ଵାଯୁପୁରାଣମ୍

ନାମଧେଯୈଶ୍ଚ ନିକ୍ରାନ୍ତୈଃ ଶ୍ରୀମଦ୍ଭିଃ ପୁରୁଷର୍ଷଭୈଃ। ଅଧ୍ଯାସିତା ଜନପଦାଃ କୀର୍ତନୀଯାଶ୍ଚ ଶୋଭିତାଃ ।। ୪୩.

ଏହି ଅଞ୍ଚଳମାନେ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଏବଂ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ନାମରେ ଖ୍ୟାତି ଲାଭ କରିଥିବା ପୁରୁଷମାନେ ଅଧିବାସ କରିଛନ୍ତି, ଏମାନେ ଶୋଭା ପାଇଛନ୍ତି ଏବଂ ପ୍ରଶଂସା ଯୋଗ୍ୟ।

ତେଷାନ୍ତୁ ନାମଧେଯାନି ରାଷ୍ଟ୍ରାଣି ଵିଵିଧାନି ଚ। ଗିର୍ଯନ୍ତରନିଵିଷ୍ଟାନି ସମେଷୁ ଵିଷମେଷୁ ଚ ।। ୪୩.

ଏମାନଙ୍କର ନାମ ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ରାଷ୍ଟ୍ର, ପର୍ବତମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ, ସମତଳ ଏବଂ ଅସମ ଭୂମିରେ ବସିଛି।

ତଥା ସୁମଙ୍ଗଲାଃ ଶୁଦ୍ଧାଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରକାନ୍ତାଃ ସୁନନ୍ଦନାଃ। ଵ୍ରଜକା ନୀଲଶୈଲେଯାଃ ସୌଵୀରା ଵିଜଯସ୍ଥଲାଃ ।। ୪୩.

ସୁମଙ୍ଗଳ, ଶୁଦ୍ଧ, ଚନ୍ଦ୍ରକାନ୍ତ, ସୁନନ୍ଦନ, ବ୍ରଜକ, ନୀଳପର୍ବତର ନିବାସୀ, ସୌବୀର, ଏବଂ ବିଜୟସ୍ଥଳ—ଏହିପରି ଅଞ୍ଚଳମାନେ ଅଛନ୍ତି।

ମହାସ୍ଥଲାଃ ସୁକାମାଶ୍ଚ ମହାକେଶାଃ ସୁମୂର୍ଦ୍ଧଜାଃ। ଵାତରଂହାଃ ସୋପସଙ୍ଗାଃ ପରିଵାଯାଃ ପରାଚକାଃ ।। ୪୩.

ମହାସ୍ଥଳ, ସୁକାମ, ମହାକେଶ, ସୁମୂର୍ଦ୍ଧଜ, ବାତରଂହା ସହ ଶାଖା, ପରିବାୟ, ପରାଚକ—ଏହିପରି ଅଞ୍ଚଳମାନେ ଅଛନ୍ତି।

ସମ୍ଭଵକ୍ରା ମହାନେତ୍ରାଃ ଶୈଵାଲାସ୍ତନପାସ୍ତଥା। କୁମୁଦାଃ ଶାକମୁଣ୍ଡାଶ୍ଚ ଉରଃ ସଙ୍କୀର୍ଣଭୌମକାଃ ।। ୪୩.

ସମ୍ଭବକ୍ର, ମହାନେତ୍ର, ଶୈବାଳ, ତନପା, କୁମୁଦ, ଶାକମୁଣ୍ଡ, ଏବଂ ଯେଉଁମାନଙ୍କର ଭୂମି ଉରସ୍ଥଳରେ ମିଶିଛି—ଏମାନେ ଅଛନ୍ତି।

ସୋଦକା ଵତ୍ସକାଶ୍ଚୈକେ ଵାରାହା ହାରଵାମକାଃ। ଶଙ୍ଖାଖ୍ଯା ଭାଵିସନ୍ଦ୍ରାଶ୍ଚ ଉତ୍ତରା ହୈମଭୌମକାଃ ।। ୪୩.

