ଵାଯୁପୁରାଣମ୍

ଅନାମଯା ହ୍ଯଶୋକାଶ୍ଚ ସର୍ଵେ ତେ ଶୁଦ୍ଧମାନସାଃ। ଜାଯନ୍ତେ ମାନଵାସ୍ତତ୍ର ନିସ୍ତପ୍ତକନକପ୍ରଭାଃ ।। ୪୬.

ସେଠାରେ ସମସ୍ତେ ରୋଗ ଓ ଦୁଃଖରୁ ମୁକ୍ତ, ମନ ଶୁଦ୍ଧ। ଲୋକମାନେ ସୁଧା ଗଳିଥିବା ସୁନା ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଜନ୍ମ ନେଇଥାନ୍ତି।

ଵର୍ଷେ କିମ୍ପୁରୁଷେ ପୁଣ୍ଯେ ପ୍ଲକ୍ଷୋ ମଧୁଵହଃ ଶୁଭଃ। ତସ୍ଯ କିମ୍ପୁରୁଷାଃ ସର୍ଵେ ପିବନ୍ତି ରସମୁତ୍ତମମ୍ ।। ୪୬.

ପୁଣ୍ୟ କିମ୍ପୁରୁଷ ଦେଶରେ ମଧୁ ଦେଇଥିବା ଶୁଭ ପ୍ଲକ୍ଷ ବୃକ୍ଷ ଅଛି। ସେଠାରେ ସମସ୍ତ କିମ୍ପୁରୁଷ ଏହାର ଉତ୍ତମ ରସ ପିଅନ୍ତି।

ଅତଃପରଂ କିଂ ପୁରୁଷାଦ୍ଧରିଵର୍ଷଃ ପ୍ରଚକ୍ଷ୍ଯତେ। ମହାରଜତସଙ୍କାଶା ଜାଯନ୍ତେ ତତ୍ର ମାନଵାଃ ।। ୪୬.

କିମ୍ପୁରୁଷ ପରେ ହରିବର୍ଷ ଅଛି। ସେଠାରେ ଲୋକମାନେ ବଡ଼ ଚାଁଦି ପରି ଦେହ ନେଇ ଜନ୍ମ ନେଇଥାନ୍ତି।

ଦେଵଲୋକାଚ୍ଚ୍ଯୁତାଃ ସର୍ଵେ ଦେଵରୂପାଶ୍ଚ ସର୍ଵଶଃ। ହରିଵର୍ଷେ ନରାଃ ସର୍ଵେ ପିବନ୍ତୀକ୍ଷୁରସଂ ଶୁଭମ୍ ।। ୪୬.

ଦେବଲୋକରୁ ତଳକୁ ପଡ଼ିଥିବା, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଦେବତାଙ୍କ ଦେହ ଭଳି ଆକୃତି ଥିବା ସମସ୍ତେ, ହରିବର୍ଷ ଦେଶରେ ଅତି ପବିତ୍ର ଉଖୁରସ ପିଉଛନ୍ତି ।

ଏକାଦଶ ସହସ୍ରାଣି ଵର୍ଷାଣାଂ ତୁ ମୁଦା ଯୁତାଃ। ହରିଵର୍ଷେ ତୁ ଜୀଵନ୍ତି ସର୍ଵେ ମୁଦିତମାନସାଃ। ନ ଜରା ବାଧତେ ତତ୍ର ଜୀର୍ଯନ୍ତି ନ ଚ ତେ ନରାଃ ।। ୪୬.

