ଵାଯୁପୁରାଣମ୍

ତୋଯା ଚୈଵ ମହାଗୌରୀ ଦୁର୍ଗା ଚାନ୍ତଶିଲା ତଥା। ଵିନ୍ଧ୍ଯପାଦପ୍ରସୂତାଶ୍ଚ ନଦ୍ଯଃ ପୁଣ୍ଯଜଲାଃ ଶୁଭାଃ ।। ୪୫.

ତୋୟା, ମହାଗୌରୀ, ଦୁର୍ଗା ଓ ଅନ୍ତଶିଳା, ଏବଂ ବିନ୍ଧ୍ୟ ପାଦ ଉପରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଶୁଭ ଓ ପବିତ୍ର ଜଳ ଥିବା ନଦୀମାନେ।

ଗୋଦାଵରୀ ଭୀମରଥୀ କୃଷ୍ଣା ଵୈଣ୍ଯଥ ଵଞ୍ଜୁଲା। ତୁଙ୍ଗଭଦ୍ରା ସୁପ୍ରଯୋଗା କାଵେରୀ ଚ ତଥାପଗା। ଦକ୍ଷିଣାପଥନଦ୍ଯସ୍ତୁ ସହ୍ଯପାଦାଦ୍ଵିନିଃସୃତାଃ ।। ୪୫.

ଗୋଦାବରୀ, ଭୀମରଥୀ, କୃଷ୍ଣା, ବୈଣ୍ୟା, ବଞ୍ଜୁଳା, ତୁଙ୍ଗଭଦ୍ରା, ସୁପ୍ରୟୋଗା ଓ କାବେରୀ—ଏହି ସବୁ ଦକ୍ଷିଣ ଅଞ୍ଚଳର ନଦୀ, ସହ୍ୟ ପାଦ ଉପରୁ ବହେ।

କୃତମାଲା ତାମ୍ରଵର୍ଣା ପୁଷ୍ପଜାତ୍ଯୁତ୍ପଲାଵତୀ। ମଲଯାଭିଜାତାସ୍ତା ନଦ୍ଯଃ ସର୍ଵାଃ ଶୀତଜଲାଃ ଶୁଭାଃ ।। ୪୫.

କୃତମାଳା, ତାମ୍ରବର୍ଣ୍ଣା, ପୁଷ୍ପଜାତୀ, ଉତ୍ପଳାବତୀ—ଏହି ସବୁ ମଲୟ ପର୍ବତର ଉତ୍ପନ୍ନ, ତାଙ୍କର ଜଳ ଶୀତଳ ଓ ଶୁଭ।

ତ୍ରିସାମା ଋତୁକୁଲ୍ଯା ଚ ଇକ୍ଷୁଲା ତ୍ରିଦିଵା ଚ ଯା। ଲାଙ୍ଗୁଲିନୀ ଵଂଶଧରା ମହେନ୍ଦ୍ରତନଯାଃ ସ୍ମୃତାଃ ।। ୪୫.

ତ୍ରିସାମା, ଋତୁକୁଳ୍ୟା, ଇକ୍ଷୁଲା, ତ୍ରିଦିବା, ଲାଙ୍ଗୁଳିନୀ, ବଂଶଧରା—ଏହି ସବୁ ମହେନ୍ଦ୍ର ପର୍ବତର କନ୍ୟା ଭାବେ ଜଣାଶୁନା।

ଋଷୀକା ସୁକୁମାରୀ ଚ ମନ୍ଦଗା ମନ୍ଦଵାହିନୀ। କୂପା ପଲାଶିନୀ ଚୈଵ ଶୁକ୍ତିମତ୍ପ୍ରଭଵାଃ ସ୍ମୃତାଃ ।। ୪୫.

ଋଷୀକା, ସୁକୁମାରୀ, ମନ୍ଦଗା, ମନ୍ଦବାହିନୀ, କୂପା ଓ ପଳାଶିନୀ—ଏହି ସବୁ ଶୁକ୍ତିମତ ପର୍ବତର ଉତ୍ପନ୍ନ।

ସର୍ଵାଃ ପୁଣ୍ଯାଃ ସରସ୍ଵତ୍ଯଃ ସର୍ଵା ଗଙ୍ଗାଃ ସମୁଦ୍ରଗାଃ । ଵିଶ୍ଵସ୍ଯ ମାତରଃ ସର୍ଵା ଜଗତ୍ପାପହରାଃ ସ୍ମୃତାଃ ।। ୪୫.

