ଵାଯୁପୁରାଣମ୍

ଦୃଷ୍ଟ୍ଵୋପାଯଂ ତତଃ ସୋଽଥ ଶୀଘ୍ରକାରୀ ଵ୍ଯଵର୍ତ୍ତତ। କୃତ୍ଵା ରୂପଂ ବହୁମତଂ ଗନ୍ଧର୍ଵସ୍ଯ ତୁ ଗୁହ୍ଯକଃ। ତତଃ ସୋଽପ୍ସରସାଂ ମଧ୍ଯେ ତାଂ ଜଗ୍ରାହ କ୍ରତୁସ୍ଥଲୀମ୍ ॥ ୮.

ତାପରେ ଉପାୟ ଦେଖି, ସେ ତୁରନ୍ତ ଗନ୍ଧର୍ବଙ୍କ ପ୍ରିୟ ରୂପ ଧାରଣ କଲେ; ଏଭଳି ଅପ୍ସରାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସେ କ୍ରତୁସ୍ଥଳୀଙ୍କୁ ଧରିଲେ।

ବୁଦ୍ଧ୍ଵା ଚ ସୁରୁଚିଂ ତଂ ସା ଭାଵେନୈଵାଭ୍ଯଵର୍ତ୍ତତ। ସଂଵୃତଃ ସ ତଯା ସାର୍ଦ୍ଧଂ ଦୃଶ୍ଯମାନୋଽପ୍ସରୋଗଣୈଃ ॥ ୮.

ସେ ତାଙ୍କୁ ସୁରୁଚି ବୋଲି ଚିହ୍ନି, ମନରେ ଗ୍ରହଣ କଲେ; ସେ ତାଙ୍କ ସହିତ ଏକତ୍ର ହେଲେ, ଅପ୍ସରାମାନଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟିଗୋଚର ହେଲେ।

ସ ତତ୍ର ସିଦ୍ଧକରଣଃ ସଦ୍ଯୋ ଜାତଃ ସୁତୋଽସ୍ଯ ଵୈ । ପରିଣାହୋଚ୍ଛ୍ରଯୈର୍ଯୁକ୍ତଃ ସଦ୍ଯୋ ଵୃତ୍ତୋ ଜ୍ଵଲନ୍ ଶ୍ରିଯା ॥ ୮.

ସେଠାରେ ତୁରନ୍ତ ତାଙ୍କର ଏକ ପୁଅ ଜନ୍ମିଲା, ସମସ୍ତ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଲକ୍ଷଣ ଥିଲା, ଦୀପ୍ତିମାନ ଓ ଶୋଭାରେ ଅତିଶୟ।

ରାଜାହମିତି ନାଭିର୍ହି ପିତରଂ ସୋଽଭ୍ଯଭାଷତ। ତଵାତ୍ର ଜାତେ ନ ଭୀତିଃ ପିତା ତଂ ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚ ହ ॥ ୮.

ସେ ତାଙ୍କ ବାପାଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ମୁଁ ରାଜା।' ବାପା କହିଲେ, 'ତୁମେ ଏଠାରେ ଜନ୍ମିଛ, ଏଠାରେ କୌଣସି ଭୟ ନାହିଁ।'

ମାତ୍ରାନୁରୂପୋ ରୂପେଣ ପିତୁର୍ଵୀର୍ଯେଣ ଜାଯତେ। ଜାତେ ସ ତସ୍ମିନ୍ ହର୍ଷେଣ ସ୍ଵରୂପଂ ପ୍ରତ୍ଯପଦ୍ଯତ ॥ ୮.

