ଵାଯୁପୁରାଣମ୍

ତେଷାଂ ସନାମଧେଯାନି ରାଷ୍ଟ୍ରାଣି ଵିଵିଧାନି ଚ। ଗିର୍ଯ୍ଯନ୍ତରନିଵିଷ୍ଟାନି ସମେଷୁ ଵିଷମେଷୁ ଚ ।। ୪୪.

ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବିଭିନ୍ନ ନାମର ଅନେକ ଦେଶ ଅଛି, କେତେକ ପାହାଡ଼ ମଧ୍ୟରେ, କେତେକ ସମତଳ ଏବଂ କେତେକ ଅସମ ଭୂମିରେ ଅବସ୍ଥିତ।

ଯଥୈହ କଥିତାଃ ପୌରା ଗୋମନୁଷ୍ଯକପୋତକାଃ। ତତ୍ସୁଖା ଭ୍ରମରା ଯୂଥା ମାହେଯାଚଲକୂଟକାଃ ।। ୪୪.

ଏଠାରେ ଯେପରି ଗାଁର ଗୋମାନ୍ୟ, ମନୁଷ୍ୟ ଓ ପରାବ ପ୍ରଜା ଦେଖାଯାଇଛି, ସେପରି ମାହେୟ ପାହାଡ଼ର ଚୂଡ଼ାରେ ରହୁଥିବା ମଧୁମକ୍ଷୀ ଓ ତାଙ୍କର ଦଳ ମଧ୍ୟ ଖୁସିରେ ଅଛନ୍ତି।

ସୁମୌଲାଃ ସ୍ତାଵକାଃ କ୍ରୌଞ୍ଚାଃ କୃଷ୍ଣାଙ୍ଗମଣିପୁଞ୍ଜକାଃ. କୂଟକମ୍ବଲମୌଷୀଯାଃ ସମୁଦ୍ରାନ୍ତରକାସ୍ତଥା ।। ୪୪.

ସୁମୌଳ, ସ୍ତାବକ, କ୍ରଉଞ୍ଚ, କଳା ମଣିର ଗୁଚ୍ଛ, କୁଟକମ୍ବଳ, ମୌଷୀୟ ଓ ସମୁଦ୍ର ମଧ୍ୟରେ ରହୁଥିବା ପ୍ରଜାମାନେ ମଧ୍ୟ ଅଛନ୍ତି।

କରମ୍ଭଵାଃ କୁଚାଃ ଶ୍ଵେତାଃ ସୁଵର୍ଣକଟକାଃ ଶୁଭାଃ। ଶ୍ଵେତାଙ୍ଗାଃ କୃଷ୍ଣପାଦାଶ୍ଚ ଵିହଗା କପିଲକର୍ଣିକାଃ ।। ୪୪.

କରମ୍ଭବ, କୁଚ, ଧଳା, ସୁବର୍ଣ୍ଣ ବାନ୍ଧା ଶୁଭ ପ୍ରଜା, ଧଳା ଦେହ ଓ କଳା ପାଦ ଥିବା ପକ୍ଷୀ, ଏବଂ କପିଳ କାନ ଥିବା ପକ୍ଷୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଅଛନ୍ତି।

ଅତ୍ଯାକରାଲଗୋଜ୍ଵାଲା ହୀନାନାଵନପାତକାଃ। ମହିଷାଃ କୁମୁଦାଭାଶ୍ଚ କରଵାଟାଃ ସହୋତ୍କଚାଃ ।। ୪୪.

ଅତି ଭୟାନକ ଗୋ ଆଗ୍ନି, ଅପୂର୍ଣ୍ଣ ଓ ଜଙ୍ଗଲ ରହୁଥିବା ପ୍ରଜା, କମଳ ଦେଖା ମହିଷ, କରବାଟ ଓ ଉତ୍କଚ ସହିତ ଅନ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ ଅଛନ୍ତି।

ଶୁ(ନକା) କନାସା ମହାନାସା ଵନାସଗଜଭୂମିକାଃ। କରଞ୍ଜମଞ୍ଜମା ଵାହାଃ କିଷ୍କିଣ୍ଡୀପାଣ୍ଡୁଭୂମିକୀଃ ।। ୪୪.