ହରିବର୍ଷ ଦେଶରେ ସମସ୍ତେ ଏକାଦଶ ହଜାର ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦରେ ବଞ୍ଚନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ମନ ସଦା ଖୁସିରେ ଭରିଥାଏ । ସେଠାରେ ବୃଦ୍ଧାପ୍ୟ କେବେ ଦୁଃଖ ଦିଏ ନାହିଁ, ସେମାନେ କେବେ ବୁଢ଼େ ନାହାନ୍ତି ।

ମଧ୍ଯମଂ ଯନ୍ମଯା ପ୍ରୋକ୍ତଂ ନାମ୍ନା ଵର୍ଷମିଲାଵୃତମ୍। ନ ତତ୍ର ସୂର୍ଯସ୍ତପତି ନ ଚ ଜୀର୍ଯନ୍ତି ମାନଵାଃ ।। ୪୬.

ମୁଁ ଯେଉଁ ମଧ୍ୟଭାଗକୁ ଇଳାବୃତ ନାମରେ କହିଛି, ସେଠାରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଅଲୋକ ଦେଉନାହିଁ, ଏବଂ ମଣିଷମାନେ କେବେ ବୁଢ଼େ ନାହାନ୍ତି ।

ଚନ୍ଦ୍ରସୂର୍ଯୌ ସନକ୍ଷତ୍ରାଵପ୍ରକାଶାଵିଲାଵୃତେ । ପଦ୍ମଵର୍ଣାଃ ପଦ୍ମ ପ୍ରଭାଃ ପଦ୍ମପତ୍ରନିଭେକ୍ଷଣାଃ। ପକ୍ଷପତ୍ରସୁଗନ୍ଧାଶ୍ଚ ଜାଯନ୍ତେ ତତ୍ର ମାନଵାଃ ।। ୪୬.

ଇଳାବୃତ ଦେଶରେ ଚନ୍ଦ୍ର, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ତାରାମାନେ ଦେଖାଯାଉନାହାନ୍ତି । ସେଠାରେ ଜନ୍ମ ନେଉଥିବା ଲୋକମାନେ ପଦ୍ମ ରଙ୍ଗର, ପଦ୍ମ ଭଳି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ପଦ୍ମପତ୍ର ଭଳି ଆଖି, ଓ ଫୁଲପତ୍ର ଭଳି ସୁଗନ୍ଧ ଥାଏ ।

ଜମ୍ବୂରସଫଲାହାରା ହ୍ଯନିଷ୍ପନ୍ଦାଃ ସୁଗନ୍ଧିନଃ। ମନସ୍ଵିନୋ ଭୁକ୍ତଭୋଗାଃ ସତ୍କର୍ମଫଲଭୋଗିନଃ ।। ୪୬.

ସେମାନେ ଜାମୁ ଗଛର ଫଳ ଖାଆନ୍ତି, ଚଳନ ନଥାଏ, ଦେହରୁ ସୁଗନ୍ଧ ଆସେ, ଅତି ବୁଦ୍ଧିମାନ, ଭୋଗବିଲାସର ଆନନ୍ଦ ଉଠାନ୍ତି, ଓ ନିଜର ସଦ୍କର୍ମର ଫଳ ଭୋଗ କରନ୍ତି ।

ଦେଵଲୋକାଚ୍ଚ୍ଯୁତାଃ ସର୍ଵେ ଜାଯନ୍ତେ ହ୍ଯଜରାମରାଃ. ତ୍ରଯୋଦଶସହସ୍ରାଣି ଵର୍ଷାଣାନ୍ତେ ନରୋତ୍ତମାଃ ।। ୪୬.

ଦେବଲୋକରୁ ତଳକୁ ପଡ଼ିଥିବା ସମସ୍ତେ ଏଠାରେ ଅଜର ଓ ଅମର ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଇଥାନ୍ତି । ତେର ହଜାର ବର୍ଷ ପରେ ସେମାନେ ସବୁଠୁ ଉତ୍ତମ ମଣିଷ ହୁଅନ୍ତି ।

ଆଯୁଷ୍ପ୍ରମାଣଂ ଜୀଵନ୍ତି ତେ ତୁ ଵର୍ଷେ ତ୍ଵିଲାଵୃତେ । ମେରୋଃ ପ୍ରତିଦିଶଂ ତେ ତୁ ନଵସାହସ୍ରଵିସ୍ତୃତେ ।। ୪୬.

