ଵାଯୁପୁରାଣମ୍

ଅରତ୍ନୀନାଂ ଶତାନ୍ଯଷ୍ଟୌ ଏକଷଷ୍ଟ୍ଯଧିକାନି ତୁ। ଫଲପ୍ରମାଣଂ ସଂଖ୍ଯାତମୃଷିଭିସ୍ତତ୍ତ୍ଵଦର୍ଶିଭିଃ ।। ୪୬.

ଏହି ବୃକ୍ଷର ଫଳର ଆକାର ଋଷିମାନେ ଏହିପରି ଗଣନା କରିଛନ୍ତି — ଏହା ଅଷ୍ଟଶତ ଏବଂ ଏକଷଷ୍ଟି ଅରତ୍ନି ଲମ୍ବ ।

ପତମାନାନି ତାନ୍ଯୁର୍ଵ୍ଯାଂ କୁର୍ଵନ୍ତି ଵିପୁଲଂ ସ୍ଵନମ୍। ତସ୍ଯା ଜମ୍ବ୍ଵାଃ ଫଲରସୋ ନଦୀଭୂଯ ପ୍ରସର୍ପତି ।। ୪୬.

ଯେତେବେଳେ ସେଇ ଫଳଗୁଡ଼ିକ ଭୂମିକୁ ପଡ଼େ, ବଡ଼ ଶବ୍ଦ ହୁଏ; ଜାମ୍ବୁ ଫଳର ରସ ଏକ ନଦୀ ଭଳି ପ୍ରବାହିତ ହୁଏ।

ମେରୁଂ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣୀକୃତ୍ଯ ଜମ୍ବୂ ଵୃକ୍ଷଂଵିଶତ୍ଯଧଃ। ତେ ପିବନ୍ତି ସଦା ହୃଷ୍ଟା ଜମ୍ବୂରସଫଲାଵୃତାଃ ।। ୪୬.

ମେରୁ ପର୍ବତକୁ ପରିକ୍ରମା କରି, ଜାମ୍ବୁ ଗଛମାନେ ତଳକୁ ଯାଆନ୍ତି; ସେଠାରେ ସବୁବେଳେ ଖୁସି ଥିବା ଲୋକେ ଜାମ୍ବୁ ଫଳର ରସ ପିଅନ୍ତି।

ଜମ୍ବୂରସଫଲଂ ପୀତ୍ଵା ନ ଜରାଂ ପ୍ରାପ୍ନୁଵନ୍ତି ତେ। ନ ଚ ଧ୍ରୁଵଂ ନ ରୋଗଂ ତୁ ନ ଚ ମୃତ୍ଯୁଂ ତଥାଵିଧମ୍ ।। ୪୬.

ସେମାନେ ଯେତେବେଳେ ଜାମ୍ବୁ ଫଳର ରସ ପିଅନ୍ତି, ବୟସ୍ ହୁଏ ନାହିଁ; ରୋଗ ନାହିଁ, ଏପରି ମୃତ୍ୟୁ ମଧ୍ୟ ନାହିଁ।

ତତ୍ର ଜାମ୍ବୂନଦଂ ନାମ କନକଂ ଦେଵଭୂଷଣମ୍। ଇନ୍ଦ୍ରଗୋପକଶଙ୍କାଶଂ ଜାଯତେ ଭାସ୍ଵରନ୍ତୁ ତତ୍ ।। ୪୬.

ସେଠାରେ ଜାମ୍ବୁନଦ ନାମକ ସୁନା ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ଯାହା ଦେବତାଙ୍କର ଅଳଙ୍କାର; ଏହା ଇନ୍ଦ୍ରଗୋପ ପୋକର ରଙ୍ଗ ଭଳି ଦୀପ୍ତିମାନ।

ସର୍ଵେଷାଂ ଵର୍ଷଵୃକ୍ଷାଣାଂ ଶୁଭଃ ଫଲରସସ୍ତୁ ସଃ। ସ୍କନ୍ନଂ ଭଵତି ତଚ୍ଛୁକ୍ରଂ କନକଂ ଦେଵଭୂଷଣମ୍ ।। ୪୬.

