ଵାଯୁପୁରାଣମ୍

ସହସ୍ରଯୋଜନାନାନ୍ତୁ ସର୍ଵତଃ ପରିମଣ୍ଡଲମ୍। ନାନା ପୁଷ୍ପଫଲୋପେତଂ ସମୃଦ୍ଧ୍ଯା ପରଯା ଯୁତମ୍। ଶତଯୋଜନଵିସ୍ତୀର୍ଣମୁଚ୍ଛ୍ରିତଂ ତାଵଦେଵ ତୁ ।। ୪୫.

ଏହା ହଜାର ଯୋଜନା ଚାରିପାଖରେ ବୃତ୍ତାକାର । ଏଠି ନାନା ପୁଷ୍ପ ଓ ଫଳ ରହିଛି, ଅତି ଧନୀ ଅଛି । ଏହା ଶତ ଯୋଜନା ଚଉଡ଼ା ଓ ଏତିକି ଉଚ୍ଚ ।

ତସ୍ଯ ମଧ୍ଯେ ଗିରିଵରଃ ସିଦ୍ଧଚାରଣସେଵିତଃ। ଚନ୍ଦ୍ର ତୁଲ୍ଯପ୍ରଭୈଃ କାନ୍ତୈଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରାକାରୈଃ ସୁଲକ୍ଷଣୈଃ ।। ୪୫.

ଏହାର ମଧ୍ୟରେ ଏକ ବଡ଼ ପାହାଡ଼ ଅଛି, ଯାହାକୁ ସିଦ୍ଧ ଓ ଚାରଣମାନେ ସେବନ୍ତି । ଏହା ଚନ୍ଦ୍ର ଭଳି ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ଓ ଚନ୍ଦ୍ର ଆକୃତିର ଶୁଭ ଚିହ୍ନ ରଖିଛି ।

ଶ୍ଵେତଵୈଢୂର୍ଯକୁମୁଦୈଶ୍ଚିତ୍ରୋଽସୌ କୁମୁଦପ୍ରଭଃ। ଅନେକଚିତ୍ରକୋଦ୍ଯାନୋ ନୈକନିର୍ଝରକନ୍ଦରଃ। ମହାସାନୁଦରୀକୁଞ୍ଜୈର୍ଵିଵିଧୈଃ ସମଲଂକୃତଃ ।। ୪୫.

ଏହା ଧଳା ବୈଡ଼ୂର୍ୟ ଓ କୁମୁଦ ଫୁଲରେ ଶୋଭିତ, କୁମୁଦ ପ୍ରଭାରେ ଚମକୁଛି । ଅନେକ ଚିତ୍ର ଉଦ୍ୟାନ, ଅନେକ ଝରଣା ଓ ଗୁହା, ବିଭିନ୍ନ ପାହାଡ଼, ଉପତ୍ୟକା ଓ କୁଞ୍ଜରେ ଶୋଭିତ ।

ତସ୍ମାଚ୍ଛୈଲାନ୍ମହାପୁଣ୍ଯା ଚନ୍ଦ୍ରାଂଶୁଵିମଲୋଦକା। ପ୍ରଵହତ୍ଯୁତ୍ତମନଦୀ ଚନ୍ଦ୍ରାଵର୍ତ୍ତା ତରଙ୍ଗିଣୀ ।। ୪୫.

ସେଇ ପବିତ୍ର ପାହାଡ଼ଗୁଡ଼ିକୁ ଉପରେ ଥିଲାରୁ, ଚନ୍ଦ୍ରକିରଣ ପରି ଶୁଭ୍ର ଜଳ ଭରିଥିବା ଓ ତରଙ୍ଗମୟ, ଉତ୍ତମ ନଦୀ ଚନ୍ଦ୍ରବର୍ତ୍ତା ବହିଯାଏ ।

ତତ୍ର ଚନ୍ଦ୍ରମସଃ ସ୍ଥାନଂ ନକ୍ଷତ୍ରାଧିପତେର୍ଵରମ୍। ସଦାଽଵତରତେ ତତ୍ର ଚନ୍ଦ୍ରମା ଗ୍ରହନାଯକଃ ।। ୪୫.