ଇଳାବୃତ ଦେଶରେ ସେମାନେ ନିଜ ଆୟୁଷ୍ୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବଞ୍ଚନ୍ତି, ଏବଂ ମେରୁ ପର୍ବତର ପ୍ରତ୍ୟେକ ଦିଗକୁ ଏହା ନବହଜାର ଦୂର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଫାଟିଛି ।

ଯୋଜନାନାଂ ସହସ୍ରାଣି ଷଡ୍‌ଵିଂଶସ୍ତସ୍ଯ ଵିସ୍ତରଃ। ଚତୁରସ୍ରଃ ସମନ୍ତାଚ୍ଚ ଶରାଵାକାର ସଂସ୍ଥିତଃ ।। ୪୬.

ଏହାର ପ୍ରସ୍ଥ ୨୬ ହଜାର ଯୋଜନ, ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଚତୁର୍ସ୍ର ଆକୃତିର, ଏବଂ ଏକ ଥାଳି ଭଳି ଆକୃତି ରହିଛି ।

ମେରୋସ୍ତୁ ପଶ୍ଚିମେ ଭାଗେ ନଵସାହସ୍ରସଂମିତେ। ଚତୁସ୍ତ୍ରିଂଶତ୍ସହସ୍ରାଣି ଗନ୍ଧମାଦନପର୍ଵତଃ ।। ୪୬.

ମେରୁ ପର୍ବତର ପଶ୍ଚିମ ପାର୍ଶ୍ୱରେ, ନବହଜାର ଦୂରିରେ, ଗନ୍ଧମାଦନ ପର୍ବତ ଅଛି, ଯାହାର ଆୟତନ ଚଉତ୍ରିଶ ହଜାର ।

ଉଦଗ୍ଦକ୍ଷିଣତଶ୍ଚୈଵ ଆନୀଲନିଷଧାଯତଃ। ଚତ୍ଵାରିଂଶତ୍ସହସ୍ରାଣି ପରିଵୃଦ୍ଧୋ ମହୀତଲାତ୍। ସହସ୍ରମଵଗାଢସ୍ତୁ ତାଵଦେଵ ତୁ ଧିଷ୍ଠିତଃ ।। ୪୬.

ଉତ୍ତର ଓ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗରେ, ନୀଳ ଓ ନିଷଧ ପର୍ବତ ଠାରୁ, ଏହା ଚାଳିଶି ହଜାର ଦୂରିରେ ମାଟିଠାରୁ ଉଠିଛି, ଏବଂ ହଜାର ଦୂରିରେ ଗଭୀର ଅଛି ।

ପୂର୍ଵେଣ ମାଲ୍ଯଵାନ୍ ଶୈଲସ୍ତତ୍ପ୍ରମାଣଃ ପ୍ରକୀର୍ତିତଃ। ଦକ୍ଷିଣେନ ତୁ ନୀଲସ୍ଯ ନିଷଧସ୍ଯୋତ୍ତରେଣ ତୁ ।। ୪୬.

ପୂର୍ବ ଦିଗରେ ମାଲ୍ୟବାନ୍ ପର୍ବତ ଅଛି, ଯାହା ସେଇ ମାପର, ନୀଳ ପର୍ବତର ଦକ୍ଷିଣରେ ଓ ନିଷଧ ପର୍ବତର ଉତ୍ତରେ ।

ତେଷାଂ ମଧ୍ଯେ ମହାମେରୁଃ ସୁପ୍ରମାଣଃ ପ୍ରକୀର୍ତିତଃ। ସର୍ଵେଷାମେଵ ଶୈଲାନାମଵଗାଢୋ ଯଥା ଭଵେତ୍ ।। ୪୬.

