ଵାଯୁପୁରାଣମ୍

ନଵସ୍ଵେତେଷୁ ଵର୍ଷେଷୁ ଯଥାଭାଗସ୍ଥିତେଷୁ ଵୈ। ଭୂତାନ୍ଯୁପନିଵିଷ୍ଟାନି ଗତିମନ୍ତି ଧ୍ରୁଵାଣି ଚ ।। ୪୬.

ନବଟି ଶ୍ୱେତ ଭୂମିରେ, ପ୍ରତ୍ୟେକ ଏହାର ଅଂଶ ଅନୁଯାୟୀ ଥିବା, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ରହନ୍ତି, ଚଳନଶୀଳ ଓ ଅଚଳ।

ତେଷାଂ ଵିଵୃଦ୍ଧିର୍ବହୁଲା ଦୃଶ୍ଯତେ ଦେଵମାନୁଷୋଃ। ନ ଶକ୍ଯା ପରିସଙ୍ଖ୍ଯାତୁଂ ଶ୍ରଦ୍ଧେଯାନୁ ବୁଭୂଷତା ।। ୪୬.

ସେମାନଙ୍କର ବୃଦ୍ଧି ଦେବତା ଓ ମଣିଷମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବହୁତ; ଏହାକୁ ଗଣନା କରିହେବ ନାହିଁ, କିନ୍ତୁ ଜ୍ଞାନ ଇଚ୍ଛା କରୁଥିବାମାନେ ଏହାକୁ ଶ୍ରଦ୍ଧା କରି ଗ୍ରହଣ କରିବେ।

ଇତି ଶ୍ରୀମହାପୁରାଣେ ଵାଯୁପ୍ରୋକ୍ତେ ଭୁଵନଵିନ୍ଯାସୋ ନାମ ଷଟ୍ଚତ୍ଵାରିଂଶୋଽଧ୍ଯାଯଃ

ଏଭଳି ଶ୍ରୀମହାପୁରାଣରେ ବାୟୁଙ୍କ କଥା ଅନୁଯାୟୀ 'ଭୁବନ ବିନ୍ୟାସ' ନାମକ ଛଅଚାଳିସ ଅଧ୍ୟାୟ ଶେଷ ହେଲା।

ସଵ୍ଯେ ହିମଵତଃ ପାର୍ଶ୍ଵେ କୈଲାସୋ ନାମ ପର୍ଵତଃ। ତସ୍ମିନ୍ନିଵସତି ଶ୍ରୀମାନ୍ କୁବେରଃ ସହ ରାକ୍ଷସୈଃ। ଅପ୍ସରୋଗଣସଂଯୁକ୍ତୋ ମୋଦତେ ହ୍ଯଲକାଧିପଃ ।। ୪୭.

ହିମବତର ବାମ ପାର୍ଶ୍ୱରେ କୈଳାସ ନାମକ ପର୍ବତ ଅଛି; ସେଠାରେ ଶ୍ରୀମାନ କୁବେର ରାକ୍ଷସମାନେ ସହିତ ରହନ୍ତି, ଅପ୍ସରାମାନେ ଘେରି ଅଲକାପୁରୀର ମାଲିକ ଭାବେ ଆନନ୍ଦ କରନ୍ତି।

କୈଲାସପାଦାତ୍ ସମ୍ଭୂତଂ ପୁଣ୍ଯଂ ଶୀତ ଜଲଂ ଶୁଭମ୍। ମନ୍ଦଂ ନାମ୍ନା କୁମୁଦ୍ଵନ୍ତଂ ଶରଦମ୍ବୁଦସନ୍ନିଭମ୍ ।। ୪୭.

