ଵାଯୁପୁରାଣମ୍

ଭାରତସ୍ଯ ତୁ ଵର୍ଷସ୍ଯ ଭେଦାସ୍ତେ ନଵ କୀର୍ତିତାଃ। ଇହୋଦିତସ୍ଯ ଦୃଶ୍ଯନ୍ତେ ତଥାନ୍ଯେଽନ୍ଯତ୍ର ନୋଦିତେ ।। ୪୭.

ଭାରତ ଭୂମିର ନଉଟି ଭାଗ ବିଭାଜନ କୁହାଯାଇଛି। ଏଠାରେ ଯାହା ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇଛି, ସେଗୁଡ଼ିକ ଦେଖାଯାଏ, ଅନ୍ୟ ଅନ୍ୟ ସ୍ଥାନରେ ଅନ୍ୟ ଭାଗ ଅଛି।

ଉତ୍ତରୋତ୍ତରମେତେଷାଂ ଵର୍ଷମୁଦ୍ଦିଶ୍ଯତେ ଗୁଣୈଃ। ଆରୋଗ୍ଯାଯୁଃ ପ୍ରମାଣାଭ୍ଯାଂ ଧର୍ମତଃ କାମତୋଽର୍ଥତଃ ।। ୪୭.

ଏହି ସମସ୍ତ ଅଞ୍ଚଳଗୁଡ଼ିକର ଗୁଣ ଅନୁଯାୟୀ ଏକ ପରେ ଏକ ଉତ୍ତମ ଭାବେ ପରିଚୟ ମିଳେ, ସେମାନଙ୍କର ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ, ଆୟୁଷ୍ୟ, ମାପ, ଧର୍ମ, ଇଚ୍ଛା ଓ ଧନ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ରହିଥାଏ।

ସମନ୍ଵିତାନି ଭୂତାନି ଗୁଣୈ ରେତୈସ୍ତୁ ଭାଗତଃ। ଵସନ୍ତି ନାନାଜାତୀନି ତେଷୁ ଵର୍ଷେଷୁ ତାନି ଵୈ। ଇତ୍ଯେଷାଽଧାରଯତ୍ ସର୍ଵଂ ପୃତ୍ଵୀ ଵିଶ୍ଵଂ ଜଗତ୍ସ୍ଥିତା ।। ୪୭.

ସେଠାରେ ଥିବା ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀମାନେ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଗୁଣ ଓ ଜନନଶକ୍ତିରେ ଭାଗ ହୋଇ ଅନେକ ପ୍ରଜାତିରେ ବସିଛନ୍ତି। ଏଭଳି ଭାବେ ପୃଥିବୀ ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ଧାରଣ କରିଛି।

ଦକ୍ଷିଣେନାପି ଵର୍ଷସ୍ଯ ଭାରତସ୍ଯ ନିବୋଧତ। ଦଶଯୋଜନସାହସ୍ରଂ ସମତୀତ୍ଯ ମହାର୍ଣଵମ୍ ।। ୪୮.

ଭାରତ ଅଞ୍ଚଳର ଦକ୍ଷିଣ ଭାଗ ବିଷୟରେ ଶୁଣ, ଦଶ ହଜାର ଯୋଜନା ବିଶାଳ ସାଗର ଅଟକିଲା ପରେ।

ତ୍ରୀଣ୍ଯେଵ ତୁ ସହସ୍ରାଣି ଯୋଜନାନାଂ ସମାଯତମ୍। ଅତସ୍ତ୍ରିଭାଗଵିସ୍ତୀର୍ଣଂ ନାନାପୁଷ୍ପଫଲୋଦଯମ୍ ।। ୪୮.

ସେଠାର ଅଞ୍ଚଳର ମାତ୍ର ତିନି ହଜାର ଯୋଜନା ଲମ୍ବା, ଏହା ତିନି ଭାଗରେ ବିସ୍ତୃତ ଓ ବିଭିନ୍ନ ପୁଷ୍ପ ଓ ଫଳରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ।

ଵିଦ୍ଯୁତ୍ଵନ୍ତଂ ମହାଶୈଲଂ ତତ୍ରୈକଂ କୁଲପର୍ଵତମ୍। ଯେନ କୂଟତଟୈର୍ନୈକୈସ୍ତଦ୍ଦ୍ଵୀପଂ ସମଲଂକୃତମ୍ ।। ୪୮.