ସମସ୍ତ ସରସ୍ୱତୀ ନଦୀ ପବିତ୍ର, ସମସ୍ତ ଗଙ୍ଗା ନଦୀ ସମୁଦ୍ରକୁ ବହେ। ସମସ୍ତେ ଜଗତର ମାଆ ଭାବେ ମନାଯାନ୍ତି, ସମସ୍ତ ଦୁଃଖ ଓ ପାପ ଦୂର କରନ୍ତି।

ତାସାଂ ନଦ୍ଯୁପନଦ୍ଯୋଽପି ଶତଶୋଽଥ ସହସ୍ରଶଃ। ତାସ୍ତ୍ଵିମେ କୁରୁପାଞ୍ଚାଲାଃ ଶାଲ୍ଵାଶ୍ଚୈଵ ସଜାଙ୍ଗଲାଃ ।। ୪୫.

ଏହି ନଦୀମାନଙ୍କର ଶଖା ଓ ଉପନଦୀ ଶତେ ଶତେ, ସହସ୍ରେ ସହସ୍ରେ ଅଛି। ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କୁରୁ, ପାଞ୍ଚାଳ, ଶାଲ୍ବ ଓ ସଜାଙ୍ଗଳ ଲୋକମାନେ ବସିଥାନ୍ତି।

ଶୂରସେନା ଭଦ୍ରକାରା ବୋଧାଃ ଶତପଥେଶ୍ଵରୈଃ। ଵତ୍ସାଃ କିସଷ୍ଣାଃ କୁଲ୍ଯାଶ୍ ଚ କୁନ୍ତଲାଃ କାଶିକୋଶଲାଃ ।। ୪୫.

ଶୂରସେନ, ଭଦ୍ରକାର, ବୋଧ, ଶତପଥର ରାଜାମାନେ, ଭଲି ଭଲି ବତ୍ସ, କିସଷ୍ଣ, କୁଲ୍ୟ, କୁନ୍ତଳ ଓ କାଶିକୋଶଳ ଏହି ସମସ୍ତ ଜନପଦ ଥିଲେ।

ଅଥ ପାର୍ଶ୍ଵେ ତିଲଙ୍ଗାଶ୍ଚ ମଗଧାଶ୍ଚ ଵୃକୈଃ ସହ। ମଧ୍ଯଦେଶା ଜନପଦାଃ ପ୍ରାଯଶୋଽମୀ ପ୍ରକୀର୍ତିତାଃ ।। ୪୫.

ଏହାପରେ ପାଖରେ ଥିବା ତିଳଙ୍ଗ ଓ ମଗଧ ଏବଂ ବୃକମାନେ, ଏହି ସମସ୍ତେ ମଧ୍ୟଦେଶର ଲୋକମାନେ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

ସହ୍ଯସ୍ଯ ଚୋତ୍ତରାର୍ଦ୍ଧେ ତୁ ଯତ୍ର ଗୋଦାଵରୀ ନଦୀ। ପୃଥିଵ୍ଯାମିହ କୃତ୍ସ୍ନାଯାଂ ସପ୍ରଦେଶୋ ମନୋରମଃ ।। ୪୫.

ସହ୍ୟ ପର୍ବତର ଉତ୍ତର ଅଂଶରେ, ଯେଉଁଠାରେ ଗୋଦାବରୀ ନଦୀ ବହେ, ସେଠାରେ ପୃଥିବୀରେ ଏକ ଅତି ମନୋହର ଅଞ୍ଚଳ ଅଛି।

ତତ୍ର ଗୋଵର୍ଦ୍ଧନୋ ନାମ ସୁରରାଜେନ ନିର୍ମିତଃ। ରାମପ୍ରିଯାର୍ଥଂ ସ୍ଵର୍ଗୋଽଯଂ ଵୃକ୍ଷା ଓଷଧଯସ୍ତଥା ।। ୪୫.

ସେଠାରେ ଦେବତାମାନଙ୍କ ରାଜା ରାମଙ୍କ ପ୍ରିୟାର୍ଥରେ ଗୋବର୍ଧନ ପାହାଡ଼ ତିଆରି କରିଥିଲେ; ଏହିଠାରେ ଗଛପଲା ଓ ଔଷଧି ସହିତ ସ୍ୱର୍ଗ ଅଛି।

ଭରଦ୍ଵାଜେନ ମୁନିନା ତତ୍ପ୍ରିଯାର୍ଥେଽଵତାରିତାଃ। ଅନ୍ତଃପୁରଵନୋଦ୍ଦେଶସ୍ତେନ ଜଜ୍ଞେ ମନୋରମଃ ।। ୪୫.