କିଛି ହେଉଛନ୍ତି ସୋଦକ, ବତ୍ସକ, ବାରାହ, ହାରବାମକ, ଶଂଖ ନାମରେ, ଭାବିସନ୍ଦ୍ର ଏବଂ ଉତ୍ତର ହେମଭୂମକ।

କୃଷ୍ଣଭୌମାଃ ସୁଭୌମାଶ୍ଚ ମହାଭୌମାଶ୍ଚ କୀର୍ତିତାଃ। ଏତେ ଚାନ୍ଯେ ଚ ଵିଖ୍ଯାତା ନାନାଜନପଦା ମଯା ।। ୪୩.

କୃଷ୍ଣଭୂମ, ସୁଭୂମ, ମହାଭୂମ ଏହିପରି ନାମ ଦିଆଯାଇଛି; ଏମାନେ ଏବଂ ଅନ୍ୟ ଅନେକ ଜନପଦମାନେ ମୁଁ ବିବରଣା କରିଛି।

ତେ ପିବନ୍ତି ମହାପୁଣ୍ଯାଂ ମହାଗଙ୍ଗାଂ ମହାନଦୀମ୍। ଆଦୌ ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯଵିଖ୍ଯାତା ଶୀତା ଶୀତାମ୍ବୁଵାହିନୀ ।। ୪୩.

ଏମାନେ ପବିତ୍ର ମହାଗଙ୍ଗା ନଦୀର ଜଳ ପିଉଛନ୍ତି, ଯେଉଁ ନଦୀ ଆରମ୍ଭରୁ ତିନି ଲୋକରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ଶୀତଳ ଏବଂ ଶୀତ ଜଳ ବହାଏ।

ତଥା ଚ ହଂସଵସତିର୍ମହାଚକ୍ରା ଚ ନିମ୍ନଗା। ଚକ୍ରା ଵକ୍ରା ଚ କଞ୍ଚୀ ଚ ସୁରସା ଚାପଗୋତ୍ତମା ।। ୪୩.

ଏହିପରି ହଂସବସତୀ, ମହାଚକ୍ରା, ନିମ୍ନଗା, ଚକ୍ରା, ବକ୍ରା, କଞ୍ଚୀ, ସୁରସା—ଏହି ଉତ୍ତମ ନଦୀମାନେ ଅଛନ୍ତି।

ଶାଖାଵତୀ ଚେନ୍ଦ୍ରନଦୀ ମେଘା ମଙ୍ଗାରଵାହିନୀ। କାଵେରୀ ହରିତୋଯା ଚ ସୋମାଵର୍ତ୍ତା ଶତହ୍ରଦା ।। ୪୩.

ଶାଖାବତୀ, ଇନ୍ଦ୍ରନଦୀ, ମେଘା, ମଙ୍ଗାରବାହିନୀ, କାବେରୀ, ହରିତୋୟା, ସୋମାବର୍ତ୍ତା, ଶତହ୍ରଦା—ଏହି ନଦୀମାନେ ଅଛନ୍ତି।

ଵନମାଲା ଵସୁମତୀ ପମ୍ପା ପମ୍ପାଵତୀ ଶୁଭା। ସୁଵର୍ଣା ପଞ୍ଚ ଵର୍ଣା ଚ ତଥା ପୁଣ୍ଯା ଵପୁଷ୍ମତୀ ।। ୪୩.

ବନମାଳା, ବସୁମତୀ, ପମ୍ପା, ଶୁଭ ପମ୍ପାବତୀ, ସୁବର୍ଣ୍ଣା, ପଞ୍ଚବର୍ଣ୍ଣା, ପବିତ୍ର ବପୁଷ୍ମତୀ—ଏହି ନଦୀମାନେ ଅଛନ୍ତି।

ମଣିଵପ୍ରା ସୁଵପ୍ରା ଚ ବ୍ରହ୍ମଭାଗା ଶିଲାଶିନୀ। କୃଷ୍ଣତୋଯା ଚ ପୁଣ୍ଯୋଦା ତଥା ନାଗପଦୀ ଶୁଭା ।। ୪୩.

