ଵାଯୁପୁରାଣମ୍

ବ୍ରହ୍ମୋତ୍ତରାଃ ପ୍ରଵିଜଯା ଭାର୍ଗଵା ଗେଯମର୍ଥକାଃ। ପ୍ରାଗ୍ଜ୍ଯୋତିଷାଶ୍ଚ ମୁଣ୍ଡାଶ୍ଚ ଵିଦେହାସ୍ତାମଲିପ୍ତକାଃ। ମାଲା ମଗଧଗୋଵିନ୍ଦାଃ ପ୍ରାଚ୍ଯାଂ ଜନପଦାଃ ସ୍ମୃତାଃ ।। ୪୫.

ବ୍ରହ୍ମୋତ୍ତର, ପ୍ରବିଜୟ, ଭାର୍ଗବ, ଗେୟମର୍ଥକ, ପ୍ରାଗ୍ଜ୍ୟୋତିଷ, ମୁଣ୍ଡ, ବିଦେହ, ତାମ୍ରଲିପ୍ତ, ମାଳା, ମଗଧ ଓ ଗୋବିନ୍ଦ — ଏହି ସମସ୍ତେ ପୂର୍ବ ଦେଶର ଲୋକମାନେ।

ଅଥାପରେ ଜନପଦା ଦକ୍ଷିଣାପଥ ଵାସିନଃ । ପାଣ୍ଡ୍ଯାଶ୍ଚ କେରଲାଶ୍ଚୈଵ ଚୌଲ୍ଯାଃ କୁଲ୍ଯାସ୍ତଥୈଵ ଚ ।। ୪୫.

ଏବେ ଦକ୍ଷିଣ ଦେଶର ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଜନପଦ — ପାଣ୍ଡ୍ୟ, କେରଳ, ଚୌଳ୍ୟ ଓ କୁଲ୍ୟ ମାନେ।

ସେତୁକା ମୂଷିକାଶ୍ଚୈଵ କୁମନା ଵନଵାସିକାଃ। ମହାରାଷ୍ଟ୍ରା ମାହିଷକାଃ କଲିଙ୍ଗାଶ୍ଚୈଵ ସର୍ଵଶଃ ।। ୪୫.

ସେତୁକ, ମୂଷିକ, କୁମନ, ବନବାସୀ, ମହାରାଷ୍ଟ୍ର, ମାହିଷକ ଓ ସମସ୍ତ କଳିଙ୍ଗ ଏହି ସମସ୍ତ ଜନପଦ ଥିଲେ।

ଅଭୀରାଃ ସହ ଚୈଷୀକାଃ ଆଟଵ୍ଯାଶ୍ଚ ଵରାଶ୍ଚ ଯେ। ପୁଲିନ୍ଦ୍ରା ଵିନ୍ଧ୍ଯମୂଲୀକା ଵୈଦର୍ବା ଦଣ୍ଡକୈଃ ସହ ।। ୪୫.

ଆଭୀର, ଚୈଷିକ, ଆଟବ୍ୟ, ବିଶିଷ୍ଟ ଲୋକମାନେ, ପୁଲିନ୍ଦ୍ର, ବିନ୍ଧ୍ୟମୂଳୀକ, ବୈଦର୍ଭ ଓ ଦଣ୍ଡକ ଏହି ସମସ୍ତ ଜନପଦ ଥିଲେ।

ପୌନିକା ମୌନିକାଶ୍ଚୈଵ ଅସ୍ମକା ଭୋଗଵର୍ଦ୍ଧନାଃ। ନୈର୍ମିକାଃ କୁନ୍ତଲା ଆନ୍ଧ୍ରା ଉଦ୍ଭିଦା ନଲକାଲିକାଃ ।। ୪୫.

ପୌନିକ, ମୌନିକ, ଅସ୍ମକ, ଭୋଗବର୍ଦ୍ଧନ, ନୈର୍ମିକ, କୁନ୍ତଳ, ଆନ୍ଧ୍ର, ଉଦ୍ଭିଦ ଓ ନଳକଳିକ ଏହି ସମସ୍ତ ଜନପଦ ଥିଲେ।

ଦାକ୍ଷିଣାତ୍ଯାଶ୍ଚ ଵୈ ଦେଶା ଅପରାଂସ୍ତାନ୍ନିବୋଧତ। ଶୂର୍ପାକାରାଃ କୋଲଵନାଃ ଦୁର୍ଗାଃ କାଲୀତକୈଃ ସହ ।। ୪୫.

