ଵାଯୁପୁରାଣମ୍

ଶୀତାନ୍ତାଶିଖରାଦ୍ଭ୍ରଷ୍ଟା ସୁକୁଞ୍ଜେ ଵରପର୍ଵତେ। ନିପପାତ ମହାଭାଗା ତସ୍ମାଦପି ସୁମଞ୍ଜସମ୍ ।। ୪୨.

ଶୀତାନ୍ତ ଶିଖରରୁ, ସୁନ୍ଦର ନିକୁଞ୍ଜ ଭିତରେ, ସେ ମହାପୁଣ୍ୟମୟୀ ନଦୀ ଅବତରିଲା, ଏବଂ ସେଠାରୁ ସୁମଞ୍ଜସକୁ ଯାଇଲା।

ତସ୍ମାନ୍ମାଲ୍ଯଵତଂ ଶୈଲଂ ଭାଵଯନ୍ତୀ ଵରାପଗା। ଵୈକଙ୍କଂ ସମନୁପ୍ରାପ୍ତା ଵୈକଙ୍କାନ୍ମଣିପର୍ଵତମ୍। ମଣିପର୍ଵତାନ୍ମହାଶୈଲଂ ଋଷଭଂ ନୈକକନ୍ଦରମ୍ ।। ୪୨.

ସେଠାରୁ, ସେ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ନଦୀ ମାଲ୍ୟବତ ପାହାଡ଼କୁ ପୋଷଣ କରି, ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଶିଖର ଭିତରେ ଭ୍ରମଣ କରି, ପ୍ରଥମେ ବୈକଙ୍କ, ପରେ ମଣିପର୍ବତ, ଏବଂ ମଣିପର୍ବତରୁ ଅନେକ ଗୁହାଅଞ୍ଚଳ ଥିବା ବଡ଼ ପାହାଡ଼ ଋଷଭକୁ ପହଞ୍ଚିଲା।

ଏଵଂ ଶୈଲସହସ୍ରାଣି ଦାରଯନ୍ତୀ ମହାନଦୀ। ପତିତାଽଥ ମହାଶୈଲେ ଜଠରେ ସିଦ୍ଧସେଵିତେ ।। ୪୨.

ଏଭଳି, ହଜାର ହଜାର ପାହାଡ଼କୁ ଭାଗ କରି, ସେ ମହାନଦୀ ସିଦ୍ଧମାନେ ପ୍ରିୟ କରୁଥିବା ବଡ଼ ପାହାଡ଼ର ଗୁହାରେ ପଡ଼ିଲା।

ତସ୍ମାଦପି ମହାଶୈଲଂ ଦେଵକୂଟଂ ତରଙ୍ଗିଣୀ। ତସ୍ଯ କୁକ୍ଷିସମୁଦ୍ରାନ୍ତା କ୍ରମେଣ ପୃଥିଵୀଂ ଗତା ।। ୪୨.

ସେଠାରୁ ମହାପର୍ବତ ଦେବକୂଟରୁ ଏହି ନଦୀ ଝରିଲା, ତାହାର ଜଳ ତାହାର ଗହୀର ଗୁହାରୁ ଦେଖାଦେଖି ଭୂମିକୁ ପହଞ୍ଚିଲା।

ସୈଵଂ ସ୍ଥଲୀସହସ୍ରାଣି ଶୈଲରାଜଶତାନି ଚ। ଵନାନି ଚ ଵିଚିତ୍ରାଣି ସରାଂସି ଵିଵିଧାନି ଚ ।। ୪୨.

ଏଭଳି ଏହି ନଦୀ ହଜାର ମଠ, ଶତାଧିକ ପର୍ବତ, ବିଚିତ୍ର ଜଙ୍ଗଲ ଓ ବିଭିନ୍ନ ପୋଖରୀ ଉଲ୍ଲାଙ୍ଘିଲା।

ସ୍ରାଵଯନ୍ତୀ ମହାଭାଗା ଵିସ୍ଫାରେଷ୍ଵଵଲୀକଦା। ନଦୀ ସହସ୍ରାନୁଗତା ପ୍ରଵୃତ୍ତା ଚ ମହାନଦୀ ।। ୪୨.