ସମସ୍ତ ଉତ୍ତମ ଗଛର ଫଳର ରସ ଶୁଭ; ସେଠାରୁ ଯେଉଁଠି ଝରି ପଡ଼େ, ତାହା ଶୁଦ୍ଧ ସୁନା ହୁଏ, ଯାହା ଦେବତାଙ୍କ ଅଳଙ୍କାର।

ତେଷାଂ ମୂତ୍ରଂ ପୁରୀଷଞ୍ଚ ଦିକ୍ଷୁ ସର୍ଵାସୁ ଭାଗଶଃ। ଈଶ୍ଵରାନୁଗ୍ରହାଦ୍ଭୂମିର୍ମୃତାଂଶ୍ଚ ଗ୍ରସତେ ତୁ ତାନ୍ ।। ୪୬.

ସେମାନଙ୍କର ପେଶାବ ଓ ମଳ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ବିକ୍ରମିତ ହୁଏ; ପ୍ରଭୁଙ୍କ କୃପାରେ ଭୂମି ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଓ ମୃତ ଦେହକୁ ଗ୍ରହଣ କରେ।

ରକ୍ଷଃ ପିଶାଚା ଯକ୍ଷାଶ୍ଚ ସର୍ଵେ ହୈମଵତାଃ ସ୍ମୃତାଃ। ହେମକୂଟେ ତୁ ଗନ୍ଧର୍ଵା ଵିଜ୍ଞେଯାଃ ସାପ୍ସରୋଗଣାଃ ।। ୪୬.

ସମସ୍ତ ରକ୍ଷସ, ପିଶାଚ ଓ ଯକ୍ଷମାନେ ହିମବତର ବାସିନ୍ଦା ବୋଲି ଜଣାଯାନ୍ତି; ହେମକୂଟ ପର୍ବତରେ ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ ଅପ୍ସରାମାନେ ରହନ୍ତି।

ସର୍ଵେ ନାଗାସ୍ତୁ ନିଷଧେ ଶେଷଵାସୁକିତକ୍ଷକାଃ। ମହାମେରୌ ତ୍ରଯସ୍ତ୍ରିଂଶଦ୍ଭ୍ରମନ୍ତେ ଯାଜ୍ଞିକାଃ ସୁରାଃ । ନୀଲେ ତୁ ଵୈଡୂର୍ଯମଯେ ସିଦ୍ଧବ୍ରହ୍ମର୍ଷଯୋ ମତାଃ ।। ୪୬.

ସମସ୍ତ ନାଗମାନେ ନିଷଧ ପର୍ବତରେ ରହନ୍ତି—ଶେଷ, ବାସୁକି ଓ ତକ୍ଷକ; ବଡ଼ ମେରୁରେ ତେଇତିସି ଯଜ୍ଞିକ ଦେବତା ଘୁଞ୍ଚିଘୁଞ୍ଚି ଚାଲନ୍ତି; ନୀଳ ପର୍ବତରେ, ଯାହା ବୈଡୂର୍ୟ ରତ୍ନର, ସିଦ୍ଧ ଓ ବ୍ରହ୍ମର୍ଷିମାନେ ବସନ୍ତି।

ଦୈତ୍ଯାନାଂ ଦାନଵାନାଞ୍ଚ ଶ୍ଵେତପର୍ଵତ ଉଚ୍ଯତେ। ଶ୍ରୃଙ୍ଗଵାନ୍ ପର୍ଵତଃ ଶ୍ରେଷ୍ଠଃ ପିତୄଣାଂ ପ୍ରତିସଞ୍ଚରଃ ।। ୪୬.