ଏବେ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗର ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦେଶମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ ଶୁଣ। କୋଳବନ ଜଙ୍ଗଲ ଯାହା ଚାଲନି ପିଠି ଆକୃତିର, ଦୁର୍ଗ ଓ କାଳୀତକ ଲୋକମାନେ ସହିତ।

ପୁଲେଯାଶ୍ଚ ସୁରାଲାଶ୍ଚ ରୂପସାସ୍ତାପସୈଃ ସହ। ତଥା ତୁରସିତାଶ୍ଚୈଵ ସର୍ଵେ ଚୈଵ ପରକ୍ଷରାଃ ।। ୪୫.

ପୁଲେୟ, ସୁରାଳ, ରୂପସ, ତାପସ, ତୁରସିତ ଓ ସମସ୍ତ ପରକ୍ଷର ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟ ଏଠାରେ ଅଛନ୍ତି।

ନାସିକ୍ଯାଦ୍ଯୋଶ୍ଚ ଯେ ଚାନ୍ଯେ ଯେ ଚୈଵାନ୍ତରନର୍ମଦାଃ। ଭାନୁକଚ୍ଛାଃ ସମା ହେଯାଃ ସହସା ଶାଶ୍ଵତୈରପି ।। ୪୫.

ନାସିକ୍ୟ, ଆଦ୍ୟ ଓ ଅନ୍ୟ ଅନ୍ୟ, ନର୍ମଦା ନଦୀ ମଧ୍ୟରେ ଯେଉଁମାନେ ଅଛନ୍ତି, ଭାନୁକଚ୍ଛ ଦେଶକୁ ସଦା ଏପରି ମହାପୁରୁଷମାନେ ମଧ୍ୟ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ।

କଚ୍ଛୀଯାଶ୍ଚ ସୁରାଷ୍ଟ୍ରାଶ୍ଚ ଅନର୍ତ୍ତାଶ୍ଚାର୍ବୁଦୈଃ ସହ। ଇତ୍ଯେତେ ସମ୍ପରୀତାଶ୍ଚ ଶ୍ରୃଣୁଧ୍ଵଂ ଵିନ୍ଧ୍ଯଵାସିନଃ ।। ୪୫.

କଚ୍ଛିୟ, ସୌରାଷ୍ଟ୍ର, ଅନର୍ତ୍ତ ଓ ଅର୍ବୁଦ ଲୋକମାନେ ଏହି ସମସ୍ତ ଦେଶରେ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ। ଏହି ସବୁ ବିନ୍ଧ୍ୟ ପର୍ବତବାସୀମାନେ ଶୁଣନ୍ତୁ।

ମାଲଵାଶ୍ଚ କରୂଷାଶ୍ଚ ମେକଲାଶ୍ଚୋତ୍କଲୈଃ ସହ। ଉତ୍ତମର୍ଣା ଦଶାର୍ଣାଶ୍ଚ ଭୋଜାଃ କିଷ୍କିନ୍ଧକୈଃ ସହ ।। ୪୫.

ମାଳବ, କରୂଷ, ମେକଳ ଓ ଉତ୍କଳ, ଉତ୍ତମର୍ଣ୍ଣ, ଦଶାର୍ଣ୍ଣ, ଭୋଜ ଓ କିଷ୍କିନ୍ଧକ ଏହି ସମସ୍ତ ଜନପଦ ଏଠାରେ ଅଛନ୍ତି।

ତୋସଲାଃ କୋସଲାଶ୍ଚୈଵ ତ୍ରୈପୁରା ଵୈଦିକାସ୍ତଥା। ତୁମୁରାସ୍ତୁମ୍ବୁରାଶ୍ଚୈଵ ଷଟ୍ସୁରା ନିଷଧୈଃ ସହ ।। ୪୫.

ତୋସଳ, କୋସଳ, ତ୍ରିପୁର, ବେଦିକ, ତୁମୁର, ତୁମ୍ବୁର, ଷଟ୍ସୁର ଓ ନିଷାଦ ଏହି ସମସ୍ତ ଲୋକ ଏଠାରେ ଅଛନ୍ତି।

ଅନୁପାସ୍ତୁଣ୍ଡିକେରାଶ୍ଚ ଵୀତିହୋତ୍ରା ହ୍ଯଵନ୍ତଯଃ। ଏତେ ଜନପଦାଃ ସର୍ଵେ ଵିନ୍ଧ୍ଯ ପୃଷ୍ଠନିଵାସିନଃ ।। ୪୫.

