ଵାଯୁପୁରାଣମ୍

ତତ୍ର ତେ ପୁରୁଷାଃ ଶ୍ଵେତା ମହାସତ୍ତ୍ଵା ମହାବଲାଃ। ସ୍ତ୍ରିଯଃ କୁମୁଦଵର୍ଣାଭାଃ ସୁନ୍ଦର୍ଯ୍ଯଃ ପ୍ରିଯଦର୍ଶନାଃ ।। ୪୩.

ସେଠାରେ ପୁରୁଷମାନେ ଧଳା, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ଶୂର; ମହିଳାମାନେ କୁମୁଦ ଫୁଲର ରଙ୍ଗରେ, ସୁନ୍ଦର ଓ ମନୋହର।

ଚନ୍ଦ୍ରପ୍ରଭାଶ୍ଵନ୍ଦ୍ରଵର୍ଣାଃ ପୂର୍ଣଚନ୍ଦ୍ରନିଭାନନାଃ। ଚନ୍ଦ୍ରଶୀତଲଗାତ୍ରାଶ୍ଚ ସ୍ତ୍ରିଯଶ୍ଚୋତ୍ପଲଗନ୍ଧିକାଃ ।। ୪୩.

ସେମାନେ ଚନ୍ଦ୍ରର ଚାହାଣିରେ ତେଜସ୍ବୀ, ମୁହଁ ପୂର୍ଣ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ଭଳି; ଦେହ ଚନ୍ଦ୍ରର ଶୀତଳତାରେ, ମହିଳାମାନେ ଉତ୍ପଳ ଫୁଲର ଗନ୍ଧରେ।

ଦଶଵର୍ଷସହସ୍ରାଣି ତେଷାମାଯୁର୍ନିରାମଯମ୍। କାଲାମ୍ରସ୍ଯ ରସଂ ପୀତ୍ଵା ସର୍ଵଦା ସିଥରଯୌଵନାଃ ।। ୪୩.

ସେମାନଙ୍କର ଆୟୁ ଦଶ ହଜାର ବର୍ଷ, ରୋଗ ନାହିଁ; କାଳାମ୍ର ଫଳର ରସ ପିଇ ସେମାନେ ସଦା ଯୁବା ରହନ୍ତି।

ପ୍ରମାଣଂ ଵର୍ଣମାଯୁଶ୍ଚ ଯାଥାତଥ୍ଯେନ କୀର୍ତିତମ୍। ଚତୁର୍ଣାମପି ଦ୍ଵୀପାନାଂ ସମାସାନ୍ନ ତୁ ଵିସ୍ତରାତ୍ ।। ୪୩.

ଚାରି ଦ୍ବୀପର ମାପ, ରଙ୍ଗ ଓ ଆୟୁ ସଠିକ ଭାବରେ ସଂକ୍ଷେପରେ ବର୍ଣ୍ନନା ହୋଇଛି, ବିସ୍ତୃତ ଭାବେ ନୁହେଁ।

ଭଦ୍ରାଶ୍ଵାନାଂ ଯଥା ଚିହ୍ନଂ କୀର୍ତିତଂ କୀର୍ତିଵର୍ଦ୍ଧନାଃ। ତଚ୍ଛୃଣୁଧ୍ଵଂ ତୁ କାର୍ତ୍ସ୍ନ୍ଯେନ ପୂର୍ଵସିଦ୍ଧୈରୁଦାହୃତମ୍ ।। ୪୩.

ଭଦ୍ରାଶ୍ୱମାନଙ୍କର ଚିହ୍ନ ଯେପରି ବର୍ଣ୍ନିତ, ମହିମା ବଢ଼ାଇବା ଲୋକମାନେ, ପ୍ରାଚୀନ ଋଷିମାନେ ଯାହା କହିଛନ୍ତି, ସେଥିରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ ଶୁଣନ୍ତୁ।

ଦେଵକୂଟସ୍ଯ ସର୍ଵସ୍ଯ ପ୍ରଥିତସ୍ଯେହ ଯତ୍ପରମ୍। ପୂର୍ଵେଣ ଦିକ୍ଷୁ ସର୍ଵାସୁ ଯଥାଵଚ୍ଚ ପ୍ରକୀର୍ତିତମ୍ ।। ୪୩.