ସେଠାରେ ଏକ ବଡ଼ ପାହାଡ଼ ଅଛି, ଯାହା ବିଜୁଳି ପରି ଚମକେ, ସେହି ପାହାଡ଼ ଅନେକ ଶିଖର ଓ ଧାରାରେ ଶୋଭିତ ହୋଇ ଦ୍ୱୀପକୁ ଅଲଙ୍କୃତ କରିଛି।

ପ୍ରସନ୍ନସ୍ଵାଦୁସଲିଲାସ୍ତତ୍ର ନଦ୍ଯଃ ସହସ୍ରଶଃ। ଵାପ୍ଯସ୍ତସ୍ଯ ତୁ ଦ୍ଵୀପସ୍ଯ ପ୍ରଵୃତ୍ତା ଵିମଲୋଦକାଃ ।। ୪୮.

ସେଠାରେ ହଜାର ହଜାର ନଦୀ ଶୁଭ୍ର ଓ ମିଠା ପାଣିରେ ବହେ, ଦ୍ୱୀପର ଝିଲିକ ମଧ୍ୟ ପବିତ୍ର ଜଳରେ ଭରିଥାଏ।

ତସ୍ଯ ଶୈଲସ୍ଯ ଛିଦ୍ରେଷୁ ଵିସ୍ତୀର୍ଣେଷ୍ଵାଯତେଷୁ ଚ। ଅନେକେଷୁ ସମୃଦ୍ଧାନି ନାନାକାରାଣି ସର୍ଵ୍ଵଶଃ ।। ୪୮.

ସେହି ପାହାଡ଼ର ଚିରା ଓ ଲମ୍ବା ଫାଟରେ ଅନେକ ଧନୀ ଓ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଆକୃତିର ଗ୍ରାମ ଓ ବସତି ରହିଛି।

ନରନାରୀସମାଢ୍ଯାନି ମୁଦିତାନି ମହାନ୍ତି ଚ। ତେଷାଂ ତଲପ୍ରଵେଶାନି ସହସ୍ରାଣି ଶତାନି ଚ ।। ୪୮.

ସେଠାର ବସତିଗୁଡ଼ିକ ନର-ନାରୀରେ ଧନୀ, ଖୁସି ଓ ବଡ଼; ସେମାନଙ୍କର ତଳଭାଗର ପ୍ରବେଶଦ୍ୱାର ଶତ ଶତ, ହଜାର ହଜାର ଅଛି।

ପୁରାଣି ସନ୍ନିଵିଷ୍ଟାନି ପର୍ଵତାନ୍ତର୍ଗତାନି ଚ। ସୁସମ୍ବଦ୍ଧାନି ଚାନ୍ଯୋନ୍ଯମେକଦ୍ଵାରାଣି ଚାନ୍ଯଥ ।। ୪୮.

ପାହାଡ଼ ମଧ୍ୟରେ ପୁରୁଣା ସହରଗୁଡ଼ିକ ରହିଛି, ସେଗୁଡ଼ିକ ଏକାପରେ ଏକ ଭଲଭାବେ ଯୋଡ଼ାଯୋଡ଼ି, କେତେକର ଏକ ଦ୍ୱାର ଅଛି, କେତେକର ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ବ୍ୟବସ୍ଥା।

ଦୀର୍ଘଶ୍ମଶ୍ରୁଧରାତ୍ମାନୋ ନୀଲା ମେଘସମପ୍ରଭାଃ। ଜାତମାତ୍ରାଃ ପ୍ରଜାସ୍ତତ୍ର ଅଶୀତିପରମାଯୁଷଃ ।। ୪୮.

ସେଠାରେ ଲୋକମାନେ ଦୀଘା ଦାଢ଼ି ଓ ଦେହ ଧାରଣ କରନ୍ତି, ତାଙ୍କର ରଙ୍ଗ ମେଘ ପରି ଗାଢ଼; ନୂତନ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା ପ୍ରଜାମାନେ ଅଶୀ ଅବଧି ଜୀବନ କରନ୍ତି।

ଶାଖାମୃଗସଧର୍ମାଣଃ ଫଲମୂଲାଶିନସ୍ତଥା। ଗୋଧର୍ମାଣୋ ହ୍ଯନିର୍ଦିଷ୍ଟାଃ ଶୌଚାଚାରଵିଵର୍ଜିତାଃ ।। ୪୮.