ସେଠାରେ ନକ୍ଷତ୍ରମାନଙ୍କର ମୁଖ୍ୟ ଚନ୍ଦ୍ରମାଙ୍କର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନିବାସ ଅଛି; ସେଠାରେ ଗ୍ରହମାନଙ୍କର ନାୟକ ଚନ୍ଦ୍ରମା ସଦା ଅବତରଣ କରନ୍ତି ।

ତତ୍ର ଚନ୍ଦ୍ରମସୋ ନାମ୍ନା ଶୈଲଃ ସ ତୁ ପରିଶ୍ରୁତଃ। ଚନ୍ଦ୍ରଦ୍ଵୀପଂ ମହାଦ୍ଵୀପଂ ପ୍ରକାଶଂ ଦିଵି ଚେହ ଚ ।। ୪୫.

ସେଠାରେ ଚନ୍ଦ୍ରନାମକ ଏକ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ପାହାଡ଼ ଅଛି; ଚନ୍ଦ୍ରଦ୍ବୀପ ନାମକ ଏହି ମହାଦ୍ବୀପ ସ୍ୱର୍ଗ ଓ ପୃଥିବୀ ଉଭୟରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହୋଇ ଦେଖାଯାଏ ।

ତତ୍ର ଚନ୍ଦ୍ରପ୍ରତୀକାଶାଃ ପୂର୍ଣଚନ୍ଦ୍ରନିଭାନନାଃ। ଚନ୍ଦ୍ରକାନ୍ତାଃ ପ୍ରଜାଃ ସର୍ଵା ଵିମଲାଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରଦୈଵତାଃ ।। ୪୫.

ସେଠାରେ ସମସ୍ତ ପ୍ରଜାମାନେ ଚନ୍ଦ୍ରପ୍ରତିମାନ୍ତି, ତାଙ୍କର ମୁହଁ ପୂର୍ଣ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ; ସେମାନେ ଚନ୍ଦ୍ରକାନ୍ତ ମଣି ପରି ଚମକୁଛନ୍ତି, ନିର୍ମଳ ଓ ଚନ୍ଦ୍ରଦେବଙ୍କୁ ଭକ୍ତି କରନ୍ତି ।

ଅତ୍ଯନ୍ତଧାର୍ମିକାଃ ସୌମ୍ଯାଃ ସତ୍ଯସନ୍ଧାଃ ସୁତେଜସଃ। ପ୍ରଜାସ୍ତତ୍ର ସଦାଚାରା ଦଶଵର୍ଷଶତାଯୁଷଃ ।। ୪୫.

ସେଠାରେ ପ୍ରଜାମାନେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଧାର୍ମିକ, ଶାନ୍ତ, ସତ୍ୟବାନ ଓ ତେଜସ୍ବୀ; ସେମାନେ ସଦା ଭଲ ଆଚରଣ କରନ୍ତି ଓ ଦଶ ଶତାବ୍ଦୀ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଜୀବନ୍ତି ।

ପଶ୍ଚିମେନ ତୁ ଦ୍ଵୀପସ୍ଯ ପଶ୍ଚିମସ୍ଯ ପ୍ରକୀର୍ତ୍ତିତମ୍। ଚତୁର୍ଯୋଜନସାହସ୍ରଂ ସମତୀତ୍ଯ ମହୋଦଧିମ୍ ।। ୪୫.

