ଵାଯୁପୁରାଣମ୍

ଵନମାଲା ଵସୁମତୀ ପମ୍ପା ପମ୍ପାଵତୀ ଶୁଭା। ସୁଵର୍ଣା ପଞ୍ଚ ଵର୍ଣା ଚ ତଥା ପୁଣ୍ଯା ଵପୁଷ୍ମତୀ ।। ୪୩.

ବନମାଳା, ବସୁମତୀ, ପମ୍ପା, ଶୁଭ ପମ୍ପାବତୀ, ସୁବର୍ଣ୍ଣା, ପଞ୍ଚବର୍ଣ୍ଣା, ପବିତ୍ର ବପୁଷ୍ମତୀ—ଏହି ନଦୀମାନେ ଅଛନ୍ତି।

ମଣିଵପ୍ରା ସୁଵପ୍ରା ଚ ବ୍ରହ୍ମଭାଗା ଶିଲାଶିନୀ। କୃଷ୍ଣତୋଯା ଚ ପୁଣ୍ଯୋଦା ତଥା ନାଗପଦୀ ଶୁଭା ।। ୪୩.

ମଣିଭପ୍ରା, ସୁଭପ୍ରା, ବ୍ରହ୍ମଭାଗା, ଶିଳାଶିନୀ, କୃଷ୍ଣତୋୟା, ପୁଣ୍ୟୋଦା, ଶୁଭ ନାଗପଦୀ—ଏହି ନଦୀମାନେ ଅଛନ୍ତି।

ଶୈଵାଲିନୀ ମଣିତଟା କ୍ଷାରୋଦା ଚାରୁଣାଵତୀ। ତଥା ଵିଷ୍ଣୁପଦୀ ଚୈଵ ମହାପୁଣ୍ଯା ମହାନଦୀ ।। ୪୩.

ଶୈବାଳିନୀ, ମଣିତଟା, କ୍ଷାରୋଦା, ଆରୁଣାବତୀ, ଏବଂ ଏହିପରି ଭାବରେ ବିଷ୍ଣୁପଦୀ, ଅତି ପବିତ୍ର ଏବଂ ବଡ଼ ନଦୀ।

ହିରଣ୍ଯଵାହିନୀଲା ଚ ସ୍କନ୍ଦମାଲା ସୁରାଵତୀ । ଵାମୋଦା ଚ ପତାକା ଚ ଵେତାଲୀ ଚ ମହାନଦୀ ।। ୪୩.

ହିରଣ୍ୟବାହିନୀ, ନୀଳା, ସ୍କନ୍ଦମାଳା, ସୁରାବତୀ, ବାମୋଦା, ପତାକା, ୱେତାଳୀ ଏବଂ ମହାନଦୀ—ଏହି ସବୁ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ନଦୀମାନେ।

ଏତା ଗଙ୍ଗା ମହାନଦ୍ଯୋ ନାଯିକାଃ ପରିକୀର୍ତିତାଃ। କ୍ଷୁଦ୍ରନଦ୍ଯସ୍ତ୍ଵସଂଖ୍ଯାତାଃ ଶତଶୋଽଥ ସହସ୍ରଶଃ ।। ୪୩.

ଏହିମାନେ ଗଙ୍ଗା ଭଳି ମହାନଦୀ, ପ୍ରସିଦ୍ଧ ନାୟିକା ନଦୀମାନେ। ଛୋଟ ଛୋଟ ନଦୀମାନେ ତ ଅସଂଖ୍ୟ, ଶତଶଃ ଏବଂ ସହସ୍ରଶଃ ଅଛନ୍ତି।

ପୂର୍ଵଦ୍ଵୀପସ୍ଯ ଵୋହିନ୍ଯଃ ପୁଣ୍ଯଵତ୍ଯଶ୍ଚ କୀର୍ତିତାଃ। କୀର୍ତ୍ତନେନାପି ଚୈତାସାଂ ପୂତଃ ସ୍ଯାଦିତି ମେ ମତିଃ ।। ୪୩.