ଏଠାରେ ସବୁଠୁ ଉଚ୍ଚ ଏବଂ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଦେବକୂଟର ସମସ୍ତ ବିବରଣୀ, ପୂର୍ବ ଦିଗର ସମସ୍ତ ଅଞ୍ଚଳରେ ଯେପରି ଜଣାଯାଇଛି, ସେହିପରି ଏଠାରେ ଏକାଏକି ଉଲ୍ଲେଖ କରାଯାଇଛି।

କୁଲାଚଲାନାଂ ପଞ୍ଚାନାଂ ନଦୀନାଞ୍ଚ ଵିଶେଷତଃ। ତଥା ଜନପଦାନାଞ୍ଚ ଯଥା ଦୃଷ୍ଟଂ ଯଥାଶ୍ରୁତମ୍ ।। ୪୩.

ପାଞ୍ଚଟି କୁଳାଚଳ, ବିଶେଷ ଭାବରେ ନଦୀମାନେ, ଏବଂ ଏହିପରି ଲୋକମାନଙ୍କ ଅଞ୍ଚଳ, ଯେପରି ଦେଖିବାକୁ ଏବଂ ଶୁଣିବାକୁ ମିଳିଛି, ସେହିପରି ବିବରଣା ଦିଆଯାଇଛି।

ଶୈଵାଲୋ ଵର୍ଣମାଲାଗ୍ରଃ କୋରଞ୍ଜଶ୍ଚାଚଲୋତ୍ତମଃ। ଶ୍ଵେତଵର୍ଣଶ୍ଚ ନୀଲଶ୍ଚ ପଞ୍ଚୈତେ କୁଲପର୍ଵତାଃ ।। ୪୩.

ଶୈବାଳ, ବର୍ଣ୍ଣମାଳାଗ୍ର, କୋରଞ୍ଜ, ଶ୍ୱେତ ଏବଂ ନୀଳ—ଏହି ପାଞ୍ଚଟି କୁଳପର୍ବତ ପ୍ରମୁଖ।

ତେଷାଂ ପ୍ରସୂତିରନ୍ଯେପି ପର୍ଵତା ବହୁଵିସ୍ତରାଃ। କୋଟିକୋଟିଃ କ୍ଷିତୌ ଜ୍ଞେଯାଃ ଶତଶୋଽଥ ସହସ୍ରଶଃ ।। ୪୩.

ଏମାନଙ୍କୁ ଦେଖି ଅନେକ ଅନ୍ୟ ପର୍ବତ ଜନ୍ମ ନେଇଛି, ଯେଉଁମାନେ ବିଶାଳ ଏବଂ ଭୂମିରେ ଶତ, ହଜାର, କୋଟି କୋଟି ଗଣନାରେ ଅଛନ୍ତି।

ତୈର୍ଵିମିଶ୍ରା ଜନପଦୈର୍ନାନାସତ୍ତ୍ଵସମାକୁଲାଃ। ନାନାପ୍ରକାରଜାତୀଯାସ୍ତ୍ଵନେକନୃପପାଲିତାଃ ।। ୪୩.

ଏହି ପର୍ବତମାନଙ୍କ ସହ ମିଶି ଅନେକ ଜନପଦ ଅଛି, ଯେଉଁଠାରେ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର ପ୍ରାଣୀ ଏବଂ ଜାତି ଅଛନ୍ତି, ଅନେକ ରାଜା ଏମାନଙ୍କୁ ଶାସନ କରୁଛନ୍ତି।

ନାମଧେଯୈଶ୍ଚ ନିକ୍ରାନ୍ତୈଃ ଶ୍ରୀମଦ୍ଭିଃ ପୁରୁଷର୍ଷଭୈଃ। ଅଧ୍ଯାସିତା ଜନପଦାଃ କୀର୍ତନୀଯାଶ୍ଚ ଶୋଭିତାଃ ।। ୪୩.

ଏହି ଅଞ୍ଚଳମାନେ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଏବଂ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ନାମରେ ଖ୍ୟାତି ଲାଭ କରିଥିବା ପୁରୁଷମାନେ ଅଧିବାସ କରିଛନ୍ତି, ଏମାନେ ଶୋଭା ପାଇଛନ୍ତି ଏବଂ ପ୍ରଶଂସା ଯୋଗ୍ୟ।

ତେଷାନ୍ତୁ ନାମଧେଯାନି ରାଷ୍ଟ୍ରାଣି ଵିଵିଧାନି ଚ। ଗିର୍ଯନ୍ତରନିଵିଷ୍ଟାନି ସମେଷୁ ଵିଷମେଷୁ ଚ ।। ୪୩.