ମାଆଙ୍କ ରୂପ ଓ ବାପାଙ୍କ ଶକ୍ତି ନେଇ ପୁଅ ଜନ୍ମିଥାଏ; ପୁଅ ଜନ୍ମିବା ସମୟରେ ବାପା ଆନନ୍ଦରେ ନିଜ ରୂପକୁ ପୁନି ପାଇଲେ।

ସ୍ଵଭାଵଂ ପ୍ରତିପଦ୍ଯନ୍ତେ ବୃହନ୍ତୋ ଯକ୍ଷରାକ୍ଷସାଃ । ମ୍ରିଯମାଣାଃ ପ୍ରସୁପ୍ତାଶ୍ଚ କ୍ରୁଦ୍ଧା ଭୀତାଃ ପ୍ରହର୍ଷିତାଃ ॥ ୮.

ବଡ଼ ଯକ୍ଷ ଓ ରାକ୍ଷସମାନେ ମୃତ୍ୟୁ, ଶୟନ, କ୍ରୋଧ, ଭୟ କିମ୍ବା ଆନନ୍ଦରେ ନିଜ ନିଜ ସ୍ୱଭାବକୁ ଧାରଣ କରନ୍ତି।

ତତୋଽବ୍ରଵୀଦପ୍ସରସଃ ସ୍ମଯମାନଃ ସ ଗୁହ୍ଯକଃ। ଗୃହଂ ମେ ଗଚ୍ଛ ସୁଶ୍ରୋଣି ସପୁତ୍ରା ଵରଵର୍ଣିନୀ ॥ ୮.

ତାପରେ ସେ ଗୁହ୍ୟକ ହସି କହିଲେ, 'ମୋ ଘରକୁ ଆସ, ସୁନ୍ଦର ନିତମ୍ଭିନୀ, ପୁଅ ସହିତ, ହେ ରୂପବତୀ।'

ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ସହସା ତଞ୍ଚ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସ୍ଵଂ ରୂପମାସ୍ଥିତମ୍। ଵିଭ୍ରାନ୍ତାଃ ପ୍ରାଦ୍ରଵନ୍ ଭୀତାଃ କ୍ରୋଧମାନାଽପ୍ସରୋଗଣାଃ ॥ ୮.

ଏଭଳି କହି, ତାଙ୍କୁ ନିଜ ରୂପ ଧାରଣ କରିଥିବା ଦେଖି, ଭୟ ଓ କ୍ରୋଧରେ ଅପ୍ସରାମାନେ ଅସ୍ତିର ହୋଇ ପଳାଇଗଲେ।

ଗଚ୍ଛନ୍ତୀରନ୍ଵଗଚ୍ଛଦ୍ଯା ପୁତ୍ରସ୍ତାଂ ସାନ୍ତ୍ଵଯନ୍ ଗିରା। ଗନ୍ଧର୍ଵାପ୍ସରସାଂ ମଧ୍ଯେତାଂ ନୀତ୍ଵା ସ ନ୍ଯଵର୍ତ୍ତତ ॥ ୮.

ତାଙ୍କୁ ଯିବାଦେଖି, ପୁଅ ମାଆଙ୍କୁ ଶାନ୍ତି ଦେଇ ଶବ୍ଦ କହିଲେ; ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ ଅପ୍ସରାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ତାଙ୍କୁ ନେଇଯାଇ, ପଛକୁ ଫେରିଗଲେ।

ତାଞ୍ଚ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସମୁତ୍ପତ୍ତିଂ ଯକ୍ଷସ୍ଯାପ୍ସରସାଂ ଗଣାଃ। ଯକ୍ଷାଣାଂ ତ୍ଵଂ ଜନିତ୍ରୀତି ପ୍ରୋଚୁସ୍ତାଂ ଵୈ କ୍ରତୁସ୍ଥଲୀମ୍ ॥ ୮.

ଯେତେବେଳେ ଯକ୍ଷ ଓ ଅପ୍ସରାମାନେ ଜନ୍ମ ନେଲେ, ସେତେବେଳେ ସମସ୍ତେ କ୍ରତୁସ୍ଥଳୀଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ତୁମେ ଯକ୍ଷମାନଙ୍କର ମାଆ ହେଉଛ'।

ଜଗାମ ସହ ପୁତ୍ରେଣ ତତୋ ଯକ୍ଷଃ ସ୍ଵମାଲଯମ୍। ନ୍ଯଗ୍ରୋଧରୋହିଣଂ ନାମ ଗୁହ୍ଯକା ଯତ୍ର ଶେରତେ। ତସ୍ମିନ୍ନିଵାସୋ ଯକ୍ଷାଣାଂ ନ୍ଯଗ୍ରୋଧଃ ସର୍ଵତଃ ପ୍ରିଯଃ ॥ ୮.

