ଵାଯୁପୁରାଣମ୍

ତତଃ ପରଂ ମହାନୀଲଂ ହେମଶ୍ରୃଙ୍ଗଞ୍ଚ ସା ଯଯୌ । ହେମଶ୍ରୃଙ୍ଗାଦ୍ଗତା ଶ୍ଵେତଂ ଶ୍ଵେତାଚ୍ଚ ସୁନଗଂ ଯଯୌ ।। ୪୨.

ତାପରେ ମହାନୀଳ ଏବଂ ହେମଶୃଙ୍ଗକୁ ଗଲା; ହେମଶୃଙ୍ଗରୁ ଶ୍ୱେତ, ଶ୍ୱେତରୁ ସୁନଗକୁ ଗଲା ।

ସୁନଗାତ୍ ଶତଶ୍ରୃଙ୍ଗଞ୍ଚ ସଂପ୍ରାପ୍ତା ସା ମହାନଦୀ। ଶତଶ୍ରୃଙ୍ଗାନ୍ମହାଶୈଲଂ ପୁଷ୍କରଂ ପୁଷ୍ପମଣ୍ଡିତମ୍ ।। ୪୨.

ସୁନଗରୁ ଶତଶୃଙ୍ଗକୁ, ଏହି ମହାନଦୀ ପହଞ୍ଚିଲା; ଶତଶୃଙ୍ଗରୁ ମହାପାହାଡ଼, ପୁଷ୍କରକୁ, ଯେଉଁଠି ଫୁଲରେ ଶୋଭିତ ।

ପୁଷ୍କରାଚ୍ଚ ମହାଶୈଲଂ ଦ୍ଵିରାଜଂ ସୁମହାବଲମ୍ । ଵରାହପର୍ଵ୍ଵତଂ ତସ୍ମାନ୍ମଯୂରଞ୍ଚ ଶିଲୋଚ୍ଚଯମ୍ ।। ୪୨.

ପୁଷ୍କରରୁ ମହାପାହାଡ଼ ଦ୍ବିରାଜକୁ, ଯାହା ବହୁତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ; ତାପରେ ବରାହ ପାହାଡ଼, ଏବଂ ମୟୂର ଶିଳାଶିଖରକୁ ଗଲା ।

ମଯୂରାଚ୍ଚୈକଶିଖରଂ କନ୍ଦରୋଦରମଣ୍ଡିତମ୍ । ଜାରୁଧିଂ ଶୈଲ ଶିଖରଂ ନିପପାତାଶୁଗାମିନୀ ।। ୪୨.

ମୟୂରରୁ ଏକ ଶିଖର, ଗୁହା ଓ ଗହ୍ୱରରେ ଶୋଭିତ; ଜାରୁଧି ପାହାଡ଼ର ଶିଖରକୁ ଏହି ତେଜସ୍ବୀ ନଦୀ ପଡ଼ିଲା ।

ଏଵଂ ଗିରିସହସ୍ରାଣି ଦାରଯନ୍ତୀ ମହାନଦୀ। ତ୍ରିଶ୍ରୃଙ୍ଗଂ ଶ୍ରୃଙ୍ଗକଲିଲଂ ମର୍ଯାଦାପର୍ଵତଂ ଗତା ।। ୪୨.

ଏଭଳି, ହଜାର ହଜାର ପାହାଡ଼କୁ ଭାଙ୍ଗି, ଏହି ମହାନଦୀ ତିନି ଶିଖର ଥିବା ମର୍ଯ୍ୟାଦା ପାହାଡ଼, ଶିଖରରେ ଭିଡ଼ିତ, ଟ୍ରିଶୃଙ୍ଗକୁ ପହଞ୍ଚିଲା ।

ତ୍ରିଶ୍ରୃଙ୍ଗତଟଵିଭ୍ରଷ୍ଟା ମହାଭାଗନିଷେଵିତା। ମେରୁକୂଟତଟାଦ୍ଭ୍ରଷ୍ଟା ପଵନେନେରିତୋଦକା ।। ୪୨.

