ଵାଯୁପୁରାଣମ୍

ଦୀର୍ଘଶ୍ମଶ୍ରୁଧରାତ୍ମାନୋ ନୀଲା ମେଘସମପ୍ରଭାଃ। ଜାତମାତ୍ରାଃ ପ୍ରଜାସ୍ତତ୍ର ଅଶୀତିପରମାଯୁଷଃ ।। ୪୮.

ସେଠାରେ ଲୋକମାନେ ଦୀଘା ଦାଢ଼ି ଓ ଦେହ ଧାରଣ କରନ୍ତି, ତାଙ୍କର ରଙ୍ଗ ମେଘ ପରି ଗାଢ଼; ନୂତନ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା ପ୍ରଜାମାନେ ଅଶୀ ଅବଧି ଜୀବନ କରନ୍ତି।

ଶାଖାମୃଗସଧର୍ମାଣଃ ଫଲମୂଲାଶିନସ୍ତଥା। ଗୋଧର୍ମାଣୋ ହ୍ଯନିର୍ଦିଷ୍ଟାଃ ଶୌଚାଚାରଵିଵର୍ଜିତାଃ ।। ୪୮.

ସେମାନେ ଗଛର ଶାଖାରେ ବସୁଥିବା ପଶୁମାନଙ୍କ ପରି, ଫଳ ଓ ମୂଳ ଖାଇ ଜୀବନ ଯାପନ କରନ୍ତି; ସେମାନଙ୍କର ଚଳାଚଳ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ନୁହେଁ, ଶୌଚ ଓ ଆଚରଣ ରହିନାହିଁ।

ତଦ୍ଦ୍ଵୀପଂ ତାଦୃଶୈଃ ପୂର୍ଣଂ ମନୁଜୈଃ କ୍ଷୁଦ୍ରମାନୁଷୈଃ । ଏଵମେତେଽନ୍ତରଦ୍ଵୀପା ଵ୍ଯାଖ୍ଯାତା ଆନୁପୂର୍ଵଶଃ ।। ୪୮.

ସେହି ଦ୍ୱୀପ ଏପରି ଛୋଟ ଦେହ ଥିବା ମନୁଷ୍ୟମାନେ ପୂର୍ଣ୍ଣ; ଏଭଳି ଭାବେ ଏହି ମଧ୍ୟଦ୍ୱୀପଗୁଡ଼ିକୁ କ୍ରମକ୍ରମେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛି।

ଵିଂଶତ୍ର୍ରିଂଶଚ୍ଚ ପଞ୍ଚାଶତ୍ ଷଷ୍ଟ୍ଯଶୀତିଃ ଶତଂ ତଥା। ସହସ୍ରମପି ଚାପ୍ଯୁକ୍ତଂ ଯୋଜନାନାଂ ସମନ୍ତତଃ ।। ୪୮.

କେଉଁଠି କେଉଁଠି ବିଶି, ତିରିଶି, ପଞ୍ଚାଶି, ସାଠି, ଅଶୀ, ଶଂଖ, ଏବଂ ହଜାର ଯୋଜନା ଚତୁର୍ଦ୍ଦିଗରେ ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇଛି।

ଵିସ୍ତୀର୍ଣାଶ୍ଚାଯତାଶ୍ଚୈଵ ନାନାସତ୍ତ୍ଵସମାକୁଲାଃ। ବର୍ହିଣଦ୍ଵୀପପର୍ଵାଣି କ୍ଷୁଦ୍ରଦ୍ଵୀପାଃ ସହସ୍ରଶଃ ।। ୪୮.

ସେଗୁଡ଼ିକ ବିସ୍ତୃତ ଓ ଲମ୍ବା, ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରାଣୀରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ; ବର୍ହିଣ ଦ୍ୱୀପ ଓ ଅନେକ ଛୋଟ ଦ୍ୱୀପ ହଜାର ହଜାର ଅଛି।

ଜମ୍ବୂଦ୍ଵୀପପ୍ରଦେଶାତ୍ତୁ ଷଡନ୍ଯେ ଵିଵିଧାଶ୍ରଯାଃ। ଅତ୍ର ଦ୍ଵୀପାଃ ସମାଖ୍ଯାତା ନାନାରତ୍ନାକରାଃ କ୍ଷିତୌ ।। ୪୮.

