁ କାରଣରୁ ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ ଦୁଃଖିତ ମହାର୍ଷିମାନେ ବେନଙ୍କର ହାତ ମଥିଥିଲେ, ସେ ସମସ୍ତ କଥା ଆମକୁ କହ।

ଵର୍ଣଯିଷ୍ଯାମି ଵୋ ଵିପ୍ରାଃ ପୃଥୋର୍ଵୈନ୍ଯସ୍ଯ ସମ୍ଭଵମ୍ । ଏକାଗ୍ରାଃ ପ୍ରଯତାଶ୍ଚୈଵ ଶୂଶ୍ରୂଷଧ୍ଵଂ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମାଃ

ମୁଁ ଆପଣମାନେଙ୍କୁ ପ୍ରଥୁ ବୈନ୍ୟଙ୍କର ଉତ୍ପତ୍ତି କଥା କହିବି। ଏକାଗ୍ର ଓ ଶ୍ରଦ୍ଧାବାନ୍ ହୋଇ ଶୁଣନ୍ତୁ, ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ।

ନାଶୁଚେର୍ନାପି ପାପାଯ ନାଶିଷ୍ଯାଯାହିତାଯ ଚ । ଵର୍ଣଯେଯମିମଂ ପୁଣ୍ଯଂ ନାଵ୍ରତାଯ କଥଞ୍ଚନ

ଏହି ପୁଣ୍ୟ କଥାକୁ ମୁଁ ଅଶୁଚି, ପାପୀ, ଅଯୋଗ୍ୟ କିମ୍ବା ନିୟମ ନଥିବା କାହାକୁ କେବେ କହିବି ନାହିଁ।

ସ୍ଵର୍ଗ୍ଯଂ ଯଶସ୍ଯମାଯୁଷ୍ଯଂ ପୁଣ୍ଯଂ ଵେଦୈଶ୍ଚ ସମ୍ମିତମ୍ । ରହସ୍ଯମୃଷିଭିଃ ପ୍ରୋକ୍ତଂ ଶ୍ରୃଣୁଯାଦ୍ଯୋଽନସୂଯକଃ

ଏହା ସ୍ୱର୍ଗଦାୟକ, କୀର୍ତ୍ତିବାନ୍, ଆୟୁବୃଦ୍ଧିକାରୀ, ପୁଣ୍ୟମୟ ଓ ବେଦ ସହିତ ସମ୍ମତ। ଏହା ଋଷିମାନେ ଗୁପ୍ତ ଭାବେ କହିଛନ୍ତି, ଯିଏ ଇର୍ଷ୍ୟା ଛାଡ଼ି ଶୁଣେ, ସେ ଲାଭ ପାଏ।

ଯଶ୍ଚେମଂ ଶ୍ରାଵଯେନ୍ମର୍ତ୍ଯଃ ପୃଥୋର୍ଵୈନ୍ଯସ୍ଯ ସମ୍ଭଵମ୍ । ବ୍ରାହ୍ମଣେଭ୍ଯୋ ନମସ୍କୃତ୍ଯ ନ ସ ଶୋଚେତ୍ କୃତାକୃତମ୍ । ଗୋପ୍ତା ଧର୍ମସ୍ଯ ରାଜାସୌ ବଭୂଵାତ୍ରିସମଃ ପ୍ରଭୁଃ

ଯିଏ ପ୍ରଥୁ ବୈନ୍ୟଙ୍କର ଉତ୍ପତ୍ତି କଥାକୁ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି ଅନ୍ୟମାନେଙ୍କୁ ଶୁଣାଏ, ସେ କୃତ ଓ ଅକୃତ କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ଦୁଃଖିତ ହେବେ ନାହିଁ। ସେଇ ରାଜା ଧର୍ମର ରକ୍ଷକ ଓ ଅତ୍ରିଙ୍କ ପରି ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ଥିଲେ।

ଅତ୍ରିଵଂଶସମୁତ୍ପନ୍ନୋ ହ୍ଯଙ୍ଗୋ ନାମ ପ୍ରଜାପତିଃ । ଯସ୍ଯ ପୁତ୍ରୋଽଭଵଦ୍ଵେନୋ ନାତ୍ଯର୍ଥଂ ଧାର୍ମିକ ସ୍ତଥା

ଅତ୍ରି ବଂଶରେ ଜନ୍ମିଥିବା ଅଙ୍ଗ ନାମକ ପ୍ରଜାପତି ଥିଲେ। ତାଙ୍କର ପୁଅ ବେନ ଥିଲେ, ଯିଏ ବହୁତ ଧାର୍ମିକ ନଥିଲେ।

ଜାତୋ ମୃତ୍ଯୁସୁତାଯାଂ ଵୈ ସୁନୀଥାଯାଂ ପ୍ରଜାପତିଃ । ସ ମାତାମହଦୋଷେଣ ଵେନଃ କାଲାତ୍ମଜାତ୍ମଜଃ

ମୃତ୍ୟୁଙ୍କର କନ୍ୟା ସୁନୀଥାରେ ପ୍ରଜାପତି ଜନ୍ମିଲେ। ମାତାମାଙ୍କର ଦୋଷରୁ କାଳର ପୁଅ ବେନ ଜନ୍ମିଲେ।