ମଣିଭପ୍ରା, ସୁଭପ୍ରା, ବ୍ରହ୍ମଭାଗା, ଶିଳାଶିନୀ, କୃଷ୍ଣତୋୟା, ପୁଣ୍ୟୋଦା, ଶୁଭ ନାଗପଦୀ—ଏହି ନଦୀମାନେ ଅଛନ୍ତି।

ଶୈଵାଲିନୀ ମଣିତଟା କ୍ଷାରୋଦା ଚାରୁଣାଵତୀ। ତଥା ଵିଷ୍ଣୁପଦୀ ଚୈଵ ମହାପୁଣ୍ଯା ମହାନଦୀ ।। ୪୩.

ଶୈବାଳିନୀ, ମଣିତଟା, କ୍ଷାରୋଦା, ଆରୁଣାବତୀ, ଏବଂ ଏହିପରି ଭାବରେ ବିଷ୍ଣୁପଦୀ, ଅତି ପବିତ୍ର ଏବଂ ବଡ଼ ନଦୀ।

ହିରଣ୍ଯଵାହିନୀଲା ଚ ସ୍କନ୍ଦମାଲା ସୁରାଵତୀ । ଵାମୋଦା ଚ ପତାକା ଚ ଵେତାଲୀ ଚ ମହାନଦୀ ।। ୪୩.

ହିରଣ୍ୟବାହିନୀ, ନୀଳା, ସ୍କନ୍ଦମାଳା, ସୁରାବତୀ, ବାମୋଦା, ପତାକା, ୱେତାଳୀ ଏବଂ ମହାନଦୀ—ଏହି ସବୁ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ନଦୀମାନେ।

ଏତା ଗଙ୍ଗା ମହାନଦ୍ଯୋ ନାଯିକାଃ ପରିକୀର୍ତିତାଃ। କ୍ଷୁଦ୍ରନଦ୍ଯସ୍ତ୍ଵସଂଖ୍ଯାତାଃ ଶତଶୋଽଥ ସହସ୍ରଶଃ ।। ୪୩.

ଏହିମାନେ ଗଙ୍ଗା ଭଳି ମହାନଦୀ, ପ୍ରସିଦ୍ଧ ନାୟିକା ନଦୀମାନେ। ଛୋଟ ଛୋଟ ନଦୀମାନେ ତ ଅସଂଖ୍ୟ, ଶତଶଃ ଏବଂ ସହସ୍ରଶଃ ଅଛନ୍ତି।

ପୂର୍ଵଦ୍ଵୀପସ୍ଯ ଵୋହିନ୍ଯଃ ପୁଣ୍ଯଵତ୍ଯଶ୍ଚ କୀର୍ତିତାଃ। କୀର୍ତ୍ତନେନାପି ଚୈତାସାଂ ପୂତଃ ସ୍ଯାଦିତି ମେ ମତିଃ ।। ୪୩.

ପୂର୍ବଦ୍ୱୀପର ଏହି ନଦୀମାନେ ପୁଣ୍ୟମୟ ଏବଂ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ଏମାନଙ୍କର ନାମ କେବଳ ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ ମଧ୍ୟ ମନୁଷ୍ୟ ପବିତ୍ର ହୁଏ—ମୋର ଏହି ମତ।

ସମୃଦ୍ଧରାଷ୍ଟ୍ରଂ ସ୍ଫୀତଞ୍ଚ ନାନାଜନପଦାକୁଲମ୍। ନାନାଵୃକ୍ଷଵନୋଦ୍ଦେଶଂ ନାନାନଗ ସୁଵେଷ୍ଟିତମ୍ ।। ୪୩.

ସେଇ ଦେଶ ଧନଧାନ୍ୟରେ ସମୃଦ୍ଧ, ବହୁ ଲୋକେ ଭରିଆ, ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଗଛ ଓ ଜଙ୍ଗଲରେ ଶୋଭିତ, ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ପାହାଡ଼ ଦ୍ୱାରା ଘେରାଯାଇଛି।

ନରନାରୀଗଣାକୀର୍ଣଂ ନିତ୍ଯଂ ପ୍ରମୁଦିତଂ ଶିଵମ୍। ବହୁଧାନ୍ଯଧନୋପେତଂ ନାନାନୃପତିପାଲିତମ୍ । ଉପେତଂ କୀର୍ତନଶତୈର୍ନାନାରତ୍ନାକରାକରମ୍ ।। ୪୩.