ଦୈତ୍ୟ ଓ ଦାନବମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଶ୍ୱେତ ପର୍ବତ ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇଛି; ଶିଖର ଥିବା ଏହି ପର୍ବତ ପିତୃମାନେ ରହୁଥିବା ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ସ୍ଥାନ।

ନଵସ୍ଵେତେଷୁ ଵର୍ଷେଷୁ ଯଥାଭାଗସ୍ଥିତେଷୁ ଵୈ। ଭୂତାନ୍ଯୁପନିଵିଷ୍ଟାନି ଗତିମନ୍ତି ଧ୍ରୁଵାଣି ଚ ।। ୪୬.

ନବଟି ଶ୍ୱେତ ଭୂମିରେ, ପ୍ରତ୍ୟେକ ଏହାର ଅଂଶ ଅନୁଯାୟୀ ଥିବା, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ରହନ୍ତି, ଚଳନଶୀଳ ଓ ଅଚଳ।

ତେଷାଂ ଵିଵୃଦ୍ଧିର୍ବହୁଲା ଦୃଶ୍ଯତେ ଦେଵମାନୁଷୋଃ। ନ ଶକ୍ଯା ପରିସଙ୍ଖ୍ଯାତୁଂ ଶ୍ରଦ୍ଧେଯାନୁ ବୁଭୂଷତା ।। ୪୬.

ସେମାନଙ୍କର ବୃଦ୍ଧି ଦେବତା ଓ ମଣିଷମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବହୁତ; ଏହାକୁ ଗଣନା କରିହେବ ନାହିଁ, କିନ୍ତୁ ଜ୍ଞାନ ଇଚ୍ଛା କରୁଥିବାମାନେ ଏହାକୁ ଶ୍ରଦ୍ଧା କରି ଗ୍ରହଣ କରିବେ।

ଇତି ଶ୍ରୀମହାପୁରାଣେ ଵାଯୁପ୍ରୋକ୍ତେ ଭୁଵନଵିନ୍ଯାସୋ ନାମ ଷଟ୍ଚତ୍ଵାରିଂଶୋଽଧ୍ଯାଯଃ

ଏଭଳି ଶ୍ରୀମହାପୁରାଣରେ ବାୟୁଙ୍କ କଥା ଅନୁଯାୟୀ 'ଭୁବନ ବିନ୍ୟାସ' ନାମକ ଛଅଚାଳିସ ଅଧ୍ୟାୟ ଶେଷ ହେଲା।

ସଵ୍ଯେ ହିମଵତଃ ପାର୍ଶ୍ଵେ କୈଲାସୋ ନାମ ପର୍ଵତଃ। ତସ୍ମିନ୍ନିଵସତି ଶ୍ରୀମାନ୍ କୁବେରଃ ସହ ରାକ୍ଷସୈଃ। ଅପ୍ସରୋଗଣସଂଯୁକ୍ତୋ ମୋଦତେ ହ୍ଯଲକାଧିପଃ ।। ୪୭.

ହିମବତର ବାମ ପାର୍ଶ୍ୱରେ କୈଳାସ ନାମକ ପର୍ବତ ଅଛି; ସେଠାରେ ଶ୍ରୀମାନ କୁବେର ରାକ୍ଷସମାନେ ସହିତ ରହନ୍ତି, ଅପ୍ସରାମାନେ ଘେରି ଅଲକାପୁରୀର ମାଲିକ ଭାବେ ଆନନ୍ଦ କରନ୍ତି।

କୈଲାସପାଦାତ୍ ସମ୍ଭୂତଂ ପୁଣ୍ଯଂ ଶୀତ ଜଲଂ ଶୁଭମ୍। ମନ୍ଦଂ ନାମ୍ନା କୁମୁଦ୍ଵନ୍ତଂ ଶରଦମ୍ବୁଦସନ୍ନିଭମ୍ ।। ୪୭.