ଜମ୍ବୁଦ୍ୱୀପ ଅଞ୍ଚଳ ବ୍ୟତୀତ ଅନ୍ୟ ଛଅ ଦ୍ୱୀପ ଅଛି, ଯେଉଁଠାରେ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଜୀବନ ଅଛି; ଏଠାରେ ପୃଥିବୀର ଦ୍ୱୀପଗୁଡ଼ିକ ନାମ ଦିଆଯାଇଛି, ଯେଉଁଠି ବିଭିନ୍ନ ମୂଲ୍ୟବାନ ପଥର ମିଳେ।

ଅଙ୍ଗଦ୍ଵୀପଂ ଯମଦ୍ଵୀପଂ ମଲଯଦ୍ଵୀପମେଵ ଚ। ଶଙ୍ଖଦ୍ଵୀପଂ କୁଶଦ୍ଵୀପଂ ଵରାହଦ୍ଵୀପମେଵ ଚ ।। ୪୮.

ଅଙ୍ଗଦ୍ୱୀପ, ଯମଦ୍ୱୀପ, ମଲୟଦ୍ୱୀପ, ଶଂଖଦ୍ୱୀପ, କୁଶଦ୍ୱୀପ ଓ ବରାହଦ୍ୱୀପ।

ଅଙ୍ଗଦ୍ଵୀପଂ ନିବୋଧ ତ୍ଵଂ ନାନାସଙ୍ଘସମାକୁଲମ୍। ନାନାମ୍ଲେଚ୍ଛଗଣାକୀର୍ଣଂ ତଦ୍ଦ୍ଵୀପଂ ବହୁଵିସ୍ତରମ୍ ।। ୪୮.

ଏବେ ଅଙ୍ଗଦ୍ୱୀପ ବିଷୟରେ ଶୁଣ, ଏଠାରେ ବିଭିନ୍ନ ସମୁଦାୟ ଓ ଅନେକ ବିଦେଶୀ ଜାତି ଥିବା ବଡ଼ ଦ୍ୱୀପ।

ହେମଵିଦ୍ରୁମପୂର୍ଣାନାଂ ରତ୍ନାନାମାକରଂ କ୍ଷିତୌ। ନଦୀଶୈଲଵନୈଶ୍ଚିତ୍ରଂ ସନ୍ନିଭଂ ଲଵଣାମ୍ଭସା ।। ୪୮.

ଏହା ସୁନା, ପାଗା ଓ ରତ୍ନର ଖଣି, ନଦୀ, ପାହାଡ଼ ଓ ଜଙ୍ଗଲରେ ଶୋଭିତ, ଏବଂ ଲୁଣ ପାଣିରେ ଘେରା।

ତତ୍ର ଚକ୍ରଗିରିର୍ନାମ ନୈକ ନିର୍ଝରକନ୍ଦରଃ। ତତ୍ର ସା ତୁ ଦରୀ ଚାସ୍ଯ ନାନାସତ୍ଵସମାଶ୍ରଯା ।। ୪୮.

ସେଠାରେ ଚକ୍ର ପର୍ବତ ନାମକ ଏକ ପାହାଡ଼ ଅଛି, ଯାହାରେ ଅନେକ ଝରଣା ଓ ଗୁହା ଅଛି। ଏହି ପାହାଡ଼ର ଏକ ଗହ୍ବର ଅଛି, ଯେଉଁଠାରେ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର ପ୍ରାଣୀମାନେ ବସବାସ କରନ୍ତି।

ସ ମଧ୍ଯେ ନାଗଦେଶସ୍ଯ ନୈକଦେଶୋ ମହାଗିରିଃ। କୋଟିଭ୍ଯାଂ ନାଗନିଲଯଂ ପ୍ରାପ୍ତୋ ନଦନଦୀ ପତିମ୍ ।। ୪୮.

ନାଗଦେଶର ମଧ୍ୟଭାଗରେ ଏକ ବଡ଼ ପାହାଡ଼ ଅଛି, ଯାହା ଏହି ଦେଶରେ ଅନନ୍ୟ। ଏହି ପାହାଡ଼ର ଶିଖର ନାଗମାନଙ୍କର ନିବାସ ଓ ନଦୀମାନଙ୍କର ସ୍ୱାମୀ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପହଞ୍ଚିଛି।

ଯମଦ୍ଵୀପମିତି ପ୍ରୋକ୍ତଂ ନାନାରତ୍ନାକରାଚିତମ୍ । ତତ୍ରାପି ଦ୍ଯୁତିମାନ୍ନାମ ପର୍ଵତୋ ଧାତୁମଣ୍ଡିତଃ। ସମୁଦ୍ରଗାନାଂ ପ୍ରଭଵଃ ପ୍ରଭଵଃ କାଞ୍ଚନସ୍ଯ ତୁ ।। ୪୮.