ସେଠାରେ ପୁରୁଷ ଓ ନାରୀମାନେ ଭରିଆ, ସବୁବେଳେ ଆନନ୍ଦିତ ଏବଂ ମଙ୍ଗଳମୟ, ବହୁ ଧାନ ଓ ଧନରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ବିଭିନ୍ନ ରାଜାଙ୍କ ଶାସନରେ ଅଛି, ଶତଶଃ ପ୍ରଶଂସାରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ମୂଲ୍ୟବାନ ରତ୍ନ ଖଣ୍ଡରେ ଧନୀ।

ତସ୍ମିନ୍ଦେଶେ ସମାଖ୍ଯାତା ହେମଶଙ୍ଖଦଲପ୍ରଭାଃ। ମହାକାଯା ମହାଵୀର୍ଯାଃ ପୁରୁଷାଃ ପୁରୁଷର୍ଷଭାଃ ।। ୪୩.

ସେଇ ଦେଶରେ ସୁନା, ଶଂଖ ଓ ପତ୍ରର ଭଳି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଦେହ ଥିବା, ବଡ଼ ଶରୀର ଓ ବଡ଼ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ପୁରୁଷମାନେ ରହନ୍ତି—ସେମାନେ ପୁରୁଷମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ।

ସମ୍ଭାଷଣଂ ଦର୍ଶନଞ୍ଚ ସମସ୍ଥାନୋପସେଵନମ୍ । ଦେଵୈଃ ସହ ମହାଭାଗାଃ କୁର୍ଵତେ ତତ୍ର ଵୈ ପ୍ରଜାଃ ।। ୪୩.

ସେଠାରେ ଶୁଭ ଲୋକମାନେ ଦେବତାମାନଙ୍କ ସହିତ କଥା ହୁଅନ୍ତି, ମିଶିବା ଓ ସେବା କରନ୍ତି।

ଦଶଵର୍ଷସହସ୍ରାଣି ତେଷାମାଯୁଃ ପ୍ରକୀର୍ତିତମ୍। ଧର୍ମାଧର୍ମଵିଶେଷଶ୍ଚ ନ ତେଷ୍ଵସ୍ତି ମହାତ୍ମସୁ। ଅହିଂସା ସତ୍ଯଵାକ୍ଯଞ୍ଚ ପ୍ରକୃତ୍ଯୈଵ ହି ଵର୍ତ୍ତତେ ।। ୪୩.

ସେମାନଙ୍କ ଆୟୁଷ୍ୟ ଦଶ ହଜାର ବର୍ଷ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ସେମାନେ ମହାନ୍ ଆତ୍ମା, ଧର୍ମ ଓ ଅଧର୍ମର କୌଣସି ଭେଦ ନାହିଁ, ଅହିଂସା ଓ ସତ୍ୟବାଦିତା ସ୍ୱଭାବତଃ ଅଛି।

ତେ ଭକ୍ତ୍ଯା ଶଙ୍କରଂ ଦେଵଂ ଗୌରୀଂ ପରମଵୈଷ୍ଣଵୀମ୍। ଇଜ୍ଯାପୂଜାନମସ୍କାରାଂସ୍ତାଭ୍ଯାଂ ନିତ୍ଯଂ ପ୍ରଯୁଞ୍ଜତେ ।। ୪୩.

ସେମାନେ ଭକ୍ତି ସହିତ ଶଂକର ଦେବ ଓ ଗୌରୀଙ୍କୁ, ଯିଏ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ବିଷ୍ଣୁଭକ୍ତିନୀ, ସଦା ପୂଜା, ଅର୍ଚ୍ଚନା ଓ ନମସ୍କାର କରନ୍ତି।

ଇତି ଶ୍ରୀମହାପୁରାଣେ ଵାଯୁପ୍ରୋକ୍ତେ ଭୁଵନଵିନ୍ଯାସୋ ନାମ ତ୍ରିଚତ୍ଵାରିଂଶୋଽଧ୍ଯାଯଃ

ଏଭଳି ଶ୍ରୀମହାପୁରାଣରେ ବାୟୁଙ୍କ କଥାନୁସାରେ 'ଭୁବନ ବିନ୍ୟାସ' ନାମକ ତେତାଳିସ ଅଧ୍ୟାୟ ଶେଷ ହେଲା।

ନିସର୍ଗ ଏଷ ଵିଖ୍ଯାତୋ ଭଦ୍ରାଶ୍ଵାନାଂ ଯଥାର୍ଥଵତ୍ । ଶ୍ରୃଣୁଧ୍ଵଂ କେତୁମାଲାନାଂ ଵିସ୍ତରେଣ ପ୍ରକୀର୍ତ୍ତନମ୍ ।। ୪୪.