କୈଳାସ ପର୍ବତର ତଳଠାରୁ ପବିତ୍ର, ଶୀତଳ ଓ ଶୁଭ ଜଳ ବହିଯାଏ, ଯାହାକୁ କୁମୁଦ୍ବତ୍ ନାମରେ ଡାକାଯାଏ, ଏହା ମୃଦୁ ଓ ଶରଦ ମେଘ ଭଳି।

ତସ୍ମାଦ୍ଦିଵ୍ଯା ପ୍ରଭଵତି ନଦୀ ମନ୍ଦାକିନୀ ଶୁଭା। ଦିଵ୍ଯଞ୍ଚ ନନ୍ଦନଂ ତତ୍ର ତସ୍ଯାସ୍ତୀରେ ମହଦ୍ଵନମ୍ ।। ୪୭.

ସେଠାରୁ ଦିବ୍ୟ ଓ ଶୁଭ ମନ୍ଦାକିନୀ ନଦୀ ବହିଯାଏ; ତାହାର କୂଳରେ ଦିବ୍ୟ ନନ୍ଦନ ନାମକ ବଡ଼ ଜଙ୍ଗଲ ଅଛି।

ପ୍ରାଗୁତ୍ତରେଣ କୈଲାସାଦ୍ଦିଵ୍ଯସତ୍ତ୍ଵୌଷଧଂ ଗିରିମ୍। ସୁରଧାତୁମଯଂ ଚିତ୍ରଂ ସୁଵର୍ଣଂ ପର୍ଵତଂ ପ୍ରତି ।। ୪୭.

କୈଳାସର ପୂର୍ବ-ଉତ୍ତର ଦିଗରେ ଦିବ୍ୟ ପ୍ରାଣୀ ଓ ଔଷଧି ଥିବା ପର୍ବତ ଅଛି, ଯାହା ସୁର ଧାତୁରେ ତିଆରି, ଚମକିଲା ଓ ସୁନା ଭଳି।

ଚନ୍ଦ୍ରପ୍ରଭୋ ନାମ ଗିରିଃ ସଶୁଦ୍ଧାଂ ରତ୍ନସନ୍ନିଭଃ। ତସ୍ଯ ପାଦେ ମହଦ୍ଦିଵ୍ଯମଚ୍ଛୋଦଂ ନାମ ତତ୍ସରଃ ।। ୪୭.

ସେଠାରେ ଚନ୍ଦ୍ରପ୍ରଭା ନାମକ ପର୍ବତ ଅଛି, ଯାହା ଶୁଦ୍ଧ ଓ ରତ୍ନ ଭଳି ଦେଖାଯାଏ; ଏହାର ତଳେ ଅଚ୍ଛୋଦ ନାମକ ଦିବ୍ୟ ବଡ଼ ଝିଅ ଅଛି।

ତସ୍ମାଦ୍ଦିଵ୍ଯା ପ୍ରଭଵତି ହ୍ଯଚ୍ଛୋଦା ନାମ ନିମ୍ନଗା। ତସ୍ଯାସ୍ତୀରେ ମହାଦିଵ୍ଯଂ ଵନଂ ଚୈତ୍ରରଥଂ ସ୍ମୃତମ୍ ।। ୪୭.

ସେଠାରୁ ଦିବ୍ୟ ଅଚ୍ଛୋଦା ନାମକ ନଦୀ ବହିଯାଏ; ତାହାର କୂଳରେ ମହାଦିବ୍ୟ ଚୈତ୍ରରଥ ନାମକ ଜଙ୍ଗଲ ଅଛି।

ତସ୍ମିନ୍ ଗିରୌ ନିଵସତି ମଣିଭଦ୍ରଃ ସହାନୁଗଃ। ଯକ୍ଷସେନାପତିଃ କ୍ରୂରଗୁହ୍ଯକୈଃ ପରିଵାରିତଃ ।। ୪୭.