ପୂର୍ବଦ୍ୱୀପର ଏହି ନଦୀମାନେ ପୁଣ୍ୟମୟ ଏବଂ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ଏମାନଙ୍କର ନାମ କେବଳ ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ ମଧ୍ୟ ମନୁଷ୍ୟ ପବିତ୍ର ହୁଏ—ମୋର ଏହି ମତ।

ସମୃଦ୍ଧରାଷ୍ଟ୍ରଂ ସ୍ଫୀତଞ୍ଚ ନାନାଜନପଦାକୁଲମ୍। ନାନାଵୃକ୍ଷଵନୋଦ୍ଦେଶଂ ନାନାନଗ ସୁଵେଷ୍ଟିତମ୍ ।। ୪୩.

ସେଇ ଦେଶ ଧନଧାନ୍ୟରେ ସମୃଦ୍ଧ, ବହୁ ଲୋକେ ଭରିଆ, ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଗଛ ଓ ଜଙ୍ଗଲରେ ଶୋଭିତ, ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ପାହାଡ଼ ଦ୍ୱାରା ଘେରାଯାଇଛି।

ନରନାରୀଗଣାକୀର୍ଣଂ ନିତ୍ଯଂ ପ୍ରମୁଦିତଂ ଶିଵମ୍। ବହୁଧାନ୍ଯଧନୋପେତଂ ନାନାନୃପତିପାଲିତମ୍ । ଉପେତଂ କୀର୍ତନଶତୈର୍ନାନାରତ୍ନାକରାକରମ୍ ।। ୪୩.

ସେଠାରେ ପୁରୁଷ ଓ ନାରୀମାନେ ଭରିଆ, ସବୁବେଳେ ଆନନ୍ଦିତ ଏବଂ ମଙ୍ଗଳମୟ, ବହୁ ଧାନ ଓ ଧନରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ବିଭିନ୍ନ ରାଜାଙ୍କ ଶାସନରେ ଅଛି, ଶତଶଃ ପ୍ରଶଂସାରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ମୂଲ୍ୟବାନ ରତ୍ନ ଖଣ୍ଡରେ ଧନୀ।

ତସ୍ମିନ୍ଦେଶେ ସମାଖ୍ଯାତା ହେମଶଙ୍ଖଦଲପ୍ରଭାଃ। ମହାକାଯା ମହାଵୀର୍ଯାଃ ପୁରୁଷାଃ ପୁରୁଷର୍ଷଭାଃ ।। ୪୩.

ସେଇ ଦେଶରେ ସୁନା, ଶଂଖ ଓ ପତ୍ରର ଭଳି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଦେହ ଥିବା, ବଡ଼ ଶରୀର ଓ ବଡ଼ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ପୁରୁଷମାନେ ରହନ୍ତି—ସେମାନେ ପୁରୁଷମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ।

ସମ୍ଭାଷଣଂ ଦର୍ଶନଞ୍ଚ ସମସ୍ଥାନୋପସେଵନମ୍ । ଦେଵୈଃ ସହ ମହାଭାଗାଃ କୁର୍ଵତେ ତତ୍ର ଵୈ ପ୍ରଜାଃ ।। ୪୩.

ସେଠାରେ ଶୁଭ ଲୋକମାନେ ଦେବତାମାନଙ୍କ ସହିତ କଥା ହୁଅନ୍ତି, ମିଶିବା ଓ ସେବା କରନ୍ତି।

ଦଶଵର୍ଷସହସ୍ରାଣି ତେଷାମାଯୁଃ ପ୍ରକୀର୍ତିତମ୍। ଧର୍ମାଧର୍ମଵିଶେଷଶ୍ଚ ନ ତେଷ୍ଵସ୍ତି ମହାତ୍ମସୁ। ଅହିଂସା ସତ୍ଯଵାକ୍ଯଞ୍ଚ ପ୍ରକୃତ୍ଯୈଵ ହି ଵର୍ତ୍ତତେ ।। ୪୩.

ସେମାନଙ୍କ ଆୟୁଷ୍ୟ ଦଶ ହଜାର ବର୍ଷ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ସେମାନେ ମହାନ୍ ଆତ୍ମା, ଧର୍ମ ଓ ଅଧର୍ମର କୌଣସି ଭେଦ ନାହିଁ, ଅହିଂସା ଓ ସତ୍ୟବାଦିତା ସ୍ୱଭାବତଃ ଅଛି।

ତେ ଭକ୍ତ୍ଯା ଶଙ୍କରଂ ଦେଵଂ ଗୌରୀଂ ପରମଵୈଷ୍ଣଵୀମ୍। ଇଜ୍ଯାପୂଜାନମସ୍କାରାଂସ୍ତାଭ୍ଯାଂ ନିତ୍ଯଂ ପ୍ରଯୁଞ୍ଜତେ ।। ୪୩.

