ଵାଯୁପୁରାଣମ୍

ପ୍ରଭୂତଧନଧାନ୍ଯାଢ୍ଯମନେକନୃପପାଲିତମ୍ । ନିତ୍ଯଂ ପ୍ରମୁଦିତଂ ସ୍ଫୀତଂ ମହାଶୈଲୈଶ୍ଚ ଶୋଭିତମ୍ ।। ୪୫.

ଏହି ଦ୍ବୀପ ଅନେକ ଧନ ଓ ଧାନ୍ୟରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଅନେକ ରାଜାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଶାସିତ, ସଦା ଆନନ୍ଦ ଓ ସମୃଦ୍ଧିରେ ରହେ, ଏବଂ ବଡ଼ ପାହାଡ଼ମାନେ ଏହାକୁ ଅଧିକ ଶୋଭା ଦେଇଛନ୍ତି ।

ତତ୍ର ଭଦ୍ରାସନଂ ଵାଯୋର୍ନାନାରତ୍ନୈଶ୍ଚ ମଣ୍ଡିତମ୍। ତତ୍ର ଵିଗ୍ରହଵାନ୍ ଵାଯୁଃ ସଦା ପର୍ଵସୁ ପୂଜ୍ଯତେ ।। ୪୫.

ସେଠାରେ ବାୟୁଙ୍କର ଭଦ୍ରାସନ ଅଛି, ଯାହା ବିଭିନ୍ନ ମୂଲ୍ୟବାନ ରତ୍ନରେ ଶୋଭିତ; ସେଠାରେ ଦେହଧାରୀ ବାୟୁ ସଦା ପର୍ବପର୍ବଣିରେ ପୂଜିତ ହୁଅନ୍ତି ।

ତପନୀଯସୁଵର୍ଣାଭାସ୍ତପନୀଯଵିଭୂଷିତାଃ। ଵିରାଜନ୍ତେଽମର ପ୍ରଖ୍ଯାସ୍ତତ୍ର ଚିତ୍ରାମ୍ବରସ୍ରଜଃ ।। ୪୫.

ସେଠାରେ ଅମର ଭାବେ ପରିଚିତ ଲୋକମାନେ ସୁନା ପରି ଚମକୁଥିବା ଭୂଷଣ, ଚିତ୍ରବର୍ଣ୍ଣ ଅଂଶୁକ ଓ ମାଳା ପିନ୍ଧି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହୋଇ ଦେଖାଯାନ୍ତି ।

ଵୀର୍ଯଵନ୍ତୋ ମହାଭାଗାଃ ପଞ୍ଚଵର୍ଷଶତାଯୁଷଃ। ସତ୍ଯସନ୍ଧା ମୁଦା ଯୁକ୍ତାଃ ପ୍ରଜାସ୍ତା ଵାଯୁଦୈଵତାଃ ।। ୪୫.

ସେଠାରେ ପ୍ରଜାମାନେ ବଳଶାଳୀ, ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ, ପାଞ୍ଚଶତ ବର୍ଷ ଆୟୁ ଥିବା, ସତ୍ୟନିଷ୍ଠ ଓ ଆନନ୍ଦରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ବାୟୁଦେବଙ୍କୁ ଭକ୍ତି କରନ୍ତି ।

ଏଵମେଵ ନିସର୍ଗୋଽଯଂ ଵର୍ଷାଣାଂ ଭାରତେ ଯୁଗେ। ଦୃଷ୍ଟଃ ପରମତତ୍ତ୍ଵଜ୍ଞୈର୍ଭୂଯଃ କିଂ କୀର୍ତ୍ତଯାମି ତେ ।। ୪୫.

ଏଭଳି ଭାବରେ ଭାରତ ଯୁଗର ଏହି ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଦେଶମାନଙ୍କର ସ୍ୱଭାବ, ଯେଉଁଥିରେ ପରମତତ୍ତ୍ୱ ଜ୍ଞାନୀମାନେ ଦେଖିଛନ୍ତି; ଏଠାରେ ଆଉ କଣ କହିବି?

ଆଖ୍ଯାତେ ତ୍ଵେଵମୃଷଯଃ ସୂତପୁତ୍ରେଣ ଧୀମତା। ଉତ୍ତରଶ୍ରଵଣେ ଭୂଯଃ ପପ୍ରଚ୍ଛୁସ୍ତଦନନ୍ତରମ୍ ।। ୪୫.

