ଵାଯୁପୁରାଣମ୍

ମାନସାଚ୍ଛୈଲରାଜାନଂ ରମ୍ଯଂ ତ୍ରିଶିଖରଂ ଗତା। ତ୍ରିକୂଟାଚ୍ଛୈଲଶିଖରାତ୍ କଲିଙ୍ଗଶିଖରଂ ଗତା ।। ୪୨.

ମାନସ ସରୋବରରୁ ସେ ସୁନ୍ଦର ତିନି ଶିଖର ବିଶିଷ୍ଟ ପର୍ବତକୁ ଗଲା; ତିନି ଶିଖରରୁ କଳିଙ୍ଗ ପର୍ବତ ଶିଖରକୁ ଯାଇପହଞ୍ଚିଲା।

କଲିଙ୍ଗଶିଖରାଦ୍ଭ୍ରଷ୍ଟା ରୁଚକେ ନିପପାତ ସା। ରୁଚକାନ୍ନିଷଧଂ ପ୍ରାପ୍ତା ତାମ୍ରାଭଂ ନିଷଧାଦପି ।। ୪୨.

କଳିଙ୍ଗ ପର୍ବତ ଶିଖରରୁ ଖସି, ସେ ରୁଚକ ପର୍ବତକୁ ଝରିଲା; ରୁଚକରୁ ନିଷଧ ପର୍ବତକୁ, ନିଷଧରୁ ତାମ୍ରାଭ ପର୍ବତକୁ ଗଲା।

ତାମ୍ରାଭଶିଖରାର୍ଦ୍ଭ୍ରଷ୍ଟା ଗତା ଶ୍ଵେତୋଦରଂ ଗିରିମ୍ । ତସ୍ମାତ୍ସୁମୂଲଂ ଶୈଲେନ୍ଦ୍ରଂ ଵସୁଧାରଞ୍ଚ ପର୍ଵତମ୍ ।। ୪୨.

ତାମ୍ରାଭ ପର୍ବତ ଶିଖରରୁ ଖସି, ସେ ଶ୍ୱେତୋଦର ପର୍ବତକୁ ଗଲା; ଏଠାରୁ ଶିରା ମୂଳ ପର୍ବତ ଓ ବସୁଧାରା ପର୍ବତକୁ ଯାଇପହଞ୍ଚିଲା।

ହେମକୂଟଂ ଗତା ତସ୍ମାଦ୍ଦେଵଶ୍ରୃଙ୍ଗେ ତତୋ ଗତା। ତସ୍ମାଦ୍ଗତା ମହାଶୈଲଂ ତତଶ୍ଚାପି ପିଶାଚକମ୍ ।। ୪୨.

ସେଠାରୁ ହେମକୂଟ ପର୍ବତ, ତାପରେ ଦେବଶୃଙ୍ଗ ପର୍ବତ, ପୁଣି ମହାପର୍ବତ ଓ ପିଶାଚକ ପର୍ବତକୁ ଗଲା।

ପିଶାଚକାଚ୍ଛୈଲଵରାତ୍ ପଞ୍ଚକୂଟଙ୍ଗତା ପୁନଃ। ପଞ୍ଚକୂଟାତ୍ତୁ କୈଲାସଂ ଦେଵାଵାସଂ ଶିଲୋଚ୍ଚଯମ୍ ।। ୪୨.

ପିଶାଚକ ପର୍ବତରୁ ପଞ୍ଚକୂଟ ପର୍ବତକୁ, ପଞ୍ଚକୂଟରୁ ଦେବମାନେ ରହୁଥିବା ଉଚ୍ଚ କୈଳାସ ପର୍ବତକୁ ଯାଇପହଞ୍ଚିଲା।

ତସ୍ଯ କୁକ୍ଷିଷୁ ଵିଭ୍ରାନ୍ତା ନୈକକନ୍ଦରସାନୁଷୁ। ହିମଵତ୍ଯୁତ୍ତମନଦୀ ନିପପାତାଚଲୋତ୍ତମେ ।। ୪୨.