ସେମାନେ ଭକ୍ତି ସହିତ ଶଂକର ଦେବ ଓ ଗୌରୀଙ୍କୁ, ଯିଏ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ବିଷ୍ଣୁଭକ୍ତିନୀ, ସଦା ପୂଜା, ଅର୍ଚ୍ଚନା ଓ ନମସ୍କାର କରନ୍ତି।

ଇତି ଶ୍ରୀମହାପୁରାଣେ ଵାଯୁପ୍ରୋକ୍ତେ ଭୁଵନଵିନ୍ଯାସୋ ନାମ ତ୍ରିଚତ୍ଵାରିଂଶୋଽଧ୍ଯାଯଃ

ଏଭଳି ଶ୍ରୀମହାପୁରାଣରେ ବାୟୁଙ୍କ କଥାନୁସାରେ 'ଭୁବନ ବିନ୍ୟାସ' ନାମକ ତେତାଳିସ ଅଧ୍ୟାୟ ଶେଷ ହେଲା।

ନିସର୍ଗ ଏଷ ଵିଖ୍ଯାତୋ ଭଦ୍ରାଶ୍ଵାନାଂ ଯଥାର୍ଥଵତ୍ । ଶ୍ରୃଣୁଧ୍ଵଂ କେତୁମାଲାନାଂ ଵିସ୍ତରେଣ ପ୍ରକୀର୍ତ୍ତନମ୍ ।। ୪୪.

ଭଦ୍ରାଶ୍ବମାନଙ୍କ ସ୍ୱଭାବ ଏପରି ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ବର୍ତ୍ତମାନ କେତୁମାଳମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ ବିସ୍ତୃତ ଭାବେ ଶୁଣନ୍ତୁ।

ନିଷଧସ୍ଯାଚଲେନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ପଶ୍ଚିମସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ। ପଶ୍ଚିମେନ ହି ଯତ୍ତତ୍ର ଦିକ୍ଷୁ ସର୍ଵାସୁ କୀର୍ତିତମ୍ ।। ୪୪.

ପଶ୍ଚିମ ଦିଗର ମହାନ ନିଷଧ ପାହାଡ଼ର, ତାହାର ପଶ୍ଚିମ ପଟେ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଯାହା ଅଛି, ସେସବୁ ଏଠାରେ ବର୍ଣ୍ଣନା ହେଉଛି।

କୁଲାଚଲାନାଂ ସପ୍ତାନାଂ ନଦୀନାଞ୍ଚ ଵିଶେଷତଃ। ତଥା ଜନପଦାନାଞ୍ଚ ଵିସ୍ତରଂ ଶ୍ରୋତୁମର୍ହଥ ।। ୪୪.

ସାତଟି କୁଳାଚଳ ପାହାଡ଼ ଓ ସେଠାର ନଦୀମାନଙ୍କ ବିଶେଷ ଏବଂ ନାନା ଜନପଦ ବିଷୟରେ ବିସ୍ତୃତ ଭାବେ ଏବେ ଶୁଣନ୍ତୁ।

ଵିଶାଲଃ କମ୍ବଲଃ କୃଷ୍ଣୋ ଜଯନ୍ତୋ ହରିପର୍ଵତଃ। ଅଶୋକୋ ଵର୍ଦ୍ଧମାନଶ୍ଚ ସପ୍ତୈତେ କୁଲପର୍ଵ୍ଵତାଃ ।। ୪୪.

ବିଶାଳ, କମ୍ବଳ, କୃଷ୍ଣ, ଜୟନ୍ତ, ହରିପର୍ବତ, ଅଶୋକ ଓ ବର୍ଦ୍ଧମାନ—ଏହି ସାତଟି କୁଳପାହାଡ଼।

ତେଷାଂ ପ୍ରସୂତିରନ୍ଯେଽପି ପର୍ଵତା ବହୁଵିସ୍ତରାଃ। କୋଟିକୋଟିଶତା ଜ୍ଞେଯାଃ ଶତଶୋଽଥ ସହସ୍ରଶଃ ।। ୪୪.