ଶୁନକା, କନାସା, ମହାନାସା, ଜଙ୍ଗଲ ଓ ହାତୀ ଭୂମିର ପ୍ରଜା, କରଞ୍ଜମଞ୍ଜମା ଯାନ, କିଷ୍କିଣ୍ଡି ଓ ପାଣ୍ଡୁ ଭୂମିର ପ୍ରଜାମାନେ ମଧ୍ୟ ଅଛନ୍ତି।

କୁବେରା ଧୂମଜା ଜଙ୍ଗା ଵଙ୍ଗା ରାଜୀଵକୋକିଲାଃ। ଵାଚାଙ୍ଗାଶ୍ଚ ମହାଙ୍ଗାଶ୍ଚ ମଧୌରେଯାଃ ସୁରେଚକାଃ ।। ୪୪.

କୁବେର, ଧୂମଜ, ଜଙ୍ଗା, ବଙ୍ଗ, ରାଜୀବ କୋକିଳ, ବାଚାଙ୍ଗ, ମହାଙ୍ଗ, ମଧୌରେୟ ଓ ସୁରେଚକ ପ୍ରଜାମାନେ ମଧ୍ୟ ଅଛନ୍ତି।

ପିତ୍ତଲାଃ କାଚଲାଶ୍ଚୈଵ ଶ୍ରଵଣା ମତ୍ତକାସିକାଃ। ଗୋଦାଵା ବକୁଲା ଵାଙ୍ଗା ଵଙ୍ଗକା ମୋଦକାଃ କଲାଃ ।। ୪୪.

ପିତ୍ତଳ, କାଚଳ, ଶ୍ରବଣ, ମଦ ଭରା କାଶିକା, ଗୋଦାବ, ବକୁଳ, ବଙ୍ଗ, ବଙ୍ଗକ, ମୋଦକ ଓ କଳା ପ୍ରଜାମାନେ ମଧ୍ୟ ଅଛନ୍ତି।

ତେ ପିବନ୍ତି ମହାଭାଗାଃ ପ୍ରଥମାନ୍ତୁ ମହାନଦୀମ୍। ସୁଵପ୍ରାଂ ପୁଣ୍ଯସଲିଲାଂ ମହାନାଗନିଷେଵିତାମ୍ ।। ୪୪.

ଏହି ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ପ୍ରଜାମାନେ ପ୍ରଥମେ ମହା ନଦୀର ପବିତ୍ର ଜଳ ପିଉନ୍ତି, ଯାହାକୁ ମହା ଋଷିମାନେ ଆଦର କରନ୍ତି।

କମ୍ବଲାଂ ତାମସୀଂ ଶ୍ଯାମାଂ ସୁମେଧାଂ ବକୁଲାଂ ନଦୀମ୍। ଵିକୀର୍ଣାଂ ଶିଖିମାଲାଞ୍ଚ ତଥା ଦର୍ଭାଵତୀମପି ।। ୪୪.

ସେମାନେ କମ୍ବଳା, ତାମସୀ, ଶ୍ୟାମା, ସୁମେଧା, ବକୁଳା ନଦୀ, ବିକୀର୍ଣ୍ଣ ଶିଖିମାଳା ଓ ଦର୍ଭାବତୀ ନଦୀର ଜଳ ପିଉନ୍ତି।

ଭଦ୍ରାନଦୀଂ ଶୁକନଦୀଂ ପଲାଶାଞ୍ଚ ମହାନଦୀମ୍। ଭୀମାଂ ପ୍ରଭଞ୍ଜନାଂ କାଞ୍ଚୀଂ ପୁଣ୍ଯାଞ୍ଚୈଵ କୁଶାଵତୀମ୍ ।। ୪୩.

ସେମାନେ ଭଦ୍ରା ନଦୀ, ଶୁକ ନଦୀ, ପଲାଶା ଓ ମହା ନଦୀ, ଭୀମା, ପ୍ରଭଞ୍ଜନା, କାଞ୍ଚୀ ଓ ପବିତ୍ର କୁଶାବତୀ ନଦୀର ଜଳ ପିଉନ୍ତି।

ଦକ୍ଷାଂ ଶାକଵତୀଞ୍ଚୈଵ ପୁଣ୍ଯୋ ଦାଞ୍ଚ ମହାନଦୀମ୍। ଚନ୍ଦ୍ରାଵତୀଂ ସୁମୂଲାଞ୍ଚ ଋଷଭାଞ୍ଚାପଗୋତ୍ତମାମ୍ ।। ୪୪.

ସେମାନେ ଦକ୍ଷା, ଶାକବତୀ, ପବିତ୍ର ଦା ନଦୀ, ଚନ୍ଦ୍ରାବତୀ, ସୁମୂଳା ଓ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଋଷଭା ନଦୀର ଜଳ ପିଉନ୍ତି।

ନଦୀଂ ସମୁଦ୍ରମାଲାଞ୍ଚ ତଥା ଚମ୍ପାଵତୀମପି। ଏକାକ୍ଷାଂ ପୁଷ୍କଲାଂ ଵାହାଂ ସୁଵର୍ଣାଂ ନନ୍ଦି ନୀମପି ।। ୪୪.

