ଵାଯୁପୁରାଣମ୍

ଵଧପୁତ୍ରୋ ନିକୁମ୍ଭଶ୍ଚ କ୍ରୂରୋ ଵୈ ବ୍ରହ୍ମରାକ୍ଷସଃ। ଵାତପୁତ୍ରୋ ଵିରାଗସ୍ତୁ ଆପପୁତ୍ରସ୍ତୁ ଜମ୍ବୁକଃ ॥ ୮.

ବଧଙ୍କ ପୁଅ ହେଉଛନ୍ତି ନିକୁମ୍ଭ, ଯିଏ ଏକ କ୍ରୂର ବ୍ରହ୍ମରାକ୍ଷସ; ବାତଙ୍କ ପୁଅ ହେଉଛନ୍ତି ବିରାଗ, ଏବଂ ଆପଙ୍କ ପୁଅ ହେଉଛନ୍ତି ଜମ୍ବୁକ।

ଵ୍ଯାଘ୍ରପୁତ୍ରୋ ନିରାନନ୍ଦୋ ଜନ୍ତୂନାଂ ଵିଘ୍ନକାରକଃ। ଇତ୍ଯେତେ ଵୈ ପରିକ୍ରାନ୍ତାଃ କ୍ରୂରାଃ ସର୍ଵେ ତୁ ରାକ୍ଷସାଃ ॥ ୮.

ବାଘର ପୁଅ ନିରାନନ୍ଦ ଜୀବମାନଙ୍କ ପାଇଁ ବଡ଼ ବାଧା ସୃଷ୍ଟି କରେ; ଏହି ସମସ୍ତେ ଦୁଷ୍ଟ ଓ କ୍ରୁର ରାକ୍ଷସ।

କୀର୍ତିତା ଯାତୁଧାନାସ୍ତୁ ବ୍ରହ୍ମଧାନାନ୍ ନିବୋଧତ। ଯଜ୍ଞଃ ପିତା ଧୁନିଃ କ୍ଷେମୋ ବ୍ରହ୍ମା ପାପୋଽଥ ଯଜ୍ଞହା ॥ ୮.

ଯାତୁଧାନମାନେ ବର୍ଣ୍ଣିତ ହେଲେ; ଏବେ ବ୍ରହ୍ମଧାନମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ ଶୁଣ। ଯଜ୍ଞ ତାଙ୍କର ବାପା, ଧୁନି ତାଙ୍କର ମଙ୍ଗଳ, ବ୍ରହ୍ମା ଅପବିତ୍ର, ଯଜ୍ଞହା ହେଉଛି ଯଜ୍ଞକୁ ନାଷ୍ଟ କରୁଥିବା।

ସ୍ଵାକୋଟକଃ କଲିଃ ସର୍ପୋ ବ୍ରହ୍ମଧାନାତ୍ମଜା ଦଶ। ସ୍ଵସାରୋ ବ୍ରହ୍ମରାକ୍ଷସ୍ଯସ୍ତେଷାଞ୍ଚେମାଃ ସୁଦାରୁଣାଃ ॥ ୮.

ସ୍ୱାକୋଟକ, କଳି, ସର୍ପ ଓ ବ୍ରହ୍ମଧାନଙ୍କ ଦଶ ପୁଅ; ତାଙ୍କର ଭଉଣୀମାନେ ବ୍ରହ୍ମରାକ୍ଷସୀ। ଏମାନେ ସମସ୍ତେ ବହୁତ ଭୟଙ୍କର।

ରକ୍ତକର୍ଣା ମହାଜିହ୍ଵାଽକ୍ଷଯା ଚୈଵୋପହାରିଣୀ। ଏତାସାମନ୍ଵଯେ ଜାତାଃ ପୃଥିଵ୍ଯାଂ ବ୍ରହ୍ମରାକ୍ଷସାଃ ॥ ୮.