ଏମାନଙ୍କର ନାମ ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ରାଷ୍ଟ୍ର, ପର୍ବତମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ, ସମତଳ ଏବଂ ଅସମ ଭୂମିରେ ବସିଛି।

ତଥା ସୁମଙ୍ଗଲାଃ ଶୁଦ୍ଧାଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରକାନ୍ତାଃ ସୁନନ୍ଦନାଃ। ଵ୍ରଜକା ନୀଲଶୈଲେଯାଃ ସୌଵୀରା ଵିଜଯସ୍ଥଲାଃ ।। ୪୩.

ସୁମଙ୍ଗଳ, ଶୁଦ୍ଧ, ଚନ୍ଦ୍ରକାନ୍ତ, ସୁନନ୍ଦନ, ବ୍ରଜକ, ନୀଳପର୍ବତର ନିବାସୀ, ସୌବୀର, ଏବଂ ବିଜୟସ୍ଥଳ—ଏହିପରି ଅଞ୍ଚଳମାନେ ଅଛନ୍ତି।

ମହାସ୍ଥଲାଃ ସୁକାମାଶ୍ଚ ମହାକେଶାଃ ସୁମୂର୍ଦ୍ଧଜାଃ। ଵାତରଂହାଃ ସୋପସଙ୍ଗାଃ ପରିଵାଯାଃ ପରାଚକାଃ ।। ୪୩.

ମହାସ୍ଥଳ, ସୁକାମ, ମହାକେଶ, ସୁମୂର୍ଦ୍ଧଜ, ବାତରଂହା ସହ ଶାଖା, ପରିବାୟ, ପରାଚକ—ଏହିପରି ଅଞ୍ଚଳମାନେ ଅଛନ୍ତି।

ସମ୍ଭଵକ୍ରା ମହାନେତ୍ରାଃ ଶୈଵାଲାସ୍ତନପାସ୍ତଥା। କୁମୁଦାଃ ଶାକମୁଣ୍ଡାଶ୍ଚ ଉରଃ ସଙ୍କୀର୍ଣଭୌମକାଃ ।। ୪୩.

ସମ୍ଭବକ୍ର, ମହାନେତ୍ର, ଶୈବାଳ, ତନପା, କୁମୁଦ, ଶାକମୁଣ୍ଡ, ଏବଂ ଯେଉଁମାନଙ୍କର ଭୂମି ଉରସ୍ଥଳରେ ମିଶିଛି—ଏମାନେ ଅଛନ୍ତି।

ସୋଦକା ଵତ୍ସକାଶ୍ଚୈକେ ଵାରାହା ହାରଵାମକାଃ। ଶଙ୍ଖାଖ୍ଯା ଭାଵିସନ୍ଦ୍ରାଶ୍ଚ ଉତ୍ତରା ହୈମଭୌମକାଃ ।। ୪୩.

କିଛି ହେଉଛନ୍ତି ସୋଦକ, ବତ୍ସକ, ବାରାହ, ହାରବାମକ, ଶଂଖ ନାମରେ, ଭାବିସନ୍ଦ୍ର ଏବଂ ଉତ୍ତର ହେମଭୂମକ।

କୃଷ୍ଣଭୌମାଃ ସୁଭୌମାଶ୍ଚ ମହାଭୌମାଶ୍ଚ କୀର୍ତିତାଃ। ଏତେ ଚାନ୍ଯେ ଚ ଵିଖ୍ଯାତା ନାନାଜନପଦା ମଯା ।। ୪୩.

କୃଷ୍ଣଭୂମ, ସୁଭୂମ, ମହାଭୂମ ଏହିପରି ନାମ ଦିଆଯାଇଛି; ଏମାନେ ଏବଂ ଅନ୍ୟ ଅନେକ ଜନପଦମାନେ ମୁଁ ବିବରଣା କରିଛି।

ତେ ପିବନ୍ତି ମହାପୁଣ୍ଯାଂ ମହାଗଙ୍ଗାଂ ମହାନଦୀମ୍। ଆଦୌ ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯଵିଖ୍ଯାତା ଶୀତା ଶୀତାମ୍ବୁଵାହିନୀ ।। ୪୩.