ଟ୍ରିଶୃଙ୍ଗର ଶିଖର ତଳୁଠାରୁ ପଡ଼ି, ମହାଭାଗମାନେ ଯେଉଁଠି ଆସନ୍ତି, ମେରୁ ପାହାଡ଼ର ଶିଖର ତଳୁଠାରୁ, ବାତାସରେ ଚାଳିତ ଏହି ନଦୀର ଜଳ—

ଵିରୁଦ୍ଧଂ ପର୍ଵତଵରଂ ପପାତ ଵିମଲୋଦକା। ପ୍ଲାଵଯନ୍ତୀ ମହାଭାଗା ପ୍ରଯାତା ପଶ୍ଚିମାର୍ଣଵମ୍ ।। ୪୨.

ବିରୋଧୀ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପାହାଡ଼ରେ ଶୁଭ୍ର ଜଳ ଥିବା ନଦୀ ପଡ଼ିଲା; ମହାଭାଗ ଭୂମିକୁ ଜଳରେ ବୁଡାଇ ଦେଇ, ପଶ୍ଚିମ ସାଗରକୁ ଯାଇପାରିଲା ।

ସୁଵର୍ଣଭୁଵି ପାର୍ଶ୍ଵେ ତୁ ସୁପାର୍ଶ୍ଵେପ୍ଯୁତ୍ତରେ ଗିରୌ ୪୨.

ସୁବର୍ଣ୍ଣଭୂମି ପାଖରେ ଏବଂ ଉତ୍ତର ଦିଗରେ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ପାହାଡ଼ ଉପରେ ଅଛି।

କନ୍ଦରୋଦରଵିଭ୍ରଷ୍ଟା ତସ୍ମାଦପି ତରଙ୍ଗିଣୀ। ନୈକଭୋଗା ପପାତୋର୍ଵୀଂ ଚିତ୍ରପୁଷ୍ପୋଢୁପୋତ୍କଚା ।। ୪୨.

ସେଠାରୁ ପାହାଡ଼ର କନ୍ଦରା ଭିତରୁ ଏକ ନଦୀ ନିମ୍ନକୁ ପଡ଼ି, ଅନେକ ଆନନ୍ଦ ଓ ବିଭିନ୍ନ ଫୁଲରେ ଶୋଭିତ ହୋଇ ପୃଥିବୀକୁ ଅସ୍ତି।

ପ୍ଲାଵଯନ୍ତୀ ପ୍ରମୁଦିତା ଉତ୍ତରାନ୍ ସା କୁରୂନ୍ ଶିଵା। ମହାଦ୍ଵୀପସ୍ଯ ମଧ୍ଯେନ ପ୍ରଯାତା ସୋତ୍ତରାର୍ଣଵମ୍ ।। ୪୨.

ସେ ଶୁଭ ନଦୀ ଉତ୍ତର କୁରୁ ଦେଶକୁ ଆନନ୍ଦରେ ଉପଲାପି, ମହାଦ୍ବୀପର ମଧ୍ୟରେ ଯାଇ, ଉତ୍ତର ସାଗରକୁ ପହଞ୍ଚିଲା।

ଏଵଂ ତାସ୍ତୁ ମହାନଦ୍ଯଶ୍ଚତସ୍ରୋ ଵିମଲୋଦକାଃ। ମହାଗିରିତଟଭ୍ରଷ୍ଟାଃ ସଂପ୍ରଯାତାଶ୍ଚତୁର୍ଦିଶମ୍ ।। ୪୨.

ଏଭଳି, ସେ ଚାରିଟି ମହାନଦୀ, ଶୁଧ୍ଧ ଜଳରେ, ବଡ଼ ପାହାଡ଼ର ଢାଳରୁ ତଳକୁ ପଡ଼ି, ଚାରି ଦିଗକୁ ବହିଯାଉଛି।

ତତ୍ସେଯଂ କଥିତପ୍ରାଯା ପୃଥିଵୀ ବହୁଵିସ୍ତରା। ମେରୁଶୈଲମହାକୀର୍ଣାଽଵିଶଚ୍ଚ ସର୍ଵତୋଦିଶମ୍ ।। ୪୨.

ଏଭଳି, ଏହି ପୃଥିବୀ ବଡ଼ ଓ ବିସ୍ତୃତ, ମେରୁ ପାହାଡ଼ରେ ଭରିଯାଇଛି ଏବଂ ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ବିସ୍ତାରିତ।

ଚତୁର୍ମହାଦ୍ଵୀପଵତୀ ଚତୁରାକ୍ରୀଡକାନନା। ଚତୁଷ୍କେତୁମହାଵୃକ୍ଷା ଚତୁର୍ଵରସରସ୍ଵତୀ ।। ୪୨.