ଏପରି ଉପଖ୍ୟାନ ଶୁଣି, ଋଷିମାନେ ବୁଦ୍ଧିମାନ ସୂତପୁତ୍ରଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଶ୍ରବଣ ସମୟରେ ପୁନି ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ ।

ଋଷଯ ଊଚୁଃ। ଯଦିଦଂ ଭାରତଂ ଵର୍ଷ ଯସ୍ମିନ୍ ସ୍ଵାଯମ୍ଭୁଵାଦଯଃ। ଚତୁର୍ଦଶୈତେ ମନଵଃ ପ୍ରଜାସର୍ଗେ ଭଵନ୍ତ୍ଯୁତ ।। ୪୫.

ଋଷିମାନେ କହିଲେ: ଏହି ଭାରତ ଦେଶରେ, ଯେଉଁଠାରେ ସ୍ୱାୟମ୍ଭୁବ ଆଦି ଚଉଦ ଜଣ ମନୁ ପ୍ରଜା ସୃଷ୍ଟିରେ ଅବତୀର୍ଣ୍ଣ ହୁଅନ୍ତି—

ଏତଦ୍ଵେଦିତୁମିଚ୍ଛାମସ୍ତନ୍ନୋ ନିଗଦ ସତ୍ତମ। ଏତତ୍ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଵଚସ୍ତେଷାମବ୍ରଵୀଲ୍ଲୋମହର୍ଷଣଃ ।। ୪୫.

ଏହା ଜାଣିବାକୁ ଆମେ ଇଚ୍ଛା କରୁଛୁ; ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁରୁଷ, ଆମକୁ କହ। ସେମାନଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ଲୋମହର୍ଷଣ ଉତ୍ତର ଦେଲେ ।

ପୌରାଣିକସ୍ତଦା ସୂତ ଋଷୀଣାଂ ଭାଵିତାତ୍ମନାମ୍ । ଏତ ଦ୍ଵିସ୍ତରତୋ ଭୂଯସ୍ତାନୁଵାଚ ସମାହିତଃ ।। ୪୫.

ତାପରେ ପୁରାଣ ଜ୍ଞାନୀ ସୂତ, ଭାବଶୁଦ୍ଧ ଋଷିମାନଙ୍କୁ ଏହି କଥା ଆଉ ଖୁବ ଭଲଭାବରେ ବିସ୍ତୃତ ଭାବେ କହିଲେ ।

ନିସର୍ଗ ଏଷ ଵିଖ୍ଯାତଃ କୁରୂଣାନ୍ତୁ ଯଥାର୍ଥଵତ୍। ଭାରତସ୍ଯ ତୁ ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ନିସର୍ଗଂ ତଂ ନିବୋଧତ ।। ୪୫.

କୁରୁମାନଙ୍କର ସ୍ୱଭାବ ଯଥାଯଥିକ ଭାବେ ବର୍ଣ୍ଣନା ହୋଇଛି; ଏବେ ମୁଁ ତୁମକୁ ଭାରତର ସ୍ୱଭାବ କହିବି—ସେଥିରେ ମନ ଦେଇ ଶୁଣ ।

ପୁଣ୍ଯତୀର୍ଥେ ହିମଵତୋ ଦକ୍ଷିଣସ୍ଯାଚଲସ୍ଯ ହି। ପୂର୍ଵପଶ୍ଚାଯତସ୍ଯାସ୍ଯ ଦକ୍ଷିଣେନ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମାଃ ।। ୪୫.

ହିମାଲୟ ପର୍ବତର ଦକ୍ଷିଣ ଢାଳରେ ପବିତ୍ର ତୀର ଅଛି, ଏହି ପାହାଡ଼ର ପୂର୍ବ ଓ ପଶ୍ଚିମ ଦିଗକୁ ବିସ୍ତାରିତ ଏହି ତୀର ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗରେ ଅଛି, ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ ।

ତଥା ଜନପଦାନାଂ ଚ ଵିସ୍ତରଂ ଶ୍ରୋତୁମର୍ହଥ। ଅତ୍ର ଵୋ ଵର୍ଣଯିଷ୍ଯାମି ଵର୍ଷେଽସ୍ମିନ୍ ଭାରତେ ପ୍ରଜାଃ ।। ୪୫.

ଏହିଭଳି ଏହି ଭାରତ ଭୂମିରେ ବିଭିନ୍ନ ଅଞ୍ଚଳ ଓ ଲୋକମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ ମୁଁ ତୁମମାନେ ଶୁଣିବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ ଅଟେ। ଏଠାରେ ମୁଁ ତୁମକୁ ଏହି ଭାରତ ଦେଶର ପ୍ରଜାମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ କହିବି।

ଇଦଂ ତୁ ମଧ୍ଯମଂ ଚିତ୍ରଂ ଶୁଭାଶୁଭଫଲୋଦଯମ୍। ଉତ୍ତରଂ ଯତ୍ସମୁଦ୍ରସ୍ଯ ହିମଵଦ୍ଦକ୍ଷିଣଂ ଚ ଯତ୍ ।। ୪୫.