ସେ ପାହାଡ଼ରେ ମଣିଭଦ୍ର ତାଙ୍କ ଅନୁୟାୟୀମାନେ ସହିତ ରହୁଛନ୍ତି । ଯକ୍ଷମାନଙ୍କର ନାୟକ ମଣିଭଦ୍ର, ଭୟଙ୍କର ଗୁହ୍ୟକମାନେ ତାଙ୍କୁ ଘେରି ରହିଛନ୍ତି ।

ପୁଣ୍ଯା ମନ୍ଦାକିନୀ ଚୈଵ ନିମ୍ନଗାଚ୍ଛୋଦିକା ତଥା। ମହୀମଣ୍ଡଲମଧ୍ଯେନ ପ୍ରଵିଷ୍ଟେ ତେ ମହୋଦଧିମ୍ ।। ୪୭.

ସେଠାରେ ପବିତ୍ର ମନ୍ଦାକିନୀ ଏବଂ ନିମ୍ନଗା ନଦୀ ବହୁଛି । ଏହି ଦୁଇଟି ନଦୀ ପୃଥିବୀର ମଧ୍ୟ ଦେଇ ବଡ଼ ସାଗରକୁ ପ୍ରବେଶ କରିଥାଏ ।

କୈଲାସାଦ୍ଦକ୍ଷିଣପ୍ରାଚ୍ଯାଂ ଶିଵସତ୍ତ୍ଵୌଷଧିଂ ଗୁରୁମ୍ । ମନଃଶିଲାମଯଂ ଦିଵ୍ଯଂ ପିଶଙ୍ଗଂ ପର୍ଵତଂ ପ୍ରତି ।। ୪୭.

କୈଳାସର ଦକ୍ଷିଣ-ପୂର୍ବ ଦିଗରେ ଦିବ୍ୟ ମନ:ଶିଳାରେ ତିଆରି ହେବା ଶିବସତ୍ତ୍ୱଔଷଧି ଗୁରୁ ପାହାଡ଼ ପିଶଙ୍ଗ ଅଛି ।

ଲୋହିତୋ ହେମଶ୍ରୃଙ୍ଗସ୍ତୁ ଗିରିଃ ସୂର୍ଯ ପ୍ରଭୋ ମହାନ୍। ତସ୍ଯ ପାଦେ ମହଦ୍ଦିଵ୍ଯଂ ଲୋହିତଂ ନାମ ତତ୍ସରଃ ।। ୪୭.

ସେଠାରେ ଲୋହିତ ନାମକ ବଡ଼ ପାହାଡ଼ ଅଛି, ଯାହାର ଚୂଡ଼ା ସୁନାରେ ତିଆରି । ଏହି ପାହାଡ଼ର ତଳେ ଦିବ୍ୟ ଲୋହିତ ନାମକ ବଡ଼ ଝିଲି ଅଛି ।

ତସ୍ମାତ୍ ପୁଣ୍ଯଃ ପ୍ରଭଵତି ଲୌହିତ୍ଯଃ ସଦନୋ ମହାନ୍। ଦେଵାରଣ୍ଯଂ ଵିଶୋକଞ୍ଚ ତସ୍ଯ ତୀରେ ମହାଵନମ୍ ।। ୪୭.

ସେଠାରୁ ପବିତ୍ର ଏବଂ ବଡ଼ ଲୌହିତ୍ୟ ନଦୀର ଆଶ୍ରୟ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ । ଏହି ନଦୀର କୂଳରେ ଦେବାରଣ୍ୟ ଏବଂ ବିଶୋକ ନାମକ ବଡ଼ ଦିବ୍ୟ ଜଙ୍ଗଲ ଅଛି ।

ତସ୍ମିନ୍ ଗିରୌ ନିଵସତି ଯକ୍ଷୋ ମଣିଵରୋ ଵଶୀ। ସୌମ୍ଯୈଃ ସୁଧାର୍ମିକୈଶ୍ଚୈଵ ଗୁହ୍ଯକୈଃ ପରିଵାରିତଃ ।। ୪୭.

