ଵାଯୁପୁରାଣମ୍

ଭ୍ରମରୈରୁପଗୀତାନି ପ୍ରଫୁଲ୍ଲାନି ସଦୈଵ ଚ। ଵୃକ୍ଷଗୁଲ୍ମଲତାଢଯାନି ଵନାନି ସୁସୁଖାନି ଚ ।। ୪୫.

ଏଠି ସଦା ଫୁଲିଥିବା ଫୁଲ, ମଧୁମକୁରା ଗୀତ ଗାଇଥିବା, ଗଛ, ଝାଡ଼ ଓ ଲତାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଜଙ୍ଗଲ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସୁଖଦ।

ଷଟ୍ପଦୈରୁପଗୀତାନି ଦ୍ଵିଜୈଶ୍ଚାନ୍ଯୈର୍ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମାଃ। ପଝୋତ୍ପଲଵନାଢ୍ଯାନି ସରାଂସି ଚ ସହସ୍ରଶଃ ।। ୪୫.

ମଧୁମକୁରା ଓ ଅନ୍ୟ ଉତ୍ତମ ପକ୍ଷୀମାନେ ଗୀତ ଗାଇଥିବା, ହଜାର ହଜାର ଜଳପଦ୍ମ ଓ ନୀଳଶାଳୁ ଭରିଥିବା ଝିଲି ଅଛି।

ଭକ୍ଷ୍ଯମାଲ୍ଯସମୃଦ୍ଧାଶ୍ଚ ବହୁମାଲ୍ଯାନୁଲେପନାଃ। ମନୋହରମୁଖୈଶ୍ଚିତ୍ରୈଃ ପକ୍ଷିସଙ୍ଘୈର୍ନିକୂଜିତାଃ ।। ୪୫.

ଏଠି ଖାଇବା ଫଳ ଓ ମାଳାର ଅଧିକତା, ବହୁ ମାଳା ଓ ଗନ୍ଧ ଲଗାଇବା ଉପକରଣ ଅଛି; ଆକର୍ଷଣୀୟ ଓ ବିଭିନ୍ନ ସ୍ୱରର ପକ୍ଷୀମାନେ ଦଳ ଦଳ ରେ ଚିତ୍କାର କରନ୍ତି।

ଶଯନାସନୋପଭୋଗାଶ୍ଚ ଅନେକଗୁଣଵିସ୍ତରାଃ। ଵିହାରଭୂମଯୋ ରମ୍ଯାଃ ସର୍ଵର୍ତୁଷୁ ସୁଖପ୍ରଦାଃ ।। ୪୫.

ଏଠି ଶୟନ, ଆସନ ଓ ଉପଭୋଗ ଅନେକ ଗୁଣରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ; ଏଠି ରମ୍ୟ ବିହାର ଭୂମି, ସମସ୍ତ ଋତୁରେ ସୁଖ ଦେଇଥାଏ।

ଆକ୍ରୀଡାଃ ସର୍ଵତଃ ସ୍ଫୀତାଃ ମଣିହେମପରିଷ୍କୃତାଃ। ଶିଲାଗୃହା ଵୃକ୍ଷଗୃହା ଵରେଣ୍ଯାଃ କଦଲୀ ଗୃହାଃ ।। ୪୫.

ସମସ୍ତଠାରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଖେଳଭୂମି, ମଣି ଓ ସୁନାରେ ସୁସଜ୍ଜିତ; ଶିଳା ଘର, ଗଛ ଘର ଓ କଦଳୀ ଘର ଅତ୍ୟନ୍ତ ଉତ୍ତମ।

ଲତାଗୃହସହସ୍ରାଣି ସୁସୁଖାନି ସମନ୍ତତଃ। ଶୁଦ୍ଧଶଙ୍ଖଦଲାଭାନି ଭୂମିଵେଶ୍ମଶତାନି ଚ ।। ୪୫.

ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଲତା ରେ ଢକା ହଜାର ଘର ଅତି ସୁବିଧାଜନକ ଅଛି । ଭୂମିରେ ଶୁଭ୍ର ଶଙ୍ଖ ଫୁଲ ଭଳି ଦେଖାଯାଉଥିବା ଶତ ଶତ ଘର ରହିଛି ।

ତପନୀଯଗଵାକ୍ଷାଣି ମାଣିଜାଲାନ୍ତରାଣି ଚ। ସୁଵର୍ଣମଣିଚିତ୍ରାଣି ସର୍ଵତ୍ର ଵିପୁଲାନି ଚ ।। ୪୫.