କୈଳାସ ପର୍ବତର ତଳଠାରୁ ପବିତ୍ର, ଶୀତଳ ଓ ଶୁଭ ଜଳ ବହିଯାଏ, ଯାହାକୁ କୁମୁଦ୍ବତ୍ ନାମରେ ଡାକାଯାଏ, ଏହା ମୃଦୁ ଓ ଶରଦ ମେଘ ଭଳି।

ତସ୍ମାଦ୍ଦିଵ୍ଯା ପ୍ରଭଵତି ନଦୀ ମନ୍ଦାକିନୀ ଶୁଭା। ଦିଵ୍ଯଞ୍ଚ ନନ୍ଦନଂ ତତ୍ର ତସ୍ଯାସ୍ତୀରେ ମହଦ୍ଵନମ୍ ।। ୪୭.

ସେଠାରୁ ଦିବ୍ୟ ଓ ଶୁଭ ମନ୍ଦାକିନୀ ନଦୀ ବହିଯାଏ; ତାହାର କୂଳରେ ଦିବ୍ୟ ନନ୍ଦନ ନାମକ ବଡ଼ ଜଙ୍ଗଲ ଅଛି।

ପ୍ରାଗୁତ୍ତରେଣ କୈଲାସାଦ୍ଦିଵ୍ଯସତ୍ତ୍ଵୌଷଧଂ ଗିରିମ୍। ସୁରଧାତୁମଯଂ ଚିତ୍ରଂ ସୁଵର୍ଣଂ ପର୍ଵତଂ ପ୍ରତି ।। ୪୭.

କୈଳାସର ପୂର୍ବ-ଉତ୍ତର ଦିଗରେ ଦିବ୍ୟ ପ୍ରାଣୀ ଓ ଔଷଧି ଥିବା ପର୍ବତ ଅଛି, ଯାହା ସୁର ଧାତୁରେ ତିଆରି, ଚମକିଲା ଓ ସୁନା ଭଳି।

ଚନ୍ଦ୍ରପ୍ରଭୋ ନାମ ଗିରିଃ ସଶୁଦ୍ଧାଂ ରତ୍ନସନ୍ନିଭଃ। ତସ୍ଯ ପାଦେ ମହଦ୍ଦିଵ୍ଯମଚ୍ଛୋଦଂ ନାମ ତତ୍ସରଃ ।। ୪୭.

ସେଠାରେ ଚନ୍ଦ୍ରପ୍ରଭା ନାମକ ପର୍ବତ ଅଛି, ଯାହା ଶୁଦ୍ଧ ଓ ରତ୍ନ ଭଳି ଦେଖାଯାଏ; ଏହାର ତଳେ ଅଚ୍ଛୋଦ ନାମକ ଦିବ୍ୟ ବଡ଼ ଝିଅ ଅଛି।

ତସ୍ମାଦ୍ଦିଵ୍ଯା ପ୍ରଭଵତି ହ୍ଯଚ୍ଛୋଦା ନାମ ନିମ୍ନଗା। ତସ୍ଯାସ୍ତୀରେ ମହାଦିଵ୍ଯଂ ଵନଂ ଚୈତ୍ରରଥଂ ସ୍ମୃତମ୍ ।। ୪୭.

ସେଠାରୁ ଦିବ୍ୟ ଅଚ୍ଛୋଦା ନାମକ ନଦୀ ବହିଯାଏ; ତାହାର କୂଳରେ ମହାଦିବ୍ୟ ଚୈତ୍ରରଥ ନାମକ ଜଙ୍ଗଲ ଅଛି।

ତସ୍ମିନ୍ ଗିରୌ ନିଵସତି ମଣିଭଦ୍ରଃ ସହାନୁଗଃ। ଯକ୍ଷସେନାପତିଃ କ୍ରୂରଗୁହ୍ଯକୈଃ ପରିଵାରିତଃ ।। ୪୭.