ଏହାଛଡ଼ା ଅନେକ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ବଡ଼ ବଡ଼ ପାହାଡ଼ ଅଛନ୍ତି, କୋଟି କୋଟି, ଶତଶଃ ଏବଂ ସହସ୍ରଶଃ ଗଣନା ହେଉଛି।

ତୈର୍ଵିମିଶ୍ରା ଜନପଦା ନାନାଜାତିସମାକୁଲାଃ। ନାନାପ୍ରକାରଵିଜ୍ଞେଯାସ୍ତ୍ଵନେକନୃପପାଲିତାଃ ।। ୪୪.

ସେହି ପାହାଡ଼ମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବିଭିନ୍ନ ଜନପଦ ମିଶିଥାଏ, ବିଭିନ୍ନ ଜାତିର ଲୋକେ ଭରିଆ, ବିଭିନ୍ନ ରୂପରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଏବଂ ଅନେକ ରାଜାଙ୍କ ଶାସନରେ ଅଛି।

ତେ ନାମଧେଯୈର୍ଵିକ୍ରାନ୍ତା ଵିଵିଧାଃ ପ୍ରଥିତାଃ ଭୁଵି। ଅଧ୍ଯାସିତା ଜନପଦୈଃ କୀର୍ତ୍ତନୈଶ୍ଚ ଵିଭୂଷିତାଃ ।। ୪୪.

ସେମାନେ ନାନା ନାମରେ ପୃଥିବୀରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ବିଭିନ୍ନ ଭାବରେ ଖ୍ୟାତ, ଜନପଦମାନେ ରହିଛନ୍ତି ଏବଂ ଅନେକ ପ୍ରଶଂସା ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ।

ତେଷାଂ ସନାମଧେଯାନି ରାଷ୍ଟ୍ରାଣି ଵିଵିଧାନି ଚ। ଗିର୍ଯ୍ଯନ୍ତରନିଵିଷ୍ଟାନି ସମେଷୁ ଵିଷମେଷୁ ଚ ।। ୪୪.

ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବିଭିନ୍ନ ନାମର ଅନେକ ଦେଶ ଅଛି, କେତେକ ପାହାଡ଼ ମଧ୍ୟରେ, କେତେକ ସମତଳ ଏବଂ କେତେକ ଅସମ ଭୂମିରେ ଅବସ୍ଥିତ।

ଯଥୈହ କଥିତାଃ ପୌରା ଗୋମନୁଷ୍ଯକପୋତକାଃ। ତତ୍ସୁଖା ଭ୍ରମରା ଯୂଥା ମାହେଯାଚଲକୂଟକାଃ ।। ୪୪.

ଏଠାରେ ଯେପରି ଗାଁର ଗୋମାନ୍ୟ, ମନୁଷ୍ୟ ଓ ପରାବ ପ୍ରଜା ଦେଖାଯାଇଛି, ସେପରି ମାହେୟ ପାହାଡ଼ର ଚୂଡ଼ାରେ ରହୁଥିବା ମଧୁମକ୍ଷୀ ଓ ତାଙ୍କର ଦଳ ମଧ୍ୟ ଖୁସିରେ ଅଛନ୍ତି।

ସୁମୌଲାଃ ସ୍ତାଵକାଃ କ୍ରୌଞ୍ଚାଃ କୃଷ୍ଣାଙ୍ଗମଣିପୁଞ୍ଜକାଃ. କୂଟକମ୍ବଲମୌଷୀଯାଃ ସମୁଦ୍ରାନ୍ତରକାସ୍ତଥା ।। ୪୪.

ସୁମୌଳ, ସ୍ତାବକ, କ୍ରଉଞ୍ଚ, କଳା ମଣିର ଗୁଚ୍ଛ, କୁଟକମ୍ବଳ, ମୌଷୀୟ ଓ ସମୁଦ୍ର ମଧ୍ୟରେ ରହୁଥିବା ପ୍ରଜାମାନେ ମଧ୍ୟ ଅଛନ୍ତି।

କରମ୍ଭଵାଃ କୁଚାଃ ଶ୍ଵେତାଃ ସୁଵର୍ଣକଟକାଃ ଶୁଭାଃ। ଶ୍ଵେତାଙ୍ଗାଃ କୃଷ୍ଣପାଦାଶ୍ଚ ଵିହଗା କପିଲକର୍ଣିକାଃ ।। ୪୪.