ତାପରେ ଯକ୍ଷ, ତାଙ୍କର ପୁଅ ସହିତ, ନିଜ ଘରକୁ ଗଲେ, ଯାହାକୁ 'ନ୍ୟଗ୍ରୋଧରୋହିଣ' ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ଯେଉଁଠାରେ ଗୁହ୍ୟକମାନେ ବସନ୍ତି। ସେଇ ବଟବୃକ୍ଷ ଯକ୍ଷମାନଙ୍କର ନିବାସ ଏବଂ ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ପ୍ରିୟ।

ଯକ୍ଷୋ ରଜତନାଭସ୍ତୁ ଗୁହ୍ଯକାନାଂ ପିତାମହଃ। ଅନୁହ୍ରାଦସ୍ଯ ଦୈତ୍ଯସ୍ଯ ଭଦ୍ରାମତିଵରାଂ ସୁତାମ୍। ଉପଯେମେ ସ ଭଦ୍ରାଯାଂ ଯସ୍ଯାଂ ମଣିଵରୋ ଵଶୀ ॥ ୮.

ଯକ୍ଷମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ରଜତନାଭ ନାମକ ଯକ୍ଷ ଗୁହ୍ୟକମାନଙ୍କର ପ୍ରଥମ ପିତା। ସେ ଦାନବ ଅନୁହ୍ରାଦଙ୍କର ଶ୍ରେଷ୍ଠ କନ୍ୟା ଭଦ୍ରାଙ୍କୁ ବିବାହ କଲେ। ଭଦ୍ରାଙ୍କ ଗର୍ଭରୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ମଣିବର ଜନ୍ମ ନେଲେ।

ଜଜ୍ଞେ ସା ମଣିଭଦ୍ରଞ୍ଚ ଶକ୍ରତୁଲ୍ଯପରାକ୍ରମମ୍। ତଯୋଃ ପତ୍ନ୍ଯୌ ଭଗିନ୍ଯୌ ତୁ କ୍ରତୁସ୍ଥଲ୍ଯାତ୍ମଜେ ଶୁଭେ ॥ ୮.

ଭଦ୍ରାଙ୍କୁ ଥିଲେ ମଣିଭଦ୍ର, ଯାହାଙ୍କର ପ୍ରଭାବ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ସମାନ। ଏହି ଦୁଇଁଜଣଙ୍କର ଜଣେ ଜଣେ ଭାଲି ଭାଲି ଭଉଣୀ, କ୍ରତୁସ୍ଥଳୀଙ୍କର କନ୍ୟା, ଶୁଭ ଗୁଣରେ ଯୁକ୍ତ।

ନାମ୍ନା ପୁଣ୍ଯଜନୀ ଚୈଵ ତଥା ଦେଵଜନୀ ଚ ଯା। ଵିଜଜ୍ଞେ ମଣିଭଦ୍ରାତ୍ତୁ ପୁତ୍ରାନ୍ ପୁଣ୍ଯଜନୀ ଶୁଭାନ୍ ॥ ୮.

ଏମାନେ ନାମରେ ପୁଣ୍ୟଜନୀ ଓ ଦେବଜନୀ। ମଣିଭଦ୍ରଙ୍କୁ ଥିଲେ ପୁଣ୍ୟଜନୀ, ଯାହାଠାରୁ ଶୁଭ ଗୁଣରେ ଯୁକ୍ତ ପୁଅମାନେ ଜନ୍ମ ନେଲେ।

ସିଦ୍ଧାର୍ଥଂ ସୂର୍ଯତେଜଞ୍ଚ ସୁମନ୍ତଂ ନନ୍ଦନଂ ତଥା। କନ୍ଯକଂ ଯଵିକ୍ଞ୍ଚୈଵ ମଣିଦତ୍ତଂ ଵସୁଂ ତଥା ॥ ୮.