ଏହାକୁ ଯମଦ୍ବୀପ ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ଯେଉଁଠାରେ ବିଭିନ୍ନ ମୂଲ୍ୟବାନ ପଥର ରହିଛି। ସେଠାରେ ଏକ ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ପାହାଡ଼ ଅଛି, ଯାହା ଧାତୁ ଦ୍ୱାରା ସୁଶୋଭିତ ଓ ନଦୀମାନଙ୍କ ଉତ୍ସ ଏବଂ ସୁନାର ମୂଳସ୍ଥାନ।

ତଥୈଵ ମଲଯଦ୍ଵୀପମେଵମେଵ ସୁସଂଵୃତମ୍। ମଣିରତ୍ନାକରଂ ସ୍ଫୀତମାକରଂ କନକସ୍ଯ ଚ ।। ୪୮.

ଏହିପରି ମଳୟ ଦ୍ବୀପ ମଧ୍ୟ ସୁରକ୍ଷିତ ଭାବେ ଘେରାଯାଇଛି, ଯେଉଁଠାରେ ଅନେକ ମଣି ଓ ରତ୍ନ ରହିଛି, ଏହା ସୁନାର ମଧ୍ୟ ଏକ ମୂଳସ୍ଥାନ।

ଆକରଂ ଚନ୍ଦନାନାଞ୍ଚ ସମୁଦ୍ରାଣାଂ ତଥାକରମ୍। ନାନାମ୍ଲେଚ୍ଛଗଣାକୀର୍ଣଂ ନଦୀପର୍ଵତମଣ୍ଡିତମ୍ ।। ୪୮.

ଏହି ଦ୍ବୀପ ଚନ୍ଦନ ଓ ସମୁଦ୍ରର ମୂଳସ୍ଥାନ, ଅନେକ ବିଦେଶୀ ଲୋକେ ଏଠାରେ ବସିଛନ୍ତି, ଏଠି ନଦୀ ଓ ପାହାଡ଼ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ।

ତତ୍ର ଶ୍ରୀମାଂସ୍ତୁ ମଲଯଃ ପର୍ଵତୋ ରଜତାକରଃ। ମହାମଲଯ ଇତ୍ଯେଵଂ ଵିଖ୍ଯାତୋ ଵରପର୍ଵତଃ ।। ୪୮.

ସେଠାରେ ଶ୍ରୀମାନ୍ ମଳୟ ପର୍ବତ ଅଛି, ଯାହା ଚାନ୍ଦିର ମୂଳସ୍ଥାନ। ଏହି ବଡ଼ ପାହାଡ଼ 'ମହାମଳୟ' ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।

ଦ୍ଵିତୀଯଂ ମନ୍ଦରଂ ନାମ ପ୍ରଥିତଞ୍ଚ ସଦା କ୍ଷିତୌ। ଆଗସ୍ତ୍ଯଭଵନଂ ତତ୍ର ଦେଵାସୁରନମସ୍କୃତମ୍ ।। ୪୮.

ଦ୍ୱିତୀୟ ପାହାଡ଼ଟି 'ମନ୍ଦର' ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ଯାହା ସଦା ପୃଥିବୀରେ ଖ୍ୟାତିଲାଭ କରିଛି। ସେଠାରେ ଅଗସ୍ତ୍ୟଙ୍କର ନିବାସ ଅଛି, ଯାହାକୁ ଦେବତା ଓ ଦାନବମାନେ ପ୍ରଣାମ କରନ୍ତି।

ତଥା କାଞ୍ଚନପାଦସ୍ଯ ମଲଯସ୍ଯାପରସ୍ଯ ହି। ନିକୁଞ୍ଜୈସ୍ତୃଣସୋମାଙ୍ଗୈରାଶ୍ରମଂ ପୁଣ୍ଯସେଵିତମ୍ ।। ୪୮.

ଏହିପରି ଅନ୍ୟ ମଳୟ ପର୍ବତର ସୁନା ତଳେ ଗଛପାଲି ଓ ଘାସ ଦ୍ୱାରା ଘେରା ଏକ ଆଶ୍ରମ ଅଛି, ଯେଉଁଠାରେ ନିତ୍ୟ ନିୟମିତ ଲୋକେ ଧର୍ମ କରନ୍ତି।

ନାନାପୁଷ୍ପଫଲୋପେତଂ ସ୍ଵର୍ଗାଦପି ଵିଶିଷ୍ଯତେ। ତତ୍ରାଵତରତେ ସ୍ଵର୍ଗଃ ସଦା ପର୍ଵସୁ ପର୍ଵସୁ ।। ୪୮.