ଏହି ମଧ୍ୟଭାଗ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଅଦ୍ଭୁତ, ଏଠାରେ ଶୁଭ ଓ ଅଶୁଭ ଫଳ ଦୁହିଁ ମିଳେ। ଏହା ସମୁଦ୍ରର ଉତ୍ତର ଓ ହିମାଳୟର ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗରେ ଅବସ୍ଥିତ।

ଵର୍ଷଂ ଯଦ୍ଭାରତଂ ନାମ ଯତ୍ରେଯଂ ଭାରତୀ ପ୍ରଜା। ଭରଣାଞ୍ଚ ପ୍ରଜାନାଂ ଵୈ ମନୁର୍ଭରତ ଉଚ୍ଯତେ। ନିରୁକ୍ତଵଚନାଚ୍ଚୈଵ ଵର୍ଷଂ ତଦ୍ଭାରତଂ ସ୍ମୃତମ୍ ।। ୪୫.

ଏହି ଦେଶକୁ 'ଭାରତ' ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ଯେଉଁଠାରେ ଭାରତୀୟ ପ୍ରଜା ବସୁଛନ୍ତି। ପ୍ରଜାମାନଙ୍କୁ ଧାରଣ କରୁଥିବା ମନୁଙ୍କୁ 'ଭରତ' ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ଏହି ଅର୍ଥରୁ ଏହି ଦେଶକୁ 'ଭାରତ' ନାମରେ ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ।

ତତଃ ସ୍ଵର୍ଗଶ୍ଚ ମୋକ୍ଷଶ୍ଚ ମଧ୍ଯଶ୍ରାନ୍ତଶ୍ଚ ଗମ୍ଯତେ। ନ ଖଲ୍ଵନ୍ଯତ୍ର ମର୍ତ୍ତ୍ଯାନାଂ ଭୂମୌ କର୍ମ ଵିଧୀଯତେ ।। ୪୫.

ଏଠାରୁ ସ୍ୱର୍ଗ, ମୋକ୍ଷ ଓ ମଧ୍ୟ ଅବସ୍ଥାକୁ ପ୍ରାପ୍ତି କରାଯାଏ। ଏହି ଭୂମି ବ୍ୟତୀତ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ସ୍ଥାନରେ ମାନବମାନେ କର୍ମ କରିବା ପାଇଁ ନିୟୁକ୍ତ ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ।

ଭାରତସ୍ଯାସ୍ଯ ଵର୍ଷସ୍ଯ ନଵ ଭେଦାଃ ପ୍ରକୀର୍ତିତାଃ। ସମୁଦ୍ରାନ୍ତରିତା ଜ୍ଞେଯାସ୍ତେ ତ୍ଵଗମ୍ଯାଃ ପରସ୍ପରମ୍ ।। ୪୫.

ଏହି ଭାରତ ଭୂମିର ନଉଟି ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଅଞ୍ଚଳ ବିବର୍ଣ୍ଣିତ ହୋଇଛି। ସମୁଦ୍ର ଦ୍ୱାରା ଏମାନେ ପୃଥକ ହୋଇଛନ୍ତି ଏବଂ ପରସ୍ପର ଯିବାକୁ ଅସମ୍ଭବ।

ଇନ୍ଦ୍ରଦ୍ଵୀପଃ କସେରୁଶ୍ଚ ତାମ୍ରଵର୍ଣୋ ଗଭସ୍ତିମାନ୍। ନାଗଦ୍ଵୀପସ୍ତଥା ସୌମ୍ଯୋ ଗନ୍ଧର୍ଵସ୍ତ୍ଵଥ ଵାରୁଣଃ ।। ୪୫.

ଇନ୍ଦ୍ରଦ୍ୱୀପ, କସେରୁ, ତାମ୍ରବର୍ଣ୍ଣ, ଗଭସ୍ତିମାନ୍, ନାଗଦ୍ୱୀପ, ସୌମ୍ୟ, ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ ବାରୁଣ ନାମରେ ଅଞ୍ଚଳଗୁଡ଼ିକୁ କୁହାଯାଏ।

ଅଯନ୍ତୁ ନଵମସ୍ତେଷାଂ ଦ୍ଵୀପଃ ସାଗରସଂଵୃତଃ। ଯୋଜନାଂନାଂ ସହସ୍ରଂ ତୁ ଦ୍ଵୀପୋଽଯଂ ଦକ୍ଷିଣୋତ୍ତରମ୍ ।। ୪୫.

ଏମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଏହି ନବମ ଦ୍ୱୀପଟି ସମୁଦ୍ରରେ ଘେରାଯାଇଛି। ଏହି ଦ୍ୱୀପ ଦକ୍ଷିଣରୁ ଉତ୍ତର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ହଜାର ଯୋଜନ ଲମ୍ବା।

ଆଯତୋ ହ୍ଯାକୁମାରିକ୍ଯାଦାଙ୍ଗାପ୍ରଭଵାଚ୍ଚ ଵୈ। ତିର୍ଯଗୁତ୍ତରଵିସ୍ତୀର୍ଣଃ ସହସ୍ରାଣି ନଵୈଵ ତୁ ।। ୪୫.

ଏହା କୁମାରିକା ଓ ଅଙ୍ଗ ଉତ୍ସରୁ ଆରମ୍ଭ ହୋଇ, ଉତ୍ତର ଦିଗକୁ ଏହାର ପ୍ରସ୍ତ ନଉ ହଜାର ଯୋଜନ।

ଦ୍ଵୀପୋ ହ୍ଯୁପନିଵିଷ୍ଟୋଽଯଂ ମ୍ଲେଚ୍ଛୈରନ୍ତେଷୁ ନିତ୍ଯଶଃ। ପୂର୍ଵେ କିରାତା ହ୍ଯସ୍ଯାନ୍ତେ ପଶ୍ଚିମେ ଯଵନାଃ ସ୍ମୃତାଃ ।। ୪୫.

ଏହି ଦ୍ୱୀପର ଦୁଇ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ସଦା ବିଦେଶୀମାନେ ବସିଛନ୍ତି। ପୂର୍ବ ଦିଗରେ କିରାତ ଓ ପଶ୍ଚିମ ଦିଗରେ ଯବନମାନେ ବସିଥାନ୍ତି।

ବ୍ରାହ୍ମଣାଃ କ୍ଷତ୍ରିଯା ଵୈଶ୍ଯା ମଧ୍ଯେ ଶୂଦ୍ରାଶ୍ଚ ଭାଗଶଃ। ଇଜ୍ଯାଯୁଦ୍ଧଵଣିଜ୍ଯାଭିର୍ଵର୍ତ୍ତଯନ୍ତୋ ଵ୍ଯଵସ୍ଥିତାଃ ।। ୪୫.

ମଧ୍ୟଭାଗରେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, କ୍ଷତ୍ରିୟ ଓ ବୈଶ୍ୟମାନେ ଓ ଅଂଶଅଂଶରେ ଶୂଦ୍ରମାନେ ରହନ୍ତି। ସେମାନେ ଯଜ୍ଞ, ଯୁଦ୍ଧ ଓ ବ୍ୟବସାୟରେ ଲିନ ରହିଛନ୍ତି।

ତେଷାଂ ସଂଵ୍ଯଵହାରୋଽଯଂ ଵର୍ତ୍ତତେ ତୁ ପରସ୍ପରମ୍। ଧର୍ମାର୍ଥକାମସଂଯୁକ୍ତୋ ଵର୍ଣାନାଂ ତୁ ସ୍ଵକର୍ମସୁ ।। ୪୫.

ସେମାନଙ୍କର ପରସ୍ପର ବ୍ୟବହାର ଧର୍ମ, ଅର୍ଥ ଓ କାମ ସହିତ, ପ୍ରତ୍ୟେକ ଜାତି ନିଜ ନିଜ କର୍ମରେ ଅନୁଷ୍ଠିତ ହୁଏ।

ସଙ୍କଲ୍ପପଞ୍ଚମାନାଂ ତୁ ଆଶ୍ରମାଣାଂ ଯଥାଵିଧି। ଇହ ସ୍ଵର୍ଗାପଵର୍ଗାର୍ଥଂ ପ୍ରଵୃତ୍ତିର୍ଯେଷୁ ମାନୁଷୀ ।। ୪୫.