ରକ୍ତକର୍ଣ୍ଣା, ମହାଜିହ୍ୱା, ଅକ୍ଷୟା ଓ ଉପହାରିଣୀ—ଏମାନେ ଯେଉଁ ବଂଶରେ ଜନ୍ମ ନେଲେ, ପୃଥିବୀରେ ବ୍ରହ୍ମରାକ୍ଷସ ହେଇ ଜନ୍ମିଲେ।

ଶ୍ଲେଷ୍ମାତକତରୁଷ୍ଵେତେ ପ୍ରାଯଶସ୍ତୁ କୃତାଲଯାଃ। ଇତ୍ଯେତେ ରାକ୍ଷସାଃ କ୍ରାନ୍ତା ଯକ୍ଷସ୍ଯାପି ନିବୋଧତ ॥ ୮.

ଏମାନେ ଅଧିକାଂଶ ସ୍ଳେଷ୍ମାତକ ଗଛରେ ନିବାସ କରନ୍ତି। ଏଭଳି ରାକ୍ଷସମାନେ ବର୍ଣ୍ଣିତ ହେଲେ। ଏବେ ଯକ୍ଷ ବିଷୟରେ ଶୁଣ।

ଚକମେଽପ୍ସରସଂ ଯକ୍ଷ ପଞ୍ଚସ୍ଥୂଲାଂ କ୍ରତୁସ୍ଥଲୀମ୍। ତାଂ ଲିପ୍ସୁଶ୍ଚିନ୍ତମାନଶ୍ଚ ନନ୍ଦନଂ ସ ଚଚାର ହ ॥ ୮.

ଏକ ଯକ୍ଷ କ୍ରତୁସ୍ଥଳୀ ନାମକ ଅପ୍ସରାଙ୍କୁ ଚାହିଲେ, ସେ ପାଞ୍ଚ ଗୁଣରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲେ। ତାଙ୍କୁ ପାଇବା ଆଶାରେ ଓ ଚିନ୍ତା କରି, ସେ ନନ୍ଦନ ଉଦ୍ୟାନରେ ଘୁରୁଥିଲେ।

ଵୈଭ୍ରାଜଂ ସୁରଭିଞ୍ଚୈଵ ତଥା ଚୈତ୍ରରଥଞ୍ଚ ଯତ୍। ଦୃଷ୍ଟଵାନ୍ ନନ୍ଦନେ ତସ୍ମିନ୍ନପ୍ସରୋଭିଃ ସହାସତୀମ୍ ॥ ୮.

ସେଠାରେ ନନ୍ଦନ ଉଦ୍ୟାନରେ, ସେ ବୈଭ୍ରାଜ, ସୁରଭି ଓ ଚୈତ୍ରରଥଙ୍କୁ ଅପ୍ସରାମାନେ ସହିତ ବସିଥିବା ଦେଖିଲେ।

ନୋପାଯଂ ଵିନ୍ଦତେ ତତ୍ର ତସ୍ଯା ଲାଭାଯ ଚିନ୍ତଯନ୍। ଦୂଷିତଃ ସ୍ଵେନ ରୂପେଣ କର୍ମ୍ମଣା ତେନ ଦୂଷିତଃ ॥ ୮.

ତାଙ୍କୁ ପାଇବା ପାଇଁ କୌଣସି ଉପାୟ ମିଳିଲା ନାହିଁ; ଏଭଳି ଚିନ୍ତା କରି, ସେ ନିଜ ରୂପ ଓ କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ଅପବିତ୍ର ହେଲେ।

ମମୋଦ୍ଵିଜନ୍ତେ ଭୂତାନି ଭଯାଵୃତ୍ତସ୍ଯ ସର୍ଵଶଃ। ତତ୍କଥଂ ନାମ ଚାର୍ଵଙ୍ଗୀଂ ପ୍ରାପ୍ନୁଯାମହମଙ୍ଗନାମ୍ ॥ ୮.

ମୋ ଦେଖି ସମସ୍ତ ଜୀବ ଭୟରେ ଦୂରେଇଯାନ୍ତି; ଏମିତି ଅବସ୍ଥାରେ ଏହି ସୁନ୍ଦରୀ ଜଣକୁ କିପରି ମୁଁ ପାଇପାରିବି?