ସେମାନେ ସମୁଦ୍ରମାଳା ନଦୀ, ଚମ୍ପାବତୀ, ଏକାକ୍ଷା, ପୁଷ୍କଳା, ବାହା, ସୁବର୍ଣ୍ଣା ଓ ନନ୍ଦିନୀ ନଦୀର ଜଳ ପିଉନ୍ତି।

କାଲିନ୍ଦୀଞ୍ଚୈଵ ପୁଣ୍ଯୋଦାଂ ଭାରତୀଞ୍ଚ ମହାନଦୀମ୍ । ସୀତୋଦାମ୍ପାତିକାଂ ବ୍ରାହ୍ମୀଂ ଵିଶାଲାଞ୍ଚ ମହାନଦୀମ୍ ।। ୪୪.

ସେମାନେ କାଲିନ୍ଦୀ, ପବିତ୍ର ପୁଣ୍ୟୋଦା, ଭାରତୀ ମହା ନଦୀ, ସୀତୋଦାମ୍ପାତିକା, ବ୍ରାହ୍ମୀ ଓ ବିଶାଳ ମହା ନଦୀର ଜଳ ପିଉନ୍ତି।

ପୀଵରୀଂ କୁମ୍ଭକାରୀଞ୍ଚ ରୁଷା ଞ୍ଚୈଵାପଗୋତ୍ତମାମ୍। ମହିଷୀଂ ମାନୁଷୀଂ ଦଣ୍ଡାଂ ତଥା ନଦନଦୀଂ ଶୁଭାମ୍ ।। ୪୪.

ସେମାନେ ପୀବରୀ, କୁମ୍ଭକାରୀ, ରୁଷା ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ନଦୀ, ମହିଷୀ, ମାନୁଷୀ, ଦଣ୍ଡା ଓ ଶୁଭ ନଦନଦୀର ଜଳ ପିଉନ୍ତି।

ଏତାଞ୍ଚାନ୍ଯାଞ୍ଚ ପୀଯନ୍ତେ ବହ୍ଵଯୋ ହି ସରିତୋତ୍ତମାଃ । ଦେଵର୍ଷିସିଦ୍ଧଚରିତାଃ ପୁଣ୍ଯୋଦାଃ ପାପହାଃ ଶୁଭାଃ ।। ୪୪.

ଏହି ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଅନେକ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ନଦୀମାନେ ଅନେକ ପ୍ରଜାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପିତାଯାଉଛନ୍ତି; ଏହି ନଦୀମାନେ ପବିତ୍ର, ପାପ ଦୂର କରିଥିବା ଓ ଶୁଭ, ଦେବତା, ଋଷି ଓ ସିଦ୍ଧମାନେ ପ୍ରଶଂସା କରନ୍ତି।

ନାନାଜନପଦାସ୍ଫୀତଂ ମହାପଗାଵିଭୂଷିତମ୍। ନାନାରତ୍ନୌଘସମ୍ପୂର୍ଣଂ ନିତ୍ଯଂ ପ୍ରମୁଦିତଂ ଶିଵମ୍ ।। ୪୪.

ଏଠାରେ ବିଭିନ୍ନ ଜନପଦର ଲୋକ ଅଛନ୍ତି, ମହା ନଦୀମାନେ ଏଠାକୁ ଶୋଭା ଦେଇଛନ୍ତି, ବିଭିନ୍ନ ରତ୍ନର ଭଣ୍ଡାର ସଦା ଭରି ରହିଛି, ଏଠା ସଦା ଆନନ୍ଦ ଓ ଶିବମୟ।

ଉଦୀର୍ଣଂ ଧନଧାନ୍ଯାର୍ଥୈର୍ନରଵାସୈଃ ସମନ୍ତତଃ। ସନ୍ନିଵିଷ୍ଟଂ ମହାଦ୍ଵୀପଂ ପଶ୍ଚିମଂ ସୁକୃତାତ୍ମନାମ୍ । ନିସର୍ଗଃ କେତୁମାଲାନାମେଷ ଵଃ ପରିକୀର୍ତ୍ତିତଃ ।। ୪୪.