ଏହି ସମସ୍ତ ପର୍ବତ ମଧ୍ୟରେ ମହାମେରୁ ପର୍ବତ ବଡ଼ ମାପର ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ଏବଂ ସମସ୍ତ ପର୍ବତ ମଧ୍ୟରୁ ଏହି ପର୍ବତ ଗଭୀର ଭାବେ ରହିଛି ।

ଵିସ୍ତରସ୍ତତ୍ପ୍ରମାଣଃ ସ୍ଯାଦାଯାମେ ନିଯୁତଃ ସ୍ମୃତଃ। ଵୃତ୍ତଭାଵାତ୍ ସମୁଦ୍ରସ୍ଯ ମହୀମଣ୍ଡଲଭାଵନଃ ।। ୪୬.

ଏହାର ପ୍ରସ୍ଥ ସେଇ ମାପର, ଲମ୍ବ ୧୦ ହଜାର, ଗୋଲ ଆକୃତିର ଥିବା ଦ୍ୱାରା ଏହା ପୃଥିବୀର ମଧ୍ୟଭାଗ ଭାବେ ଗଣାଯାଏ ।

ଆଯାମାଃ ପରିହୀଯନ୍ତେ ଚତୁରସ୍ରାଃ ସମସ୍ତତଃ। ଅନାଵୃତ୍ତାଶ୍ଚତୁଷ୍କେଣ ଭିଦ୍ଯନ୍ତେ ମଧ୍ଯମାଗତାଃ ।। ୪୬.

ସମସ୍ତ ଚତୁର୍ସ୍ର ଆକୃତିର ଥିବା ଏହି ପର୍ବତମାନଙ୍କର ଲମ୍ବ କ୍ରମେ କମିଯାଏ, ମଧ୍ୟଭାଗରେ ଏହିମାନେ ଚାରି ଭାଗରେ ଭାଗିଯାନ୍ତି, ଏବଂ ପଛକୁ ଫେରନ୍ତି ନାହିଁ ।

ପ୍ରଭିନ୍ନାଞ୍ଜନସଙ୍କାଶା ଜମ୍ବୂରସଵତୀ ନଦୀ। ମେରୋସ୍ତୁ ଦକ୍ଷିଣେ ପାର୍ଶ୍ଵେ ନିଷଧସ୍ଯୋତ୍ତରେଣ ତୁ ।। ୪୫.

କାଜଳ ଭଳି କଳା ଓ ଜାମୁ ଫଳର ରସରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ଜାମ୍ବୁ ନଦୀ, ମେରୁ ପର୍ବତର ଦକ୍ଷିଣ ପାର୍ଶ୍ୱ ଓ ନିଷଧ ପର୍ବତର ଉତ୍ତରେ ବହୁଛି ।

ସୁଦର୍ଶନୋ ନାମ ମହାଜମ୍ବୂଵୃକ୍ଷଃ ସନାତନଃ। ନିତ୍ଯପୁଷ୍ପଫଲୋପେତଃ ସିଦ୍ଧଚାରଣସେଵିତଃ ।। ୪୬.

ସେଠାରେ ସୁଦର୍ଶନ ନାମକ ମହାଜାମ୍ବୁ ଗଛ ଅଛି, ଯାହା ସଦା ଫୁଲ ଓ ଫଳରେ ଭରିଥାଏ, ଏବଂ ସିଦ୍ଧ ଓ ଚାରଣମାନେ ସେଇ ଗଛକୁ ସେବନ କରନ୍ତି ।

ତସ୍ଯ ନାମ୍ନା ସମାଖ୍ଯାତୋ ଜମ୍ବୂଦ୍ଵୀପେ ଵନସ୍ପତିଃ। ଯୋଜନାନାଂ ସହସ୍ରଂ ତୁ ଶତଚାନ୍ଯମହାଦ୍ରୁମଃ। ଉତ୍ସେଧୋ ଵୃକ୍ଷରାଜସ୍ପ ଦିଵଂ ସ୍ପୃଶତି ସର୍ଵଶଃ ।। ୪୬.