ସିଦ୍ଧାର୍ଥ, ସୂର୍ଯ୍ୟତେଜା, ସୁମନ୍ତ, ନନ୍ଦନ, କନ୍ୟକ, ଯବିକ, ମଣିଦତ୍ତ, ଓ ବସୁ।

ସର୍ଵାନୁଭୂତଂ ଶଙ୍ଖଞ୍ଚ ପିଙ୍ଗାକ୍ଷଂ ଭୀରୁମେଵ ଚ। ତଥା ମନ୍ଦରଶୋଭିଞ୍ଚ ପଝଂ ଚନ୍ଦ୍ରପ୍ରଭଂ ତଥା ॥ ୮.

ସର୍ବାନୁଭୂତ, ଶଂଖ, ପିଙ୍ଗାକ୍ଷ, ଭୀରୁ, ମନ୍ଦରଶୋଭି, ପଝ, ଓ ଚନ୍ଦ୍ରପ୍ରଭା।

ମଘପୂର୍ଣଂ ସୁଭଦ୍ରଞ୍ଚ ପ୍ରଦ୍ଯୋତଞ୍ଚ ମହୌଜସମ୍। ଦ୍ଯୁତିମତ୍କେତୁମନ୍ତୌ ଚ ମିତ୍ରଂ ମୌଲିସୁଦର୍ଶନୌ ॥ ୮.

ମଘପୂର୍ଣ୍ଣ, ସୁଭଦ୍ର, ପ୍ରଦ୍ୟୋତ (ଶକ୍ତିଶାଳୀ), ଦ୍ୟୁତିମତ, କେତୁମତ, ମିତ୍ର, ମୌଳି, ଓ ସୁଦର୍ଶନ।

ଚତ୍ଵାରୋ ଵିଂଶତିଶ୍ଚୈଵ ପୁତ୍ରାଃ ପୁଣ୍ଯଜନାଃ ଶୁଭାଃ । ଜଜ୍ଞିରେ ମଣିଭଦ୍ରସ୍ଯ ତେ ସର୍ଵେ ପୁଣ୍ଯଲକ୍ଷଣାଃ । ତେଷାଂ ପୁତ୍ରାଶ୍ଚ ପୌତ୍ରାଶ୍ଚ ଯକ୍ଷା ପୁଣ୍ଯଜନାଃ ଶୁଭାଃ ॥ ୮.

ମଣିଭଦ୍ରଙ୍କୁ ଚବିଶିଜଣ ପୁଣ୍ୟଶୀଳ, ଶୁଭ ଲକ୍ଷଣ ଥିବା ପୁଅ ଜନ୍ମ ନେଲେ। ସେମାନଙ୍କର ପୁଅ ଓ ପଉତାମାନେ ମଧ୍ୟ ଯକ୍ଷ, ସମସ୍ତେ ପୁଣ୍ୟ ଓ ଶୁଭ ଗୁଣରେ ଯୁକ୍ତ।

ଵିଜଜ୍ଞେ ଦେଵଜନନୀ ପୁତ୍ରାନ୍ ମଣିଵରାତ୍ମଜାତ୍ । ପୂର୍ଣଭଦ୍ରଂ ହେମରଥଂ ମଣିମନ୍ନନ୍ଦିଵର୍ଦ୍ଧନୌ ॥ ୮.

ଦେବଜନୀଙ୍କୁ ମଣିବରଙ୍କ ଠାରୁ ପୁଅ ହେଲେ—ପୂର୍ଣ୍ଣଭଦ୍ର, ହେମରଥ, ମଣିମନ୍, ଓ ନନ୍ଦିବର୍ଦ୍ଧନ।

କୁସ୍ତୁମ୍ବୁରୁଂ ପିଶଙ୍ଗାଭଂ ସ୍ଥୂଲକର୍ଣଂ ମହାଜଯମ୍। ଶ୍ଵେତଞ୍ଚ ଵିପୁଲଞ୍ଚୈଵ ପୁଷ୍ପଵନ୍ତଂ ଭଯାଵହମ୍ ॥ ୮.