ସେଠିର ଗୁହା ଓ ଗପ ମଧ୍ୟରେ ଘୁଞ୍ଚି, ଏହି ଉତ୍ତମ ନଦୀ ହିମବତ୍ ପର୍ବତର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶିଖରରେ ଝରିଲା।

ସୈଵଂ ଶୈଲସହସ୍ରାଣି ଦାରଯନ୍ତୀ ମହାନଦୀ। ସ୍ଥଲୀଶତାନ୍ଯନେକାନି ପ୍ଲାଵଯନ୍ତ୍ଯାଶୁଗାଣିନୀ ।। ୪୨.

ଏଭଳି ଏହି ମହାନଦୀ ହଜାର ଶୈଳ ପାର କରି, ଅନେକ ମଠକୁ ବୁଡ଼ାଇ, ତିବ୍ର ଗତିରେ ଆଗକୁ ବଢ଼ିଲା।

ଵନାନାଞ୍ଚ ସହସ୍ରାଣି କନ୍ଦରାଣାଂ ଶତାନି ଚ । ସ୍ରାଵଯନ୍ତୀ ମହାଭାଗା ପ୍ରଯାତା ଦକ୍ଷିଣୋଦଧିମ୍ ।। ୪୨.

ସେ ହଜାର ଜଙ୍ଗଲ ଓ ଶତାଧିକ ଗୁହାକୁ ବୁଡ଼ାଇ, ପୁଣ୍ୟମୟୀ ନଦୀ ଦକ୍ଷିଣ ସାଗରକୁ ଯାଇପହଞ୍ଚିଲା।

ରମ୍ଯା ଯୋଜନଵିସ୍ତୀର୍ଣା ଶୈଲକୁକ୍ଷିଷୁ ସଂଵୃତା। ଯାଧୃତା ଦେଵଦେଵେନ ଶଙ୍କରେଣ ମହାତ୍ମନା ।। ୪୨.

ସେ ନଦୀ ଏକ ଯୋଜନ ପରିମାଣରେ ବିସ୍ତୃତ ଓ ସୁନ୍ଦର, ପର୍ବତର ଗୁହା ମଧ୍ୟରେ ରହି, ମହାତ୍ମା ଶଙ୍କର ତାହାକୁ ଧାରଣ କରିଥିଲେ।

ପାଵନୀ ଦ୍ଵିଜଶାର୍ଦୂଲ ଘୋରାଣାମପି ପାପ୍ମନାମ୍। ଶଙ୍କରସ୍ଯାଙ୍କସଂସ୍ପର୍ଶାନ୍ମହାଦେଵସ୍ଯ ଧୀମତଃ। ଦ୍ଵିଗୁଣଂ ପଵିତ୍ରସଲିଲା ସର୍ଵଲୋକେ ମହାନଦୀ ।। ୪୨.

ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏହି ମହାନଦୀ ଶଙ୍କରଙ୍କ ଶରୀର ସ୍ପର୍ଶରେ ସମସ୍ତ ଲୋକରେ ଦୁଇଗୁଣି ପବିତ୍ର ହେଲା, ଏବଂ ଭୟଙ୍କର ପାପକୁ ମଧ୍ୟ ପବିତ୍ର କରିଦେଲା।

ଅନୁଶୈଲଂ ସମନ୍ତାଚ୍ଚ ନିର୍ଗତା ବହୁଭିର୍ମୁଖୈଃ। ଅଥୋଽନ୍ଯେନାଭିଧାନେନ ଖ୍ଯାତା ନଦ୍ଯଃ ସହସ୍ରଶଃ ।। ୪୨.

ସେ ନଦୀ ପର୍ବତର ଚାରିପାଖରୁ ବହୁ ମୁହଁ ଦ୍ୱାରା ବାହାରି, ଅନେକ ନାମରେ ଏବଂ ହଜାର ଉପନଦୀ ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲା।

ତସ୍ମାଦ୍ଧିମଵତୋ ଗଙ୍ଗା ଗତା ସା ତୁ ମହାନଦୀ। ଏଵଂ ଗଙ୍ଗେତି ନାମ୍ନାଦିପ୍ରକାଶା ସିଦ୍ଧସେଵିତା ।। ୪୨.