ସ ଧର୍ମଂ ପୃଷ୍ଠତଃ କୃତ୍ଵା କାମାଲ୍ଲୋଭେ ଵ୍ଯଵର୍ତ୍ତତ । ସ୍ଥାପନଂ ସ୍ଥାପଯାମାସ ଧର୍ମାପେତଂ ସ ପାର୍ଥିଵଃ

ସେ ରାଜା ଧର୍ମକୁ ପଛକୁ ଛାଡ଼ି, ଲୋଭ ଓ ଇଚ୍ଛାରେ ଭଳି, ଧର୍ମପଥରୁ ଦୂରେଇଗଲେ। ତାହା ପରେ ସେ ଏମିତି ଏକ ଶାସନ ଗଢ଼ିଲେ, ଯାହାରେ ଧର୍ମର କିଛି ଅଂଶ ନଥିଲା।

ଵେଦଶାସ୍ତ୍ରାଣ୍ଯତିକ୍ରମ୍ଯ ହ୍ଯଧର୍ମେ ନିରତୋଽଭଵତ୍ । ନିଃସ୍ଵାଧ୍ଯାଯଵଷଟ୍କାରାଃ ପ୍ରଜା ସ୍ତସ୍ମିନ୍ ପ୍ରଶାସତି । ଆସନ୍ନ ଚ ପପୁଃ ସୋମଂ ହୁତଂ ଯଜ୍ଞେଷୁ ଦେଵତାଃ ॥୨.୧.

ସେ ବେଦ ଓ ଶାସ୍ତ୍ରକୁ ଉଲ୍ଲଙ୍ଘନ କରି, ଅଧର୍ମରେ ଲଗି ରହିଲେ। ତାଙ୍କ ଶାସନରେ ଲୋକମାନେ ବେଦ ପାଠ କିମ୍ବା ବେଦମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବାକୁ ଛାଡ଼ିଦେଲେ। ତଥାପି, ପାଖପାଖି ଯେଉଁଠାରେ ଯଜ୍ଞ ହେଉଥିଲା, ସେଠାରେ ଦେବତାମାନେ ସୋମରସ ପାନ କରୁଥିଲେ।

୬୨.୧୧୦ ନ ଯଷ୍ଟଵ୍ଯଂ ନ ହୋତଵ୍ଯମିତି ତସ୍ଯ ପ୍ରଜାପତେଃ । ଆସୀତ୍ ପ୍ରତିଜ୍ଞା କ୍ରୂରେଯଂ ଵିନାଶେ ପ୍ରତ୍ଯୁପସ୍ଥିତେ

ସେ ନିଜେ ଏହି ଭୟଙ୍କର ସଂକଳ୍ପ କଲେ—'କେହି ଯଜ୍ଞ କିମ୍ବା ହୋମ କରିବେ ନାହିଁ', ଯେତେବେଳେ ବିନାଶ ସମ୍ମୁଖୀନ ହେଉଥିଲା।

ଅହମିଜ୍ଯଶ୍ଚ ପୂଜ୍ଯଶ୍ଚ ସର୍ଵଯଜ୍ଞେ ଦ୍ଵିଜାତିଭିଃ । ମଯି ଯଜ୍ଞୋ ଵିଧାତଵ୍ଯୋ ମଯି ହୋତଵ୍ଯମିତ୍ଯପି

'ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞରେ ଦ୍ୱିଜମାନେ ମୋତେ ମାତ୍ର ପୂଜିବେ ଓ ସମ୍ମାନ କରିବେ। ମୋ ପାଇଁ ଯଜ୍ଞ ହେବା ଉଚିତ, ମୋ ପାଇଁ ହୋମ କରିବା ଦରକାର।'

ତମତିକ୍ରାନ୍ତମର୍ଯାଦମାଦଦାନମସାମ୍ପ୍ରତମ୍ । ଊଚୁର୍ମହର୍ଷଯଃ ସର୍ଵେ ମରୀଚିପ୍ରମୁଖାସ୍ତଥା

ଯେଉଁ ରାଜା ନୀତିର ସୀମା ଉଲ୍ଲଙ୍ଘନ କରି, ଅପୂର୍ବ କାମ କରୁଥିଲେ, ସେଉଁଠି ମରୀଚିଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ସମସ୍ତ ମହାର୍ଷି ତାଙ୍କୁ କହିଲେ।

ଵଯଂ ଦୀକ୍ଷାଂ ପ୍ରଵେକ୍ଷ୍ଯାମଃ ସଂଵତ୍ସରଶତାନ୍ ବହୂନ୍ । ମାଽଧର୍ମଂ ଵେନ କାର୍ଷୀସ୍ତ୍ଵଂ ନୈଷ ଧର୍ମଃ ସନାତନଃ । ନିଧନେ ଚ ପ୍ରସୂତୋଽସି ପ୍ରଜାପତିରସଂଶଯଃ