ଏହାରେ ଚାରିଟି ମହାଦ୍ବୀପ, ଚାରିଟି ଆନନ୍ଦମୟ ଜଙ୍ଗଲ, ଚାରିଟି ପ୍ରମୁଖ ବୃକ୍ଷ ଓ ଚାରିଟି ସରସ୍ୱତୀ ନଦୀ ଅଛି।

ଚତୁର୍ମହାଶୈଲଵତୀ ଚତୁର୍ଭୁଜଗସଂଶ୍ରଯା। ଅଷ୍ଟୋତ୍ତରମହାଶୈଲା ତଥାଷ୍ଟଵରପର୍ଵତା ।। ୪୨.

ଏହାରେ ଚାରିଟି ମହାପାହାଡ଼, ଚାରିଟି ସାପର ଆଶ୍ରୟ, ଏକଶଏ ଆଠ ମହାପାହାଡ଼ ଓ ଆଠଟି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ପାହାଡ଼ ଶୃଙ୍ଗ ଅଛି।

ଗନ୍ଧମାଦନପାର୍ଶ୍ଵେ ତୁ ସ୍ଫୀତା ଚୋପରି ଗଣ୍ଡିକା। ଦ୍ଵାତ୍ରିଂଶତଂ ସହସ୍ରାଣି ଯୋଜନୈଃ ପୂର୍ଵପଶ୍ଚିମା ।। ୪୩.

ଗନ୍ଧମାଦନ ପାହାଡ଼ ପାଖରେ, ଉପରେ ଗଣ୍ଡିକା ଅଛି, ଏହା ଉତ୍ତର-ପୂର୍ବ ଦିଗରେ ବିସ୍ତାରିତ, ତେରେ ତିରିଶ ହଜାର ଯୋଜନ ଦୂର ପୂର୍ବରୁ ପଶ୍ଚିମ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ।

ଅସ୍ଯାଯାମଶଚଵତୁସ୍ତ୍ରିଂଶତ୍ସହସ୍ରାଣି ପ୍ରମାଣତଃ। ତତ୍ର ତେ ଶୁଭକର୍ମାଣଃ କେତୁମାଲାଃ ପରିଶ୍ରୁତାଃ ।। ୪୩.

ଏହାର ଲମ୍ବ ମଧ୍ୟ ତିରିଶ ହଜାର ଯୋଜନ; ସେଠାରେ କେତୁମାଳ ଲୋକେ ନିତ୍ୟ ଶୁଭ କର୍ମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।

ତତ୍ର କାଲା ନରାଃ ସର୍ଵେ ମହାସତ୍ତ୍ଵା ମହାବଲାଃ। ସ୍ତ୍ରିଯଶ୍ଚୋତ୍ପଲପତ୍ରାଭାଃ ସର୍ଵାସ୍ତାଃ ପ୍ରିଯ ଦର୍ଶନାଃ ।। ୪୩.

ସେଠାରେ ସମସ୍ତ ଲୋକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ଶୂର; ମହିଳାମାନେ ଉତ୍ପଳ ପତ୍ର ଭଳି ଦେଖାଯାନ୍ତି, ସମସ୍ତେ ମନୋହର।

ତତ୍ର ଦିଵ୍ଯୋ ମହାଵୃକ୍ଷଃ ପନସଃ ଷଡ୍ରସାଶ୍ରଯଃ। ଈଶ୍ଵରୋ ବ୍ରହ୍ମଣଃ ପୁତ୍ରଃ କାମଚାରୀ ମନୋଜଵଃ। ତସ୍ଯ ପୀତ୍ଵା ଫଲରସଂ ଜୀଵନ୍ତି ହି ସମାଯୁତମ୍ ।। ୪୩.

ସେଠାରେ ଏକ ଦିବ୍ୟ ମହାବୃକ୍ଷ, ପନସ ଗଛ, ଛଅ ରସର ଫଳ ଦେଇଥାଏ; ତାହାର ମାଳିକ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପୁଅ, ଇଚ୍ଛାମତେ ଚଳିଥିବା, ମନର ଗତିରେ ତେଜସ୍ବୀ; ତାହାର ଫଳର ରସ ପିଇ ଲୋକେ ଏକ ଯୁଗ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଜୀବନ୍ତ।

ପାର୍ଶ୍ଵେ ମାଲ୍ଯଵତଶ୍ଚାପି ପୂର୍ଵେ ପୁର୍ଵା ତୁ ଗଣ୍ଡିକା। ଆଯାମତୋଽଥ ଵିସ୍ତାରାଦ୍ଯଥୈଵାପରଗଣ୍ଡିକା ।। ୪୩.

ମାଲ୍ୟବତ ପାହାଡ଼ ପାଖରେ, ପୂର୍ବ ଦିଗରେ, ପୂର୍ବ ଗଣ୍ଡିକା ଅଛି; ଏହାର ଲମ୍ବ ଓ ପ୍ରସ୍ତ ଏହି ପଶ୍ଚିମ ଗଣ୍ଡିକା ଭଳି।

ଭଦ୍ରାଶ୍ଵାସ୍ତତ୍ର ଵିଜ୍ଞେଯା ନିତ୍ଯଂ ମୁଦିତମାନସା। ଭଦ୍ରଂ ସାଲଵନଂ ତତ୍ର କାଲାମ୍ରାଶ୍ଚ ମହାଦ୍ରୁମାଃ ।। ୪୩.

ସେଠାରେ ଭଦ୍ରାଶ୍ୱ ଲୋକ ଅଛନ୍ତି, ସେମାନେ ସଦା ଆନନ୍ଦିତ ମନରେ; ଏଠାରେ ଭଦ୍ର ସାଲ ଜଙ୍ଗଲ ଓ ବଡ଼ କାଳାମ୍ର ଗଛ ଅଛି।

ତତ୍ର ତେ ପୁରୁଷାଃ ଶ୍ଵେତା ମହାସତ୍ତ୍ଵା ମହାବଲାଃ। ସ୍ତ୍ରିଯଃ କୁମୁଦଵର୍ଣାଭାଃ ସୁନ୍ଦର୍ଯ୍ଯଃ ପ୍ରିଯଦର୍ଶନାଃ ।। ୪୩.

ସେଠାରେ ପୁରୁଷମାନେ ଧଳା, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ଶୂର; ମହିଳାମାନେ କୁମୁଦ ଫୁଲର ରଙ୍ଗରେ, ସୁନ୍ଦର ଓ ମନୋହର।

ଚନ୍ଦ୍ରପ୍ରଭାଶ୍ଵନ୍ଦ୍ରଵର୍ଣାଃ ପୂର୍ଣଚନ୍ଦ୍ରନିଭାନନାଃ। ଚନ୍ଦ୍ରଶୀତଲଗାତ୍ରାଶ୍ଚ ସ୍ତ୍ରିଯଶ୍ଚୋତ୍ପଲଗନ୍ଧିକାଃ ।। ୪୩.

ସେମାନେ ଚନ୍ଦ୍ରର ଚାହାଣିରେ ତେଜସ୍ବୀ, ମୁହଁ ପୂର୍ଣ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ଭଳି; ଦେହ ଚନ୍ଦ୍ରର ଶୀତଳତାରେ, ମହିଳାମାନେ ଉତ୍ପଳ ଫୁଲର ଗନ୍ଧରେ।

ଦଶଵର୍ଷସହସ୍ରାଣି ତେଷାମାଯୁର୍ନିରାମଯମ୍। କାଲାମ୍ରସ୍ଯ ରସଂ ପୀତ୍ଵା ସର୍ଵଦା ସିଥରଯୌଵନାଃ ।। ୪୩.

ସେମାନଙ୍କର ଆୟୁ ଦଶ ହଜାର ବର୍ଷ, ରୋଗ ନାହିଁ; କାଳାମ୍ର ଫଳର ରସ ପିଇ ସେମାନେ ସଦା ଯୁବା ରହନ୍ତି।

ପ୍ରମାଣଂ ଵର୍ଣମାଯୁଶ୍ଚ ଯାଥାତଥ୍ଯେନ କୀର୍ତିତମ୍। ଚତୁର୍ଣାମପି ଦ୍ଵୀପାନାଂ ସମାସାନ୍ନ ତୁ ଵିସ୍ତରାତ୍ ।। ୪୩.

ଚାରି ଦ୍ବୀପର ମାପ, ରଙ୍ଗ ଓ ଆୟୁ ସଠିକ ଭାବରେ ସଂକ୍ଷେପରେ ବର୍ଣ୍ନନା ହୋଇଛି, ବିସ୍ତୃତ ଭାବେ ନୁହେଁ।

ଭଦ୍ରାଶ୍ଵାନାଂ ଯଥା ଚିହ୍ନଂ କୀର୍ତିତଂ କୀର୍ତିଵର୍ଦ୍ଧନାଃ। ତଚ୍ଛୃଣୁଧ୍ଵଂ ତୁ କାର୍ତ୍ସ୍ନ୍ଯେନ ପୂର୍ଵସିଦ୍ଧୈରୁଦାହୃତମ୍ ।। ୪୩.

ଭଦ୍ରାଶ୍ୱମାନଙ୍କର ଚିହ୍ନ ଯେପରି ବର୍ଣ୍ନିତ, ମହିମା ବଢ଼ାଇବା ଲୋକମାନେ, ପ୍ରାଚୀନ ଋଷିମାନେ ଯାହା କହିଛନ୍ତି, ସେଥିରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ ଶୁଣନ୍ତୁ।

ଦେଵକୂଟସ୍ଯ ସର୍ଵସ୍ଯ ପ୍ରଥିତସ୍ଯେହ ଯତ୍ପରମ୍। ପୂର୍ଵେଣ ଦିକ୍ଷୁ ସର୍ଵାସୁ ଯଥାଵଚ୍ଚ ପ୍ରକୀର୍ତିତମ୍ ।। ୪୩.

ଏଠାରେ ସବୁଠୁ ଉଚ୍ଚ ଏବଂ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଦେବକୂଟର ସମସ୍ତ ବିବରଣୀ, ପୂର୍ବ ଦିଗର ସମସ୍ତ ଅଞ୍ଚଳରେ ଯେପରି ଜଣାଯାଇଛି, ସେହିପରି ଏଠାରେ ଏକାଏକି ଉଲ୍ଲେଖ କରାଯାଇଛି।

କୁଲାଚଲାନାଂ ପଞ୍ଚାନାଂ ନଦୀନାଞ୍ଚ ଵିଶେଷତଃ। ତଥା ଜନପଦାନାଞ୍ଚ ଯଥା ଦୃଷ୍ଟଂ ଯଥାଶ୍ରୁତମ୍ ।। ୪୩.

ପାଞ୍ଚଟି କୁଳାଚଳ, ବିଶେଷ ଭାବରେ ନଦୀମାନେ, ଏବଂ ଏହିପରି ଲୋକମାନଙ୍କ ଅଞ୍ଚଳ, ଯେପରି ଦେଖିବାକୁ ଏବଂ ଶୁଣିବାକୁ ମିଳିଛି, ସେହିପରି ବିବରଣା ଦିଆଯାଇଛି।

ଶୈଵାଲୋ ଵର୍ଣମାଲାଗ୍ରଃ କୋରଞ୍ଜଶ୍ଚାଚଲୋତ୍ତମଃ। ଶ୍ଵେତଵର୍ଣଶ୍ଚ ନୀଲଶ୍ଚ ପଞ୍ଚୈତେ କୁଲପର୍ଵତାଃ ।। ୪୩.

ଶୈବାଳ, ବର୍ଣ୍ଣମାଳାଗ୍ର, କୋରଞ୍ଜ, ଶ୍ୱେତ ଏବଂ ନୀଳ—ଏହି ପାଞ୍ଚଟି କୁଳପର୍ବତ ପ୍ରମୁଖ।

ତେଷାଂ ପ୍ରସୂତିରନ୍ଯେପି ପର୍ଵତା ବହୁଵିସ୍ତରାଃ। କୋଟିକୋଟିଃ କ୍ଷିତୌ ଜ୍ଞେଯାଃ ଶତଶୋଽଥ ସହସ୍ରଶଃ ।। ୪୩.

ଏମାନଙ୍କୁ ଦେଖି ଅନେକ ଅନ୍ୟ ପର୍ବତ ଜନ୍ମ ନେଇଛି, ଯେଉଁମାନେ ବିଶାଳ ଏବଂ ଭୂମିରେ ଶତ, ହଜାର, କୋଟି କୋଟି ଗଣନାରେ ଅଛନ୍ତି।