ସେମାନେ ଗଛର ଶାଖାରେ ବସୁଥିବା ପଶୁମାନଙ୍କ ପରି, ଫଳ ଓ ମୂଳ ଖାଇ ଜୀବନ ଯାପନ କରନ୍ତି; ସେମାନଙ୍କର ଚଳାଚଳ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ନୁହେଁ, ଶୌଚ ଓ ଆଚରଣ ରହିନାହିଁ।

ତଦ୍ଦ୍ଵୀପଂ ତାଦୃଶୈଃ ପୂର୍ଣଂ ମନୁଜୈଃ କ୍ଷୁଦ୍ରମାନୁଷୈଃ । ଏଵମେତେଽନ୍ତରଦ୍ଵୀପା ଵ୍ଯାଖ୍ଯାତା ଆନୁପୂର୍ଵଶଃ ।। ୪୮.

ସେହି ଦ୍ୱୀପ ଏପରି ଛୋଟ ଦେହ ଥିବା ମନୁଷ୍ୟମାନେ ପୂର୍ଣ୍ଣ; ଏଭଳି ଭାବେ ଏହି ମଧ୍ୟଦ୍ୱୀପଗୁଡ଼ିକୁ କ୍ରମକ୍ରମେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛି।

ଵିଂଶତ୍ର୍ରିଂଶଚ୍ଚ ପଞ୍ଚାଶତ୍ ଷଷ୍ଟ୍ଯଶୀତିଃ ଶତଂ ତଥା। ସହସ୍ରମପି ଚାପ୍ଯୁକ୍ତଂ ଯୋଜନାନାଂ ସମନ୍ତତଃ ।। ୪୮.

କେଉଁଠି କେଉଁଠି ବିଶି, ତିରିଶି, ପଞ୍ଚାଶି, ସାଠି, ଅଶୀ, ଶଂଖ, ଏବଂ ହଜାର ଯୋଜନା ଚତୁର୍ଦ୍ଦିଗରେ ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇଛି।

ଵିସ୍ତୀର୍ଣାଶ୍ଚାଯତାଶ୍ଚୈଵ ନାନାସତ୍ତ୍ଵସମାକୁଲାଃ। ବର୍ହିଣଦ୍ଵୀପପର୍ଵାଣି କ୍ଷୁଦ୍ରଦ୍ଵୀପାଃ ସହସ୍ରଶଃ ।। ୪୮.

ସେଗୁଡ଼ିକ ବିସ୍ତୃତ ଓ ଲମ୍ବା, ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରାଣୀରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ; ବର୍ହିଣ ଦ୍ୱୀପ ଓ ଅନେକ ଛୋଟ ଦ୍ୱୀପ ହଜାର ହଜାର ଅଛି।

ଜମ୍ବୂଦ୍ଵୀପପ୍ରଦେଶାତ୍ତୁ ଷଡନ୍ଯେ ଵିଵିଧାଶ୍ରଯାଃ। ଅତ୍ର ଦ୍ଵୀପାଃ ସମାଖ୍ଯାତା ନାନାରତ୍ନାକରାଃ କ୍ଷିତୌ ।। ୪୮.

ଜମ୍ବୁଦ୍ୱୀପ ଅଞ୍ଚଳ ବ୍ୟତୀତ ଅନ୍ୟ ଛଅ ଦ୍ୱୀପ ଅଛି, ଯେଉଁଠାରେ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଜୀବନ ଅଛି; ଏଠାରେ ପୃଥିବୀର ଦ୍ୱୀପଗୁଡ଼ିକ ନାମ ଦିଆଯାଇଛି, ଯେଉଁଠି ବିଭିନ୍ନ ମୂଲ୍ୟବାନ ପଥର ମିଳେ।

ଅଙ୍ଗଦ୍ଵୀପଂ ଯମଦ୍ଵୀପଂ ମଲଯଦ୍ଵୀପମେଵ ଚ। ଶଙ୍ଖଦ୍ଵୀପଂ କୁଶଦ୍ଵୀପଂ ଵରାହଦ୍ଵୀପମେଵ ଚ ।। ୪୮.

ଅଙ୍ଗଦ୍ୱୀପ, ଯମଦ୍ୱୀପ, ମଲୟଦ୍ୱୀପ, ଶଂଖଦ୍ୱୀପ, କୁଶଦ୍ୱୀପ ଓ ବରାହଦ୍ୱୀପ।

ଅଙ୍ଗଦ୍ଵୀପଂ ନିବୋଧ ତ୍ଵଂ ନାନାସଙ୍ଘସମାକୁଲମ୍। ନାନାମ୍ଲେଚ୍ଛଗଣାକୀର୍ଣଂ ତଦ୍ଦ୍ଵୀପଂ ବହୁଵିସ୍ତରମ୍ ।। ୪୮.