'ଆମେ ଅନେକ ଶତାବ୍ଦୀ ଧରି ଦୀକ୍ଷା ନେବାକୁ ଯାଉଛୁ। ବେନ, ତୁମେ ଅଧର୍ମ କରିବା ନାହିଁ—ଏହି ହେଉଛି ଚିରନ୍ତନ ଧର୍ମ ନୁହେଁ। ତୁମର ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ନିଶ୍ଚୟ ତୁମେ ପୁନି ଜନ୍ମ ନେବା।'

ପାଲଯିଷ୍ଯେ ପ୍ରଜାଶ୍ଚେତି ତ୍ଵଯା ପୂର୍ଵଂ ପ୍ରତିଶ୍ରୁତମ୍ । ତାଂସ୍ତଥା ଵାଦିନଃ ସର୍ଵାନ୍ ବ୍ରହ୍ମର୍ଷୀନବ୍ରଵୀତ୍ତଦା

'ପ୍ରଜାମାନେ ରକ୍ଷା କରିବି' ବୋଲି ପୂର୍ବରୁ ତୁମେ ପ୍ରତିଶ୍ରୁତି ଦେଇଥିଲ। ସମସ୍ତ ଋଷି ଏପରି କହିବା ପରେ, ସେ ବ୍ରହ୍ମର୍ଷିମାନେଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ।

ସ ପ୍ରହସ୍ଯ ତୁ ଦୁର୍ବୁଦ୍ଧିରିଦଂ ଵଚନକୋଵିଦଃ । ସ୍ରଷ୍ଟା ଧର୍ମସ୍ଯ କଶ୍ଚାନ୍ଯଃ ଶ୍ରୋତଵ୍ଯଂ କସ୍ଯ ଵୈ ମଯା

କିନ୍ତୁ ସେ ଦୁଷ୍ଟ ବୁଦ୍ଧି ହସି କହିଲେ—'ଧର୍ମକୁ ତିଆରି କରିଥିବା ଆଉ କିଏ ଅଛି? ମୁଁ କାହାର କଥା ଶୁଣିବି?'

ଵୀର୍ଯଶ୍ରୁତତପଃସତ୍ଯୈର୍ମଯା ଵା କଃ ସମୋ ଭୁଵି । ମହାତ୍ମାନମନୂନଂ ମାଂ ଯୂଯଂ ଜାନୀତ ତତ୍ତ୍ଵତଃ

'ଶକ୍ତି, ଶିକ୍ଷା, ତପସ୍ୟା ଓ ସତ୍ୟରେ ମୋ ସମାନ ଏଇ ପୃଥିବୀରେ କିଏ ଅଛି? ମୋତେ ତୁମେ ଏକ ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ମହାତ୍ମା ବୋଲି ଜାଣ।'

ପ୍ରଭଵଃ ସର୍ଵଲୋକାନାଂ ଧର୍ମାଣାଞ୍ଚ ଵିଶେଷତଃ । ଇଚ୍ଛନ୍ ଦହେଯଂ ପୃଥିଵୀଂ ପ୍ଲାଵଯେଯଂ ଜଲେନ ଵା । ସୃଜେଯଂ ଵା ଗ୍ରସେଯଂ ଵା ନାତ୍ର କାର୍ଯା ଵିଚାରଣା

'ସମସ୍ତ ଲୋକ ଓ ବିଶେଷକରି ଧର୍ମର ମୂଳ ମୁଁ। ଚାହିଲେ ମୁଁ ପୃଥିବୀକୁ ପୋଡ଼ିଦେଇପାରିବି, ପାଣିରେ ଡୁବାଇଦେଇପାରିବି, ସୃଷ୍ଟି କିମ୍ବା ସଂହାର କରିପାରିବି—ଏଠାରେ କିଛି ଚିନ୍ତା କରିବା ଦରକାର ନାହିଁ।'

ଯଦା ନ ଶକ୍ଯତେ ସ୍ତମ୍ଭାନ୍ମାନାଚ୍ଚ ଭୃଶମୋହିତଃ । ଅନୁନେତୁଂ ନୃପୋ ଵେନସ୍ତତଃ କ୍ରୁଦ୍ଧା ମହର୍ଷଯଃ

ଅହଂକାରରେ ଅନ୍ଧ ହୋଇ, ବେନ ରାଜାକୁ ବୁଝାଇବାକୁ ଯେତେ ଚେଷ୍ଟା କରିଲେ ମଧ୍ୟ ସେ ମାନିଲେ ନାହିଁ। ତେଣୁ ମହାର୍ଷିମାନେ କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ।

ନିଗୃହ୍ଯ ତଂ ମହାବାହୁଂ ଵିସ୍ଫୁରନ୍ତଂ ଯଥାଽନଲମ୍ । ତତୋଽସ୍ଯ ଵାମହସ୍ତଂ ତେ ମମନ୍ଥୁର୍ଭୃଶକୋପିତାଃ ॥୨.୧.

ସେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବେନକୁ ଧରି, ଯେମିତି ଅଗ୍ନି ଭଳି ଫୁଟୁଥିଲେ, ସେମାନେ ବହୁତ କ୍ରୋଧରେ ତାଙ୍କର ବାମ ହାତ ମথନ କଲେ।