ଅନୁପ, ତୁଣ୍ଡିକେର, ବୀତିହୋତ୍ର ଓ ଅବନ୍ତି ଏହି ସମସ୍ତ ଜନପଦ ବିନ୍ଧ୍ୟ ପୃଷ୍ଠ ଅଞ୍ଚଳରେ ରହୁଛନ୍ତି।

ଅତୋ ଦେଶାନ୍ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ପର୍ଵତାଶ୍ରଯିଣଶ୍ଚ ଯେ। ନିଗର୍ହରା ହଂସମାର୍ଗାଃ କ୍ଷୁପଣାସ୍ତଙ୍ଗଣାଃ ଖସାଃ ।। ୪୫.

ଏବେ ପର୍ବତ ଅଞ୍ଚଳ ଓ ସେଠାରେ ବସୁଥିବା ଲୋକମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ କହିବି: ନିଗର୍ହର, ହଂସମାର୍ଗ, କ୍ଷୁପଣ, ତଙ୍ଗଣ, ଓ ଖସ ଲୋକମାନେ।

କୁଶପ୍ରାଵରଣାଶ୍ଚୈଵ ହୂଣା ଦର୍ଵାଃ ସହୂଦକାଃ। ତ୍ରିଗର୍ତ୍ତା ମାଲଵାଶ୍ଚୈଵ କିରାତାସ୍ତାମସୈଃ ସହ ।। ୪୫.

କୁଶ ଚଦର ପିନ୍ଧୁଥିବା, ହୂଣ, ଦର୍ବ, ହୂଦକ, ତ୍ରିଗର୍ତ୍ତ, ମାଳବ ଓ କିରାତ ତାମସ ଲୋକମାନେ ଏଠାରେ ଅଛନ୍ତି।

ଚତ୍ଵାରି ଭାରତେ ଵର୍ଷେ ଯୁଗାନି କଵଯୋ ଵିଦୁଃ। କୃତଂ ତ୍ରେତା ଦ୍ଵାରପଞ୍ଚ କଲିଶ୍ଚେତି ଚତୁଷ୍ଟଯମ୍। ତେଷାଂ ନିସର୍ଗଂ ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଉପରିଷ୍ଟାନ୍ନିବୋଧତ ।। ୪୫.

ଭାରତ ଭୂମିରେ ଚାରିଟି ଯୁଗ ଅଛି ବୋଲି ଋଷିମାନେ ଜାଣନ୍ତି—କୃତ, ତ୍ରେତା, ଦ୍ୱାପର ଓ କଳି। ଏହି ଚାରି ଯୁଗର ସ୍ୱଭାବ କେମିତି, ଏହି ବିଷୟରେ ଏବେ ମୁଁ କହିବି, ଆଗକୁ ଶୁଣ।

ଏତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ତୁ ଋଷଯ ଉତ୍ତରଂ ପୁନରେଵ ତେ। ଶୁଶ୍ରୂଷଵୋ ମୁଦା ଯୁକ୍ତାଃ ପପ୍ରଚ୍ଛୁର୍ଲୋମହର୍ଷଣମ୍ ।। ୪୬.

ଏହା ଶୁଣି, ଋଷିମାନେ ଖୁସି ହୋଇ, ପୁନି ଉତ୍ସୁକତାରେ ଲୋମହର୍ଷଣଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ।

ଯଚ୍ଚ କିମ୍ପୁରୁଷଂ ଵର୍ଷଂ ହରିଵର୍ଷଂ ତଥୈଵ ଚ। ଆଚକ୍ଷ୍ଵ ନୋ ଯଥାତତ୍ତ୍ଵଂ କୀର୍ତ୍ତିତଂ ଭାରତଂ ତ୍ଵଯା ।। ୪୬.

ତୁମେ ଯେପରି ଭାରତ ଦେଶ ବିଷୟରେ କହିଛ, ସେପରି କିମ୍ପୁରୁଷ ଓ ହରିବର୍ଷ ବିଷୟରେ ମଧ୍ୟ ସତ୍ୟ କଥା କହ।

ପୃଷ୍ଟତ୍ସ୍ଵିଦଂ ଯଥା ଵିପ୍ରୈର୍ଯଥା ପ୍ରଶ୍ରଂ ଵିଶେଷତଃ। ଉଵାଚ ମୁନିନିର୍ଦିଷ୍ଟଂ ପୁରାଣଂ ଵିହିତଂ ଯଥା ।। ୪୬.