ସୁନା ଜାଲି ଜାଲି ଜାଣ୍ଡି ଓ ମଣିର ଜାଲା ଦେଖାଯାଉଛି । ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ସୁନା ଓ ମଣିରେ ଶୋଭା ପାଇଥିବା ବଡ଼ ଘର ରହିଛି ।

ମହାଵୃକ୍ଷସହସ୍ରାଣି ଵରେଣ୍ଯାନି ଚ ସର୍ଵଶଃ। ନାନାକାରାଣି ଵାସାଂସି ସୂକ୍ଷ୍ମାଣି ସୁସୁଖାନି ଚ ।। ୪୫.

ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ହଜାର ହଜାର ଉତ୍ତମ ଗଛ ରହିଛି । ବିଭିନ୍ନ ଆକୃତିର ନରମ ଓ ସୁବିଧାଜନକ ପୋଶାକ ମିଳିଥାଏ ।

ମୃଦଙ୍ଗ ଵେଣୁପଣଵଵୀଣାଦ୍ଯା ବହୁଵିସ୍ତରାଃ। ଫଲନ୍ତି କଲ୍ପଵୃକ୍ଷାଣାଂ ସହସ୍ରାଣି ଶତାନି ଚ ।। ୪୫.

ହଜାର ହଜାର କଳ୍ପତରୁ ଫଳ ଭଳି ମୃଦଙ୍ଗ, ବାଁଶୀ, ପଣବ, ବୀଣା ଓ ଅନେକ ବାଦ୍ୟ ଦେଉଛି ।

ସର୍ଵତ୍ରୈଵ ତଥୋଦ୍ଯାନଂ ସର୍ଵତ୍ରୈଵ ହି ତତ୍ପୁରମ୍। ସର୍ଵଦ୍ଵୀପପ୍ରମୁଦିତଂ ନରନାରୀ ସମାକୁଲମ୍। ପ୍ରଵାତି ଚାନିଲସ୍ତତ୍ର ନାନାପୁଷ୍ପାଧିଵାସିତଃ ।। ୪୫.

ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଉଦ୍ୟାନ ଓ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ସେହି ପୁର ରହିଛି । ସମସ୍ତ ଦ୍ୱୀପ ଆନନ୍ଦରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଓ ପୁରୁଷ ନାରୀରେ ଭରିଯାଇଛି । ସେଠି ନାନା ପୁଷ୍ପର ଗନ୍ଧରେ ଭରିଥିବା ପବନ ବହୁଛି ।

ଚନ୍ଦ୍ରକାନ୍ତା ନରଵରାଃ ଶ୍ଯାମାଙ୍କାଃ ପୂର୍ଵକୂଲଜାଃ। ଶ୍ଯାମାଵଦାତାଃ ସୁଖିନଃ ସୂର୍ଯକାନ୍ତା ଵରାଃ ପ୍ରଜାଃ ।। ୪୫.

ପୂର୍ବ କୂଳରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା ଚନ୍ଦ୍ରକାନ୍ତ ଭଳି ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ଓ ଶ୍ୟାମ ଚିହ୍ନ ଥିବା ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁରୁଷ ଅଛନ୍ତି । ଶ୍ୟାମ ଓ ଧଳା ରଙ୍ଗର ସୁଖୀ ନାରୀ ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟକାନ୍ତ ଭଳି ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଲୋକ ଅଛନ୍ତି ।

ତସ୍ମିନ୍ ଦେଶେ ନରାଃ ଶ୍ରେଷ୍ଠା ଦେଵସତ୍ତ୍ଵପରାକ୍ରମାଃ। ସଦା ଵିହାରିଣଃ ସର୍ଵେ କାମଵୃତ୍ତ୍ଯା ସୁଵର୍ଚସଃ ।। ୪୫.

ସେହି ଦେଶରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁରୁଷମାନେ ଦେବତା ଭଳି ଶକ୍ତି ଓ ପ୍ରଭାବ ରଖିଥାନ୍ତି । ସମସ୍ତେ ସଦା ବିହାର କରନ୍ତି, ଚାହିଦା ଅନୁଯାୟୀ ଜୀବନ ଯାପନ କରନ୍ତି ଓ ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ଅଛନ୍ତି ।

ଵଲଯାଙ୍ଗଦକେଯୂରହାରକୁଣ୍ଡଲଭୂଷିତାଃ । ସ୍ରଗ୍ଵିଣଶ୍ଚିତ୍ର ମୁକୁଟାଶ୍ଚିତ୍ରାଚ୍ଛାଦନଵାସସଃ ।। ୪୫.