ସେହିପରି, ହିମାଳୟରୁ ମହାନଦୀ ଗଙ୍ଗା ବହିଗଲା। ଏହିପରି ତାଙ୍କୁ 'ଗଙ୍ଗା' ବୋଲି ଚିହ୍ନାଯାଏ ଏବଂ ସିଦ୍ଧମନେ ତାଙ୍କୁ ପୂଜା କରନ୍ତି।

ଧନ୍ଯାସ୍ତେ ସତ୍ତମା ଦେଶା ଯତ୍ର ଗଙ୍ଗା ମହାନଦୀ। ରୁଦ୍ରସାଦ୍ଧ୍ଯାନିଲାଦିତ୍ଯୈର୍ଜୁଷ୍ଟତୋଯା ଯଶସ୍ଵତୀ ।। ୪୨.

ଯେଉଁଠାରେ ମହାନଦୀ ଗଙ୍ଗା ବହେ, ସେଠି ସେଇ ଭୂମି ଧନ୍ୟ। ତାଙ୍କର ଜଳକୁ ରୁଦ୍ର, ସିଦ୍ଧ, ବାୟୁ ଓ ଆଦିତ୍ୟମାନେ ପୂଜନ୍ତି ଏବଂ ସେ ଖ୍ୟାତିଶାଳି।

ମହାପାଦଂ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ମେରୋରପି ହି ପଶ୍ଚିମମ୍। ନାନାରତ୍ନାକାରଂ ପୁଣ୍ଯଂ ପୁଣ୍ଯକୃଦ୍ଭିର୍ନିଷେଵିତମ୍ ।। ୪୨.

ମୁଁ ଏବେ ମେରୁ ପର୍ବତର ପଶ୍ଚିମ ଦିଗର ବଡ଼ ଅଞ୍ଚଳ ବିବରଣା କରିବି, ଯେଉଁଠାରେ ବିଭିନ୍ନ ମୂଲ୍ୟବାନ ରତ୍ନ ମିଳେ, ସେଠି ପବିତ୍ର ଏବଂ ନେକମନେ ସେଠି ବସନ୍ତି।

ଵିପୁଲଂ ଶୈଲରାଜାନଂ ଵିପୁଲୋଦରକନ୍ଦରମ୍ । ନିତମ୍ବକୁଞ୍ଜ କଟକୈର୍ଵିମଲୈର୍ମ୍ମଣ୍ଡିତୋଦରମ୍ ।। ୪୨.

ସେ ବଡ଼ ପର୍ବତର ଗଭୀର ଗୁହା ଓ ଉପତ୍ୟକା ଅଛି, ଶୁଭ୍ର ବନ ଓ ସ୍ପଷ୍ଟ ଢାଳିରେ ଶୋଭିତ।

ଅପି ଯା ତ୍ର୍ଯମ୍ବକସ୍ଯୈଷା ତ୍ରିଦଶୈଃ ସେଵିତୋଦକା। ଵାଯୁଵେଗା ଗତାଭୋଗା ଲତେଵ ଭ୍ରାମିତା ପୁନଃ ।। ୪୨.

ଏହି ନଦୀ, ଯାହାର ଜଳକୁ ତ୍ରୟମ୍ବକ ଓ ଦେବମାନେ ପୂଜନ୍ତି, ବାୟୁର ଗତିରେ ଲତା ପରି ଘୂରି ଘୂରି ବହୁଛି।

ମେରୁକୂଟତଟାଦ୍ଭ୍ରଷ୍ଟା ପ୍ରହତୈଃ ସ୍ଵାଦିତୋଦକା। ଵିସ୍ତୀର୍ଯ୍ଯମାଣସଲିଲା ନିର୍ମ୍ମଲାଂଶୁକସନ୍ନିଭା ।। ୪୨.

ମେରୁ ପର୍ବତର ଶିଖରରୁ ଖସି, ତାଙ୍କର ଜଳ ଛିଟିଯାଇ ମଧୁର ଲାଗିଥାଏ, ସେ ଜଳ ଚାରିପାଖରେ ପ୍ରସାରିତ, ଏବଂ ଶୁଭ୍ର ବସ୍ତ୍ର ପରି ଚମକୁଛି।

ତସ୍ଯ କୂଟେଽମ୍ବରନଦୀ ସିଦ୍ଧଚାରଣସେଵିତା । ପ୍ରଦକ୍ଷିଣମଥାଵୃତ୍ଯ ପତିତା ସା ତୁ ଗାମିନୀ ।। ୪୨.