ସେ ପାହାଡ଼ରେ ମଣିଭଦ୍ର ତାଙ୍କ ଅନୁୟାୟୀମାନେ ସହିତ ରହୁଛନ୍ତି । ଯକ୍ଷମାନଙ୍କର ନାୟକ ମଣିଭଦ୍ର, ଭୟଙ୍କର ଗୁହ୍ୟକମାନେ ତାଙ୍କୁ ଘେରି ରହିଛନ୍ତି ।

ପୁଣ୍ଯା ମନ୍ଦାକିନୀ ଚୈଵ ନିମ୍ନଗାଚ୍ଛୋଦିକା ତଥା। ମହୀମଣ୍ଡଲମଧ୍ଯେନ ପ୍ରଵିଷ୍ଟେ ତେ ମହୋଦଧିମ୍ ।। ୪୭.

ସେଠାରେ ପବିତ୍ର ମନ୍ଦାକିନୀ ଏବଂ ନିମ୍ନଗା ନଦୀ ବହୁଛି । ଏହି ଦୁଇଟି ନଦୀ ପୃଥିବୀର ମଧ୍ୟ ଦେଇ ବଡ଼ ସାଗରକୁ ପ୍ରବେଶ କରିଥାଏ ।

କୈଲାସାଦ୍ଦକ୍ଷିଣପ୍ରାଚ୍ଯାଂ ଶିଵସତ୍ତ୍ଵୌଷଧିଂ ଗୁରୁମ୍ । ମନଃଶିଲାମଯଂ ଦିଵ୍ଯଂ ପିଶଙ୍ଗଂ ପର୍ଵତଂ ପ୍ରତି ।। ୪୭.

କୈଳାସର ଦକ୍ଷିଣ-ପୂର୍ବ ଦିଗରେ ଦିବ୍ୟ ମନ:ଶିଳାରେ ତିଆରି ହେବା ଶିବସତ୍ତ୍ୱଔଷଧି ଗୁରୁ ପାହାଡ଼ ପିଶଙ୍ଗ ଅଛି ।

ଲୋହିତୋ ହେମଶ୍ରୃଙ୍ଗସ୍ତୁ ଗିରିଃ ସୂର୍ଯ ପ୍ରଭୋ ମହାନ୍। ତସ୍ଯ ପାଦେ ମହଦ୍ଦିଵ୍ଯଂ ଲୋହିତଂ ନାମ ତତ୍ସରଃ ।। ୪୭.

ସେଠାରେ ଲୋହିତ ନାମକ ବଡ଼ ପାହାଡ଼ ଅଛି, ଯାହାର ଚୂଡ଼ା ସୁନାରେ ତିଆରି । ଏହି ପାହାଡ଼ର ତଳେ ଦିବ୍ୟ ଲୋହିତ ନାମକ ବଡ଼ ଝିଲି ଅଛି ।

ତସ୍ମାତ୍ ପୁଣ୍ଯଃ ପ୍ରଭଵତି ଲୌହିତ୍ଯଃ ସଦନୋ ମହାନ୍। ଦେଵାରଣ୍ଯଂ ଵିଶୋକଞ୍ଚ ତସ୍ଯ ତୀରେ ମହାଵନମ୍ ।। ୪୭.

ସେଠାରୁ ପବିତ୍ର ଏବଂ ବଡ଼ ଲୌହିତ୍ୟ ନଦୀର ଆଶ୍ରୟ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ । ଏହି ନଦୀର କୂଳରେ ଦେବାରଣ୍ୟ ଏବଂ ବିଶୋକ ନାମକ ବଡ଼ ଦିବ୍ୟ ଜଙ୍ଗଲ ଅଛି ।

ତସ୍ମିନ୍ ଗିରୌ ନିଵସତି ଯକ୍ଷୋ ମଣିଵରୋ ଵଶୀ। ସୌମ୍ଯୈଃ ସୁଧାର୍ମିକୈଶ୍ଚୈଵ ଗୁହ୍ଯକୈଃ ପରିଵାରିତଃ ।। ୪୭.