କୁସ୍ତୁମ୍ବୁରୁ, ପିଶଙ୍ଗାଭ, ସ୍ଥୂଳକର୍ଣ୍ଣ, ମହାଜୟ, ଶ୍ୱେତ, ବିପୁଳ, ପୁଷ୍ପବନ୍ତ, ଓ ଭୟାବହ।

ପଦ୍ମଵର୍ଣଂ ସୁନେତ୍ରଞ୍ଚ ଯକ୍ଷଂ ବାଲଂ ବକଂ ତଥା। କୁମୁଦଂ କ୍ଷେମକଞ୍ଚୈଵ ଵର୍ଦ୍ଧମାନଂ ତଥା ଦମମ୍ ॥ ୮.

ପଦ୍ମବର୍ଣ୍ଣ, ସୁନେତ୍ର, ବାଳ ନାମକ ଯକ୍ଷ, ବକ, କୁମୁଦ, କ୍ଷେମକ, ବର୍ଦ୍ଧମାନ, ଓ ଦମ।

ପଦ୍ମନାଭଂ ଵରାଙ୍ଗଞ୍ଚ ସୁଵୀରଂ ଵିଜଯଂ କୃତିମ୍। ପୂର୍ଣମାସଂ ହିରଣ୍ଯାକ୍ଷଂ ସୁରୂପଞ୍ଚୈଵମାଦଯଃ ॥ ୮.

ପଦ୍ମନାଭ, ବରାଙ୍ଗ, ସୁବୀର, ବିଜୟ, କୃତି, ପୂର୍ଣ୍ଣମାସ, ହିରଣ୍ୟାକ୍ଷ, ଓ ସୁରୂପ—ଏମାନେ ପ୍ରମୁଖ।

ପୁତ୍ରା ମଣିଵରସ୍ଯୈତେ ଯକ୍ଷା ଵୈ ଗୁହ୍ଯକାଃ ସ୍ମୃତାଃ । ସୁରୂପାଶ୍ଚ ଵିରୂପାଶ୍ଚ ସ୍ରଗ୍ଵିଣଃ ପ୍ରିଯଦର୍ଶନାଃ। ତେଷାଂ ପୁତ୍ରାଶ୍ଚ ପୌତ୍ରାଶ୍ଚ ଶତଶୋଽଥ ସହସ୍ରଶଃ ॥ ୮.

ମଣିବରଙ୍କର ଏହି ସମସ୍ତ ପୁଅମାନେ ଯକ୍ଷ ଓ ଗୁହ୍ୟକ ଭାବେ ପରିଚିତ। କେହି ଦେଖିବାକୁ ସୁନ୍ଦର, କେହି ଅସୁନ୍ଦର, ସମସ୍ତେ ମାଳା ପିନ୍ଧିଥିବା ଓ ଦେଖିବାକୁ ଭଲ। ସେମାନଙ୍କର ପୁଅ ଓ ପଉତାମାନେ ଶତେ ଓ ସହସ୍ରେ ଅଛନ୍ତି।

ଖଶାଯାସ୍ତ୍ଵପରେ ପୁତ୍ରା ରାକ୍ଷସାଃ କାମରୂପିଣଃ । ତେଷାଂ ଯଥା ପ୍ରଧାନାନ୍ ଵୈ ଵର୍ଣ୍ଯମାନାନ୍ନିବୋଧତ ॥ ୮.