ମହାର୍ଷି ଭରଦ୍ୱାଜ ତାଙ୍କ ପ୍ରିୟାଙ୍କ ପାଇଁ ସେମାନେ ଏହି ସବୁକୁ ନେଇଅସିଥିଲେ; ଏହିପରି ଭିତର ରାଜପ୍ରସାଦର ବଗିଚା ତିଆରି ହୋଇଥିଲା, ଯାହା ଅତି ମନୋହର।

ଵାହ୍ଲୀକା ଵାଢଧାନାଶ୍ଚ ଆଭୀରାଃ କାଲତୋଯକାଃ। ଅପରୀତାଶ୍ଚ ଶୂଦ୍ରାଶ୍ଚ ପହ୍ନଵାଶ୍ଚର୍ମଖଣ୍ଡିକାଃ ।। ୪୫.

ବାହ୍ଲୀକ, ବାଢ଼ଧନ, ଆଭୀର, କାଳତୋୟକ, ଅପରୀତ, ଶୂଦ୍ର, ପହ୍ନବ ଓ ଚର୍ମଖଣ୍ଡିକ ଏହି ସମସ୍ତ ଜନପଦ ଥିଲେ।

ଗାନ୍ଧାରା ଯଵନାଶ୍ଚୈଵ ସିନ୍ଧୁସୌଵୀରଭଦ୍ରକାଃ। ଶକା ହ୍ରଦାଃ କୁଲିନ୍ଦାଶ୍ଚ ପରିତା ହାରପୂରିକାଃ ।। ୪୫.

ଗାନ୍ଧାର, ଯବନ, ସିନ୍ଧୁ, ସୌବୀର ଭଦ୍ରକ, ଶକ, ହ୍ରଦ, କୁଲିନ୍ଦ, ପରିତ ଓ ହାରପୁରିକ ଏହି ସମସ୍ତ ଜନପଦ ଥିଲେ।

ରମଟା ରଦ୍ଧକଟକାଃ କେକଯା ଦଶମାନିକାଃ। କ୍ଷତ୍ରିଯୋପନିଵେଶାଶ୍ଚ ଵୈଶ୍ଯଶୂଦ୍ରକୁଲାନି ଚ ।। ୪୫.

ରମଟ, ରଦ୍ଧକଟକ, କେକୟ, ଦଶମାନିକ, କ୍ଷତ୍ରିୟ ଗ୍ରାମ ଓ ବୈଶ୍ୟ ଶୂଦ୍ର ପରିବାରମାନେ ମଧ୍ୟ ଥିଲେ।

କାମ୍ବୋଜା ଦରଦାଶ୍ଚୈଵ ବର୍ବରାଃ ପ୍ରିଯଲୌକିକାଃ। ପୀନାଶ୍ଚୈଵ ତୁଷାରାଶ୍ଚ ପହ୍ଲଵା ବାହ୍ଯତୋଦରାଃ ।। ୪୫.

କାମ୍ବୋଜ, ଦରଦ, ବର୍ବର, ପ୍ରିୟଲୌକିକ, ପୀନ, ତୁଷାର, ପହ୍ଲବ ଓ ବାହ୍ୟତୋଦର ଏହି ସମସ୍ତ ଜନପଦ ଥିଲେ।

ଆତ୍ରେଯାଶ୍ଚ ଭରଦ୍ଵାଜାଃ ପ୍ରସ୍ଥଲାଶ୍ଚ କସେରୁକାଃ. ଲମ୍ପାକା ସ୍ତନପାଶ୍ଚୈଵ ପୀଡିକା ଜୁହୁଡୈଃ ସହ ।। ୪୫.

ଆତ୍ରେୟ, ଭରଦ୍ୱାଜ, ପ୍ରସ୍ଥଳ, କସେରୁକ, ଲମ୍ପକ, ସ୍ତନପ, ପୀଡିକ ଓ ଜୁହୁଡ଼ମାନେ ଏହି ସମସ୍ତ ଜନପଦ ଥିଲେ।

ଅପଗାଶ୍ଚାଲିମଦ୍ରାଶ୍ଚ କିରାତାନାଞ୍ଚ ଜାତଯଃ। ତୋମରା ହଂସମାର୍ଗାଶ୍ଚ କାଶ୍ମୀରାସ୍ତଙ୍ଗଣାସ୍ତଥା ।। ୪୫.

ଅପଗ, ଅଲିମଦ୍ର, କିରାତ ଜାତିମାନେ, ତୋମର, ହଂସମାର୍ଗ, କାଶ୍ମୀର ଓ ତଙ୍ଗଣ ଏହି ସମସ୍ତ ଜନପଦ ଥିଲେ।

ଚୂଲିକାଶ୍ଚାହୁକାଶ୍ଚୈଵ ପୂର୍ଣଦର୍ଵାସ୍ତଥୈଵ ଚ। ଏତେ ଦେଶା ହ୍ଯୁଦୀଚ୍ଯାଶ୍ଚ ପ୍ରାଚ୍ଯାନ୍ ଦେଶାନ୍ନିବୋଧତ ।। ୪୫.

ଚୂଳିକ, ଆହୁକ, ପୂର୍ଣ୍ଣଦର୍ବ ଏହି ସମସ୍ତ ଉତ୍ତର ଦେଶ; ଏବେ ପୂର୍ବ ଦେଶମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ ଶୁଣ।

ଅନ୍ଧ୍ରଵାକାଃ ସୁଜରକା ଅନ୍ତର୍ଗିରିବହିର୍ଗିରାଃ। ତଥା ପ୍ରଵଙ୍ଗଵଙ୍ଗେଯା ମାଲଦା ମାଲଵର୍ତିନଃ ।। ୪୫.

ଆନ୍ଧ୍ରବାକ, ସୁଜରକ, ପାହାଡ଼ ଭିତରେ ଓ ବାହାରେ ଥିବାମାନେ, ପ୍ରବଙ୍ଗ, ବଙ୍ଗ, ମାଲଦା ଓ ମାଲବର୍ତ୍ତୀ ଏହି ସମସ୍ତ ଜନପଦ ଥିଲେ।

ବ୍ରହ୍ମୋତ୍ତରାଃ ପ୍ରଵିଜଯା ଭାର୍ଗଵା ଗେଯମର୍ଥକାଃ। ପ୍ରାଗ୍ଜ୍ଯୋତିଷାଶ୍ଚ ମୁଣ୍ଡାଶ୍ଚ ଵିଦେହାସ୍ତାମଲିପ୍ତକାଃ। ମାଲା ମଗଧଗୋଵିନ୍ଦାଃ ପ୍ରାଚ୍ଯାଂ ଜନପଦାଃ ସ୍ମୃତାଃ ।। ୪୫.

ବ୍ରହ୍ମୋତ୍ତର, ପ୍ରବିଜୟ, ଭାର୍ଗବ, ଗେୟମର୍ଥକ, ପ୍ରାଗ୍ଜ୍ୟୋତିଷ, ମୁଣ୍ଡ, ବିଦେହ, ତାମ୍ରଲିପ୍ତ, ମାଳା, ମଗଧ ଓ ଗୋବିନ୍ଦ — ଏହି ସମସ୍ତେ ପୂର୍ବ ଦେଶର ଲୋକମାନେ।

ଅଥାପରେ ଜନପଦା ଦକ୍ଷିଣାପଥ ଵାସିନଃ । ପାଣ୍ଡ୍ଯାଶ୍ଚ କେରଲାଶ୍ଚୈଵ ଚୌଲ୍ଯାଃ କୁଲ୍ଯାସ୍ତଥୈଵ ଚ ।। ୪୫.

ଏବେ ଦକ୍ଷିଣ ଦେଶର ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଜନପଦ — ପାଣ୍ଡ୍ୟ, କେରଳ, ଚୌଳ୍ୟ ଓ କୁଲ୍ୟ ମାନେ।

ସେତୁକା ମୂଷିକାଶ୍ଚୈଵ କୁମନା ଵନଵାସିକାଃ। ମହାରାଷ୍ଟ୍ରା ମାହିଷକାଃ କଲିଙ୍ଗାଶ୍ଚୈଵ ସର୍ଵଶଃ ।। ୪୫.

ସେତୁକ, ମୂଷିକ, କୁମନ, ବନବାସୀ, ମହାରାଷ୍ଟ୍ର, ମାହିଷକ ଓ ସମସ୍ତ କଳିଙ୍ଗ ଏହି ସମସ୍ତ ଜନପଦ ଥିଲେ।

ଅଭୀରାଃ ସହ ଚୈଷୀକାଃ ଆଟଵ୍ଯାଶ୍ଚ ଵରାଶ୍ଚ ଯେ। ପୁଲିନ୍ଦ୍ରା ଵିନ୍ଧ୍ଯମୂଲୀକା ଵୈଦର୍ବା ଦଣ୍ଡକୈଃ ସହ ।। ୪୫.

ଆଭୀର, ଚୈଷିକ, ଆଟବ୍ୟ, ବିଶିଷ୍ଟ ଲୋକମାନେ, ପୁଲିନ୍ଦ୍ର, ବିନ୍ଧ୍ୟମୂଳୀକ, ବୈଦର୍ଭ ଓ ଦଣ୍ଡକ ଏହି ସମସ୍ତ ଜନପଦ ଥିଲେ।

ପୌନିକା ମୌନିକାଶ୍ଚୈଵ ଅସ୍ମକା ଭୋଗଵର୍ଦ୍ଧନାଃ। ନୈର୍ମିକାଃ କୁନ୍ତଲା ଆନ୍ଧ୍ରା ଉଦ୍ଭିଦା ନଲକାଲିକାଃ ।। ୪୫.

ପୌନିକ, ମୌନିକ, ଅସ୍ମକ, ଭୋଗବର୍ଦ୍ଧନ, ନୈର୍ମିକ, କୁନ୍ତଳ, ଆନ୍ଧ୍ର, ଉଦ୍ଭିଦ ଓ ନଳକଳିକ ଏହି ସମସ୍ତ ଜନପଦ ଥିଲେ।

ଦାକ୍ଷିଣାତ୍ଯାଶ୍ଚ ଵୈ ଦେଶା ଅପରାଂସ୍ତାନ୍ନିବୋଧତ। ଶୂର୍ପାକାରାଃ କୋଲଵନାଃ ଦୁର୍ଗାଃ କାଲୀତକୈଃ ସହ ।। ୪୫.

ଏବେ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗର ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦେଶମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ ଶୁଣ। କୋଳବନ ଜଙ୍ଗଲ ଯାହା ଚାଲନି ପିଠି ଆକୃତିର, ଦୁର୍ଗ ଓ କାଳୀତକ ଲୋକମାନେ ସହିତ।

ପୁଲେଯାଶ୍ଚ ସୁରାଲାଶ୍ଚ ରୂପସାସ୍ତାପସୈଃ ସହ। ତଥା ତୁରସିତାଶ୍ଚୈଵ ସର୍ଵେ ଚୈଵ ପରକ୍ଷରାଃ ।। ୪୫.

ପୁଲେୟ, ସୁରାଳ, ରୂପସ, ତାପସ, ତୁରସିତ ଓ ସମସ୍ତ ପରକ୍ଷର ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟ ଏଠାରେ ଅଛନ୍ତି।

ନାସିକ୍ଯାଦ୍ଯୋଶ୍ଚ ଯେ ଚାନ୍ଯେ ଯେ ଚୈଵାନ୍ତରନର୍ମଦାଃ। ଭାନୁକଚ୍ଛାଃ ସମା ହେଯାଃ ସହସା ଶାଶ୍ଵତୈରପି ।। ୪୫.

ନାସିକ୍ୟ, ଆଦ୍ୟ ଓ ଅନ୍ୟ ଅନ୍ୟ, ନର୍ମଦା ନଦୀ ମଧ୍ୟରେ ଯେଉଁମାନେ ଅଛନ୍ତି, ଭାନୁକଚ୍ଛ ଦେଶକୁ ସଦା ଏପରି ମହାପୁରୁଷମାନେ ମଧ୍ୟ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ।

କଚ୍ଛୀଯାଶ୍ଚ ସୁରାଷ୍ଟ୍ରାଶ୍ଚ ଅନର୍ତ୍ତାଶ୍ଚାର୍ବୁଦୈଃ ସହ। ଇତ୍ଯେତେ ସମ୍ପରୀତାଶ୍ଚ ଶ୍ରୃଣୁଧ୍ଵଂ ଵିନ୍ଧ୍ଯଵାସିନଃ ।। ୪୫.

କଚ୍ଛିୟ, ସୌରାଷ୍ଟ୍ର, ଅନର୍ତ୍ତ ଓ ଅର୍ବୁଦ ଲୋକମାନେ ଏହି ସମସ୍ତ ଦେଶରେ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ। ଏହି ସବୁ ବିନ୍ଧ୍ୟ ପର୍ବତବାସୀମାନେ ଶୁଣନ୍ତୁ।