ସେ ପାହାଡ଼ରେ ଯକ୍ଷ ମଣିବର ନିଜ ନିୟନ୍ତ୍ରଣରେ ରହିଛନ୍ତି । ନିଜର ଦୟାଳୁ ଏବଂ ଧର୍ମିକ ଗୁହ୍ୟକମାନେ ତାଙ୍କୁ ଘେରି ରହିଛନ୍ତି ।

କୈଲାସାଦ୍ଦକ୍ଷିଣେ ପାର୍ଶ୍ଵେ କ୍ରୂରସତ୍ଵୌଷଧଂ ଗିରିମ୍। ଵୃତ୍ରକାଯାତ୍ କିଲୋତ୍ପନ୍ନମଞ୍ଜନଂ ତ୍ରିକକୁତ୍ପ୍ରତି ।। ୪୭.

କୈଳାସର ଦକ୍ଷିଣ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ଭୟଙ୍କର ଔଷଧିର ପାହାଡ଼ ଅଞ୍ଜନ ଅଛି । ଏହି ପାହାଡ଼ ବୃତ୍ରଙ୍କ ଶରୀରରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେବା କଥା ଅଛି, ଏହି ପାହାଡ଼ ତ୍ରିକକୁତ ପାହାଡ଼କୁ ମୁହଁ ଦେଇ ଅଛି ।

ସର୍ଵଧାତୁମଯସ୍ତତ୍ର ସୁମହାନ୍ ଵୈଦ୍ଯୁତୋ ଗିରିଃ। ତସ୍ଯ ପାଦେ ସରଃ ପୁଣ୍ଯଂ ମାନସଂ ସିଦ୍ଧସେଵିତମ୍ ।। ୪୭.

ସେଠାରେ ସମସ୍ତ ଧାତୁରେ ତିଆରି ବଡ଼ ଦିବ୍ୟ ବୈଦ୍ୟୁତ ପାହାଡ଼ ଅଛି । ଏହି ପାହାଡ଼ର ତଳେ ପବିତ୍ର ମାନସ ଝିଲି ଅଛି, ଯାହାକୁ ସିଦ୍ଧମାନେ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିଥାନ୍ତି ।

ତସ୍ମାତ୍ ପ୍ରଭଵତେ ପୁଣ୍ଯା ସରଯୂର୍ଲୋକଭାଵନୀ। ତସ୍ଯାସ୍ତୀରେ ଵନଂ ଦିଵ୍ଯଂ ଵୈଭ୍ରାଜଂ ନାମ ଵିଶ୍ରୁତମ୍ ।। ୪୭.

ସେଠାରୁ ପବିତ୍ର ଏବଂ ଜଗତକୁ ପୋଷଣ କରୁଥିବା ସରୟୂ ନଦୀ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ । ଏହି ନଦୀର କୂଳରେ ବିଶ୍ରୁତ ଦିବ୍ୟ ବୈଭ୍ରାଜ ନାମକ ଜଙ୍ଗଲ ଅଛି ।

କୁବେରାନୁଚରସ୍ତତ୍ର ପ୍ରହେତୃତନଯୋ ଵଶୀ। ବ୍ରହ୍ମ ପାତୋ ନିଵସତି ରାକ୍ଷସୋଽନନ୍ତଵିକ୍ରମଃ। ଅନ୍ତରିକ୍ଷଚରୈର୍ଘୋରୈର୍ଯାତୁଧାନଶତୈର୍ଵୃତଃ ।। ୪୭.

ସେଠାରେ କୁବେରଙ୍କ ଅନୁଚର ପ୍ରହେତ୍ରଙ୍କ ପୁତ୍ର ବ୍ରହ୍ମପାତ ରହୁଛନ୍ତି । ସେ ଅପାର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାକ୍ଷସ, ଭୟଙ୍କର ଆକାଶରେ ଚଳିଥିବା ଯାତୁଧାନମାନେ ଶତେ ଶତେ ତାଙ୍କୁ ଘେରି ରହିଛନ୍ତି ।

ଅପରେଣ ତୁ କୈଲାସାନ୍ମୁଖ୍ଯସତ୍ତ୍ଵୌଷଧିଂ ଗିରିମ୍। ଅରୁଣଂ ପର୍ଵତଶ୍ରେଷ୍ଠଂ ରୁକ୍ମଧାତୁମଯଂ ପ୍ରତି ।। ୪୭.