ସେଇ ଦ୍ବୀପର ପଶ୍ଚିମ ଦିଗରେ, ଯାହା ପଶ୍ଚିମ ଦ୍ବୀପ ଭାବେ ପରିଚିତ, ଚାରି ହଜାର ଯୋଜନା ଓ ବଡ଼ ସାଗର ଅତିକ୍ରମ କଲେ—

ଦଶଯୋଜନସାହସ୍ରଂ ସମନ୍ତାତ୍ ପରିମଣ୍ଡଲମ୍। ଦ୍ଵୀପଂ ଭଦ୍ରାକରଂ ନାମ ନାନାପୁଷ୍ପୋପଶୋଭିତମ୍ ।। ୪୫.

ସେଠାରେ ଦଶ ହଜାର ଯୋଜନା ପରିଧିରେ ଏକ ଦ୍ବୀପ ଅଛି, ଯାହାର ନାମ ଭଦ୍ରାକର, ଏହା ବିଭିନ୍ନ ପୁଷ୍ପରେ ଶୋଭିତ ।

ପ୍ରଭୂତଧନଧାନ୍ଯାଢ୍ଯମନେକନୃପପାଲିତମ୍ । ନିତ୍ଯଂ ପ୍ରମୁଦିତଂ ସ୍ଫୀତଂ ମହାଶୈଲୈଶ୍ଚ ଶୋଭିତମ୍ ।। ୪୫.

ଏହି ଦ୍ବୀପ ଅନେକ ଧନ ଓ ଧାନ୍ୟରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଅନେକ ରାଜାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଶାସିତ, ସଦା ଆନନ୍ଦ ଓ ସମୃଦ୍ଧିରେ ରହେ, ଏବଂ ବଡ଼ ପାହାଡ଼ମାନେ ଏହାକୁ ଅଧିକ ଶୋଭା ଦେଇଛନ୍ତି ।

ତତ୍ର ଭଦ୍ରାସନଂ ଵାଯୋର୍ନାନାରତ୍ନୈଶ୍ଚ ମଣ୍ଡିତମ୍। ତତ୍ର ଵିଗ୍ରହଵାନ୍ ଵାଯୁଃ ସଦା ପର୍ଵସୁ ପୂଜ୍ଯତେ ।। ୪୫.

ସେଠାରେ ବାୟୁଙ୍କର ଭଦ୍ରାସନ ଅଛି, ଯାହା ବିଭିନ୍ନ ମୂଲ୍ୟବାନ ରତ୍ନରେ ଶୋଭିତ; ସେଠାରେ ଦେହଧାରୀ ବାୟୁ ସଦା ପର୍ବପର୍ବଣିରେ ପୂଜିତ ହୁଅନ୍ତି ।

ତପନୀଯସୁଵର୍ଣାଭାସ୍ତପନୀଯଵିଭୂଷିତାଃ। ଵିରାଜନ୍ତେଽମର ପ୍ରଖ୍ଯାସ୍ତତ୍ର ଚିତ୍ରାମ୍ବରସ୍ରଜଃ ।। ୪୫.

ସେଠାରେ ଅମର ଭାବେ ପରିଚିତ ଲୋକମାନେ ସୁନା ପରି ଚମକୁଥିବା ଭୂଷଣ, ଚିତ୍ରବର୍ଣ୍ଣ ଅଂଶୁକ ଓ ମାଳା ପିନ୍ଧି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହୋଇ ଦେଖାଯାନ୍ତି ।

ଵୀର୍ଯଵନ୍ତୋ ମହାଭାଗାଃ ପଞ୍ଚଵର୍ଷଶତାଯୁଷଃ। ସତ୍ଯସନ୍ଧା ମୁଦା ଯୁକ୍ତାଃ ପ୍ରଜାସ୍ତା ଵାଯୁଦୈଵତାଃ ।। ୪୫.