ଋଷିମାନେ ଯେପରି ପଚାରିଲେ, ସେପରି ଲୋମହର୍ଷଣ ପୁରାତନ ମୁନିମାନଙ୍କ କଥା ଅନୁଯାୟୀ ପୁରାଣ କଥା କହିଲେ।

ଶୁଶ୍ରୂଷା ଯତ୍ର ଵୋ ଵିପ୍ରାସ୍ତଚ୍ଛୃଣୁଧ୍ଵଂ ମୁଦା ଯୁତାଃ। ପୁକ୍ଷଖଣ୍ଡଃ କିମ୍ପୁରୁଷେ ସୁମହାନ୍ନନ୍ଦନୋପମଃ ।। ୪୬.

ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ଆନନ୍ଦରେ ଶୁଣନ୍ତୁ—କିମ୍ପୁରୁଷ ଦେଶରେ ପୁକ୍ଷ ଖଣ୍ଡ ଅଛି, ଯାହା ନନ୍ଦନ ଉଦ୍ୟାନ ପରି ଅତି ଶ୍ରେଷ୍ଠ।

ଦଶଵର୍ଷସହସ୍ରାଣି ସ୍ଥିତିଃ କିମ୍ପୁରୁଷେ ସ୍ମୃତା। ସୁଵର୍ଣଵର୍ଣାଶ୍ଚ ନରାଃ ସ୍ତ୍ରିଯଶ୍ଚାପ୍ସରସୋପମାଃ ।। ୪୬.

କିମ୍ପୁରୁଷ ଦେଶରେ ଲୋକମାନଙ୍କ ଆୟୁ ଦଶ ହଜାର ବର୍ଷ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ପୁରୁଷମାନେ ସୁନା ରଙ୍ଗର, ଓ ମହିଳାମାନେ ଅପ୍ସରା ପରି।

ଅନାମଯା ହ୍ଯଶୋକାଶ୍ଚ ସର୍ଵେ ତେ ଶୁଦ୍ଧମାନସାଃ। ଜାଯନ୍ତେ ମାନଵାସ୍ତତ୍ର ନିସ୍ତପ୍ତକନକପ୍ରଭାଃ ।। ୪୬.

ସେଠାରେ ସମସ୍ତେ ରୋଗ ଓ ଦୁଃଖରୁ ମୁକ୍ତ, ମନ ଶୁଦ୍ଧ। ଲୋକମାନେ ସୁଧା ଗଳିଥିବା ସୁନା ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଜନ୍ମ ନେଇଥାନ୍ତି।

ଵର୍ଷେ କିମ୍ପୁରୁଷେ ପୁଣ୍ଯେ ପ୍ଲକ୍ଷୋ ମଧୁଵହଃ ଶୁଭଃ। ତସ୍ଯ କିମ୍ପୁରୁଷାଃ ସର୍ଵେ ପିବନ୍ତି ରସମୁତ୍ତମମ୍ ।। ୪୬.

ପୁଣ୍ୟ କିମ୍ପୁରୁଷ ଦେଶରେ ମଧୁ ଦେଇଥିବା ଶୁଭ ପ୍ଲକ୍ଷ ବୃକ୍ଷ ଅଛି। ସେଠାରେ ସମସ୍ତ କିମ୍ପୁରୁଷ ଏହାର ଉତ୍ତମ ରସ ପିଅନ୍ତି।

ଅତଃପରଂ କିଂ ପୁରୁଷାଦ୍ଧରିଵର୍ଷଃ ପ୍ରଚକ୍ଷ୍ଯତେ। ମହାରଜତସଙ୍କାଶା ଜାଯନ୍ତେ ତତ୍ର ମାନଵାଃ ।। ୪୬.

କିମ୍ପୁରୁଷ ପରେ ହରିବର୍ଷ ଅଛି। ସେଠାରେ ଲୋକମାନେ ବଡ଼ ଚାଁଦି ପରି ଦେହ ନେଇ ଜନ୍ମ ନେଇଥାନ୍ତି।

ଦେଵଲୋକାଚ୍ଚ୍ଯୁତାଃ ସର୍ଵେ ଦେଵରୂପାଶ୍ଚ ସର୍ଵଶଃ। ହରିଵର୍ଷେ ନରାଃ ସର୍ଵେ ପିବନ୍ତୀକ୍ଷୁରସଂ ଶୁଭମ୍ ।। ୪୬.