ପାଞ୍ଚ ଆଶ୍ରମ ଓ ସଂକଳ୍ପ ଅନୁଯାୟୀ, ଏଠାରେ ମାନବମାନେ ସ୍ୱର୍ଗ ଓ ମୋକ୍ଷ ପାଇଁ କାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତି।

ଯସ୍ତ୍ଵଯଂ ନଵମୋ ଦ୍ଵୀପସ୍ତିର୍ଯଗାଯତ ଉଚ୍ଯତେ। କୃତ୍ସ୍ନଂ ଜଯତି ଯୋ ହ୍ଯେନଂ ସ ସମ୍ରାଡିହ କୀର୍ତ୍ତ୍ଯତେ ।। ୪୫.

ଏହି ନବମ ଦ୍ୱୀପଟି ଯିଏ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଜୟ କରେ, ସେଠି ସେ ରାଜାଧିରାଜ ବୋଲି ପରିଚିତ।

ଅଯଂ ଲୋକସ୍ତୁ ଵୈ ସମ୍ରାଡନ୍ତରିକ୍ଷୋ ଵିରାଟ୍ ସ୍ମୃତଃ। ସ୍ଵରାଡନ୍ଯଃ ସ୍ମୃତୋ ଲୋକଃ ପୁନର୍ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଵିସ୍ତରମ୍ ।। ୪୫.

ଏହି ଲୋକକୁ ସମ୍ରାଟ୍, ମଧ୍ୟାକାଶକୁ ବିରାଟ୍ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ଅନ୍ୟ ଏକ ଲୋକକୁ ସ୍ୱରାଟ୍ ବୋଲି କୁହନ୍ତି। ଏହାର ବିସ୍ତୃତ ବିବରଣୀ ପୁନି କହିବି।

ସପ୍ତ ଚାସ୍ମିନ୍ ସୁପର୍ଵାଣୋ ଵିଶ୍ରୁତାଃ କୁଲପର୍ଵତାଃ। ମହେନ୍ଦ୍ରୋ ମଲଯଃ ସହ୍ଯଃ ଶୁକ୍ତିମାନୃକ୍ଷପର୍ଵତଃ। ଵିନ୍ଧ୍ଯଶ୍ଚ ପାରିଯାତ୍ରଶ୍ଚ ସପ୍ତୈତେ କୁଲପର୍ଵତାଃ ।। ୪୫.

ଏହି ଭୂମିରେ ସାତି ଖ୍ୟାତିନାମା କୁଳପର୍ବତ ଅଛି—ମହେନ୍ଦ୍ର, ମଲୟ, ସହ୍ୟ, ଶୁକ୍ତିମାନ୍, ଋକ୍ଷ, ବିନ୍ଧ୍ୟ ଓ ପାରିୟାତ୍ର। ଏହି ସାତି କୁଳପର୍ବତ।

ତେଷାଂ ସହସ୍ରଶଶ୍ଚାନ୍ଯେ ପର୍ଵତାସ୍ତୁ ସମୀପଗାଃ। ଅଭିଜାତାଃ ସର୍ଵଗୁଣା ଵିପୁଲାଶ୍ଚିତ୍ରସାନଵଃ ।। ୪୫.

ଏମାନଙ୍କ ନିକଟରେ ଅନେକ ହଜାର ପର୍ବତ ଅଛି, ସେମାନେ ସମସ୍ତ ଗୁଣରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ବିଶାଳ ଓ ବିଭିନ୍ନ ଶିଖର ଥିବା।

ମନ୍ଦରଃ ପର୍ଵତ ଶ୍ରେଷ୍ଠୋ ଵୈହାରୋ ଦର୍ଦୁରସ୍ତଥା। କୋଲାହଲଃ ସସୁରସଃ ମୈନାକୋ ଵୈଦ୍ଯୁତସ୍ତଥା ।। ୪୫.

ମନ୍ଦର ପର୍ବତ ସବୁଠୁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ, ତାପରେ ବୈହାର, ଦର୍ଦ୍ଦୁର, କୋଳାହଳ, ସସୁରସ, ମୈନାକ ଓ ବୈଦ୍ୟୁତ ପର୍ବତ ଅଛି।

ପାତନ୍ଧମୋ ନାମ ଗିରିସ୍ତଥା ପାଣ୍ଡୁରପର୍ଵତଃ। ଗନ୍ତୁପ୍ରସ୍ଥଃ କୃଷ୍ଣଗିରିର୍ଗୋଧନୋ ଗିରିରେଵ ଚ ।। ୪୫.

ପାତନ୍ଧମ ନାମକ ପର୍ବତ, ପାଣ୍ଡୁର ପର୍ବତ, ଗନ୍ତୁପ୍ରସ୍ଥ, କୃଷ୍ଣଗିରି, ଗୋଧନ ଓ ଅନ୍ୟ ଗିରି ମଧ୍ୟ ଅଛନ୍ତି।