ସେଠାରେ ପ୍ରଜାମାନେ ବଳଶାଳୀ, ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ, ପାଞ୍ଚଶତ ବର୍ଷ ଆୟୁ ଥିବା, ସତ୍ୟନିଷ୍ଠ ଓ ଆନନ୍ଦରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ବାୟୁଦେବଙ୍କୁ ଭକ୍ତି କରନ୍ତି ।

ଏଵମେଵ ନିସର୍ଗୋଽଯଂ ଵର୍ଷାଣାଂ ଭାରତେ ଯୁଗେ। ଦୃଷ୍ଟଃ ପରମତତ୍ତ୍ଵଜ୍ଞୈର୍ଭୂଯଃ କିଂ କୀର୍ତ୍ତଯାମି ତେ ।। ୪୫.

ଏଭଳି ଭାବରେ ଭାରତ ଯୁଗର ଏହି ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଦେଶମାନଙ୍କର ସ୍ୱଭାବ, ଯେଉଁଥିରେ ପରମତତ୍ତ୍ୱ ଜ୍ଞାନୀମାନେ ଦେଖିଛନ୍ତି; ଏଠାରେ ଆଉ କଣ କହିବି?

ଆଖ୍ଯାତେ ତ୍ଵେଵମୃଷଯଃ ସୂତପୁତ୍ରେଣ ଧୀମତା। ଉତ୍ତରଶ୍ରଵଣେ ଭୂଯଃ ପପ୍ରଚ୍ଛୁସ୍ତଦନନ୍ତରମ୍ ।। ୪୫.

ଏପରି ଉପଖ୍ୟାନ ଶୁଣି, ଋଷିମାନେ ବୁଦ୍ଧିମାନ ସୂତପୁତ୍ରଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଶ୍ରବଣ ସମୟରେ ପୁନି ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ ।

ଋଷଯ ଊଚୁଃ। ଯଦିଦଂ ଭାରତଂ ଵର୍ଷ ଯସ୍ମିନ୍ ସ୍ଵାଯମ୍ଭୁଵାଦଯଃ। ଚତୁର୍ଦଶୈତେ ମନଵଃ ପ୍ରଜାସର୍ଗେ ଭଵନ୍ତ୍ଯୁତ ।। ୪୫.

ଋଷିମାନେ କହିଲେ: ଏହି ଭାରତ ଦେଶରେ, ଯେଉଁଠାରେ ସ୍ୱାୟମ୍ଭୁବ ଆଦି ଚଉଦ ଜଣ ମନୁ ପ୍ରଜା ସୃଷ୍ଟିରେ ଅବତୀର୍ଣ୍ଣ ହୁଅନ୍ତି—

ଏତଦ୍ଵେଦିତୁମିଚ୍ଛାମସ୍ତନ୍ନୋ ନିଗଦ ସତ୍ତମ। ଏତତ୍ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଵଚସ୍ତେଷାମବ୍ରଵୀଲ୍ଲୋମହର୍ଷଣଃ ।। ୪୫.

ଏହା ଜାଣିବାକୁ ଆମେ ଇଚ୍ଛା କରୁଛୁ; ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁରୁଷ, ଆମକୁ କହ। ସେମାନଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ଲୋମହର୍ଷଣ ଉତ୍ତର ଦେଲେ ।

ପୌରାଣିକସ୍ତଦା ସୂତ ଋଷୀଣାଂ ଭାଵିତାତ୍ମନାମ୍ । ଏତ ଦ୍ଵିସ୍ତରତୋ ଭୂଯସ୍ତାନୁଵାଚ ସମାହିତଃ ।। ୪୫.

ତାପରେ ପୁରାଣ ଜ୍ଞାନୀ ସୂତ, ଭାବଶୁଦ୍ଧ ଋଷିମାନଙ୍କୁ ଏହି କଥା ଆଉ ଖୁବ ଭଲଭାବରେ ବିସ୍ତୃତ ଭାବେ କହିଲେ ।

ନିସର୍ଗ ଏଷ ଵିଖ୍ଯାତଃ କୁରୂଣାନ୍ତୁ ଯଥାର୍ଥଵତ୍। ଭାରତସ୍ଯ ତୁ ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ନିସର୍ଗଂ ତଂ ନିବୋଧତ ।। ୪୫.