ଏହି ପୁଣ୍ୟମୟୀ ନଦୀ ହଜାର ଉପନଦୀ ସହିତ ଏଢେଇ ଚାଲି, ବଡ଼ ଝରଣା ଭାବେ ଝରି, ମହାନଦୀ ହେଲା।

ଭଦ୍ରାଶ୍ଵଂ ସୁମହାଦ୍ଵୀପଂ ପ୍ଲାଵଯନ୍ତୀ ଵରାପଗା। ପ୍ରଵିଷ୍ଟା ହ୍ଯର୍ଣଵଂ ପୂର୍ଵଂ ପୂର୍ଵେ ଦ୍ଵୀପେ ମହାନଦୀ ।। ୪୨.

ସେ ଭଦ୍ରାଶ୍ୱ ଦ୍ୱୀପକୁ ବୁଡ଼ାଇ, ପୂର୍ବ ଦ୍ୱୀପ ଦେଖି ପୂର୍ବ ସାଗରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲା।

ଦକ୍ଷିଣେଽପି ପ୍ରପନ୍ନା ଯା ଶୈଲେନ୍ଦ୍ରେ ଗନ୍ଧମାଦନେ। ଚିତ୍ରୈଃ ପ୍ରପାତୈର୍ଵିଧୈର୍ନୈକଵିସ୍ଫାଲିତୋଦକା ।। ୪୨.

ପରେ ସେ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ଯାଇ, ଗନ୍ଧମାଦନ ପର୍ବତରେ ବହୁ ବିଚିତ୍ର ଝରଣା ଦ୍ୱାରା ତାହାର ଜଳ ଅନେକ ସ୍ଥାନରେ ଝରିଲା।

ତଦ୍ଘନ୍ଧମାଦନଵନଂ ନନ୍ଦନଂ ଦେଵନନ୍ଦନମ୍। ପ୍ଲାଵଯନ୍ତୀ ମହାଭାଗା ପ୍ରଯାତା ସା ପ୍ରଦକ୍ଷିଣମ୍ ।। ୪୨.

ସେ ଗନ୍ଧମାଦନ ଜଙ୍ଗଲ, ନନ୍ଦନ ଓ ଦେବମାନେ ଯେଉଁଠି ଖୁସି ହୁଅନ୍ତି, ସେଠିକୁ ବୁଡ଼ାଇ, ନଦୀ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା କରି ଆଗକୁ ବଢ଼ିଲା।

ନାମ୍ନା ହ୍ଯଲକନନ୍ଦେତି ସର୍ଵଲୋକେଷୁ ଵିଶ୍ରୁତା। ପ୍ରଵିଶତ୍ଯୁତ୍ତରସରୋ ମାନସଂ ଦେଵମାନସମ୍ ।। ୪୨.

ସମସ୍ତ ଲୋକରେ ଅଲକାନନ୍ଦା ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ସେ ଦେବମାନେ ରହୁଥିବା ଉତ୍ତର ମାନସ ସରୋବରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲା।

ମାନସାଚ୍ଛୈଲରାଜାନଂ ରମ୍ଯଂ ତ୍ରିଶିଖରଂ ଗତା। ତ୍ରିକୂଟାଚ୍ଛୈଲଶିଖରାତ୍ କଲିଙ୍ଗଶିଖରଂ ଗତା ।। ୪୨.

ମାନସ ସରୋବରରୁ ସେ ସୁନ୍ଦର ତିନି ଶିଖର ବିଶିଷ୍ଟ ପର୍ବତକୁ ଗଲା; ତିନି ଶିଖରରୁ କଳିଙ୍ଗ ପର୍ବତ ଶିଖରକୁ ଯାଇପହଞ୍ଚିଲା।

କଲିଙ୍ଗଶିଖରାଦ୍ଭ୍ରଷ୍ଟା ରୁଚକେ ନିପପାତ ସା। ରୁଚକାନ୍ନିଷଧଂ ପ୍ରାପ୍ତା ତାମ୍ରାଭଂ ନିଷଧାଦପି ।। ୪୨.