ଏଠା ଧନ ଓ ଧାନ୍ୟରେ ଉନ୍ନତ, ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଲୋକ ରହୁଛନ୍ତି, ଏହି ପଶ୍ଚିମ ମହାଦ୍ୱୀପ ଶୁଭ କର୍ମବାନ୍ଧା ଲୋକଙ୍କର; କେତୁମାଳାର ଏହି ସ୍ୱଭାବ ତୁମକୁ ବର୍ଣ୍ନନା କରାଯାଇଛି।

ଇତି ଶ୍ରୀମହାପୁରାଣେ ଵାଯୁପ୍ରୋକ୍ତେ ଭୁଵନଵିନ୍ଯାସୋ ନାମ ଚତୁଶ୍ଵତ୍ଵାରିଂଶୋଽଧ୍ଯାଯଃ

ଏହିପରି ଶ୍ରୀମହାପୁରାଣରେ ବାୟୁଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କହାଯାଇଥିବା 'ଭୁବନ ବିନ୍ୟାସ' ନାମକ ଚଉଉଁଚାଳିଶ ଅଧ୍ୟାୟ ଶେଷ ହେଲା।

ପୂର୍ଵାପରୌ ସମାଖ୍ଯାତୌ ଦ୍ଵୌ ଦେଶୌ ନସ୍ତ୍ଵଯା ପ୍ରଭୋ। ଉତ୍ତରାଣାଞ୍ଚ ଵର୍ଷାଣାଂ ଦକ୍ଷିଣାନାଞ୍ଚ ସର୍ଵଶଃ। ଆଚକ୍ଷ୍ଵ ନୋ ଯଥାତଥ୍ଯଂ ଯେ ଚ ପର୍ଵତଵାସିନଃ ।। ୪୫.

ହେ ପ୍ରଭୁ, ଆପଣ ପୂର୍ବ ଓ ପଶ୍ଚିମ ଦୁଇଟି ଦେଶ ବିଷୟରେ ଆମକୁ କହିଛନ୍ତି । ଏବେ ଦୟାକରି ଉତ୍ତର ଓ ଦକ୍ଷିଣ ସମସ୍ତ ଦେଶ ବିଷୟରେ ଏବଂ ପାହାଡ଼ ଉପରେ ଯେଉଁମାନେ ବସୁଛନ୍ତି ସେମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ ସଠିକ୍ ଭାବେ ଆମକୁ କହନ୍ତୁ ।

ଦକ୍ଷିଣେନ ତୁ ଶ୍ଵେତସ୍ଯ ନୀଲସ୍ଯୈଵୋତ୍ତରେଣ ତୁ। ଵର୍ଷଂ ରମଣକଂ ନାମ ଜାଯନ୍ତେ ତତ୍ର ମାନଵାଃ ।। ୪୫.

ଶ୍ୱେତ ପାହାଡ଼ର ଦକ୍ଷିଣ ଓ ନୀଳ ପାହାଡ଼ର ଉତ୍ତର ଦିଗରେ ରମଣକ ନାମକ ଏକ ଦେଶ ଅଛି, ସେଠାରେ ମାନବମାନେ ଜନ୍ମ ନେଇଥାନ୍ତି ।

ସର୍ଵର୍ତୁକାମଦାଃ ସତ୍ତ୍ଵା ଜରାଦୁର୍ଗନ୍ଧଵର୍ଜିତାଃ। ଶୁକ୍ରାଭିଜନସମ୍ପନ୍ନାଃ ସର୍ଵେ ଚ ପ୍ରିଯଦର୍ଶନାଃ ।। ୪୫.

ସେଠିରେ ଥିବା ପ୍ରାଣୀମାନେ ସମସ୍ତ ଋତୁରେ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରନ୍ତି, ବୟସ ଓ ଦୁର୍ଗନ୍ଧ ନାହିଁ, ସମସ୍ତେ ଉତ୍ତମ ବଂଶର ଏବଂ ଦେଖିବାକୁ ମଧୁର ।

ତତ୍ରାପି ସୁମହାନ୍ ଦିଵ୍ଯୋ ନ୍ଯଗ୍ରୋଧୋ ରୋହିଣୋ ମହାନ୍। ତସ୍ଯ ପୀତ୍ଵା ଫଲରସଂ ପିବନ୍ତୋ ଵର୍ତ୍ତଯନ୍ତ୍ଯୁତ ।। ୪୫.

ସେଠି ଏକ ବଡ଼ ଦିବ୍ୟ ବଟବୃକ୍ଷ ଓ ଏକ ବଡ଼ ରୋହିଣୀ ଗଛ ଅଛି । ସେମାନେ ସେହି ଗଛର ଫଳରସ ପିଇ ସେଠି ବଞ୍ଚନ୍ତି ।

ଦଶଵର୍ଷସହସ୍ରାଣି ଶତାନି ଦଶପଞ୍ଚ ଚ। ଜୀଵନ୍ତି ତେ ମହାଭାଗା ସଦା ହୃଷ୍ଟା ନରୋତ୍ତମାଃ ।। ୪୫.