ଏହି ଗଛ ନାମରୁ ଜାମ୍ବୁଦ୍ୱୀପ ଦେଶର ନାମ ପଡ଼ିଛି । ସେଠାରେ ଆଉ ଏକ ମହାବୃକ୍ଷ ଅଛି, ଯାହାର ଉଚ୍ଚତା ହଜାର ଯୋଜନ ଓ ପ୍ରସ୍ଥ ଶତ ଯୋଜନ, ଏହି ବୃକ୍ଷର ଶିରା ଦିଗବଳୟରେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଛୁଏ ।

ଅରତ୍ନୀନାଂ ଶତାନ୍ଯଷ୍ଟୌ ଏକଷଷ୍ଟ୍ଯଧିକାନି ତୁ। ଫଲପ୍ରମାଣଂ ସଂଖ୍ଯାତମୃଷିଭିସ୍ତତ୍ତ୍ଵଦର୍ଶିଭିଃ ।। ୪୬.

ଏହି ବୃକ୍ଷର ଫଳର ଆକାର ଋଷିମାନେ ଏହିପରି ଗଣନା କରିଛନ୍ତି — ଏହା ଅଷ୍ଟଶତ ଏବଂ ଏକଷଷ୍ଟି ଅରତ୍ନି ଲମ୍ବ ।

ପତମାନାନି ତାନ୍ଯୁର୍ଵ୍ଯାଂ କୁର୍ଵନ୍ତି ଵିପୁଲଂ ସ୍ଵନମ୍। ତସ୍ଯା ଜମ୍ବ୍ଵାଃ ଫଲରସୋ ନଦୀଭୂଯ ପ୍ରସର୍ପତି ।। ୪୬.

ଯେତେବେଳେ ସେଇ ଫଳଗୁଡ଼ିକ ଭୂମିକୁ ପଡ଼େ, ବଡ଼ ଶବ୍ଦ ହୁଏ; ଜାମ୍ବୁ ଫଳର ରସ ଏକ ନଦୀ ଭଳି ପ୍ରବାହିତ ହୁଏ।

ମେରୁଂ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣୀକୃତ୍ଯ ଜମ୍ବୂ ଵୃକ୍ଷଂଵିଶତ୍ଯଧଃ। ତେ ପିବନ୍ତି ସଦା ହୃଷ୍ଟା ଜମ୍ବୂରସଫଲାଵୃତାଃ ।। ୪୬.

ମେରୁ ପର୍ବତକୁ ପରିକ୍ରମା କରି, ଜାମ୍ବୁ ଗଛମାନେ ତଳକୁ ଯାଆନ୍ତି; ସେଠାରେ ସବୁବେଳେ ଖୁସି ଥିବା ଲୋକେ ଜାମ୍ବୁ ଫଳର ରସ ପିଅନ୍ତି।

ଜମ୍ବୂରସଫଲଂ ପୀତ୍ଵା ନ ଜରାଂ ପ୍ରାପ୍ନୁଵନ୍ତି ତେ। ନ ଚ ଧ୍ରୁଵଂ ନ ରୋଗଂ ତୁ ନ ଚ ମୃତ୍ଯୁଂ ତଥାଵିଧମ୍ ।। ୪୬.

ସେମାନେ ଯେତେବେଳେ ଜାମ୍ବୁ ଫଳର ରସ ପିଅନ୍ତି, ବୟସ୍ ହୁଏ ନାହିଁ; ରୋଗ ନାହିଁ, ଏପରି ମୃତ୍ୟୁ ମଧ୍ୟ ନାହିଁ।

ତତ୍ର ଜାମ୍ବୂନଦଂ ନାମ କନକଂ ଦେଵଭୂଷଣମ୍। ଇନ୍ଦ୍ରଗୋପକଶଙ୍କାଶଂ ଜାଯତେ ଭାସ୍ଵରନ୍ତୁ ତତ୍ ।। ୪୬.