ଭଦ୍ରାଶ୍ବମାନଙ୍କ ସ୍ୱଭାବ ଏପରି ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ବର୍ତ୍ତମାନ କେତୁମାଳମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ ବିସ୍ତୃତ ଭାବେ ଶୁଣନ୍ତୁ।

ନିଷଧସ୍ଯାଚଲେନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ପଶ୍ଚିମସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ। ପଶ୍ଚିମେନ ହି ଯତ୍ତତ୍ର ଦିକ୍ଷୁ ସର୍ଵାସୁ କୀର୍ତିତମ୍ ।। ୪୪.

ପଶ୍ଚିମ ଦିଗର ମହାନ ନିଷଧ ପାହାଡ଼ର, ତାହାର ପଶ୍ଚିମ ପଟେ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଯାହା ଅଛି, ସେସବୁ ଏଠାରେ ବର୍ଣ୍ଣନା ହେଉଛି।

କୁଲାଚଲାନାଂ ସପ୍ତାନାଂ ନଦୀନାଞ୍ଚ ଵିଶେଷତଃ। ତଥା ଜନପଦାନାଞ୍ଚ ଵିସ୍ତରଂ ଶ୍ରୋତୁମର୍ହଥ ।। ୪୪.

ସାତଟି କୁଳାଚଳ ପାହାଡ଼ ଓ ସେଠାର ନଦୀମାନଙ୍କ ବିଶେଷ ଏବଂ ନାନା ଜନପଦ ବିଷୟରେ ବିସ୍ତୃତ ଭାବେ ଏବେ ଶୁଣନ୍ତୁ।

ଵିଶାଲଃ କମ୍ବଲଃ କୃଷ୍ଣୋ ଜଯନ୍ତୋ ହରିପର୍ଵତଃ। ଅଶୋକୋ ଵର୍ଦ୍ଧମାନଶ୍ଚ ସପ୍ତୈତେ କୁଲପର୍ଵ୍ଵତାଃ ।। ୪୪.

ବିଶାଳ, କମ୍ବଳ, କୃଷ୍ଣ, ଜୟନ୍ତ, ହରିପର୍ବତ, ଅଶୋକ ଓ ବର୍ଦ୍ଧମାନ—ଏହି ସାତଟି କୁଳପାହାଡ଼।

ତେଷାଂ ପ୍ରସୂତିରନ୍ଯେଽପି ପର୍ଵତା ବହୁଵିସ୍ତରାଃ। କୋଟିକୋଟିଶତା ଜ୍ଞେଯାଃ ଶତଶୋଽଥ ସହସ୍ରଶଃ ।। ୪୪.

ଏହାଛଡ଼ା ଅନେକ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ବଡ଼ ବଡ଼ ପାହାଡ଼ ଅଛନ୍ତି, କୋଟି କୋଟି, ଶତଶଃ ଏବଂ ସହସ୍ରଶଃ ଗଣନା ହେଉଛି।

ତୈର୍ଵିମିଶ୍ରା ଜନପଦା ନାନାଜାତିସମାକୁଲାଃ। ନାନାପ୍ରକାରଵିଜ୍ଞେଯାସ୍ତ୍ଵନେକନୃପପାଲିତାଃ ।। ୪୪.

ସେହି ପାହାଡ଼ମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବିଭିନ୍ନ ଜନପଦ ମିଶିଥାଏ, ବିଭିନ୍ନ ଜାତିର ଲୋକେ ଭରିଆ, ବିଭିନ୍ନ ରୂପରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଏବଂ ଅନେକ ରାଜାଙ୍କ ଶାସନରେ ଅଛି।