ଖଶାୟାଙ୍କ ଅନ୍ୟ ପୁଅମାନେ ହେଲେ ରାକ୍ଷସ, ଯେଉଁମାନେ ଇଚ୍ଛାମତେ ରୂପ ଧାରଣ କରିପାରନ୍ତି। ଏଉଁମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ପ୍ରଧାନମାନେ କିଏ, ଏହିକଥା ଶୁଣ।

ଲାଲାଵିଃ କୁଥନୋ ଭୀମଃ ସୁମାଲୀ ମଧୁରେଵ ଚ। ଵିସ୍ଫୂର୍ଜ୍ଜିତୋ ଵିଦ୍ଯୁଜ୍ଜିହ୍ଵୋ ମାତଙ୍ଗୋ ଧୂମ୍ରିତସ୍ତତା ॥ ୮.

ଲାଲାବି, କୁଥନ, ଭୀମ, ସୁମାଳୀ, ମଧୁର, ବିସ୍ଫୁର୍ଜିତ, ବିଦ୍ୟୁଜ୍ଜିହ୍ବ, ମାତଙ୍ଗ, ଓ ଧୂମ୍ରିତ।

ଚନ୍ଦ୍ରାର୍କଃ ସୁକରୋ ବୁଧ୍ନଃ କପିଲୋମା ପ୍ରହାସକଃ। କ୍ରୀଡଃ ପରଶୁନାଭଶ୍ଚ ଚକ୍ରାକ୍ଷଶ୍ଚ ନିଶାଚରଃ ॥ ୮.

ଚନ୍ଦ୍ରାର୍କ, ସୁକର, ବୁଧ୍ନ, କପିଲୋମା, ପ୍ରହାସକ, କ୍ରୀଡ଼ା, ପରଶୁନାଭ, ଚକ୍ରାକ୍ଷ, ଓ ନିଶାଚର।

ତ୍ରିଶିରାଃ ଶତଦଂଷ୍ଟ୍ରଶ୍ଚ ତୁଣ୍ଡକେଶଶ୍ଚ ରାକ୍ଷସଃ। ଯକ୍ଷଶ୍ଚାକମ୍ପନଶ୍ଚୈଵ ଦୁର୍ମୁଖଶ୍ଚ ଶିଲୀମୁଖଃ ॥ ୮.

ତ୍ରିଶିରା, ଶତଦଂଷ୍ଟ୍ର, ତୁଣ୍ଡକେଶ ନାମକ ରାକ୍ଷସ, ଆକମ୍ପନ ନାମକ ଯକ୍ଷ, ଦୁର୍ମୁଖ, ଓ ଶିଳୀମୁଖ।

ଇତ୍ଯେତେ ରାକ୍ଷସଵରା ଵିକ୍ରାନ୍ତା ଗଣରୂପିଣଃ. ସର୍ଵଲୋକଚରାସ୍ତେ ତୁ ତ୍ରିଦଶାନାଂ ସମକ୍ରମାଃ ॥ ୮.

ଏହିପରି, ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାକ୍ଷସମାନେ ବହୁତ ପ୍ରବଳ ଓ ଦଳର ଆକାରରେ ଥିବା, ସମସ୍ତ ଲୋକରେ ଚଳାଚଳ କରନ୍ତି ଏବଂ ଶକ୍ତିରେ ଦେବତାମାନଙ୍କ ସମାନ।

ସପ୍ତ ଚାନ୍ଯା ଦୁହିତରସ୍ତାଃ ଶ୍ରୃଣୁଧ୍ଵଂ ଯଥାକ୍ରମମ୍। ତାସାଞ୍ଚ ଯଃ ପ୍ରଜାସର୍ଗୋ ଯେନ ଚୋତ୍ପାଦିତା ଗଣାଃ ॥ ୮.

ଏହା ସହିତ ଅନ୍ୟ ସାତି ଝିଅ ମଧ୍ୟ ଅଛନ୍ତି—ସେମାନଙ୍କ ନାମ ଅନୁକ୍ରମରେ ଶୁଣ, ଏବଂ ସେମାନଙ୍କୁ ଥିରୁ କେମିତି ପ୍ରଜାମାନେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ ଓ କେଉଁଠୁ କେଉଁ ଦଳ ହେଲେ।