କୁରୁମାନଙ୍କର ସ୍ୱଭାବ ଯଥାଯଥିକ ଭାବେ ବର୍ଣ୍ଣନା ହୋଇଛି; ଏବେ ମୁଁ ତୁମକୁ ଭାରତର ସ୍ୱଭାବ କହିବି—ସେଥିରେ ମନ ଦେଇ ଶୁଣ ।

ପୁଣ୍ଯତୀର୍ଥେ ହିମଵତୋ ଦକ୍ଷିଣସ୍ଯାଚଲସ୍ଯ ହି। ପୂର୍ଵପଶ୍ଚାଯତସ୍ଯାସ୍ଯ ଦକ୍ଷିଣେନ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମାଃ ।। ୪୫.

ହିମାଲୟ ପର୍ବତର ଦକ୍ଷିଣ ଢାଳରେ ପବିତ୍ର ତୀର ଅଛି, ଏହି ପାହାଡ଼ର ପୂର୍ବ ଓ ପଶ୍ଚିମ ଦିଗକୁ ବିସ୍ତାରିତ ଏହି ତୀର ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗରେ ଅଛି, ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ ।

ତଥା ଜନପଦାନାଂ ଚ ଵିସ୍ତରଂ ଶ୍ରୋତୁମର୍ହଥ। ଅତ୍ର ଵୋ ଵର୍ଣଯିଷ୍ଯାମି ଵର୍ଷେଽସ୍ମିନ୍ ଭାରତେ ପ୍ରଜାଃ ।। ୪୫.

ଏହିଭଳି ଏହି ଭାରତ ଭୂମିରେ ବିଭିନ୍ନ ଅଞ୍ଚଳ ଓ ଲୋକମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ ମୁଁ ତୁମମାନେ ଶୁଣିବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ ଅଟେ। ଏଠାରେ ମୁଁ ତୁମକୁ ଏହି ଭାରତ ଦେଶର ପ୍ରଜାମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ କହିବି।

ଇଦଂ ତୁ ମଧ୍ଯମଂ ଚିତ୍ରଂ ଶୁଭାଶୁଭଫଲୋଦଯମ୍। ଉତ୍ତରଂ ଯତ୍ସମୁଦ୍ରସ୍ଯ ହିମଵଦ୍ଦକ୍ଷିଣଂ ଚ ଯତ୍ ।। ୪୫.

ଏହି ମଧ୍ୟଭାଗ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଅଦ୍ଭୁତ, ଏଠାରେ ଶୁଭ ଓ ଅଶୁଭ ଫଳ ଦୁହିଁ ମିଳେ। ଏହା ସମୁଦ୍ରର ଉତ୍ତର ଓ ହିମାଳୟର ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗରେ ଅବସ୍ଥିତ।

ଵର୍ଷଂ ଯଦ୍ଭାରତଂ ନାମ ଯତ୍ରେଯଂ ଭାରତୀ ପ୍ରଜା। ଭରଣାଞ୍ଚ ପ୍ରଜାନାଂ ଵୈ ମନୁର୍ଭରତ ଉଚ୍ଯତେ। ନିରୁକ୍ତଵଚନାଚ୍ଚୈଵ ଵର୍ଷଂ ତଦ୍ଭାରତଂ ସ୍ମୃତମ୍ ।। ୪୫.

ଏହି ଦେଶକୁ 'ଭାରତ' ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ଯେଉଁଠାରେ ଭାରତୀୟ ପ୍ରଜା ବସୁଛନ୍ତି। ପ୍ରଜାମାନଙ୍କୁ ଧାରଣ କରୁଥିବା ମନୁଙ୍କୁ 'ଭରତ' ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ଏହି ଅର୍ଥରୁ ଏହି ଦେଶକୁ 'ଭାରତ' ନାମରେ ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ।

ତତଃ ସ୍ଵର୍ଗଶ୍ଚ ମୋକ୍ଷଶ୍ଚ ମଧ୍ଯଶ୍ରାନ୍ତଶ୍ଚ ଗମ୍ଯତେ। ନ ଖଲ୍ଵନ୍ଯତ୍ର ମର୍ତ୍ତ୍ଯାନାଂ ଭୂମୌ କର୍ମ ଵିଧୀଯତେ ।। ୪୫.