ସେଠାରେ ଜାମ୍ବୁନଦ ନାମକ ସୁନା ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ଯାହା ଦେବତାଙ୍କର ଅଳଙ୍କାର; ଏହା ଇନ୍ଦ୍ରଗୋପ ପୋକର ରଙ୍ଗ ଭଳି ଦୀପ୍ତିମାନ।

ସର୍ଵେଷାଂ ଵର୍ଷଵୃକ୍ଷାଣାଂ ଶୁଭଃ ଫଲରସସ୍ତୁ ସଃ। ସ୍କନ୍ନଂ ଭଵତି ତଚ୍ଛୁକ୍ରଂ କନକଂ ଦେଵଭୂଷଣମ୍ ।। ୪୬.

ସମସ୍ତ ଉତ୍ତମ ଗଛର ଫଳର ରସ ଶୁଭ; ସେଠାରୁ ଯେଉଁଠି ଝରି ପଡ଼େ, ତାହା ଶୁଦ୍ଧ ସୁନା ହୁଏ, ଯାହା ଦେବତାଙ୍କ ଅଳଙ୍କାର।

ତେଷାଂ ମୂତ୍ରଂ ପୁରୀଷଞ୍ଚ ଦିକ୍ଷୁ ସର୍ଵାସୁ ଭାଗଶଃ। ଈଶ୍ଵରାନୁଗ୍ରହାଦ୍ଭୂମିର୍ମୃତାଂଶ୍ଚ ଗ୍ରସତେ ତୁ ତାନ୍ ।। ୪୬.

ସେମାନଙ୍କର ପେଶାବ ଓ ମଳ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ବିକ୍ରମିତ ହୁଏ; ପ୍ରଭୁଙ୍କ କୃପାରେ ଭୂମି ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଓ ମୃତ ଦେହକୁ ଗ୍ରହଣ କରେ।

ରକ୍ଷଃ ପିଶାଚା ଯକ୍ଷାଶ୍ଚ ସର୍ଵେ ହୈମଵତାଃ ସ୍ମୃତାଃ। ହେମକୂଟେ ତୁ ଗନ୍ଧର୍ଵା ଵିଜ୍ଞେଯାଃ ସାପ୍ସରୋଗଣାଃ ।। ୪୬.

ସମସ୍ତ ରକ୍ଷସ, ପିଶାଚ ଓ ଯକ୍ଷମାନେ ହିମବତର ବାସିନ୍ଦା ବୋଲି ଜଣାଯାନ୍ତି; ହେମକୂଟ ପର୍ବତରେ ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ ଅପ୍ସରାମାନେ ରହନ୍ତି।

ସର୍ଵେ ନାଗାସ୍ତୁ ନିଷଧେ ଶେଷଵାସୁକିତକ୍ଷକାଃ। ମହାମେରୌ ତ୍ରଯସ୍ତ୍ରିଂଶଦ୍ଭ୍ରମନ୍ତେ ଯାଜ୍ଞିକାଃ ସୁରାଃ । ନୀଲେ ତୁ ଵୈଡୂର୍ଯମଯେ ସିଦ୍ଧବ୍ରହ୍ମର୍ଷଯୋ ମତାଃ ।। ୪୬.

ସମସ୍ତ ନାଗମାନେ ନିଷଧ ପର୍ବତରେ ରହନ୍ତି—ଶେଷ, ବାସୁକି ଓ ତକ୍ଷକ; ବଡ଼ ମେରୁରେ ତେଇତିସି ଯଜ୍ଞିକ ଦେବତା ଘୁଞ୍ଚିଘୁଞ୍ଚି ଚାଲନ୍ତି; ନୀଳ ପର୍ବତରେ, ଯାହା ବୈଡୂର୍ୟ ରତ୍ନର, ସିଦ୍ଧ ଓ ବ୍ରହ୍ମର୍ଷିମାନେ ବସନ୍ତି।