ସେଇ ଶିଖରରେ ଦେବମାନେ ଓ ସିଦ୍ଧମାନେ ପୂଜିଥିବା ଆକାଶ ନଦୀ, ପରିକ୍ରମା କରି ତଳକୁ ଝରିଲା।

ଦେଵଭ୍ରାଜଂ ମହାଭ୍ରାଜଂ ସଵୈଭ୍ରାଜଂ ମହାଵନମ୍। ପ୍ଲାଵଯନ୍ତୀ ମହାଭାଗା ନାନାପୁଷ୍ପଫଲୋଦକା ।। ୪୨.

ସେ ଶୁଭ ନଦୀ ଦେବଭ୍ରାଜ, ମହାଭ୍ରାଜ ଓ ବୈଭ୍ରାଜ ବନକୁ ଜଳରେ ଭିଜାଇଦେଉଛି, ଯେଉଁଠାରେ ବିଭିନ୍ନ ଫୁଲ, ଫଳ ଓ ଝରଣା ଅଛି।

ପ୍ରଦକ୍ଷିଣଂ ପ୍ରକୁର୍ଵାଣା ନାନାଵନଵିଭୂଷିତା। ପ୍ରଵିଷ୍ଟା ପଶ୍ଵିମସରଃ ସିତୋଦଂ ଵିମଲୋଦକମ୍ ।। ୪୨.

ବିଭିନ୍ନ ବନରେ ଶୋଭିତ ହୋଇ, ସେ ପରିକ୍ରମା କରି ପଶ୍ଚିମ ଦିଗର ଶିତୋଦ ହ୍ରଦକୁ ପ୍ରବେଶ କଲା, ଯାହାର ଜଳ ଶୁଭ୍ର ଓ ପବିତ୍ର।

ସା ସିତୋଦାଦ୍ଵିନିଷ୍କ୍ରାନ୍ତା ସୁପକ୍ଷଂ ପର୍ଵ୍ଵତଂ ଗତା। ସୁପକ୍ଷତସ୍ତୁ ପୁଣ୍ଯୋଦାତ୍ତତୋ ଦେଵର୍ଷିସେଵିତା ।। ୪୨.

ଶିତୋଦ ହ୍ରଦରୁ ବାହାରି, ସେ ସୁପକ୍ଷ ପର୍ବତକୁ ଗଲା; ସୁପକ୍ଷରୁ ପୁଣ୍ୟୋଦକୁ, ତାପରେ ଦେବ ଋଷିମାନେ ପୂଜିଥିବା ସ୍ଥାନକୁ ପହଞ୍ଚିଲା।

ସୁପକ୍ଷକୂଟତଟଗା ତସ୍ମାଚ୍ଚ ସଂଶିତୋଦକା। ନିପପାତ ମହାଭାଗା ରମଣ୍ଯଂ ଶିଖିପର୍ଵ୍ଵତମ୍ ।। ୪୨.

ସୁପକ୍ଷ ପର୍ବତର ଶିଖରରୁ ଶୁଧ୍ଧ ଜଳ ନେଇ, ସେ ଶୁଭ ନଦୀ ରମଣୀୟ ଶିଖି ପର୍ବତକୁ ଝରିଲା।

ଶିଖେଶ୍ଚ ପର୍ଵତାତ୍ କଙ୍କଂ କଙ୍କାଦ୍ଵୈଦୂର୍ଯ୍ଯପର୍ଵ୍ଵତମ୍। ଵୈଦୂର୍ଯ୍ଯାତ୍ କପିଲଂ ଶୈଲଂ ତସ୍ମାଚ୍ଚ ଗନ୍ଧମାଦନମ୍ ।। ୪୨.

ଶିଖି ପର୍ବତରୁ ସେ କଙ୍କ ପର୍ବତକୁ, କଙ୍କରୁ ବୈଦୂର୍ୟ ପର୍ବତକୁ, ବୈଦୂର୍ୟରୁ କପିଳ ପର୍ବତକୁ, ଏବଂ ସେଠାରୁ ଗନ୍ଧମାଦନ ପର୍ବତକୁ ଗଲା।

ତସ୍ମାଦ୍ଗିରିଵରାତ୍ ପ୍ରାପ୍ତା ପିଞ୍ଜରଂ ଵରପର୍ଵ୍ଵତମ୍। ପିଞ୍ଜରାତ୍ ସରସଂ ଯାତା ତସ୍ମାଚ୍ଚ କୁମୁଦାଚଲମ୍ ।। ୪୨.