ସେଠିରେ ଥିବା ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ଓ ଉତ୍ତମ ମାନବମାନେ ଦଶ ହଜାର ପାଞ୍ଚ ଶତ ବର୍ଷ ଅବଧି ସଦା ଖୁସିରେ ବଞ୍ଚନ୍ତି ।

ଉତ୍ତରେଣ ତୁ ଶ୍ଵେତସ୍ଯ ଶ୍ରୃଙ୍ଗସାହ୍ଵସ୍ଯ ଦକ୍ଷିଣେ। ଵର୍ଷଂ ହିରଣ୍ଯତଂ ନାମ ଯତ୍ର ହୈରଣ୍ଯତୀ ନଦୀ ।। ୪୫.

ଶ୍ୱେତ ପାହାଡ଼ର ଉତ୍ତର ଓ ଶୃଙ୍ଗସାହ୍ୱ ପାହାଡ଼ର ଦକ୍ଷିଣରେ ହିରଣ୍ୟତ ନାମକ ଏକ ଦେଶ ଅଛି, ସେଠି ହେଉଛି ହୈରଣ୍ୟତୀ ନଦୀ ।

ମହାବଲାଃ ସୁତେଜସ୍କାଜାଯନ୍ତେତତ୍ର ମାନଵାଃ। ସର୍ଵର୍ତୁକାମଦାଃ ସତ୍ଵା ଧନିନଃ ପ୍ରିଯ ଦର୍ଶନାଃ ।। ୪୫.

ସେଠି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ତେଜସ୍ବୀ ମାନବମାନେ ଜନ୍ମ ନେଇଥାନ୍ତି, ସେଠିର ପ୍ରାଣୀମାନେ ସମସ୍ତ ଋତୁରେ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରନ୍ତି, ସମସ୍ତେ ଧନୀ ଓ ଦେଖିବାକୁ ଭଲ ।

ଏକାଦଶ ସହସ୍ରାଣି ଵର୍ଷାଣାଂ ତେଽମିତୌଜସଃ। ଆଯୁଷ୍ପ୍ରମାଣଂ ଜୀଵନ୍ତି ଶତାନି ଦଶପଞ୍ଚ ଚ ।। ୪୫.

ସେଠିରେ ଅପାର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଲୋକମାନେ ଏଗାର ହଜାର ପାଞ୍ଚ ଶତ ବର୍ଷ ଅବଧି ବଞ୍ଚନ୍ତି, ଏହା ତାଙ୍କର ଆୟୁଷ୍ୟ ।

ତସ୍ମିନ୍ ଵର୍ଷେ ମହାଵୃକ୍ଷୋ ଲକୁଚଃ ଷଡ୍ରସାଶ୍ରଯଃ। ତସ୍ଯପୀତ୍ଵା ଫଲରସଂ ତତ୍ର ଜୀଵନ୍ତି ମାନଵାଃ ।। ୪୫.

ସେଠି ଏକ ବଡ଼ ଲକୁଚ ଗଛ ଅଛି, ଯାହାରେ ସମସ୍ତ ଛଅ ରସ ଥାଏ । ସେଠି ଲୋକମାନେ ଏହି ଫଳରସ ପିଇ ବଞ୍ଚନ୍ତି ।

ତ୍ରୀଣି ଶ୍ରୃଙ୍ଗଵତଃ ଶ୍ରୃଙ୍ଗାଣ୍ଯୁଚ୍ଛ୍ରିତାନି ମହାନ୍ତି ଚ । ଏକଂ ମଣିମଯଂ ତେଷାମେକଞ୍ଚୈଵ ହିରଣ୍ଯଯମ୍। ସର୍ଵରତ୍ନ ମଯଂ ଚୈକଂ ଭଵନୈରୁପଶୋଭିତମ୍ ।। ୪୫.

ଶୃଙ୍ଗବତ ପାହାଡ଼ର ତିନିଟି ବଡ଼ ଚୂଡ଼ା ଅଛି — ଗୋଟିଏ ମଣିର, ଗୋଟିଏ ସୁନାର, ଏବଂ ଗୋଟିଏ ସମସ୍ତ ମୂଲ୍ୟବାନ ପଥରର, ଯାହାରେ ଅନେକ ରହଣୀ ଶୋଭା ପାଉଛି ।