ଏବେ ଅଙ୍ଗଦ୍ୱୀପ ବିଷୟରେ ଶୁଣ, ଏଠାରେ ବିଭିନ୍ନ ସମୁଦାୟ ଓ ଅନେକ ବିଦେଶୀ ଜାତି ଥିବା ବଡ଼ ଦ୍ୱୀପ।

ହେମଵିଦ୍ରୁମପୂର୍ଣାନାଂ ରତ୍ନାନାମାକରଂ କ୍ଷିତୌ। ନଦୀଶୈଲଵନୈଶ୍ଚିତ୍ରଂ ସନ୍ନିଭଂ ଲଵଣାମ୍ଭସା ।। ୪୮.

ଏହା ସୁନା, ପାଗା ଓ ରତ୍ନର ଖଣି, ନଦୀ, ପାହାଡ଼ ଓ ଜଙ୍ଗଲରେ ଶୋଭିତ, ଏବଂ ଲୁଣ ପାଣିରେ ଘେରା।

ତତ୍ର ଚକ୍ରଗିରିର୍ନାମ ନୈକ ନିର୍ଝରକନ୍ଦରଃ। ତତ୍ର ସା ତୁ ଦରୀ ଚାସ୍ଯ ନାନାସତ୍ଵସମାଶ୍ରଯା ।। ୪୮.

ସେଠାରେ ଚକ୍ର ପର୍ବତ ନାମକ ଏକ ପାହାଡ଼ ଅଛି, ଯାହାରେ ଅନେକ ଝରଣା ଓ ଗୁହା ଅଛି। ଏହି ପାହାଡ଼ର ଏକ ଗହ୍ବର ଅଛି, ଯେଉଁଠାରେ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର ପ୍ରାଣୀମାନେ ବସବାସ କରନ୍ତି।

ସ ମଧ୍ଯେ ନାଗଦେଶସ୍ଯ ନୈକଦେଶୋ ମହାଗିରିଃ। କୋଟିଭ୍ଯାଂ ନାଗନିଲଯଂ ପ୍ରାପ୍ତୋ ନଦନଦୀ ପତିମ୍ ।। ୪୮.

ନାଗଦେଶର ମଧ୍ୟଭାଗରେ ଏକ ବଡ଼ ପାହାଡ଼ ଅଛି, ଯାହା ଏହି ଦେଶରେ ଅନନ୍ୟ। ଏହି ପାହାଡ଼ର ଶିଖର ନାଗମାନଙ୍କର ନିବାସ ଓ ନଦୀମାନଙ୍କର ସ୍ୱାମୀ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପହଞ୍ଚିଛି।

ଯମଦ୍ଵୀପମିତି ପ୍ରୋକ୍ତଂ ନାନାରତ୍ନାକରାଚିତମ୍ । ତତ୍ରାପି ଦ୍ଯୁତିମାନ୍ନାମ ପର୍ଵତୋ ଧାତୁମଣ୍ଡିତଃ। ସମୁଦ୍ରଗାନାଂ ପ୍ରଭଵଃ ପ୍ରଭଵଃ କାଞ୍ଚନସ୍ଯ ତୁ ।। ୪୮.

ଏହାକୁ ଯମଦ୍ବୀପ ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ଯେଉଁଠାରେ ବିଭିନ୍ନ ମୂଲ୍ୟବାନ ପଥର ରହିଛି। ସେଠାରେ ଏକ ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ପାହାଡ଼ ଅଛି, ଯାହା ଧାତୁ ଦ୍ୱାରା ସୁଶୋଭିତ ଓ ନଦୀମାନଙ୍କ ଉତ୍ସ ଏବଂ ସୁନାର ମୂଳସ୍ଥାନ।

ତଥୈଵ ମଲଯଦ୍ଵୀପମେଵମେଵ ସୁସଂଵୃତମ୍। ମଣିରତ୍ନାକରଂ ସ୍ଫୀତମାକରଂ କନକସ୍ଯ ଚ ।। ୪୮.

ଏହିପରି ମଳୟ ଦ୍ବୀପ ମଧ୍ୟ ସୁରକ୍ଷିତ ଭାବେ ଘେରାଯାଇଛି, ଯେଉଁଠାରେ ଅନେକ ମଣି ଓ ରତ୍ନ ରହିଛି, ଏହା ସୁନାର ମଧ୍ୟ ଏକ ମୂଳସ୍ଥାନ।

ଆକରଂ ଚନ୍ଦନାନାଞ୍ଚ ସମୁଦ୍ରାଣାଂ ତଥାକରମ୍। ନାନାମ୍ଲେଚ୍ଛଗଣାକୀର୍ଣଂ ନଦୀପର୍ଵତମଣ୍ଡିତମ୍ ।। ୪୮.