ଏଠାରୁ ସ୍ୱର୍ଗ, ମୋକ୍ଷ ଓ ମଧ୍ୟ ଅବସ୍ଥାକୁ ପ୍ରାପ୍ତି କରାଯାଏ। ଏହି ଭୂମି ବ୍ୟତୀତ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ସ୍ଥାନରେ ମାନବମାନେ କର୍ମ କରିବା ପାଇଁ ନିୟୁକ୍ତ ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ।

ଭାରତସ୍ଯାସ୍ଯ ଵର୍ଷସ୍ଯ ନଵ ଭେଦାଃ ପ୍ରକୀର୍ତିତାଃ। ସମୁଦ୍ରାନ୍ତରିତା ଜ୍ଞେଯାସ୍ତେ ତ୍ଵଗମ୍ଯାଃ ପରସ୍ପରମ୍ ।। ୪୫.

ଏହି ଭାରତ ଭୂମିର ନଉଟି ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଅଞ୍ଚଳ ବିବର୍ଣ୍ଣିତ ହୋଇଛି। ସମୁଦ୍ର ଦ୍ୱାରା ଏମାନେ ପୃଥକ ହୋଇଛନ୍ତି ଏବଂ ପରସ୍ପର ଯିବାକୁ ଅସମ୍ଭବ।

ଇନ୍ଦ୍ରଦ୍ଵୀପଃ କସେରୁଶ୍ଚ ତାମ୍ରଵର୍ଣୋ ଗଭସ୍ତିମାନ୍। ନାଗଦ୍ଵୀପସ୍ତଥା ସୌମ୍ଯୋ ଗନ୍ଧର୍ଵସ୍ତ୍ଵଥ ଵାରୁଣଃ ।। ୪୫.

ଇନ୍ଦ୍ରଦ୍ୱୀପ, କସେରୁ, ତାମ୍ରବର୍ଣ୍ଣ, ଗଭସ୍ତିମାନ୍, ନାଗଦ୍ୱୀପ, ସୌମ୍ୟ, ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ ବାରୁଣ ନାମରେ ଅଞ୍ଚଳଗୁଡ଼ିକୁ କୁହାଯାଏ।

ଅଯନ୍ତୁ ନଵମସ୍ତେଷାଂ ଦ୍ଵୀପଃ ସାଗରସଂଵୃତଃ। ଯୋଜନାଂନାଂ ସହସ୍ରଂ ତୁ ଦ୍ଵୀପୋଽଯଂ ଦକ୍ଷିଣୋତ୍ତରମ୍ ।। ୪୫.

ଏମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଏହି ନବମ ଦ୍ୱୀପଟି ସମୁଦ୍ରରେ ଘେରାଯାଇଛି। ଏହି ଦ୍ୱୀପ ଦକ୍ଷିଣରୁ ଉତ୍ତର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ହଜାର ଯୋଜନ ଲମ୍ବା।

ଆଯତୋ ହ୍ଯାକୁମାରିକ୍ଯାଦାଙ୍ଗାପ୍ରଭଵାଚ୍ଚ ଵୈ। ତିର୍ଯଗୁତ୍ତରଵିସ୍ତୀର୍ଣଃ ସହସ୍ରାଣି ନଵୈଵ ତୁ ।। ୪୫.

ଏହା କୁମାରିକା ଓ ଅଙ୍ଗ ଉତ୍ସରୁ ଆରମ୍ଭ ହୋଇ, ଉତ୍ତର ଦିଗକୁ ଏହାର ପ୍ରସ୍ତ ନଉ ହଜାର ଯୋଜନ।