କଳିଙ୍ଗ ପର୍ବତ ଶିଖରରୁ ଖସି, ସେ ରୁଚକ ପର୍ବତକୁ ଝରିଲା; ରୁଚକରୁ ନିଷଧ ପର୍ବତକୁ, ନିଷଧରୁ ତାମ୍ରାଭ ପର୍ବତକୁ ଗଲା।

ତାମ୍ରାଭଶିଖରାର୍ଦ୍ଭ୍ରଷ୍ଟା ଗତା ଶ୍ଵେତୋଦରଂ ଗିରିମ୍ । ତସ୍ମାତ୍ସୁମୂଲଂ ଶୈଲେନ୍ଦ୍ରଂ ଵସୁଧାରଞ୍ଚ ପର୍ଵତମ୍ ।। ୪୨.

ତାମ୍ରାଭ ପର୍ବତ ଶିଖରରୁ ଖସି, ସେ ଶ୍ୱେତୋଦର ପର୍ବତକୁ ଗଲା; ଏଠାରୁ ଶିରା ମୂଳ ପର୍ବତ ଓ ବସୁଧାରା ପର୍ବତକୁ ଯାଇପହଞ୍ଚିଲା।

ହେମକୂଟଂ ଗତା ତସ୍ମାଦ୍ଦେଵଶ୍ରୃଙ୍ଗେ ତତୋ ଗତା। ତସ୍ମାଦ୍ଗତା ମହାଶୈଲଂ ତତଶ୍ଚାପି ପିଶାଚକମ୍ ।। ୪୨.

ସେଠାରୁ ହେମକୂଟ ପର୍ବତ, ତାପରେ ଦେବଶୃଙ୍ଗ ପର୍ବତ, ପୁଣି ମହାପର୍ବତ ଓ ପିଶାଚକ ପର୍ବତକୁ ଗଲା।

ପିଶାଚକାଚ୍ଛୈଲଵରାତ୍ ପଞ୍ଚକୂଟଙ୍ଗତା ପୁନଃ। ପଞ୍ଚକୂଟାତ୍ତୁ କୈଲାସଂ ଦେଵାଵାସଂ ଶିଲୋଚ୍ଚଯମ୍ ।। ୪୨.

ପିଶାଚକ ପର୍ବତରୁ ପଞ୍ଚକୂଟ ପର୍ବତକୁ, ପଞ୍ଚକୂଟରୁ ଦେବମାନେ ରହୁଥିବା ଉଚ୍ଚ କୈଳାସ ପର୍ବତକୁ ଯାଇପହଞ୍ଚିଲା।

ତସ୍ଯ କୁକ୍ଷିଷୁ ଵିଭ୍ରାନ୍ତା ନୈକକନ୍ଦରସାନୁଷୁ। ହିମଵତ୍ଯୁତ୍ତମନଦୀ ନିପପାତାଚଲୋତ୍ତମେ ।। ୪୨.

ସେଠିର ଗୁହା ଓ ଗପ ମଧ୍ୟରେ ଘୁଞ୍ଚି, ଏହି ଉତ୍ତମ ନଦୀ ହିମବତ୍ ପର୍ବତର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶିଖରରେ ଝରିଲା।

ସୈଵଂ ଶୈଲସହସ୍ରାଣି ଦାରଯନ୍ତୀ ମହାନଦୀ। ସ୍ଥଲୀଶତାନ୍ଯନେକାନି ପ୍ଲାଵଯନ୍ତ୍ଯାଶୁଗାଣିନୀ ।। ୪୨.

ଏଭଳି ଏହି ମହାନଦୀ ହଜାର ଶୈଳ ପାର କରି, ଅନେକ ମଠକୁ ବୁଡ଼ାଇ, ତିବ୍ର ଗତିରେ ଆଗକୁ ବଢ଼ିଲା।

ଵନାନାଞ୍ଚ ସହସ୍ରାଣି କନ୍ଦରାଣାଂ ଶତାନି ଚ । ସ୍ରାଵଯନ୍ତୀ ମହାଭାଗା ପ୍ରଯାତା ଦକ୍ଷିଣୋଦଧିମ୍ ।। ୪୨.