ଏମାନେ ପବିତ୍ର ମହାଗଙ୍ଗା ନଦୀର ଜଳ ପିଉଛନ୍ତି, ଯେଉଁ ନଦୀ ଆରମ୍ଭରୁ ତିନି ଲୋକରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ଶୀତଳ ଏବଂ ଶୀତ ଜଳ ବହାଏ।

ତଥା ଚ ହଂସଵସତିର୍ମହାଚକ୍ରା ଚ ନିମ୍ନଗା। ଚକ୍ରା ଵକ୍ରା ଚ କଞ୍ଚୀ ଚ ସୁରସା ଚାପଗୋତ୍ତମା ।। ୪୩.

ଏହିପରି ହଂସବସତୀ, ମହାଚକ୍ରା, ନିମ୍ନଗା, ଚକ୍ରା, ବକ୍ରା, କଞ୍ଚୀ, ସୁରସା—ଏହି ଉତ୍ତମ ନଦୀମାନେ ଅଛନ୍ତି।

ଶାଖାଵତୀ ଚେନ୍ଦ୍ରନଦୀ ମେଘା ମଙ୍ଗାରଵାହିନୀ। କାଵେରୀ ହରିତୋଯା ଚ ସୋମାଵର୍ତ୍ତା ଶତହ୍ରଦା ।। ୪୩.

ଶାଖାବତୀ, ଇନ୍ଦ୍ରନଦୀ, ମେଘା, ମଙ୍ଗାରବାହିନୀ, କାବେରୀ, ହରିତୋୟା, ସୋମାବର୍ତ୍ତା, ଶତହ୍ରଦା—ଏହି ନଦୀମାନେ ଅଛନ୍ତି।

ଵନମାଲା ଵସୁମତୀ ପମ୍ପା ପମ୍ପାଵତୀ ଶୁଭା। ସୁଵର୍ଣା ପଞ୍ଚ ଵର୍ଣା ଚ ତଥା ପୁଣ୍ଯା ଵପୁଷ୍ମତୀ ।। ୪୩.

ବନମାଳା, ବସୁମତୀ, ପମ୍ପା, ଶୁଭ ପମ୍ପାବତୀ, ସୁବର୍ଣ୍ଣା, ପଞ୍ଚବର୍ଣ୍ଣା, ପବିତ୍ର ବପୁଷ୍ମତୀ—ଏହି ନଦୀମାନେ ଅଛନ୍ତି।

ମଣିଵପ୍ରା ସୁଵପ୍ରା ଚ ବ୍ରହ୍ମଭାଗା ଶିଲାଶିନୀ। କୃଷ୍ଣତୋଯା ଚ ପୁଣ୍ଯୋଦା ତଥା ନାଗପଦୀ ଶୁଭା ।। ୪୩.

ମଣିଭପ୍ରା, ସୁଭପ୍ରା, ବ୍ରହ୍ମଭାଗା, ଶିଳାଶିନୀ, କୃଷ୍ଣତୋୟା, ପୁଣ୍ୟୋଦା, ଶୁଭ ନାଗପଦୀ—ଏହି ନଦୀମାନେ ଅଛନ୍ତି।

ଶୈଵାଲିନୀ ମଣିତଟା କ୍ଷାରୋଦା ଚାରୁଣାଵତୀ। ତଥା ଵିଷ୍ଣୁପଦୀ ଚୈଵ ମହାପୁଣ୍ଯା ମହାନଦୀ ।। ୪୩.

ଶୈବାଳିନୀ, ମଣିତଟା, କ୍ଷାରୋଦା, ଆରୁଣାବତୀ, ଏବଂ ଏହିପରି ଭାବରେ ବିଷ୍ଣୁପଦୀ, ଅତି ପବିତ୍ର ଏବଂ ବଡ଼ ନଦୀ।

ହିରଣ୍ଯଵାହିନୀଲା ଚ ସ୍କନ୍ଦମାଲା ସୁରାଵତୀ । ଵାମୋଦା ଚ ପତାକା ଚ ଵେତାଲୀ ଚ ମହାନଦୀ ।। ୪୩.

