ଵାଯୁପୁରାଣମ୍

ସୁଵର୍ଣଚିତ୍ରପାର୍ଶ୍ଵେ ତୁ ସୁପାର୍ଶ୍ଵେଽପ୍ଯୁତ୍ତରେ ଗିରୌ । ମେରୋଶ୍ଚିତ୍ରମହାପାଦେ ମହାସତ୍ତ୍ଵନିଷେଵିତେ ।। ୪୨.

ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଓ ବିଭିନ୍ନ ରଙ୍ଗର ପାର୍ଶ୍ୱ ଥିବା ଉତ୍ତର ପାହାଡ଼, ମେରୁ ପାହାଡ଼ର ଅଦ୍ଭୁତ ଏବଂ ବଡ଼ ପାଦ, ଯେଉଁଠି ବଡ଼ ବଡ଼ ପ୍ରାଣୀମାନେ ଆସନ୍ତି—

ମେରୁକୂଟତଟାଦ୍ଭ୍ରଷ୍ଟା ପଵନେନେରିତୋଦକା। ଅନେକାଭୋଗଵକ୍ରାଙ୍ଗୀ କ୍ଷିପ୍ଯମାଣା ନଭସ୍ତଲେ ।। ୪୨.

ମେରୁ ପାହାଡ଼ର ଶିଖର ତଳୁଠାରୁ ତଳେ ପଡ଼ି, ବାତାସରେ ଚାଳିତ ଏହି ନଦୀର ଜଳ, ବହୁ ବେଙ୍କା ଓ ମୁଡ଼ା ହୋଇ, ଆକାଶ ମାଧ୍ୟମରେ ଉଡ଼ିଗଲା ।

ଷଷ୍ଟିଯୋଜନସାହସ୍ରେ ନିରାଲମ୍ବେଽମ୍ବରେ ଶୁଭେ। ଵିକୀର୍ଯମାଣା ମାଲେଵ ନିପପାତ ମହାନଦୀ ।। ୪୨.

ଷଷ୍ଟି ହଜାର ଯୋଜନ ଦୂର, ନିରାଧାର ଶୁଭ୍ର ଆକାଶରେ, ମାଳା ପରି ବିକିରଣ ହେଇ, ଏହି ମହାନଦୀ ତଳକୁ ପଡ଼ିଲା ।

ଏଵଂ କୂଟତଟୈର୍ଭ୍ରଷ୍ଟା ନୈକୈର୍ଦେଵର୍ଷିସେଵିତୈଃ। ଵିକୀର୍ଯମାଣସଲିଲା ନୈକପୁଷ୍ପୋଡୁପୋତ୍କଚା ।। ୪୨.

ଏଭଳି, ବହୁ ଶିଖର ତଳୁଠାରୁ ପଡ଼ି, ଦେବତା ଓ ଋଷିମାନେ ଯେଉଁଠି ଆସନ୍ତି, ଏହି ନଦୀର ଜଳ ବିକିରଣ ହେଇ, ବହୁ ଫୁଲ ଓ ତାରା ଗୁଛରେ ଶୋଭିତ ହେଲା ।

ନାନାରତ୍ନଵନୋଦ୍ଦେଶମରଣ୍ଯଂ ସଵିତୁର୍ଵ୍ଵନମ୍। ମହାଵନଂ ମହାଭାଗା ପ୍ଲାଵଯନ୍ତୀ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣମ୍ ।। ୪୨.

ବିଭିନ୍ନ ରତ୍ନ ଅଟ, ଅଞ୍ଚଳ ଓ ଜଙ୍ଗଲ, ସୂର୍ଯ୍ୟର ଅଟ, ଏବଂ ବଡ଼ ଜଙ୍ଗଲକୁ, ଏହି ମହାଭାଗ ନଦୀ ଜଳରେ ବୁଡାଇ ଦେଇ, ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ଘୂଞ୍ଚିଲା ।

ସରୋଵରଂ ମହାପୁଣ୍ଯଂ ମହାଭାଗନିଷେଵିତମ୍। ତତ୍ରାଵିଵେଶ କଲ୍ଯାଣୀ ମହାଭଦ୍ରଂ ସିତୋଦକା ।। ୪୨.

ସେଠାରେ, ଶୁଭ୍ର ଏବଂ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ, ପବିତ୍ର ଜଳ ଥିବା ନଦୀ, ଏକ ବଡ଼ ପୁଣ୍ୟ ହ୍ରଦକୁ, ଯେଉଁଠି ମହାଭାଗମାନେ ଆସନ୍ତି, ପ୍ରବେଶ କଲା ।

ଭଦ୍ରସୋମେତି ନାମ୍ନା ହି ମହାପାରା ମହାଜଵା। ମହାନଦୀ ମହାପୁଣ୍ଯା ମହାଭଦ୍ରା ଵିନିର୍ଗତା ।। ୪୨.

ଭଦ୍ରସୋମ ନାମରେ ପରିଚିତ, ବଡ଼ ଓ ତେଜସ୍ବୀ, ଏହି ମହାପୁଣ୍ୟ ଏବଂ ଭଦ୍ର ନଦୀ ବାହାରିଲା ।

ନୈକନିର୍ଝରଵପ୍ରାଢ୍ଯା ଶଂଖକୂଟତଟେ ତୁ ସା। ତତ୍ର କୂଟେ ଗିରିତଟେ ନିପପାତାଶୁଗାମିନୀ ।। ୪୨.

ଅନେକ ଝରଣା ଓ ଗହ୍ୱର ଥିବା, ଶଂଖ ପାହାଡ଼ର ଶିଖରରେ, ସେଠାରେ ପାହାଡ଼ ତଳକୁ ଏହି ତେଜସ୍ବୀ ନଦୀ ପଡ଼ିଲା ।

ଶଂଖକୂଟତଟାଦ୍ଭ୍ରଷ୍ଟା ପପାତ ଵୃଷପର୍ଵ୍ଵତମ୍। ଵୃଷପର୍ଵ୍ଵତାଦ୍ଵତ୍ସଗିରିଂ ନାଗଶୈଲଂ ତତୋ ଗତା ।। ୪୨.

ଶଂଖ ପାହାଡ଼ର ଶିଖର ତଳୁଠାରୁ ପଡ଼ି, ଏହି ନଦୀ ବୃଷପର୍ବତକୁ ଗଲା; ବୃଷପର୍ବତରୁ ଭଟ୍ସଗିରିକୁ, ତାପରେ ନାଗଶୈଳକୁ ଗଲା ।

ତସ୍ମାନ୍ନୀଲଂ ନଗଶ୍ରେଷ୍ଠଂ ସଂପ୍ରାପ୍ତା ଵର୍ଷପର୍ଵ୍ଵତମ୍। ନୀଲାତ୍ କପିଞ୍ଜଲଞ୍ଚୈଵ ଇନ୍ଦ୍ରନୀଲଂ ଚ ନିମ୍ନଗା ।। ୪୨.

ସେଠାରୁ ନୀଳ ପାହାଡ଼, ପାହାଡ଼ମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏବଂ ବର୍ଷପର୍ବତକୁ ପହଞ୍ଚିଲା; ନୀଳରୁ କପିଞ୍ଜଳ ଏବଂ ଇନ୍ଦ୍ରନୀଳକୁ ଏହି ନଦୀ ଗଲା ।

ତତଃ ପରଂ ମହାନୀଲଂ ହେମଶ୍ରୃଙ୍ଗଞ୍ଚ ସା ଯଯୌ । ହେମଶ୍ରୃଙ୍ଗାଦ୍ଗତା ଶ୍ଵେତଂ ଶ୍ଵେତାଚ୍ଚ ସୁନଗଂ ଯଯୌ ।। ୪୨.

ତାପରେ ମହାନୀଳ ଏବଂ ହେମଶୃଙ୍ଗକୁ ଗଲା; ହେମଶୃଙ୍ଗରୁ ଶ୍ୱେତ, ଶ୍ୱେତରୁ ସୁନଗକୁ ଗଲା ।

ସୁନଗାତ୍ ଶତଶ୍ରୃଙ୍ଗଞ୍ଚ ସଂପ୍ରାପ୍ତା ସା ମହାନଦୀ। ଶତଶ୍ରୃଙ୍ଗାନ୍ମହାଶୈଲଂ ପୁଷ୍କରଂ ପୁଷ୍ପମଣ୍ଡିତମ୍ ।। ୪୨.

ସୁନଗରୁ ଶତଶୃଙ୍ଗକୁ, ଏହି ମହାନଦୀ ପହଞ୍ଚିଲା; ଶତଶୃଙ୍ଗରୁ ମହାପାହାଡ଼, ପୁଷ୍କରକୁ, ଯେଉଁଠି ଫୁଲରେ ଶୋଭିତ ।

ପୁଷ୍କରାଚ୍ଚ ମହାଶୈଲଂ ଦ୍ଵିରାଜଂ ସୁମହାବଲମ୍ । ଵରାହପର୍ଵ୍ଵତଂ ତସ୍ମାନ୍ମଯୂରଞ୍ଚ ଶିଲୋଚ୍ଚଯମ୍ ।। ୪୨.

ପୁଷ୍କରରୁ ମହାପାହାଡ଼ ଦ୍ବିରାଜକୁ, ଯାହା ବହୁତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ; ତାପରେ ବରାହ ପାହାଡ଼, ଏବଂ ମୟୂର ଶିଳାଶିଖରକୁ ଗଲା ।

ମଯୂରାଚ୍ଚୈକଶିଖରଂ କନ୍ଦରୋଦରମଣ୍ଡିତମ୍ । ଜାରୁଧିଂ ଶୈଲ ଶିଖରଂ ନିପପାତାଶୁଗାମିନୀ ।। ୪୨.

ମୟୂରରୁ ଏକ ଶିଖର, ଗୁହା ଓ ଗହ୍ୱରରେ ଶୋଭିତ; ଜାରୁଧି ପାହାଡ଼ର ଶିଖରକୁ ଏହି ତେଜସ୍ବୀ ନଦୀ ପଡ଼ିଲା ।

ଏଵଂ ଗିରିସହସ୍ରାଣି ଦାରଯନ୍ତୀ ମହାନଦୀ। ତ୍ରିଶ୍ରୃଙ୍ଗଂ ଶ୍ରୃଙ୍ଗକଲିଲଂ ମର୍ଯାଦାପର୍ଵତଂ ଗତା ।। ୪୨.

ଏଭଳି, ହଜାର ହଜାର ପାହାଡ଼କୁ ଭାଙ୍ଗି, ଏହି ମହାନଦୀ ତିନି ଶିଖର ଥିବା ମର୍ଯ୍ୟାଦା ପାହାଡ଼, ଶିଖରରେ ଭିଡ଼ିତ, ଟ୍ରିଶୃଙ୍ଗକୁ ପହଞ୍ଚିଲା ।

ତ୍ରିଶ୍ରୃଙ୍ଗତଟଵିଭ୍ରଷ୍ଟା ମହାଭାଗନିଷେଵିତା। ମେରୁକୂଟତଟାଦ୍ଭ୍ରଷ୍ଟା ପଵନେନେରିତୋଦକା ।। ୪୨.

ଟ୍ରିଶୃଙ୍ଗର ଶିଖର ତଳୁଠାରୁ ପଡ଼ି, ମହାଭାଗମାନେ ଯେଉଁଠି ଆସନ୍ତି, ମେରୁ ପାହାଡ଼ର ଶିଖର ତଳୁଠାରୁ, ବାତାସରେ ଚାଳିତ ଏହି ନଦୀର ଜଳ—

ଵିରୁଦ୍ଧଂ ପର୍ଵତଵରଂ ପପାତ ଵିମଲୋଦକା। ପ୍ଲାଵଯନ୍ତୀ ମହାଭାଗା ପ୍ରଯାତା ପଶ୍ଚିମାର୍ଣଵମ୍ ।। ୪୨.

ବିରୋଧୀ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପାହାଡ଼ରେ ଶୁଭ୍ର ଜଳ ଥିବା ନଦୀ ପଡ଼ିଲା; ମହାଭାଗ ଭୂମିକୁ ଜଳରେ ବୁଡାଇ ଦେଇ, ପଶ୍ଚିମ ସାଗରକୁ ଯାଇପାରିଲା ।

ସୁଵର୍ଣଭୁଵି ପାର୍ଶ୍ଵେ ତୁ ସୁପାର୍ଶ୍ଵେପ୍ଯୁତ୍ତରେ ଗିରୌ ୪୨.

ସୁବର୍ଣ୍ଣଭୂମି ପାଖରେ ଏବଂ ଉତ୍ତର ଦିଗରେ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ପାହାଡ଼ ଉପରେ ଅଛି।

କନ୍ଦରୋଦରଵିଭ୍ରଷ୍ଟା ତସ୍ମାଦପି ତରଙ୍ଗିଣୀ। ନୈକଭୋଗା ପପାତୋର୍ଵୀଂ ଚିତ୍ରପୁଷ୍ପୋଢୁପୋତ୍କଚା ।। ୪୨.

ସେଠାରୁ ପାହାଡ଼ର କନ୍ଦରା ଭିତରୁ ଏକ ନଦୀ ନିମ୍ନକୁ ପଡ଼ି, ଅନେକ ଆନନ୍ଦ ଓ ବିଭିନ୍ନ ଫୁଲରେ ଶୋଭିତ ହୋଇ ପୃଥିବୀକୁ ଅସ୍ତି।

ପ୍ଲାଵଯନ୍ତୀ ପ୍ରମୁଦିତା ଉତ୍ତରାନ୍ ସା କୁରୂନ୍ ଶିଵା। ମହାଦ୍ଵୀପସ୍ଯ ମଧ୍ଯେନ ପ୍ରଯାତା ସୋତ୍ତରାର୍ଣଵମ୍ ।। ୪୨.

ସେ ଶୁଭ ନଦୀ ଉତ୍ତର କୁରୁ ଦେଶକୁ ଆନନ୍ଦରେ ଉପଲାପି, ମହାଦ୍ବୀପର ମଧ୍ୟରେ ଯାଇ, ଉତ୍ତର ସାଗରକୁ ପହଞ୍ଚିଲା।

ଏଵଂ ତାସ୍ତୁ ମହାନଦ୍ଯଶ୍ଚତସ୍ରୋ ଵିମଲୋଦକାଃ। ମହାଗିରିତଟଭ୍ରଷ୍ଟାଃ ସଂପ୍ରଯାତାଶ୍ଚତୁର୍ଦିଶମ୍ ।। ୪୨.

ଏଭଳି, ସେ ଚାରିଟି ମହାନଦୀ, ଶୁଧ୍ଧ ଜଳରେ, ବଡ଼ ପାହାଡ଼ର ଢାଳରୁ ତଳକୁ ପଡ଼ି, ଚାରି ଦିଗକୁ ବହିଯାଉଛି।

ତତ୍ସେଯଂ କଥିତପ୍ରାଯା ପୃଥିଵୀ ବହୁଵିସ୍ତରା। ମେରୁଶୈଲମହାକୀର୍ଣାଽଵିଶଚ୍ଚ ସର୍ଵତୋଦିଶମ୍ ।। ୪୨.

ଏଭଳି, ଏହି ପୃଥିବୀ ବଡ଼ ଓ ବିସ୍ତୃତ, ମେରୁ ପାହାଡ଼ରେ ଭରିଯାଇଛି ଏବଂ ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ବିସ୍ତାରିତ।

ଚତୁର୍ମହାଦ୍ଵୀପଵତୀ ଚତୁରାକ୍ରୀଡକାନନା। ଚତୁଷ୍କେତୁମହାଵୃକ୍ଷା ଚତୁର୍ଵରସରସ୍ଵତୀ ।। ୪୨.

ଏହାରେ ଚାରିଟି ମହାଦ୍ବୀପ, ଚାରିଟି ଆନନ୍ଦମୟ ଜଙ୍ଗଲ, ଚାରିଟି ପ୍ରମୁଖ ବୃକ୍ଷ ଓ ଚାରିଟି ସରସ୍ୱତୀ ନଦୀ ଅଛି।

ଚତୁର୍ମହାଶୈଲଵତୀ ଚତୁର୍ଭୁଜଗସଂଶ୍ରଯା। ଅଷ୍ଟୋତ୍ତରମହାଶୈଲା ତଥାଷ୍ଟଵରପର୍ଵତା ।। ୪୨.

ଏହାରେ ଚାରିଟି ମହାପାହାଡ଼, ଚାରିଟି ସାପର ଆଶ୍ରୟ, ଏକଶଏ ଆଠ ମହାପାହାଡ଼ ଓ ଆଠଟି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ପାହାଡ଼ ଶୃଙ୍ଗ ଅଛି।

ଗନ୍ଧମାଦନପାର୍ଶ୍ଵେ ତୁ ସ୍ଫୀତା ଚୋପରି ଗଣ୍ଡିକା। ଦ୍ଵାତ୍ରିଂଶତଂ ସହସ୍ରାଣି ଯୋଜନୈଃ ପୂର୍ଵପଶ୍ଚିମା ।। ୪୩.

ଗନ୍ଧମାଦନ ପାହାଡ଼ ପାଖରେ, ଉପରେ ଗଣ୍ଡିକା ଅଛି, ଏହା ଉତ୍ତର-ପୂର୍ବ ଦିଗରେ ବିସ୍ତାରିତ, ତେରେ ତିରିଶ ହଜାର ଯୋଜନ ଦୂର ପୂର୍ବରୁ ପଶ୍ଚିମ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ।

ଅସ୍ଯାଯାମଶଚଵତୁସ୍ତ୍ରିଂଶତ୍ସହସ୍ରାଣି ପ୍ରମାଣତଃ। ତତ୍ର ତେ ଶୁଭକର୍ମାଣଃ କେତୁମାଲାଃ ପରିଶ୍ରୁତାଃ ।। ୪୩.

ଏହାର ଲମ୍ବ ମଧ୍ୟ ତିରିଶ ହଜାର ଯୋଜନ; ସେଠାରେ କେତୁମାଳ ଲୋକେ ନିତ୍ୟ ଶୁଭ କର୍ମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।

ତତ୍ର କାଲା ନରାଃ ସର୍ଵେ ମହାସତ୍ତ୍ଵା ମହାବଲାଃ। ସ୍ତ୍ରିଯଶ୍ଚୋତ୍ପଲପତ୍ରାଭାଃ ସର୍ଵାସ୍ତାଃ ପ୍ରିଯ ଦର୍ଶନାଃ ।। ୪୩.

ସେଠାରେ ସମସ୍ତ ଲୋକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ଶୂର; ମହିଳାମାନେ ଉତ୍ପଳ ପତ୍ର ଭଳି ଦେଖାଯାନ୍ତି, ସମସ୍ତେ ମନୋହର।

ତତ୍ର ଦିଵ୍ଯୋ ମହାଵୃକ୍ଷଃ ପନସଃ ଷଡ୍ରସାଶ୍ରଯଃ। ଈଶ୍ଵରୋ ବ୍ରହ୍ମଣଃ ପୁତ୍ରଃ କାମଚାରୀ ମନୋଜଵଃ। ତସ୍ଯ ପୀତ୍ଵା ଫଲରସଂ ଜୀଵନ୍ତି ହି ସମାଯୁତମ୍ ।। ୪୩.

ସେଠାରେ ଏକ ଦିବ୍ୟ ମହାବୃକ୍ଷ, ପନସ ଗଛ, ଛଅ ରସର ଫଳ ଦେଇଥାଏ; ତାହାର ମାଳିକ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପୁଅ, ଇଚ୍ଛାମତେ ଚଳିଥିବା, ମନର ଗତିରେ ତେଜସ୍ବୀ; ତାହାର ଫଳର ରସ ପିଇ ଲୋକେ ଏକ ଯୁଗ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଜୀବନ୍ତ।

ପାର୍ଶ୍ଵେ ମାଲ୍ଯଵତଶ୍ଚାପି ପୂର୍ଵେ ପୁର୍ଵା ତୁ ଗଣ୍ଡିକା। ଆଯାମତୋଽଥ ଵିସ୍ତାରାଦ୍ଯଥୈଵାପରଗଣ୍ଡିକା ।। ୪୩.

ମାଲ୍ୟବତ ପାହାଡ଼ ପାଖରେ, ପୂର୍ବ ଦିଗରେ, ପୂର୍ବ ଗଣ୍ଡିକା ଅଛି; ଏହାର ଲମ୍ବ ଓ ପ୍ରସ୍ତ ଏହି ପଶ୍ଚିମ ଗଣ୍ଡିକା ଭଳି।