ସେମାନେ ବଳୟ, ଆଙ୍ଗଦ, କେୟୂର, ହାର, କୁଣ୍ଡଳ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ । ଫୁଲମାଳା, ଚିତ୍ର ମୁକୁଟ ଓ ବିଭିନ୍ନ ରଙ୍ଗର ଶୋଭାମୟ ପୋଶାକ ପିନ୍ଧିଥାନ୍ତି ।

ଅଜୀର୍ଣଯୌଵନଧରାଃ ସୁପ୍ରିଯାଃ ପ୍ରିଯଦର୍ଶନାଃ। ପ୍ରଜା ଵର୍ଷସହସ୍ରାଣି ଜୀଵନ୍ତି ସୁବହୂନ୍ଯୁତ ।। ୪୫.

ସେମାନେ ଯୁବାବସ୍ଥା କେବେ ହରାଇନାହାନ୍ତି, ଅତି ପ୍ରିୟ ଓ ଦେଖିବାକୁ ମନୋହର । ସେଠି ଲୋକ ହଜାର ହଜାର ବର୍ଷ ଜୀବନ କରନ୍ତି ।

ନ ତାଃ ପ୍ରସଵଧର୍ମିଣ୍ଯୋ ନ ଵଂଶପ୍ରକ୍ଷଯୋ ଵିଧିଃ। ମିଥୁନଂ ଜାଯତେ ଵୃକ୍ଷାଦୁପକ୍ଷମମନୀଦୃଶମ୍ ।। ୪୫.

ସେମାନେ ସାଧାରଣ ଜନ୍ମ ନିୟମ ଅନୁସରନ୍ତି ନାହାନ୍ତି, ବଂଶ ଶେଷ ହୁଏ ନାହିଁ । ଅଦ୍ଭୁତ ଭାବରେ ଗଛରୁ ସନ୍ତାନ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ ।

ସାମାନ୍ଯଵିଭଵାଃ ସର୍ଵେ ମମତ୍ଵପରିଵର୍ଜିତାଃ। ନ ତତ୍ର ଵିଦ୍ଯତେ ଧର୍ମୋ ନାଧର୍ମଃ ସମ୍ପ୍ରଵର୍ତ୍ତତେ ।। ୪୫.

ସମସ୍ତେ ସମାନ ଧନ ରଖିଥାନ୍ତି, କୌଣସି ମମତା ନାହିଁ । ସେଠି ନ ଧର୍ମ ଅଛି, ନ ଅଧର୍ମ ଚାଲିଥାଏ ।

ନ ଵ୍ଯଧିର୍ନ ଜରା ତତ୍ର ନ ଦୁର୍ମେଧା ନ ଚ କ୍ଲମଃ। ପୂର୍ଣେ କାଲେ ଵିନଶ୍ଯନ୍ତି ଜଲବୁଦ୍ବୁଦଵଚ୍ଚ ତେ ।। ୪୫.

ସେଠି ରୋଗ, ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା, ମନର ଅସ୍ତିରତା ଓ କ୍ଲାନ୍ତି ନାହିଁ । ସମୟ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ ସେମାନେ ଜଳର ବୁଦ୍ବୁଦ ଭଳି ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇଯାନ୍ତି ।

ଏଵମତ୍ଯନ୍ତସୁଖିନଃ ସର୍ଵଦୁଃଖଵିଵର୍ଜିତାଃ। ରକ୍ତା ଧର୍ମଂ ନ ପଶ୍ଯନ୍ତି ଦୁଃଖାଦ୍ଧର୍ମୋଽଭିଜାଯତେ ।। ୪୫.

ସେମାନେ ଅତି ସୁଖୀ ଓ ସମସ୍ତ ଦୁଃଖରୁ ମୁକ୍ତ । ସୁଖରେ ଆସକ୍ତ ଥିବାରୁ ଧର୍ମକୁ ଦେଖିନାହାନ୍ତି, କାରଣ ଦୁଃଖରୁ ଧର୍ମ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ ।

ଉତ୍ତରାଣାଂ କୁରୂଣାନ୍ତୁ ପାର୍ଶ୍ଵେ ଜ୍ଞେଯନ୍ତୁ ଦକ୍ଷିଣେ। ସମୁଦ୍ରମୂର୍ମିମାଲାଢ୍ଯଂ ନାନାସ୍ଵରଵିଭୂଷିତମ୍ ।। ୪୫.

ଉତ୍ତର କୁରୁମାନଙ୍କର ଦକ୍ଷିଣ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ତରଙ୍ଗରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଓ ନାନା ସ୍ୱରରେ ଶୋଭିତ ସମୁଦ୍ର ଅଛି ।

ପଞ୍ଚଯୋଜନସାହସ୍ରମତିକ୍ରମ୍ଯ ସୁରାଲଯମ୍। ଚନ୍ଦ୍ରଦ୍ଵୀପମିତି ଖ୍ଯାତଂ ଚଦ୍ରମଣ୍ଡଲସଂସ୍ଥିତମ୍ ।। ୪୫.

ପାଞ୍ଚ ହଜାର ଯୋଜନା ଦୂରେ ଦେବତାଙ୍କର ନିବାସ ଅଛି । ଏହାକୁ ଚନ୍ଦ୍ରଦ୍ୱୀପ ଭାବେ ଜଣାଯାଏ, ଚନ୍ଦ୍ରମଣ୍ଡଳ ମଧ୍ୟରେ ଅଛି ।

ସହସ୍ରଯୋଜନାନାନ୍ତୁ ସର୍ଵତଃ ପରିମଣ୍ଡଲମ୍। ନାନା ପୁଷ୍ପଫଲୋପେତଂ ସମୃଦ୍ଧ୍ଯା ପରଯା ଯୁତମ୍। ଶତଯୋଜନଵିସ୍ତୀର୍ଣମୁଚ୍ଛ୍ରିତଂ ତାଵଦେଵ ତୁ ।। ୪୫.

ଏହା ହଜାର ଯୋଜନା ଚାରିପାଖରେ ବୃତ୍ତାକାର । ଏଠି ନାନା ପୁଷ୍ପ ଓ ଫଳ ରହିଛି, ଅତି ଧନୀ ଅଛି । ଏହା ଶତ ଯୋଜନା ଚଉଡ଼ା ଓ ଏତିକି ଉଚ୍ଚ ।

ତସ୍ଯ ମଧ୍ଯେ ଗିରିଵରଃ ସିଦ୍ଧଚାରଣସେଵିତଃ। ଚନ୍ଦ୍ର ତୁଲ୍ଯପ୍ରଭୈଃ କାନ୍ତୈଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରାକାରୈଃ ସୁଲକ୍ଷଣୈଃ ।। ୪୫.

ଏହାର ମଧ୍ୟରେ ଏକ ବଡ଼ ପାହାଡ଼ ଅଛି, ଯାହାକୁ ସିଦ୍ଧ ଓ ଚାରଣମାନେ ସେବନ୍ତି । ଏହା ଚନ୍ଦ୍ର ଭଳି ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ଓ ଚନ୍ଦ୍ର ଆକୃତିର ଶୁଭ ଚିହ୍ନ ରଖିଛି ।

ଶ୍ଵେତଵୈଢୂର୍ଯକୁମୁଦୈଶ୍ଚିତ୍ରୋଽସୌ କୁମୁଦପ୍ରଭଃ। ଅନେକଚିତ୍ରକୋଦ୍ଯାନୋ ନୈକନିର୍ଝରକନ୍ଦରଃ। ମହାସାନୁଦରୀକୁଞ୍ଜୈର୍ଵିଵିଧୈଃ ସମଲଂକୃତଃ ।। ୪୫.

ଏହା ଧଳା ବୈଡ଼ୂର୍ୟ ଓ କୁମୁଦ ଫୁଲରେ ଶୋଭିତ, କୁମୁଦ ପ୍ରଭାରେ ଚମକୁଛି । ଅନେକ ଚିତ୍ର ଉଦ୍ୟାନ, ଅନେକ ଝରଣା ଓ ଗୁହା, ବିଭିନ୍ନ ପାହାଡ଼, ଉପତ୍ୟକା ଓ କୁଞ୍ଜରେ ଶୋଭିତ ।

ତସ୍ମାଚ୍ଛୈଲାନ୍ମହାପୁଣ୍ଯା ଚନ୍ଦ୍ରାଂଶୁଵିମଲୋଦକା। ପ୍ରଵହତ୍ଯୁତ୍ତମନଦୀ ଚନ୍ଦ୍ରାଵର୍ତ୍ତା ତରଙ୍ଗିଣୀ ।। ୪୫.