ସେଠାରୁ ସେ ପିଞ୍ଜର ନାମକ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ପର୍ବତକୁ ଗଲା; ପିଞ୍ଜରରୁ ଏକ ହ୍ରଦକୁ, ଏବଂ ସେଠାରୁ କୁମୁଦ ପର୍ବତକୁ ପହଞ୍ଚିଲା।

ମଧୁମନ୍ତଂ ଜନଞ୍ଚୈଵ ମୁକୁଟଞ୍ଚ ଶିଲୋଚ୍ଚଯମ୍। ମୁକୁଟାଚ୍ଛୈଲଶିଖରାତ୍ କୃଷ୍ଣଂ ଯାତା ମହାଗିରିମ୍ ।। ୪୨.

ସେ ମଧୁମନ୍ତ, ଜନନ, ମୁକୁଟ ଓ ପର୍ବତ ଶିଖରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲା; ମୁକୁଟ ପର୍ବତର ଶିଖରରୁ କୃଷ୍ଣ ନାମକ ମହାପର୍ବତକୁ ଗଲା।

କୃଷ୍ଣାତ୍ ଶ୍ଵେତଂ ମହାଶୈଲଂ ମହାନଗନିଷେଵିତମ୍। ଶ୍ଵେତାତ୍ ସହସ୍ରଶିଖରଂ ଶୈଲେନ୍ଦ୍ରଂ ପତିତା ପୁନଃ ।। ୪୨.

କୃଷ୍ଣ ପର୍ବତରୁ ସେ ଶ୍ୱେତ ମହାପର୍ବତକୁ ଗଲା, ଯେଉଁଠି ଅନେକ ନଗର ଅଛି; ଶ୍ୱେତରୁ ପୁଣି ସେ ସହସ୍ରଶିଖର ନାମକ ପର୍ବତରେ ଝରିଲା।

ଅନେକାଭିଃ ସ୍ରଵନ୍ତୀଭିରାପ୍ଯାଯିତଜଲା ଶିଵା । ଏଵଂ ଶୈଲସହସ୍ରାଣି ସାଦଯନ୍ତୀ ମହାନଦୀ। ପାରିଜାତେ ମହାଶୈଲେ ନିପପାତାଶୁଗାମିନୀ ।। ୪୨.

ଅନେକ ଝରଣା ଦ୍ୱାରା ପୂର୍ଣ୍ଣ ଏହି ଶୁଭ ନଦୀ ଶୁଧ୍ଧ ଜଳ ନେଇ, ହଜାର ହଜାର ପର୍ବତ ଅଟକାଇ ଚାଲି, ପରିଜାତ ମହାପର୍ବତକୁ ତ୍ୱରିତ ଭାବେ ଝରିଲା।

ଅନେକନିର୍ଝରନଦୀ ଗୁହାସାନୁଷୁ ରାଜତେ। ତସ୍ଯ କୁକ୍ଷିଷ୍ଵନେକାସୁ ଭ୍ରାନ୍ତତୋଯା ତରଙ୍ଗିଣୀ ।। ୪୨.

ଅନେକ ଝରଣା ଓ ନଦୀ ସହିତ, ସେ ପର୍ବତର ଗୁହା ଓ ଢାଳିରେ ଉଜ୍ୱଳ; ତାଙ୍କର ଜଳ ଅନେକ ଧାରା ମଧ୍ୟରେ ଘୂରିଘୂରି ବହୁଛି।

ଵ୍ଯାହନ୍ଯମାନସଂଵେଗା ଗଣ୍ଡଶୈଲୈରନେକଶଃ। ସଂଵିଦ୍ଯମାନସଲିଲା ଗତା ଚ ଧରଣୀତଲେ ।। ୪୨.

ଅନେକ ପର୍ବତ ଶିଖରରେ ବାରମ୍ବାର ଆଘାତ ପାଇ, ତାଙ୍କର ଜଳ ଛିଟିଯାଇ, ସେ ଧରା ଉପରେ ପହଞ୍ଚିଲା।