ଦୃଷ୍ଟ୍ଵୋପାଯଂ ତତଃ ସୋଽଥ ଶୀଘ୍ରକାରୀ ଵ୍ଯଵର୍ତ୍ତତ। କୃତ୍ଵା ରୂପଂ ବହୁମତଂ ଗନ୍ଧର୍ଵସ୍ଯ ତୁ ଗୁହ୍ଯକଃ। ତତଃ ସୋଽପ୍ସରସାଂ ମଧ୍ଯେ ତାଂ ଜଗ୍ରାହ କ୍ରତୁସ୍ଥଲୀମ୍ ॥ ୮.

ତାପରେ ଉପାୟ ଦେଖି, ସେ ତୁରନ୍ତ ଗନ୍ଧର୍ବଙ୍କ ପ୍ରିୟ ରୂପ ଧାରଣ କଲେ; ଏଭଳି ଅପ୍ସରାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସେ କ୍ରତୁସ୍ଥଳୀଙ୍କୁ ଧରିଲେ।

ବୁଦ୍ଧ୍ଵା ଚ ସୁରୁଚିଂ ତଂ ସା ଭାଵେନୈଵାଭ୍ଯଵର୍ତ୍ତତ। ସଂଵୃତଃ ସ ତଯା ସାର୍ଦ୍ଧଂ ଦୃଶ୍ଯମାନୋଽପ୍ସରୋଗଣୈଃ ॥ ୮.

ସେ ତାଙ୍କୁ ସୁରୁଚି ବୋଲି ଚିହ୍ନି, ମନରେ ଗ୍ରହଣ କଲେ; ସେ ତାଙ୍କ ସହିତ ଏକତ୍ର ହେଲେ, ଅପ୍ସରାମାନଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟିଗୋଚର ହେଲେ।

ସ ତତ୍ର ସିଦ୍ଧକରଣଃ ସଦ୍ଯୋ ଜାତଃ ସୁତୋଽସ୍ଯ ଵୈ । ପରିଣାହୋଚ୍ଛ୍ରଯୈର୍ଯୁକ୍ତଃ ସଦ୍ଯୋ ଵୃତ୍ତୋ ଜ୍ଵଲନ୍ ଶ୍ରିଯା ॥ ୮.

ସେଠାରେ ତୁରନ୍ତ ତାଙ୍କର ଏକ ପୁଅ ଜନ୍ମିଲା, ସମସ୍ତ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଲକ୍ଷଣ ଥିଲା, ଦୀପ୍ତିମାନ ଓ ଶୋଭାରେ ଅତିଶୟ।

ରାଜାହମିତି ନାଭିର୍ହି ପିତରଂ ସୋଽଭ୍ଯଭାଷତ। ତଵାତ୍ର ଜାତେ ନ ଭୀତିଃ ପିତା ତଂ ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚ ହ ॥ ୮.

ସେ ତାଙ୍କ ବାପାଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ମୁଁ ରାଜା।' ବାପା କହିଲେ, 'ତୁମେ ଏଠାରେ ଜନ୍ମିଛ, ଏଠାରେ କୌଣସି ଭୟ ନାହିଁ।'

ମାତ୍ରାନୁରୂପୋ ରୂପେଣ ପିତୁର୍ଵୀର୍ଯେଣ ଜାଯତେ। ଜାତେ ସ ତସ୍ମିନ୍ ହର୍ଷେଣ ସ୍ଵରୂପଂ ପ୍ରତ୍ଯପଦ୍ଯତ ॥ ୮.