ହିରଣ୍ୟବାହିନୀ, ନୀଳା, ସ୍କନ୍ଦମାଳା, ସୁରାବତୀ, ବାମୋଦା, ପତାକା, ୱେତାଳୀ ଏବଂ ମହାନଦୀ—ଏହି ସବୁ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ନଦୀମାନେ।

ଏତା ଗଙ୍ଗା ମହାନଦ୍ଯୋ ନାଯିକାଃ ପରିକୀର୍ତିତାଃ। କ୍ଷୁଦ୍ରନଦ୍ଯସ୍ତ୍ଵସଂଖ୍ଯାତାଃ ଶତଶୋଽଥ ସହସ୍ରଶଃ ।। ୪୩.

ଏହିମାନେ ଗଙ୍ଗା ଭଳି ମହାନଦୀ, ପ୍ରସିଦ୍ଧ ନାୟିକା ନଦୀମାନେ। ଛୋଟ ଛୋଟ ନଦୀମାନେ ତ ଅସଂଖ୍ୟ, ଶତଶଃ ଏବଂ ସହସ୍ରଶଃ ଅଛନ୍ତି।

ପୂର୍ଵଦ୍ଵୀପସ୍ଯ ଵୋହିନ୍ଯଃ ପୁଣ୍ଯଵତ୍ଯଶ୍ଚ କୀର୍ତିତାଃ। କୀର୍ତ୍ତନେନାପି ଚୈତାସାଂ ପୂତଃ ସ୍ଯାଦିତି ମେ ମତିଃ ।। ୪୩.

ପୂର୍ବଦ୍ୱୀପର ଏହି ନଦୀମାନେ ପୁଣ୍ୟମୟ ଏବଂ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ଏମାନଙ୍କର ନାମ କେବଳ ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ ମଧ୍ୟ ମନୁଷ୍ୟ ପବିତ୍ର ହୁଏ—ମୋର ଏହି ମତ।

ସମୃଦ୍ଧରାଷ୍ଟ୍ରଂ ସ୍ଫୀତଞ୍ଚ ନାନାଜନପଦାକୁଲମ୍। ନାନାଵୃକ୍ଷଵନୋଦ୍ଦେଶଂ ନାନାନଗ ସୁଵେଷ୍ଟିତମ୍ ।। ୪୩.

ସେଇ ଦେଶ ଧନଧାନ୍ୟରେ ସମୃଦ୍ଧ, ବହୁ ଲୋକେ ଭରିଆ, ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଗଛ ଓ ଜଙ୍ଗଲରେ ଶୋଭିତ, ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ପାହାଡ଼ ଦ୍ୱାରା ଘେରାଯାଇଛି।

ନରନାରୀଗଣାକୀର୍ଣଂ ନିତ୍ଯଂ ପ୍ରମୁଦିତଂ ଶିଵମ୍। ବହୁଧାନ୍ଯଧନୋପେତଂ ନାନାନୃପତିପାଲିତମ୍ । ଉପେତଂ କୀର୍ତନଶତୈର୍ନାନାରତ୍ନାକରାକରମ୍ ।। ୪୩.

ସେଠାରେ ପୁରୁଷ ଓ ନାରୀମାନେ ଭରିଆ, ସବୁବେଳେ ଆନନ୍ଦିତ ଏବଂ ମଙ୍ଗଳମୟ, ବହୁ ଧାନ ଓ ଧନରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ବିଭିନ୍ନ ରାଜାଙ୍କ ଶାସନରେ ଅଛି, ଶତଶଃ ପ୍ରଶଂସାରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ମୂଲ୍ୟବାନ ରତ୍ନ ଖଣ୍ଡରେ ଧନୀ।

ତସ୍ମିନ୍ଦେଶେ ସମାଖ୍ଯାତା ହେମଶଙ୍ଖଦଲପ୍ରଭାଃ। ମହାକାଯା ମହାଵୀର୍ଯାଃ ପୁରୁଷାଃ ପୁରୁଷର୍ଷଭାଃ ।। ୪୩.

ସେଇ ଦେଶରେ ସୁନା, ଶଂଖ ଓ ପତ୍ରର ଭଳି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଦେହ ଥିବା, ବଡ଼ ଶରୀର ଓ ବଡ଼ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ପୁରୁଷମାନେ ରହନ୍ତି—ସେମାନେ ପୁରୁଷମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ।