ଵାଯୁପୁରାଣମ୍

ଅନୁଶୈଲଂ ସମନ୍ତାଚ୍ଚ ନିର୍ଗତା ବହୁଭିର୍ମୁଖୈଃ। ଅଥୋଽନ୍ଯେନାଭିଧାନେନ ଖ୍ଯାତା ନଦ୍ଯଃ ସହସ୍ରଶଃ ।। ୪୨.

ସେ ନଦୀ ପର୍ବତର ଚାରିପାଖରୁ ବହୁ ମୁହଁ ଦ୍ୱାରା ବାହାରି, ଅନେକ ନାମରେ ଏବଂ ହଜାର ଉପନଦୀ ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲା।

ତସ୍ମାଦ୍ଧିମଵତୋ ଗଙ୍ଗା ଗତା ସା ତୁ ମହାନଦୀ। ଏଵଂ ଗଙ୍ଗେତି ନାମ୍ନାଦିପ୍ରକାଶା ସିଦ୍ଧସେଵିତା ।। ୪୨.

ସେହିପରି, ହିମାଳୟରୁ ମହାନଦୀ ଗଙ୍ଗା ବହିଗଲା। ଏହିପରି ତାଙ୍କୁ 'ଗଙ୍ଗା' ବୋଲି ଚିହ୍ନାଯାଏ ଏବଂ ସିଦ୍ଧମନେ ତାଙ୍କୁ ପୂଜା କରନ୍ତି।

ଧନ୍ଯାସ୍ତେ ସତ୍ତମା ଦେଶା ଯତ୍ର ଗଙ୍ଗା ମହାନଦୀ। ରୁଦ୍ରସାଦ୍ଧ୍ଯାନିଲାଦିତ୍ଯୈର୍ଜୁଷ୍ଟତୋଯା ଯଶସ୍ଵତୀ ।। ୪୨.

ଯେଉଁଠାରେ ମହାନଦୀ ଗଙ୍ଗା ବହେ, ସେଠି ସେଇ ଭୂମି ଧନ୍ୟ। ତାଙ୍କର ଜଳକୁ ରୁଦ୍ର, ସିଦ୍ଧ, ବାୟୁ ଓ ଆଦିତ୍ୟମାନେ ପୂଜନ୍ତି ଏବଂ ସେ ଖ୍ୟାତିଶାଳି।

ମହାପାଦଂ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ମେରୋରପି ହି ପଶ୍ଚିମମ୍। ନାନାରତ୍ନାକାରଂ ପୁଣ୍ଯଂ ପୁଣ୍ଯକୃଦ୍ଭିର୍ନିଷେଵିତମ୍ ।। ୪୨.

ମୁଁ ଏବେ ମେରୁ ପର୍ବତର ପଶ୍ଚିମ ଦିଗର ବଡ଼ ଅଞ୍ଚଳ ବିବରଣା କରିବି, ଯେଉଁଠାରେ ବିଭିନ୍ନ ମୂଲ୍ୟବାନ ରତ୍ନ ମିଳେ, ସେଠି ପବିତ୍ର ଏବଂ ନେକମନେ ସେଠି ବସନ୍ତି।

ଵିପୁଲଂ ଶୈଲରାଜାନଂ ଵିପୁଲୋଦରକନ୍ଦରମ୍ । ନିତମ୍ବକୁଞ୍ଜ କଟକୈର୍ଵିମଲୈର୍ମ୍ମଣ୍ଡିତୋଦରମ୍ ।। ୪୨.

ସେ ବଡ଼ ପର୍ବତର ଗଭୀର ଗୁହା ଓ ଉପତ୍ୟକା ଅଛି, ଶୁଭ୍ର ବନ ଓ ସ୍ପଷ୍ଟ ଢାଳିରେ ଶୋଭିତ।

ଅପି ଯା ତ୍ର୍ଯମ୍ବକସ୍ଯୈଷା ତ୍ରିଦଶୈଃ ସେଵିତୋଦକା। ଵାଯୁଵେଗା ଗତାଭୋଗା ଲତେଵ ଭ୍ରାମିତା ପୁନଃ ।। ୪୨.

ଏହି ନଦୀ, ଯାହାର ଜଳକୁ ତ୍ରୟମ୍ବକ ଓ ଦେବମାନେ ପୂଜନ୍ତି, ବାୟୁର ଗତିରେ ଲତା ପରି ଘୂରି ଘୂରି ବହୁଛି।

ମେରୁକୂଟତଟାଦ୍ଭ୍ରଷ୍ଟା ପ୍ରହତୈଃ ସ୍ଵାଦିତୋଦକା। ଵିସ୍ତୀର୍ଯ୍ଯମାଣସଲିଲା ନିର୍ମ୍ମଲାଂଶୁକସନ୍ନିଭା ।। ୪୨.

ମେରୁ ପର୍ବତର ଶିଖରରୁ ଖସି, ତାଙ୍କର ଜଳ ଛିଟିଯାଇ ମଧୁର ଲାଗିଥାଏ, ସେ ଜଳ ଚାରିପାଖରେ ପ୍ରସାରିତ, ଏବଂ ଶୁଭ୍ର ବସ୍ତ୍ର ପରି ଚମକୁଛି।

ତସ୍ଯ କୂଟେଽମ୍ବରନଦୀ ସିଦ୍ଧଚାରଣସେଵିତା । ପ୍ରଦକ୍ଷିଣମଥାଵୃତ୍ଯ ପତିତା ସା ତୁ ଗାମିନୀ ।। ୪୨.

ସେଇ ଶିଖରରେ ଦେବମାନେ ଓ ସିଦ୍ଧମାନେ ପୂଜିଥିବା ଆକାଶ ନଦୀ, ପରିକ୍ରମା କରି ତଳକୁ ଝରିଲା।

ଦେଵଭ୍ରାଜଂ ମହାଭ୍ରାଜଂ ସଵୈଭ୍ରାଜଂ ମହାଵନମ୍। ପ୍ଲାଵଯନ୍ତୀ ମହାଭାଗା ନାନାପୁଷ୍ପଫଲୋଦକା ।। ୪୨.

ସେ ଶୁଭ ନଦୀ ଦେବଭ୍ରାଜ, ମହାଭ୍ରାଜ ଓ ବୈଭ୍ରାଜ ବନକୁ ଜଳରେ ଭିଜାଇଦେଉଛି, ଯେଉଁଠାରେ ବିଭିନ୍ନ ଫୁଲ, ଫଳ ଓ ଝରଣା ଅଛି।

ପ୍ରଦକ୍ଷିଣଂ ପ୍ରକୁର୍ଵାଣା ନାନାଵନଵିଭୂଷିତା। ପ୍ରଵିଷ୍ଟା ପଶ୍ଵିମସରଃ ସିତୋଦଂ ଵିମଲୋଦକମ୍ ।। ୪୨.

ବିଭିନ୍ନ ବନରେ ଶୋଭିତ ହୋଇ, ସେ ପରିକ୍ରମା କରି ପଶ୍ଚିମ ଦିଗର ଶିତୋଦ ହ୍ରଦକୁ ପ୍ରବେଶ କଲା, ଯାହାର ଜଳ ଶୁଭ୍ର ଓ ପବିତ୍ର।

ସା ସିତୋଦାଦ୍ଵିନିଷ୍କ୍ରାନ୍ତା ସୁପକ୍ଷଂ ପର୍ଵ୍ଵତଂ ଗତା। ସୁପକ୍ଷତସ୍ତୁ ପୁଣ୍ଯୋଦାତ୍ତତୋ ଦେଵର୍ଷିସେଵିତା ।। ୪୨.

ଶିତୋଦ ହ୍ରଦରୁ ବାହାରି, ସେ ସୁପକ୍ଷ ପର୍ବତକୁ ଗଲା; ସୁପକ୍ଷରୁ ପୁଣ୍ୟୋଦକୁ, ତାପରେ ଦେବ ଋଷିମାନେ ପୂଜିଥିବା ସ୍ଥାନକୁ ପହଞ୍ଚିଲା।

ସୁପକ୍ଷକୂଟତଟଗା ତସ୍ମାଚ୍ଚ ସଂଶିତୋଦକା। ନିପପାତ ମହାଭାଗା ରମଣ୍ଯଂ ଶିଖିପର୍ଵ୍ଵତମ୍ ।। ୪୨.

ସୁପକ୍ଷ ପର୍ବତର ଶିଖରରୁ ଶୁଧ୍ଧ ଜଳ ନେଇ, ସେ ଶୁଭ ନଦୀ ରମଣୀୟ ଶିଖି ପର୍ବତକୁ ଝରିଲା।

ଶିଖେଶ୍ଚ ପର୍ଵତାତ୍ କଙ୍କଂ କଙ୍କାଦ୍ଵୈଦୂର୍ଯ୍ଯପର୍ଵ୍ଵତମ୍। ଵୈଦୂର୍ଯ୍ଯାତ୍ କପିଲଂ ଶୈଲଂ ତସ୍ମାଚ୍ଚ ଗନ୍ଧମାଦନମ୍ ।। ୪୨.

ଶିଖି ପର୍ବତରୁ ସେ କଙ୍କ ପର୍ବତକୁ, କଙ୍କରୁ ବୈଦୂର୍ୟ ପର୍ବତକୁ, ବୈଦୂର୍ୟରୁ କପିଳ ପର୍ବତକୁ, ଏବଂ ସେଠାରୁ ଗନ୍ଧମାଦନ ପର୍ବତକୁ ଗଲା।

ତସ୍ମାଦ୍ଗିରିଵରାତ୍ ପ୍ରାପ୍ତା ପିଞ୍ଜରଂ ଵରପର୍ଵ୍ଵତମ୍। ପିଞ୍ଜରାତ୍ ସରସଂ ଯାତା ତସ୍ମାଚ୍ଚ କୁମୁଦାଚଲମ୍ ।। ୪୨.

ସେଠାରୁ ସେ ପିଞ୍ଜର ନାମକ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ପର୍ବତକୁ ଗଲା; ପିଞ୍ଜରରୁ ଏକ ହ୍ରଦକୁ, ଏବଂ ସେଠାରୁ କୁମୁଦ ପର୍ବତକୁ ପହଞ୍ଚିଲା।

ମଧୁମନ୍ତଂ ଜନଞ୍ଚୈଵ ମୁକୁଟଞ୍ଚ ଶିଲୋଚ୍ଚଯମ୍। ମୁକୁଟାଚ୍ଛୈଲଶିଖରାତ୍ କୃଷ୍ଣଂ ଯାତା ମହାଗିରିମ୍ ।। ୪୨.

ସେ ମଧୁମନ୍ତ, ଜନନ, ମୁକୁଟ ଓ ପର୍ବତ ଶିଖରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲା; ମୁକୁଟ ପର୍ବତର ଶିଖରରୁ କୃଷ୍ଣ ନାମକ ମହାପର୍ବତକୁ ଗଲା।

କୃଷ୍ଣାତ୍ ଶ୍ଵେତଂ ମହାଶୈଲଂ ମହାନଗନିଷେଵିତମ୍। ଶ୍ଵେତାତ୍ ସହସ୍ରଶିଖରଂ ଶୈଲେନ୍ଦ୍ରଂ ପତିତା ପୁନଃ ।। ୪୨.

କୃଷ୍ଣ ପର୍ବତରୁ ସେ ଶ୍ୱେତ ମହାପର୍ବତକୁ ଗଲା, ଯେଉଁଠି ଅନେକ ନଗର ଅଛି; ଶ୍ୱେତରୁ ପୁଣି ସେ ସହସ୍ରଶିଖର ନାମକ ପର୍ବତରେ ଝରିଲା।

ଅନେକାଭିଃ ସ୍ରଵନ୍ତୀଭିରାପ୍ଯାଯିତଜଲା ଶିଵା । ଏଵଂ ଶୈଲସହସ୍ରାଣି ସାଦଯନ୍ତୀ ମହାନଦୀ। ପାରିଜାତେ ମହାଶୈଲେ ନିପପାତାଶୁଗାମିନୀ ।। ୪୨.

ଅନେକ ଝରଣା ଦ୍ୱାରା ପୂର୍ଣ୍ଣ ଏହି ଶୁଭ ନଦୀ ଶୁଧ୍ଧ ଜଳ ନେଇ, ହଜାର ହଜାର ପର୍ବତ ଅଟକାଇ ଚାଲି, ପରିଜାତ ମହାପର୍ବତକୁ ତ୍ୱରିତ ଭାବେ ଝରିଲା।

ଅନେକନିର୍ଝରନଦୀ ଗୁହାସାନୁଷୁ ରାଜତେ। ତସ୍ଯ କୁକ୍ଷିଷ୍ଵନେକାସୁ ଭ୍ରାନ୍ତତୋଯା ତରଙ୍ଗିଣୀ ।। ୪୨.

ଅନେକ ଝରଣା ଓ ନଦୀ ସହିତ, ସେ ପର୍ବତର ଗୁହା ଓ ଢାଳିରେ ଉଜ୍ୱଳ; ତାଙ୍କର ଜଳ ଅନେକ ଧାରା ମଧ୍ୟରେ ଘୂରିଘୂରି ବହୁଛି।

ଵ୍ଯାହନ୍ଯମାନସଂଵେଗା ଗଣ୍ଡଶୈଲୈରନେକଶଃ। ସଂଵିଦ୍ଯମାନସଲିଲା ଗତା ଚ ଧରଣୀତଲେ ।। ୪୨.

ଅନେକ ପର୍ବତ ଶିଖରରେ ବାରମ୍ବାର ଆଘାତ ପାଇ, ତାଙ୍କର ଜଳ ଛିଟିଯାଇ, ସେ ଧରା ଉପରେ ପହଞ୍ଚିଲା।

କେତୁମାଲଂ ମହାଦ୍ଵୀପଂ ନାନାମ୍ଲେଚ୍ଛ ଗଣୈର୍ଯୁତମ୍ । ପ୍ଲାଵଯନ୍ତୀ ମହାଭାଗା ପ୍ରଯାତା ପଶ୍ଚିମାର୍ଣଵମ୍ ।। ୪୨.

କେତୁମାଳ ମହାଦ୍ବୀପକୁ, ଯେଉଁଠି ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରଜାର ବିଦେଶୀ ଲୋକମାନେ ରହୁଛନ୍ତି, ଏହି ମହାନଦୀ ଜଳରେ ବୁଡାଇ ଦେଇ, ପଶ୍ଚିମ ସାଗରକୁ ଯାଇପାରିଲା ।

ସୁଵର୍ଣଚିତ୍ରପାର୍ଶ୍ଵେ ତୁ ସୁପାର୍ଶ୍ଵେଽପ୍ଯୁତ୍ତରେ ଗିରୌ । ମେରୋଶ୍ଚିତ୍ରମହାପାଦେ ମହାସତ୍ତ୍ଵନିଷେଵିତେ ।। ୪୨.

ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଓ ବିଭିନ୍ନ ରଙ୍ଗର ପାର୍ଶ୍ୱ ଥିବା ଉତ୍ତର ପାହାଡ଼, ମେରୁ ପାହାଡ଼ର ଅଦ୍ଭୁତ ଏବଂ ବଡ଼ ପାଦ, ଯେଉଁଠି ବଡ଼ ବଡ଼ ପ୍ରାଣୀମାନେ ଆସନ୍ତି—

ମେରୁକୂଟତଟାଦ୍ଭ୍ରଷ୍ଟା ପଵନେନେରିତୋଦକା। ଅନେକାଭୋଗଵକ୍ରାଙ୍ଗୀ କ୍ଷିପ୍ଯମାଣା ନଭସ୍ତଲେ ।। ୪୨.

ମେରୁ ପାହାଡ଼ର ଶିଖର ତଳୁଠାରୁ ତଳେ ପଡ଼ି, ବାତାସରେ ଚାଳିତ ଏହି ନଦୀର ଜଳ, ବହୁ ବେଙ୍କା ଓ ମୁଡ଼ା ହୋଇ, ଆକାଶ ମାଧ୍ୟମରେ ଉଡ଼ିଗଲା ।

ଷଷ୍ଟିଯୋଜନସାହସ୍ରେ ନିରାଲମ୍ବେଽମ୍ବରେ ଶୁଭେ। ଵିକୀର୍ଯମାଣା ମାଲେଵ ନିପପାତ ମହାନଦୀ ।। ୪୨.

ଷଷ୍ଟି ହଜାର ଯୋଜନ ଦୂର, ନିରାଧାର ଶୁଭ୍ର ଆକାଶରେ, ମାଳା ପରି ବିକିରଣ ହେଇ, ଏହି ମହାନଦୀ ତଳକୁ ପଡ଼ିଲା ।

ଏଵଂ କୂଟତଟୈର୍ଭ୍ରଷ୍ଟା ନୈକୈର୍ଦେଵର୍ଷିସେଵିତୈଃ। ଵିକୀର୍ଯମାଣସଲିଲା ନୈକପୁଷ୍ପୋଡୁପୋତ୍କଚା ।। ୪୨.

ଏଭଳି, ବହୁ ଶିଖର ତଳୁଠାରୁ ପଡ଼ି, ଦେବତା ଓ ଋଷିମାନେ ଯେଉଁଠି ଆସନ୍ତି, ଏହି ନଦୀର ଜଳ ବିକିରଣ ହେଇ, ବହୁ ଫୁଲ ଓ ତାରା ଗୁଛରେ ଶୋଭିତ ହେଲା ।

ନାନାରତ୍ନଵନୋଦ୍ଦେଶମରଣ୍ଯଂ ସଵିତୁର୍ଵ୍ଵନମ୍। ମହାଵନଂ ମହାଭାଗା ପ୍ଲାଵଯନ୍ତୀ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣମ୍ ।। ୪୨.

ବିଭିନ୍ନ ରତ୍ନ ଅଟ, ଅଞ୍ଚଳ ଓ ଜଙ୍ଗଲ, ସୂର୍ଯ୍ୟର ଅଟ, ଏବଂ ବଡ଼ ଜଙ୍ଗଲକୁ, ଏହି ମହାଭାଗ ନଦୀ ଜଳରେ ବୁଡାଇ ଦେଇ, ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ଘୂଞ୍ଚିଲା ।

ସରୋଵରଂ ମହାପୁଣ୍ଯଂ ମହାଭାଗନିଷେଵିତମ୍। ତତ୍ରାଵିଵେଶ କଲ୍ଯାଣୀ ମହାଭଦ୍ରଂ ସିତୋଦକା ।। ୪୨.

ସେଠାରେ, ଶୁଭ୍ର ଏବଂ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ, ପବିତ୍ର ଜଳ ଥିବା ନଦୀ, ଏକ ବଡ଼ ପୁଣ୍ୟ ହ୍ରଦକୁ, ଯେଉଁଠି ମହାଭାଗମାନେ ଆସନ୍ତି, ପ୍ରବେଶ କଲା ।

ଭଦ୍ରସୋମେତି ନାମ୍ନା ହି ମହାପାରା ମହାଜଵା। ମହାନଦୀ ମହାପୁଣ୍ଯା ମହାଭଦ୍ରା ଵିନିର୍ଗତା ।। ୪୨.

ଭଦ୍ରସୋମ ନାମରେ ପରିଚିତ, ବଡ଼ ଓ ତେଜସ୍ବୀ, ଏହି ମହାପୁଣ୍ୟ ଏବଂ ଭଦ୍ର ନଦୀ ବାହାରିଲା ।

ନୈକନିର୍ଝରଵପ୍ରାଢ୍ଯା ଶଂଖକୂଟତଟେ ତୁ ସା। ତତ୍ର କୂଟେ ଗିରିତଟେ ନିପପାତାଶୁଗାମିନୀ ।। ୪୨.

ଅନେକ ଝରଣା ଓ ଗହ୍ୱର ଥିବା, ଶଂଖ ପାହାଡ଼ର ଶିଖରରେ, ସେଠାରେ ପାହାଡ଼ ତଳକୁ ଏହି ତେଜସ୍ବୀ ନଦୀ ପଡ଼ିଲା ।

ଶଂଖକୂଟତଟାଦ୍ଭ୍ରଷ୍ଟା ପପାତ ଵୃଷପର୍ଵ୍ଵତମ୍। ଵୃଷପର୍ଵ୍ଵତାଦ୍ଵତ୍ସଗିରିଂ ନାଗଶୈଲଂ ତତୋ ଗତା ।। ୪୨.

ଶଂଖ ପାହାଡ଼ର ଶିଖର ତଳୁଠାରୁ ପଡ଼ି, ଏହି ନଦୀ ବୃଷପର୍ବତକୁ ଗଲା; ବୃଷପର୍ବତରୁ ଭଟ୍ସଗିରିକୁ, ତାପରେ ନାଗଶୈଳକୁ ଗଲା ।