ମାଆଙ୍କ ରୂପ ଓ ବାପାଙ୍କ ଶକ୍ତି ନେଇ ପୁଅ ଜନ୍ମିଥାଏ; ପୁଅ ଜନ୍ମିବା ସମୟରେ ବାପା ଆନନ୍ଦରେ ନିଜ ରୂପକୁ ପୁନି ପାଇଲେ।

ସ୍ଵଭାଵଂ ପ୍ରତିପଦ୍ଯନ୍ତେ ବୃହନ୍ତୋ ଯକ୍ଷରାକ୍ଷସାଃ । ମ୍ରିଯମାଣାଃ ପ୍ରସୁପ୍ତାଶ୍ଚ କ୍ରୁଦ୍ଧା ଭୀତାଃ ପ୍ରହର୍ଷିତାଃ ॥ ୮.

ବଡ଼ ଯକ୍ଷ ଓ ରାକ୍ଷସମାନେ ମୃତ୍ୟୁ, ଶୟନ, କ୍ରୋଧ, ଭୟ କିମ୍ବା ଆନନ୍ଦରେ ନିଜ ନିଜ ସ୍ୱଭାବକୁ ଧାରଣ କରନ୍ତି।

ତତୋଽବ୍ରଵୀଦପ୍ସରସଃ ସ୍ମଯମାନଃ ସ ଗୁହ୍ଯକଃ। ଗୃହଂ ମେ ଗଚ୍ଛ ସୁଶ୍ରୋଣି ସପୁତ୍ରା ଵରଵର୍ଣିନୀ ॥ ୮.

ତାପରେ ସେ ଗୁହ୍ୟକ ହସି କହିଲେ, 'ମୋ ଘରକୁ ଆସ, ସୁନ୍ଦର ନିତମ୍ଭିନୀ, ପୁଅ ସହିତ, ହେ ରୂପବତୀ।'

ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ସହସା ତଞ୍ଚ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସ୍ଵଂ ରୂପମାସ୍ଥିତମ୍। ଵିଭ୍ରାନ୍ତାଃ ପ୍ରାଦ୍ରଵନ୍ ଭୀତାଃ କ୍ରୋଧମାନାଽପ୍ସରୋଗଣାଃ ॥ ୮.

ଏଭଳି କହି, ତାଙ୍କୁ ନିଜ ରୂପ ଧାରଣ କରିଥିବା ଦେଖି, ଭୟ ଓ କ୍ରୋଧରେ ଅପ୍ସରାମାନେ ଅସ୍ତିର ହୋଇ ପଳାଇଗଲେ।

ଗଚ୍ଛନ୍ତୀରନ୍ଵଗଚ୍ଛଦ୍ଯା ପୁତ୍ରସ୍ତାଂ ସାନ୍ତ୍ଵଯନ୍ ଗିରା। ଗନ୍ଧର୍ଵାପ୍ସରସାଂ ମଧ୍ଯେତାଂ ନୀତ୍ଵା ସ ନ୍ଯଵର୍ତ୍ତତ ॥ ୮.

ତାଙ୍କୁ ଯିବାଦେଖି, ପୁଅ ମାଆଙ୍କୁ ଶାନ୍ତି ଦେଇ ଶବ୍ଦ କହିଲେ; ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ ଅପ୍ସରାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ତାଙ୍କୁ ନେଇଯାଇ, ପଛକୁ ଫେରିଗଲେ।

ତାଞ୍ଚ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସମୁତ୍ପତ୍ତିଂ ଯକ୍ଷସ୍ଯାପ୍ସରସାଂ ଗଣାଃ। ଯକ୍ଷାଣାଂ ତ୍ଵଂ ଜନିତ୍ରୀତି ପ୍ରୋଚୁସ୍ତାଂ ଵୈ କ୍ରତୁସ୍ଥଲୀମ୍ ॥ ୮.

ଯେତେବେଳେ ଯକ୍ଷ ଓ ଅପ୍ସରାମାନେ ଜନ୍ମ ନେଲେ, ସେତେବେଳେ ସମସ୍ତେ କ୍ରତୁସ୍ଥଳୀଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ତୁମେ ଯକ୍ଷମାନଙ୍କର ମାଆ ହେଉଛ'।

ଜଗାମ ସହ ପୁତ୍ରେଣ ତତୋ ଯକ୍ଷଃ ସ୍ଵମାଲଯମ୍। ନ୍ଯଗ୍ରୋଧରୋହିଣଂ ନାମ ଗୁହ୍ଯକା ଯତ୍ର ଶେରତେ। ତସ୍ମିନ୍ନିଵାସୋ ଯକ୍ଷାଣାଂ ନ୍ଯଗ୍ରୋଧଃ ସର୍ଵତଃ ପ୍ରିଯଃ ॥ ୮.

ତାପରେ ଯକ୍ଷ, ତାଙ୍କର ପୁଅ ସହିତ, ନିଜ ଘରକୁ ଗଲେ, ଯାହାକୁ 'ନ୍ୟଗ୍ରୋଧରୋହିଣ' ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ଯେଉଁଠାରେ ଗୁହ୍ୟକମାନେ ବସନ୍ତି। ସେଇ ବଟବୃକ୍ଷ ଯକ୍ଷମାନଙ୍କର ନିବାସ ଏବଂ ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ପ୍ରିୟ।

ଯକ୍ଷୋ ରଜତନାଭସ୍ତୁ ଗୁହ୍ଯକାନାଂ ପିତାମହଃ। ଅନୁହ୍ରାଦସ୍ଯ ଦୈତ୍ଯସ୍ଯ ଭଦ୍ରାମତିଵରାଂ ସୁତାମ୍। ଉପଯେମେ ସ ଭଦ୍ରାଯାଂ ଯସ୍ଯାଂ ମଣିଵରୋ ଵଶୀ ॥ ୮.

ଯକ୍ଷମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ରଜତନାଭ ନାମକ ଯକ୍ଷ ଗୁହ୍ୟକମାନଙ୍କର ପ୍ରଥମ ପିତା। ସେ ଦାନବ ଅନୁହ୍ରାଦଙ୍କର ଶ୍ରେଷ୍ଠ କନ୍ୟା ଭଦ୍ରାଙ୍କୁ ବିବାହ କଲେ। ଭଦ୍ରାଙ୍କ ଗର୍ଭରୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ମଣିବର ଜନ୍ମ ନେଲେ।

ଜଜ୍ଞେ ସା ମଣିଭଦ୍ରଞ୍ଚ ଶକ୍ରତୁଲ୍ଯପରାକ୍ରମମ୍। ତଯୋଃ ପତ୍ନ୍ଯୌ ଭଗିନ୍ଯୌ ତୁ କ୍ରତୁସ୍ଥଲ୍ଯାତ୍ମଜେ ଶୁଭେ ॥ ୮.

ଭଦ୍ରାଙ୍କୁ ଥିଲେ ମଣିଭଦ୍ର, ଯାହାଙ୍କର ପ୍ରଭାବ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ସମାନ। ଏହି ଦୁଇଁଜଣଙ୍କର ଜଣେ ଜଣେ ଭାଲି ଭାଲି ଭଉଣୀ, କ୍ରତୁସ୍ଥଳୀଙ୍କର କନ୍ୟା, ଶୁଭ ଗୁଣରେ ଯୁକ୍ତ।

ନାମ୍ନା ପୁଣ୍ଯଜନୀ ଚୈଵ ତଥା ଦେଵଜନୀ ଚ ଯା। ଵିଜଜ୍ଞେ ମଣିଭଦ୍ରାତ୍ତୁ ପୁତ୍ରାନ୍ ପୁଣ୍ଯଜନୀ ଶୁଭାନ୍ ॥ ୮.

ଏମାନେ ନାମରେ ପୁଣ୍ୟଜନୀ ଓ ଦେବଜନୀ। ମଣିଭଦ୍ରଙ୍କୁ ଥିଲେ ପୁଣ୍ୟଜନୀ, ଯାହାଠାରୁ ଶୁଭ ଗୁଣରେ ଯୁକ୍ତ ପୁଅମାନେ ଜନ୍ମ ନେଲେ।

ସିଦ୍ଧାର୍ଥଂ ସୂର୍ଯତେଜଞ୍ଚ ସୁମନ୍ତଂ ନନ୍ଦନଂ ତଥା। କନ୍ଯକଂ ଯଵିକ୍ଞ୍ଚୈଵ ମଣିଦତ୍ତଂ ଵସୁଂ ତଥା ॥ ୮.