ସେ ହଜାର ଜଙ୍ଗଲ ଓ ଶତାଧିକ ଗୁହାକୁ ବୁଡ଼ାଇ, ପୁଣ୍ୟମୟୀ ନଦୀ ଦକ୍ଷିଣ ସାଗରକୁ ଯାଇପହଞ୍ଚିଲା।

ରମ୍ଯା ଯୋଜନଵିସ୍ତୀର୍ଣା ଶୈଲକୁକ୍ଷିଷୁ ସଂଵୃତା। ଯାଧୃତା ଦେଵଦେଵେନ ଶଙ୍କରେଣ ମହାତ୍ମନା ।। ୪୨.

ସେ ନଦୀ ଏକ ଯୋଜନ ପରିମାଣରେ ବିସ୍ତୃତ ଓ ସୁନ୍ଦର, ପର୍ବତର ଗୁହା ମଧ୍ୟରେ ରହି, ମହାତ୍ମା ଶଙ୍କର ତାହାକୁ ଧାରଣ କରିଥିଲେ।

ପାଵନୀ ଦ୍ଵିଜଶାର୍ଦୂଲ ଘୋରାଣାମପି ପାପ୍ମନାମ୍। ଶଙ୍କରସ୍ଯାଙ୍କସଂସ୍ପର୍ଶାନ୍ମହାଦେଵସ୍ଯ ଧୀମତଃ। ଦ୍ଵିଗୁଣଂ ପଵିତ୍ରସଲିଲା ସର୍ଵଲୋକେ ମହାନଦୀ ।। ୪୨.

ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏହି ମହାନଦୀ ଶଙ୍କରଙ୍କ ଶରୀର ସ୍ପର୍ଶରେ ସମସ୍ତ ଲୋକରେ ଦୁଇଗୁଣି ପବିତ୍ର ହେଲା, ଏବଂ ଭୟଙ୍କର ପାପକୁ ମଧ୍ୟ ପବିତ୍ର କରିଦେଲା।

ଅନୁଶୈଲଂ ସମନ୍ତାଚ୍ଚ ନିର୍ଗତା ବହୁଭିର୍ମୁଖୈଃ। ଅଥୋଽନ୍ଯେନାଭିଧାନେନ ଖ୍ଯାତା ନଦ୍ଯଃ ସହସ୍ରଶଃ ।। ୪୨.

ସେ ନଦୀ ପର୍ବତର ଚାରିପାଖରୁ ବହୁ ମୁହଁ ଦ୍ୱାରା ବାହାରି, ଅନେକ ନାମରେ ଏବଂ ହଜାର ଉପନଦୀ ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲା।

ତସ୍ମାଦ୍ଧିମଵତୋ ଗଙ୍ଗା ଗତା ସା ତୁ ମହାନଦୀ। ଏଵଂ ଗଙ୍ଗେତି ନାମ୍ନାଦିପ୍ରକାଶା ସିଦ୍ଧସେଵିତା ।। ୪୨.

ସେହିପରି, ହିମାଳୟରୁ ମହାନଦୀ ଗଙ୍ଗା ବହିଗଲା। ଏହିପରି ତାଙ୍କୁ 'ଗଙ୍ଗା' ବୋଲି ଚିହ୍ନାଯାଏ ଏବଂ ସିଦ୍ଧମନେ ତାଙ୍କୁ ପୂଜା କରନ୍ତି।

ଧନ୍ଯାସ୍ତେ ସତ୍ତମା ଦେଶା ଯତ୍ର ଗଙ୍ଗା ମହାନଦୀ। ରୁଦ୍ରସାଦ୍ଧ୍ଯାନିଲାଦିତ୍ଯୈର୍ଜୁଷ୍ଟତୋଯା ଯଶସ୍ଵତୀ ।। ୪୨.

ଯେଉଁଠାରେ ମହାନଦୀ ଗଙ୍ଗା ବହେ, ସେଠି ସେଇ ଭୂମି ଧନ୍ୟ। ତାଙ୍କର ଜଳକୁ ରୁଦ୍ର, ସିଦ୍ଧ, ବାୟୁ ଓ ଆଦିତ୍ୟମାନେ ପୂଜନ୍ତି ଏବଂ ସେ ଖ୍ୟାତିଶାଳି।

ମହାପାଦଂ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ମେରୋରପି ହି ପଶ୍ଚିମମ୍। ନାନାରତ୍ନାକାରଂ ପୁଣ୍ଯଂ ପୁଣ୍ଯକୃଦ୍ଭିର୍ନିଷେଵିତମ୍ ।। ୪୨.

ମୁଁ ଏବେ ମେରୁ ପର୍ବତର ପଶ୍ଚିମ ଦିଗର ବଡ଼ ଅଞ୍ଚଳ ବିବରଣା କରିବି, ଯେଉଁଠାରେ ବିଭିନ୍ନ ମୂଲ୍ୟବାନ ରତ୍ନ ମିଳେ, ସେଠି ପବିତ୍ର ଏବଂ ନେକମନେ ସେଠି ବସନ୍ତି।

ଵିପୁଲଂ ଶୈଲରାଜାନଂ ଵିପୁଲୋଦରକନ୍ଦରମ୍ । ନିତମ୍ବକୁଞ୍ଜ କଟକୈର୍ଵିମଲୈର୍ମ୍ମଣ୍ଡିତୋଦରମ୍ ।। ୪୨.

ସେ ବଡ଼ ପର୍ବତର ଗଭୀର ଗୁହା ଓ ଉପତ୍ୟକା ଅଛି, ଶୁଭ୍ର ବନ ଓ ସ୍ପଷ୍ଟ ଢାଳିରେ ଶୋଭିତ।

ଅପି ଯା ତ୍ର୍ଯମ୍ବକସ୍ଯୈଷା ତ୍ରିଦଶୈଃ ସେଵିତୋଦକା। ଵାଯୁଵେଗା ଗତାଭୋଗା ଲତେଵ ଭ୍ରାମିତା ପୁନଃ ।। ୪୨.

ଏହି ନଦୀ, ଯାହାର ଜଳକୁ ତ୍ରୟମ୍ବକ ଓ ଦେବମାନେ ପୂଜନ୍ତି, ବାୟୁର ଗତିରେ ଲତା ପରି ଘୂରି ଘୂରି ବହୁଛି।

ମେରୁକୂଟତଟାଦ୍ଭ୍ରଷ୍ଟା ପ୍ରହତୈଃ ସ୍ଵାଦିତୋଦକା। ଵିସ୍ତୀର୍ଯ୍ଯମାଣସଲିଲା ନିର୍ମ୍ମଲାଂଶୁକସନ୍ନିଭା ।। ୪୨.

ମେରୁ ପର୍ବତର ଶିଖରରୁ ଖସି, ତାଙ୍କର ଜଳ ଛିଟିଯାଇ ମଧୁର ଲାଗିଥାଏ, ସେ ଜଳ ଚାରିପାଖରେ ପ୍ରସାରିତ, ଏବଂ ଶୁଭ୍ର ବସ୍ତ୍ର ପରି ଚମକୁଛି।

ତସ୍ଯ କୂଟେଽମ୍ବରନଦୀ ସିଦ୍ଧଚାରଣସେଵିତା । ପ୍ରଦକ୍ଷିଣମଥାଵୃତ୍ଯ ପତିତା ସା ତୁ ଗାମିନୀ ।। ୪୨.

ସେଇ ଶିଖରରେ ଦେବମାନେ ଓ ସିଦ୍ଧମାନେ ପୂଜିଥିବା ଆକାଶ ନଦୀ, ପରିକ୍ରମା କରି ତଳକୁ ଝରିଲା।

ଦେଵଭ୍ରାଜଂ ମହାଭ୍ରାଜଂ ସଵୈଭ୍ରାଜଂ ମହାଵନମ୍। ପ୍ଲାଵଯନ୍ତୀ ମହାଭାଗା ନାନାପୁଷ୍ପଫଲୋଦକା ।। ୪୨.

ସେ ଶୁଭ ନଦୀ ଦେବଭ୍ରାଜ, ମହାଭ୍ରାଜ ଓ ବୈଭ୍ରାଜ ବନକୁ ଜଳରେ ଭିଜାଇଦେଉଛି, ଯେଉଁଠାରେ ବିଭିନ୍ନ ଫୁଲ, ଫଳ ଓ ଝରଣା ଅଛି।