ଏହି ଦ୍ବୀପ ଚନ୍ଦନ ଓ ସମୁଦ୍ରର ମୂଳସ୍ଥାନ, ଅନେକ ବିଦେଶୀ ଲୋକେ ଏଠାରେ ବସିଛନ୍ତି, ଏଠି ନଦୀ ଓ ପାହାଡ଼ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ।

ତତ୍ର ଶ୍ରୀମାଂସ୍ତୁ ମଲଯଃ ପର୍ଵତୋ ରଜତାକରଃ। ମହାମଲଯ ଇତ୍ଯେଵଂ ଵିଖ୍ଯାତୋ ଵରପର୍ଵତଃ ।। ୪୮.

ସେଠାରେ ଶ୍ରୀମାନ୍ ମଳୟ ପର୍ବତ ଅଛି, ଯାହା ଚାନ୍ଦିର ମୂଳସ୍ଥାନ। ଏହି ବଡ଼ ପାହାଡ଼ 'ମହାମଳୟ' ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।

ଦ୍ଵିତୀଯଂ ମନ୍ଦରଂ ନାମ ପ୍ରଥିତଞ୍ଚ ସଦା କ୍ଷିତୌ। ଆଗସ୍ତ୍ଯଭଵନଂ ତତ୍ର ଦେଵାସୁରନମସ୍କୃତମ୍ ।। ୪୮.

ଦ୍ୱିତୀୟ ପାହାଡ଼ଟି 'ମନ୍ଦର' ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ଯାହା ସଦା ପୃଥିବୀରେ ଖ୍ୟାତିଲାଭ କରିଛି। ସେଠାରେ ଅଗସ୍ତ୍ୟଙ୍କର ନିବାସ ଅଛି, ଯାହାକୁ ଦେବତା ଓ ଦାନବମାନେ ପ୍ରଣାମ କରନ୍ତି।

ତଥା କାଞ୍ଚନପାଦସ୍ଯ ମଲଯସ୍ଯାପରସ୍ଯ ହି। ନିକୁଞ୍ଜୈସ୍ତୃଣସୋମାଙ୍ଗୈରାଶ୍ରମଂ ପୁଣ୍ଯସେଵିତମ୍ ।। ୪୮.

ଏହିପରି ଅନ୍ୟ ମଳୟ ପର୍ବତର ସୁନା ତଳେ ଗଛପାଲି ଓ ଘାସ ଦ୍ୱାରା ଘେରା ଏକ ଆଶ୍ରମ ଅଛି, ଯେଉଁଠାରେ ନିତ୍ୟ ନିୟମିତ ଲୋକେ ଧର୍ମ କରନ୍ତି।

ନାନାପୁଷ୍ପଫଲୋପେତଂ ସ୍ଵର୍ଗାଦପି ଵିଶିଷ୍ଯତେ। ତତ୍ରାଵତରତେ ସ୍ଵର୍ଗଃ ସଦା ପର୍ଵସୁ ପର୍ଵସୁ ।। ୪୮.

ଏହି ଆଶ୍ରମ ନାନା ପୁଷ୍ପ ଓ ଫଳରେ ଭରିଆ, ଏହା ସ୍ୱର୍ଗକୁ ମଧ୍ୟ ଅତିକ୍ରମ କରିଯାଏ। ପ୍ରତ୍ୟେକ ପର୍ବ ଦିନରେ ସ୍ୱର୍ଗ ଏଠାରେ ଅବତରଣ କରେ।

ତଥା ତ୍ରିକୂଟନିଲଯେ ନାନାଧାତୁଵିଭୂଷିତେ । ଅନେକଯୋଜନୋତ୍ସେଧେ ଚିତ୍ରସାନୁଦରୀଗୃହେ ।। ୪୮.

ଏହିପରି ତ୍ରିକୂଟ ପର୍ବତର ନିବାସରେ ବିଭିନ୍ନ ଧାତୁ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ, ଅନେକ ଯୋଜନ ଉଚ୍ଚ ଶିଖର ଓ ଅଦ୍ଭୁତ ପାହାଡ଼ ଢାଳ ଓ ଗହ୍ବର ଘର ଅଛି।