ସିଦ୍ଧାର୍ଥ, ସୂର୍ଯ୍ୟତେଜା, ସୁମନ୍ତ, ନନ୍ଦନ, କନ୍ୟକ, ଯବିକ, ମଣିଦତ୍ତ, ଓ ବସୁ।

ସର୍ଵାନୁଭୂତଂ ଶଙ୍ଖଞ୍ଚ ପିଙ୍ଗାକ୍ଷଂ ଭୀରୁମେଵ ଚ। ତଥା ମନ୍ଦରଶୋଭିଞ୍ଚ ପଝଂ ଚନ୍ଦ୍ରପ୍ରଭଂ ତଥା ॥ ୮.

ସର୍ବାନୁଭୂତ, ଶଂଖ, ପିଙ୍ଗାକ୍ଷ, ଭୀରୁ, ମନ୍ଦରଶୋଭି, ପଝ, ଓ ଚନ୍ଦ୍ରପ୍ରଭା।

ମଘପୂର୍ଣଂ ସୁଭଦ୍ରଞ୍ଚ ପ୍ରଦ୍ଯୋତଞ୍ଚ ମହୌଜସମ୍। ଦ୍ଯୁତିମତ୍କେତୁମନ୍ତୌ ଚ ମିତ୍ରଂ ମୌଲିସୁଦର୍ଶନୌ ॥ ୮.

ମଘପୂର୍ଣ୍ଣ, ସୁଭଦ୍ର, ପ୍ରଦ୍ୟୋତ (ଶକ୍ତିଶାଳୀ), ଦ୍ୟୁତିମତ, କେତୁମତ, ମିତ୍ର, ମୌଳି, ଓ ସୁଦର୍ଶନ।

ଚତ୍ଵାରୋ ଵିଂଶତିଶ୍ଚୈଵ ପୁତ୍ରାଃ ପୁଣ୍ଯଜନାଃ ଶୁଭାଃ । ଜଜ୍ଞିରେ ମଣିଭଦ୍ରସ୍ଯ ତେ ସର୍ଵେ ପୁଣ୍ଯଲକ୍ଷଣାଃ । ତେଷାଂ ପୁତ୍ରାଶ୍ଚ ପୌତ୍ରାଶ୍ଚ ଯକ୍ଷା ପୁଣ୍ଯଜନାଃ ଶୁଭାଃ ॥ ୮.

ମଣିଭଦ୍ରଙ୍କୁ ଚବିଶିଜଣ ପୁଣ୍ୟଶୀଳ, ଶୁଭ ଲକ୍ଷଣ ଥିବା ପୁଅ ଜନ୍ମ ନେଲେ। ସେମାନଙ୍କର ପୁଅ ଓ ପଉତାମାନେ ମଧ୍ୟ ଯକ୍ଷ, ସମସ୍ତେ ପୁଣ୍ୟ ଓ ଶୁଭ ଗୁଣରେ ଯୁକ୍ତ।

ଵିଜଜ୍ଞେ ଦେଵଜନନୀ ପୁତ୍ରାନ୍ ମଣିଵରାତ୍ମଜାତ୍ । ପୂର୍ଣଭଦ୍ରଂ ହେମରଥଂ ମଣିମନ୍ନନ୍ଦିଵର୍ଦ୍ଧନୌ ॥ ୮.

ଦେବଜନୀଙ୍କୁ ମଣିବରଙ୍କ ଠାରୁ ପୁଅ ହେଲେ—ପୂର୍ଣ୍ଣଭଦ୍ର, ହେମରଥ, ମଣିମନ୍, ଓ ନନ୍ଦିବର୍ଦ୍ଧନ।