କରମ୍ଭବ, କୁଚ, ଧଳା, ସୁବର୍ଣ୍ଣ ବାନ୍ଧା ଶୁଭ ପ୍ରଜା, ଧଳା ଦେହ ଓ କଳା ପାଦ ଥିବା ପକ୍ଷୀ, ଏବଂ କପିଳ କାନ ଥିବା ପକ୍ଷୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଅଛନ୍ତି।

ଅତ୍ଯାକରାଲଗୋଜ୍ଵାଲା ହୀନାନାଵନପାତକାଃ। ମହିଷାଃ କୁମୁଦାଭାଶ୍ଚ କରଵାଟାଃ ସହୋତ୍କଚାଃ ।। ୪୪.

ଅତି ଭୟାନକ ଗୋ ଆଗ୍ନି, ଅପୂର୍ଣ୍ଣ ଓ ଜଙ୍ଗଲ ରହୁଥିବା ପ୍ରଜା, କମଳ ଦେଖା ମହିଷ, କରବାଟ ଓ ଉତ୍କଚ ସହିତ ଅନ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ ଅଛନ୍ତି।

ଶୁ(ନକା) କନାସା ମହାନାସା ଵନାସଗଜଭୂମିକାଃ। କରଞ୍ଜମଞ୍ଜମା ଵାହାଃ କିଷ୍କିଣ୍ଡୀପାଣ୍ଡୁଭୂମିକୀଃ ।। ୪୪.

ଶୁନକା, କନାସା, ମହାନାସା, ଜଙ୍ଗଲ ଓ ହାତୀ ଭୂମିର ପ୍ରଜା, କରଞ୍ଜମଞ୍ଜମା ଯାନ, କିଷ୍କିଣ୍ଡି ଓ ପାଣ୍ଡୁ ଭୂମିର ପ୍ରଜାମାନେ ମଧ୍ୟ ଅଛନ୍ତି।

କୁବେରା ଧୂମଜା ଜଙ୍ଗା ଵଙ୍ଗା ରାଜୀଵକୋକିଲାଃ। ଵାଚାଙ୍ଗାଶ୍ଚ ମହାଙ୍ଗାଶ୍ଚ ମଧୌରେଯାଃ ସୁରେଚକାଃ ।। ୪୪.

କୁବେର, ଧୂମଜ, ଜଙ୍ଗା, ବଙ୍ଗ, ରାଜୀବ କୋକିଳ, ବାଚାଙ୍ଗ, ମହାଙ୍ଗ, ମଧୌରେୟ ଓ ସୁରେଚକ ପ୍ରଜାମାନେ ମଧ୍ୟ ଅଛନ୍ତି।

ପିତ୍ତଲାଃ କାଚଲାଶ୍ଚୈଵ ଶ୍ରଵଣା ମତ୍ତକାସିକାଃ। ଗୋଦାଵା ବକୁଲା ଵାଙ୍ଗା ଵଙ୍ଗକା ମୋଦକାଃ କଲାଃ ।। ୪୪.

ପିତ୍ତଳ, କାଚଳ, ଶ୍ରବଣ, ମଦ ଭରା କାଶିକା, ଗୋଦାବ, ବକୁଳ, ବଙ୍ଗ, ବଙ୍ଗକ, ମୋଦକ ଓ କଳା ପ୍ରଜାମାନେ ମଧ୍ୟ ଅଛନ୍ତି।

ତେ ପିବନ୍ତି ମହାଭାଗାଃ ପ୍ରଥମାନ୍ତୁ ମହାନଦୀମ୍। ସୁଵପ୍ରାଂ ପୁଣ୍ଯସଲିଲାଂ ମହାନାଗନିଷେଵିତାମ୍ ।। ୪୪.

ଏହି ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ପ୍ରଜାମାନେ ପ୍ରଥମେ ମହା ନଦୀର ପବିତ୍ର ଜଳ ପିଉନ୍ତି, ଯାହାକୁ ମହା ଋଷିମାନେ ଆଦର କରନ୍ତି।