ଏହି ଆଶ୍ରମ ନାନା ପୁଷ୍ପ ଓ ଫଳରେ ଭରିଆ, ଏହା ସ୍ୱର୍ଗକୁ ମଧ୍ୟ ଅତିକ୍ରମ କରିଯାଏ। ପ୍ରତ୍ୟେକ ପର୍ବ ଦିନରେ ସ୍ୱର୍ଗ ଏଠାରେ ଅବତରଣ କରେ।

ତଥା ତ୍ରିକୂଟନିଲଯେ ନାନାଧାତୁଵିଭୂଷିତେ । ଅନେକଯୋଜନୋତ୍ସେଧେ ଚିତ୍ରସାନୁଦରୀଗୃହେ ।। ୪୮.

ଏହିପରି ତ୍ରିକୂଟ ପର୍ବତର ନିବାସରେ ବିଭିନ୍ନ ଧାତୁ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ, ଅନେକ ଯୋଜନ ଉଚ୍ଚ ଶିଖର ଓ ଅଦ୍ଭୁତ ପାହାଡ଼ ଢାଳ ଓ ଗହ୍ବର ଘର ଅଛି।

ତସ୍ଯ କୂଟତଟେ ରମ୍ଯେ ହେମପ୍ରାକାରତୋରଣା। ନିର୍ଯୂହଵଲଭୀଚିତ୍ରା ହର୍ମ୍ଯପ୍ରାସାଦମାଲିନୀ ।। ୪୮.

ଏହି ପାହାଡ଼ର ଶିଖରରେ ସୁନାର ପ୍ରାକାର ଓ ଦ୍ୱାର, ଚମତ୍କାର ବେରଣ୍ଡା ଓ ବଡ଼ ବଡ଼ ମହଲ ଓ ରାଜପ୍ରାସାଦ ଶୋଭା ପାଉଛି।

ଶତଯୋଜନଵିସ୍ତୀର୍ଣା ତ୍ରିଂଶଦାଯାମଯୋଜନା। ନିତ୍ଯପ୍ରମୁଦିତା ସ୍ଫୀତା ଲଙ୍କା ନାମ ମହାପୁରୀ ।। ୪୮.

ଏଠାରେ ଶତ ଯୋଜନ ପ୍ରସ୍ଥ ଓ ତିରିଶ ଯୋଜନ ଲମ୍ବ ଥିବା, ସଦା ସମୃଦ୍ଧି ଓ ଆନନ୍ଦରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ 'ଲଙ୍କା' ନାମକ ବଡ଼ ସହର ଅଛି।

ସା କାମରୂପିଣାଂ ସ୍ଥାନଂ ରାକ୍ଷସାନାଂ ମହାତ୍ମନାମ୍ । ଆଵାସୋ ବଲଦୃପ୍ତାନାଂ ତଦ୍ଵିଦ୍ଯାଦ୍ଦେଵଵିଦ୍ଵିଷାମ୍। ମାନୁଷାଣାମସମ୍ବାଧା ହ୍ଯଗମ୍ଯା ସା ମହାପୁରୀ ।। ୪୮.

ଏହା ଇଚ୍ଛାରୂପୀ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କର ନିବାସ, ଶକ୍ତିରେ ଅହଂକାରୀ ଓ ଦେବତାଙ୍କୁ ଦ୍ୱେଷ କରୁଥିବାମାନେ ଏଠାରେ ରହନ୍ତି। ଏହି ବଡ଼ ସହର ମାନବମାନେ ପାଇଁ ଅପହ୍ରାସ୍ୟ ଓ ଅଗମ୍ୟ।

ତସ୍ଯ ଦ୍ଵୀପସ୍ଯ ଵୈ ପୂର୍ଵେ ତୀରେ ନଦନଦୀପତେଃ। ଗୋକର୍ଣନାମଧେଯସ୍ଯ ଶଙ୍କରସ୍ଯାଲଯଂ ମହତ୍ ।। ୪୮.