ସେଇ ପବିତ୍ର ପାହାଡ଼ଗୁଡ଼ିକୁ ଉପରେ ଥିଲାରୁ, ଚନ୍ଦ୍ରକିରଣ ପରି ଶୁଭ୍ର ଜଳ ଭରିଥିବା ଓ ତରଙ୍ଗମୟ, ଉତ୍ତମ ନଦୀ ଚନ୍ଦ୍ରବର୍ତ୍ତା ବହିଯାଏ ।

ତତ୍ର ଚନ୍ଦ୍ରମସଃ ସ୍ଥାନଂ ନକ୍ଷତ୍ରାଧିପତେର୍ଵରମ୍। ସଦାଽଵତରତେ ତତ୍ର ଚନ୍ଦ୍ରମା ଗ୍ରହନାଯକଃ ।। ୪୫.

ସେଠାରେ ନକ୍ଷତ୍ରମାନଙ୍କର ମୁଖ୍ୟ ଚନ୍ଦ୍ରମାଙ୍କର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନିବାସ ଅଛି; ସେଠାରେ ଗ୍ରହମାନଙ୍କର ନାୟକ ଚନ୍ଦ୍ରମା ସଦା ଅବତରଣ କରନ୍ତି ।

ତତ୍ର ଚନ୍ଦ୍ରମସୋ ନାମ୍ନା ଶୈଲଃ ସ ତୁ ପରିଶ୍ରୁତଃ। ଚନ୍ଦ୍ରଦ୍ଵୀପଂ ମହାଦ୍ଵୀପଂ ପ୍ରକାଶଂ ଦିଵି ଚେହ ଚ ।। ୪୫.

ସେଠାରେ ଚନ୍ଦ୍ରନାମକ ଏକ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ପାହାଡ଼ ଅଛି; ଚନ୍ଦ୍ରଦ୍ବୀପ ନାମକ ଏହି ମହାଦ୍ବୀପ ସ୍ୱର୍ଗ ଓ ପୃଥିବୀ ଉଭୟରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହୋଇ ଦେଖାଯାଏ ।

ତତ୍ର ଚନ୍ଦ୍ରପ୍ରତୀକାଶାଃ ପୂର୍ଣଚନ୍ଦ୍ରନିଭାନନାଃ। ଚନ୍ଦ୍ରକାନ୍ତାଃ ପ୍ରଜାଃ ସର୍ଵା ଵିମଲାଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରଦୈଵତାଃ ।। ୪୫.

ସେଠାରେ ସମସ୍ତ ପ୍ରଜାମାନେ ଚନ୍ଦ୍ରପ୍ରତିମାନ୍ତି, ତାଙ୍କର ମୁହଁ ପୂର୍ଣ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ; ସେମାନେ ଚନ୍ଦ୍ରକାନ୍ତ ମଣି ପରି ଚମକୁଛନ୍ତି, ନିର୍ମଳ ଓ ଚନ୍ଦ୍ରଦେବଙ୍କୁ ଭକ୍ତି କରନ୍ତି ।

ଅତ୍ଯନ୍ତଧାର୍ମିକାଃ ସୌମ୍ଯାଃ ସତ୍ଯସନ୍ଧାଃ ସୁତେଜସଃ। ପ୍ରଜାସ୍ତତ୍ର ସଦାଚାରା ଦଶଵର୍ଷଶତାଯୁଷଃ ।। ୪୫.

ସେଠାରେ ପ୍ରଜାମାନେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଧାର୍ମିକ, ଶାନ୍ତ, ସତ୍ୟବାନ ଓ ତେଜସ୍ବୀ; ସେମାନେ ସଦା ଭଲ ଆଚରଣ କରନ୍ତି ଓ ଦଶ ଶତାବ୍ଦୀ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଜୀବନ୍ତି ।

ପଶ୍ଚିମେନ ତୁ ଦ୍ଵୀପସ୍ଯ ପଶ୍ଚିମସ୍ଯ ପ୍ରକୀର୍ତ୍ତିତମ୍। ଚତୁର୍ଯୋଜନସାହସ୍ରଂ ସମତୀତ୍ଯ ମହୋଦଧିମ୍ ।। ୪୫.

ସେଇ ଦ୍ବୀପର ପଶ୍ଚିମ ଦିଗରେ, ଯାହା ପଶ୍ଚିମ ଦ୍ବୀପ ଭାବେ ପରିଚିତ, ଚାରି ହଜାର ଯୋଜନା ଓ ବଡ଼ ସାଗର ଅତିକ୍ରମ କଲେ—