ସେ ପାହାଡ଼ରେ ଯକ୍ଷ ମଣିବର ନିଜ ନିୟନ୍ତ୍ରଣରେ ରହିଛନ୍ତି । ନିଜର ଦୟାଳୁ ଏବଂ ଧର୍ମିକ ଗୁହ୍ୟକମାନେ ତାଙ୍କୁ ଘେରି ରହିଛନ୍ତି ।

କୈଲାସାଦ୍ଦକ୍ଷିଣେ ପାର୍ଶ୍ଵେ କ୍ରୂରସତ୍ଵୌଷଧଂ ଗିରିମ୍। ଵୃତ୍ରକାଯାତ୍ କିଲୋତ୍ପନ୍ନମଞ୍ଜନଂ ତ୍ରିକକୁତ୍ପ୍ରତି ।। ୪୭.

କୈଳାସର ଦକ୍ଷିଣ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ଭୟଙ୍କର ଔଷଧିର ପାହାଡ଼ ଅଞ୍ଜନ ଅଛି । ଏହି ପାହାଡ଼ ବୃତ୍ରଙ୍କ ଶରୀରରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେବା କଥା ଅଛି, ଏହି ପାହାଡ଼ ତ୍ରିକକୁତ ପାହାଡ଼କୁ ମୁହଁ ଦେଇ ଅଛି ।

ସର୍ଵଧାତୁମଯସ୍ତତ୍ର ସୁମହାନ୍ ଵୈଦ୍ଯୁତୋ ଗିରିଃ। ତସ୍ଯ ପାଦେ ସରଃ ପୁଣ୍ଯଂ ମାନସଂ ସିଦ୍ଧସେଵିତମ୍ ।। ୪୭.

ସେଠାରେ ସମସ୍ତ ଧାତୁରେ ତିଆରି ବଡ଼ ଦିବ୍ୟ ବୈଦ୍ୟୁତ ପାହାଡ଼ ଅଛି । ଏହି ପାହାଡ଼ର ତଳେ ପବିତ୍ର ମାନସ ଝିଲି ଅଛି, ଯାହାକୁ ସିଦ୍ଧମାନେ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିଥାନ୍ତି ।

ତସ୍ମାତ୍ ପ୍ରଭଵତେ ପୁଣ୍ଯା ସରଯୂର୍ଲୋକଭାଵନୀ। ତସ୍ଯାସ୍ତୀରେ ଵନଂ ଦିଵ୍ଯଂ ଵୈଭ୍ରାଜଂ ନାମ ଵିଶ୍ରୁତମ୍ ।। ୪୭.

ସେଠାରୁ ପବିତ୍ର ଏବଂ ଜଗତକୁ ପୋଷଣ କରୁଥିବା ସରୟୂ ନଦୀ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ । ଏହି ନଦୀର କୂଳରେ ବିଶ୍ରୁତ ଦିବ୍ୟ ବୈଭ୍ରାଜ ନାମକ ଜଙ୍ଗଲ ଅଛି ।

କୁବେରାନୁଚରସ୍ତତ୍ର ପ୍ରହେତୃତନଯୋ ଵଶୀ। ବ୍ରହ୍ମ ପାତୋ ନିଵସତି ରାକ୍ଷସୋଽନନ୍ତଵିକ୍ରମଃ। ଅନ୍ତରିକ୍ଷଚରୈର୍ଘୋରୈର୍ଯାତୁଧାନଶତୈର୍ଵୃତଃ ।। ୪୭.

ସେଠାରେ କୁବେରଙ୍କ ଅନୁଚର ପ୍ରହେତ୍ରଙ୍କ ପୁତ୍ର ବ୍ରହ୍ମପାତ ରହୁଛନ୍ତି । ସେ ଅପାର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାକ୍ଷସ, ଭୟଙ୍କର ଆକାଶରେ ଚଳିଥିବା ଯାତୁଧାନମାନେ ଶତେ ଶତେ ତାଙ୍କୁ ଘେରି ରହିଛନ୍ତି ।