ସେଇ ଦ୍ବୀପର ପୂର୍ବ କୂଳରେ, ନଦୀମାନଙ୍କ ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ନିକଟରେ, 'ଗୋକର୍ଣ୍ଣ' ନାମକ ଶଙ୍କରଙ୍କର ବଡ଼ ଆଶ୍ରମ ଅଛି।

ତଥୈକରାଜ୍ଯଂ ଵିଜ୍ଞେଯଂ ଶଙ୍ଖଦ୍ଵୀପସମାସ୍ଥିତମ୍। ଶତଯୋଜନଵିସ୍ତୀର୍ଣଂ ନାନାମ୍ଲେଚ୍ଛଗଣାଲଯମ୍ ।। ୪୮.

ଏହିପରି ଏକ ରାଜ୍ୟ ଅଛି, ଯାହା ଶଙ୍ଖଦ୍ବୀପରେ ଅବସ୍ଥିତ, ଶତ ଯୋଜନ ପ୍ରସ୍ଥ ଓ ଅନେକ ବିଦେଶୀ ଲୋକମାନଙ୍କର ନିବାସ।

ତତ୍ର ଶଙ୍ଖଗିରିର୍ନାମ ଧୌତଶଙ୍ଖଦଲପ୍ରଭଃ। ନାନାରତ୍ନାକରଃ ପୁଣ୍ଯଃ ପୁଣ୍ଯକୃଦ୍ଭିର୍ନିଷେଵିତଃ ।। ୪୮.

ସେଠାରେ 'ଶଙ୍ଖ' ନାମକ ପାହାଡ଼ ଅଛି, ଯାହା ଧୋଇଦିଆ ଶଂଖ ଭଳି ଚମକୁଛି, ବିଭିନ୍ନ ମଣି ଓ ରତ୍ନର ଭଣ୍ଡାର, ପବିତ୍ର ଏବଂ ଧର୍ମିକ ଲୋକମାନେ ଏଠିକୁ ସେବନ କରନ୍ତି।

ଶଙ୍ଖ ନାଗା ମହାପୁଣ୍ଯା ଯସ୍ମାତ୍ ପ୍ରଭଵତେ ନଦୀ। ଯତ୍ର ଶଙ୍ଖମୁଖୋ ନାମ ନାଗରାଜଃ କୃତାଲଯଃ ।। ୪୮.

ସେଠାରୁ ଶଙ୍ଖ ନାମକ ପବିତ୍ର ନଦୀ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ଯେଉଁଠାରେ 'ଶଙ୍ଖମୁଖ' ନାମକ ନାଗରାଜ ନିବାସ କରନ୍ତି।

ତଥୈଵ କୁମୁଦଦ୍ଵୀପଂ ନାନାପୁଣ୍ଯୋପଶୋଭିତମ୍। ନାନାଗ୍ରାମସମା କୀର୍ଣଂ ନାନାରତ୍ନାକରଂ ଶିଵମ୍ ।। ୪୮.

ଏହିପରି କୁମୁଦ ଦ୍ବୀପ ଅନେକ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ, ବିଭିନ୍ନ ଗ୍ରାମ ରହିଛି, ଅନେକ ମଣି ଓ ରତ୍ନର ଭଣ୍ଡାର, ଶୁଭ ଓ ମଙ୍ଗଳମୟ।

କୁମୁଦାଖ୍ଯା ମହାଭାଗା ଦୁଷ୍ଟଚିତ୍ତନିବର୍ହଣୀ। ମହାଦେଵସ୍ଯ ଭଗିନୀ ପ୍ରଭାଭିସ୍ତାଭିରିଜ୍ଯତେ ।। ୪୮.

କୁମୁଦା ନାମକ ମହାଭାଗ୍ୟବତୀ, ଦୁଷ୍ଟ ଚିତ୍ତକୁ ଦୂର କରିବାରି, ମହାଦେବଙ୍କ ଭଉଣୀ, ସେ ତାଙ୍କର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ପ୍ରଭା ସହିତ ପୂଜିତ ହୁଅନ୍ତି।

ତଥା ଵରାହଦ୍ଵୀପେ ଚ ନାନାମ୍ଲେଚ୍ଛଗଣାକୁଲେ। ନାନାଜାଲିସମାକୀର୍ଣେ ନାନାଧିଷ୍ଠାନପତ୍ତନେ ।। ୪୮.

ଏହିପରି, ବରାହ ଦ୍ୱୀପରେ ବି ନାନା ପ୍ରକାର ମ୍ଲେଚ୍ଛ ଦଳରେ ଭରିଥିବା, ନାନା ଜାତି ଏବଂ ନାନା ଶାସକଙ୍କ ଅନେକ ପ୍ରତିଷ୍ଠାନ ଏବଂ ପଟ୍ଟଣାରେ ଭରିଥିବା।