କୈଳାସରୁ ଆଉ ଏକ ପ୍ରଧାନ ଔଷଧିର ପାହାଡ଼ ଅଛି, ଯାହା ଅରୁଣ ନାମରେ ପରିଚିତ । ଏହି ପାହାଡ଼ ସୁନା ଧାତୁରେ ତିଆରି ଏବଂ ପାହାଡ଼ମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ ।

ଭଵସ୍ଯ ଦଯିତଃ ଶ୍ରୀମାନ୍ ପର୍ଵତୋ ମେଘସନ୍ନିଭଃ। ଶାତକୁମ୍ଭମଯୈଃ ଶୁଭ୍ରୈଃ ଶିଲାଜାଲୈଃ ସମାଵୃତଃ ।। ୪୭ .

ଭବଙ୍କ ପ୍ରିୟ ଏହି ଦିବ୍ୟ ପାହାଡ଼ ମେଘ ପରି ଦେଖାଯାଏ । ଏହି ପାହାଡ଼ ଚମକୁଥିବା ପିତଳରେ ତିଆରି ସୁନ୍ଦର ଶିଳାମାନେ ଦ୍ୱାରା ଢାକା ।

ଶତସଙ୍ଖ୍ଯୈସ୍ତାପନୀଯୈଃ ଶ୍ରୃଙ୍ଗୈର୍ଦିଵମିଵୋଲ୍ଲିଖନ୍। ମୁଞ୍ଜଵାନ୍ ସ ମହାଦିଵ୍ଯୋ ଦୁର୍ଗଶୈଲୋ ହିମାର୍ଚିତଃ ।। ୪୭.

ମୁଞ୍ଜବାନ ନାମକ ଏହି ବଡ଼ ଦିବ୍ୟ ଦୁର୍ଗ ପାହାଡ଼ ହିମରେ ପୂଜିତ । ଶତାଧିକ ତାପନୀୟ ଚୂଡ଼ା ଦ୍ୱାରା ଏହି ପାହାଡ଼ ଆକାଶକୁ ଭେଦି ଉଠିଛି ।

ତସ୍ମିନ୍ ଗିରୌ ନିଵସତି ଗିରିଶୋ ଧୂମ୍ରଲୋହିତଃ। ତସ୍ଯ ପାଦାତ୍ ପ୍ରଭଵତି ଶୈଲୋଦଂ ନାମ ତତ୍ସରଃ ।। ୪୭.

ସେ ପାହାଡ଼ରେ ପାହାଡ଼ମାନଙ୍କ ମହାରାଜ ଧୂମ୍ରଲୋହିତ ରହୁଛନ୍ତି । ଏହି ପାହାଡ଼ର ତଳରୁ ଶୈଳୋଦ ନାମକ ଝିଲି ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ ।

ତସ୍ମାତ୍ ପ୍ରଭଵତେ ହିଵ୍ଯା ଶୈଲୋଦା ନାମ ନିମ୍ନଗା। ସା ଚକ୍ଷୁଃଶୀତଯୋର୍ମଧ୍ଯେ ପ୍ରଵିଷ୍ଟା ଲଵଣୋଦଧିମ୍ ।। ୪୭.