ଦେବଲୋକରୁ ତଳକୁ ପଡ଼ିଥିବା, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଦେବତାଙ୍କ ଦେହ ଭଳି ଆକୃତି ଥିବା ସମସ୍ତେ, ହରିବର୍ଷ ଦେଶରେ ଅତି ପବିତ୍ର ଉଖୁରସ ପିଉଛନ୍ତି ।

ଏକାଦଶ ସହସ୍ରାଣି ଵର୍ଷାଣାଂ ତୁ ମୁଦା ଯୁତାଃ। ହରିଵର୍ଷେ ତୁ ଜୀଵନ୍ତି ସର୍ଵେ ମୁଦିତମାନସାଃ। ନ ଜରା ବାଧତେ ତତ୍ର ଜୀର୍ଯନ୍ତି ନ ଚ ତେ ନରାଃ ।। ୪୬.

ହରିବର୍ଷ ଦେଶରେ ସମସ୍ତେ ଏକାଦଶ ହଜାର ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦରେ ବଞ୍ଚନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ମନ ସଦା ଖୁସିରେ ଭରିଥାଏ । ସେଠାରେ ବୃଦ୍ଧାପ୍ୟ କେବେ ଦୁଃଖ ଦିଏ ନାହିଁ, ସେମାନେ କେବେ ବୁଢ଼େ ନାହାନ୍ତି ।

ମଧ୍ଯମଂ ଯନ୍ମଯା ପ୍ରୋକ୍ତଂ ନାମ୍ନା ଵର୍ଷମିଲାଵୃତମ୍। ନ ତତ୍ର ସୂର୍ଯସ୍ତପତି ନ ଚ ଜୀର୍ଯନ୍ତି ମାନଵାଃ ।। ୪୬.

ମୁଁ ଯେଉଁ ମଧ୍ୟଭାଗକୁ ଇଳାବୃତ ନାମରେ କହିଛି, ସେଠାରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଅଲୋକ ଦେଉନାହିଁ, ଏବଂ ମଣିଷମାନେ କେବେ ବୁଢ଼େ ନାହାନ୍ତି ।

ଚନ୍ଦ୍ରସୂର୍ଯୌ ସନକ୍ଷତ୍ରାଵପ୍ରକାଶାଵିଲାଵୃତେ । ପଦ୍ମଵର୍ଣାଃ ପଦ୍ମ ପ୍ରଭାଃ ପଦ୍ମପତ୍ରନିଭେକ୍ଷଣାଃ। ପକ୍ଷପତ୍ରସୁଗନ୍ଧାଶ୍ଚ ଜାଯନ୍ତେ ତତ୍ର ମାନଵାଃ ।। ୪୬.

ଇଳାବୃତ ଦେଶରେ ଚନ୍ଦ୍ର, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ତାରାମାନେ ଦେଖାଯାଉନାହାନ୍ତି । ସେଠାରେ ଜନ୍ମ ନେଉଥିବା ଲୋକମାନେ ପଦ୍ମ ରଙ୍ଗର, ପଦ୍ମ ଭଳି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ପଦ୍ମପତ୍ର ଭଳି ଆଖି, ଓ ଫୁଲପତ୍ର ଭଳି ସୁଗନ୍ଧ ଥାଏ ।

ଜମ୍ବୂରସଫଲାହାରା ହ୍ଯନିଷ୍ପନ୍ଦାଃ ସୁଗନ୍ଧିନଃ। ମନସ୍ଵିନୋ ଭୁକ୍ତଭୋଗାଃ ସତ୍କର୍ମଫଲଭୋଗିନଃ ।। ୪୬.

ସେମାନେ ଜାମୁ ଗଛର ଫଳ ଖାଆନ୍ତି, ଚଳନ ନଥାଏ, ଦେହରୁ ସୁଗନ୍ଧ ଆସେ, ଅତି ବୁଦ୍ଧିମାନ, ଭୋଗବିଲାସର ଆନନ୍ଦ ଉଠାନ୍ତି, ଓ ନିଜର ସଦ୍କର୍ମର ଫଳ ଭୋଗ କରନ୍ତି ।

ଦେଵଲୋକାଚ୍ଚ୍ଯୁତାଃ ସର୍ଵେ ଜାଯନ୍ତେ ହ୍ଯଜରାମରାଃ. ତ୍ରଯୋଦଶସହସ୍ରାଣି ଵର୍ଷାଣାନ୍ତେ ନରୋତ୍ତମାଃ ।। ୪୬.

ଦେବଲୋକରୁ ତଳକୁ ପଡ଼ିଥିବା ସମସ୍ତେ ଏଠାରେ ଅଜର ଓ ଅମର ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଇଥାନ୍ତି । ତେର ହଜାର ବର୍ଷ ପରେ ସେମାନେ ସବୁଠୁ ଉତ୍ତମ ମଣିଷ ହୁଅନ୍ତି ।