ସେଠାରୁ ପବିତ୍ର ଶୈଳୋଦା ନାମକ ନଦୀ ବହୁଛି । ଏହି ନଦୀ ଚକ୍ଷୁ ଏବଂ ଶୀତୟ ପାହାଡ଼ ମଧ୍ୟରେ ଲବଣ ସାଗରକୁ ପ୍ରବେଶ କରିଥାଏ ।

ତସ୍ଯାସ୍ତୀରେ ଵନଂ ଦିଵ୍ଯଂ ଵିଶ୍ରୁତଂ ସୁରଭୀତି ଵୈ। ଅସ୍ତ୍ଯୁତ୍ତରେଣ କୈଲାସାଚ୍ଛିଵସତ୍ତ୍ଵୌଷଧୋ ଗିରିଃ ।। ୪୭.

ଏହି ନଦୀର କୂଳରେ ବିଶ୍ରୁତ ଦିବ୍ୟ ସୁରଭୀ ନାମକ ଜଙ୍ଗଲ ଅଛି । କୈଳାସର ଉତ୍ତର ଦିଗରେ ଶିବସତ୍ତ୍ୱଔଷଧି ପାହାଡ଼ ଅଛି ।

ଗୌରୋ ନାମ ଗିରିସ୍ତତ୍ର ହରିତାଲମଯଃ ଶୁଭଃ। ହିରଣ୍ଯଶ୍ରୃଙ୍ଗଃ ସୁମହାନ୍ ଦିଵ୍ଯୋ ମଣିମଯୋ ଗିରିଃ ।। ୪୭.

ସେଠାରେ ଗୌର ନାମକ ସୁନ୍ଦର ହରିତାଳରେ ତିଆରି ପାହାଡ଼ ଅଛି । ଏହିଠାରେ ହିରଣ୍ୟଶ୍ରୁଙ୍ଗ ନାମକ ବଡ଼ ଦିବ୍ୟ ମଣିରେ ତିଆରି ପାହାଡ଼ ଅଛି ।

ତସ୍ଯ ପାଦେ ମହଦ୍ଦିଵ୍ଯଂ ଶୁଭଂ କାଞ୍ଚନଵାଲୁକମ୍। ରମ୍ଯଂ ବିନ୍ଦୁସରୋ ନାମ ଯତ୍ର ଯାତୋ ଭଗୀରଥଃ ।। ୪୭.

ଏହି ପାହାଡ଼ର ତଳେ ଦିବ୍ୟ ଏବଂ ଶୁଭ କାଞ୍ଚନ ବାଳୁକାରେ ତିଆରି ବଡ଼ ଝିଲି ଅଛି, ଯାହାକୁ ବିନ୍ଦୁସରସ ନାମେ ଡାକାଯାଏ । ଏଠାକୁ ଭଗୀରଥ ଆସିଥିଲେ ।

ଗଙ୍ଗାନିମିତ୍ତଂ ରାଜର୍ଷିରୁଵାସ ବହୁଲାଃ ସମାଃ । ଦିଵଂ ଯାସ୍ଯନ୍ତି ମେ ପୂର୍ଵେ ଗଙ୍ଗାତୋଯପରିପ୍ଲୁତାଃ ।। ୪୭.

ଗଙ୍ଗା ପାଇଁ ରାଜା ଋଷି ବହୁ ବର୍ଷ ରହିଥିଲେ। ମୋର ପୂର୍ବଜମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ଗଙ୍ଗା ଜଳରେ ସ୍ନାନ କରିଥିଲେ, ସେମାନେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯିବେ।

ତତ୍ର ତ୍ରିପଥଗା ଦେଵୀ ପ୍ରଥମନ୍ତୁ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତା। ସୋମପାଦପ୍ରସୂତା ସା ସପ୍ତଧା ପ୍ରତିପଦ୍ଯ ତେ ।। ୪୭.

ସେଠାରେ ଦେବୀ ତିନିପଥ ନଦୀ ପ୍ରଥମେ ବସିଥିଲେ। ସୋମଙ୍କର ପାଦ ଠାରୁ ଜନ୍ମ ନେଇ, ସେ ନିଜକୁ ସାତ ଧାରାରେ ବାଣ୍ଟିଦେଲେ।