ଵାଯୁପୁରାଣମ୍

ଚତ୍ଵାର୍ଯଶୀତିଃ ପ୍ରତତା ଯୋଜନାନାଂ ସମନ୍ତତଃ। ଵେଗେନ କୁର୍ଵତୀ ମେରୁଂ ସା ପ୍ରଯାତା ପ୍ରଦକ୍ଷିଣମ୍ ।। ୪୨.

ଏହି ନଦୀ ଚାରିପଟେ ଚଉରାସି ଯୋଜନ ଅଞ୍ଚଳକୁ ବିସ୍ତାରିତ ହୋଇ, ତିବ୍ର ବେଗରେ ମେରୁ ପର୍ବତକୁ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା କରେ।

ଵିଭିଦ୍ଯମାନା ସଲିଲୈସ୍ତୈଜସେନାନିଲେନ ଚ। ମେରୋରୁତ୍ତରକୂଟେଷୁ ପତିତାଥ ଚତୁର୍ଷ୍ଵପି ।। ୪୨.

ଜଳ ଓ ତୀବ୍ର ବାୟୁ ଦ୍ୱାରା ବିଭକ୍ତ ହୋଇ, ସେ ନଦୀ ମେରୁ ପର୍ବତର ଉତ୍ତର ଚାରିଟି ଶିଖର ଉପରେ ପଡ଼ିଗଲା।

ମେରୁକୂଟତଟାନ୍ତେଭ୍ଯ ଉତ୍କୃଷ୍ଟେଭ୍ଯୋ ନିଵର୍ତିତା। ଵିକୀର୍ଯମାଣ ସଲିଲା ଚତୁର୍ଦ୍ଧାସଂସୃତୋଦକା ।। ୪୨.

ମେରୁ ପର୍ବତର ଉଚ୍ଚ ଶିଖରର କୂଳରୁ ସେ ନଦୀ ପଛକୁ ଫେରିଲା, ତାଙ୍କର ଜଳ ଚାରିଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ ହୋଇ ବିକିରଣ ହେଲା।

ଷଷ୍ଟିଯୋଜନସାହସ୍ରଂ ନିରାଲମ୍ବନମମ୍ବରମ୍। ନିପପାତ ମହାଭାଗ ମେରୋସ୍ତସ୍ଯ ଚତୁର୍ଦ୍ଦିଶମ୍ ।। ୪୨.

ଷାଠି ହଜାର ଯୋଜନ ଦୂର ନିରାଧାର ଆକାଶ ମାଧ୍ୟମରେ ପଡ଼ି, ସେ ମହାନଦୀ ମେରୁ ପର୍ବତର ଚାରି ଦିଗକୁ ଅବତରିଲା।

ସା ଚତୁର୍ଷ୍ଵଭିତଶ୍ଚୈଵ ମହାପାଦେଷୁ ଶୋଭନା। ପୁଣ୍ଯା ମନ୍ଦରପୂର୍ଵେଣ ପତିତା ହି ମହାନଦୀ ।। ୪୨.

ସେ ଶୁଭ୍ର ଓ ପୁଣ୍ୟମୟୀ ମହାନଦୀ, ମନ୍ଦର ପୂର୍ବ ଦିଗର ଚାରିଟି ଶୋଭାମୟ ଆଧାରରେ ପଡ଼ିଲା।

ପୂର୍ଵେଣାଂଶେନ ଦେଵାନାଂ ସର୍ଵସିଦ୍ଧଗଣାଲଯମ୍। ସୁଵର୍ଣଚିତ୍ରକଟକଂ ନୈକନିର୍ଝରକନ୍ଦରମ୍ ।। ୪୨.

ପୂର୍ବ ଦିଗରେ, ସେ ନଦୀ ସମସ୍ତ ଦେବତା ଓ ସିଦ୍ଧମାନଙ୍କ ନିବାସକୁ ପହଞ୍ଚିଲା, ଯେଉଁଠାରେ ସୁନାର ଶିଖର ଓ ଅନେକ ଝରଣା ଗୁହା ଅଛି।

ପ୍ଲାଵଯନ୍ତୀ ସଶୈଲେନ୍ଦ୍ରଂ ମନ୍ଦରଞ୍ଚାରୁକନ୍ଦରମ୍। ଵପ୍ରପ୍ରତାପଶମନୈରନେକୈଃ ସ୍ଫାଟିକୋଦକୈଃ ।। ୪୨.

ସେ ନଦୀ ମନ୍ଦର ପର୍ବତ ଓ ତାହାର ସୁନ୍ଦର ଗୁହାମାନେକୁ ବୁଡ଼ାଇ, ଏବଂ ତାଙ୍କର ଅନେକ ସ୍ଫଟିକ ଜଳ ଦ୍ୱାରା ପାହାଡ଼ର ଢାଳକୁ ଶାନ୍ତ କରେ।

ତଥା ଚୈତ୍ରରଥଂ ରମ୍ଯଂ ପ୍ଲାଵଯନ୍ତୀ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣମ୍। ପ୍ରଵିଷ୍ଟା ହ୍ଯମ୍ବରନଦୀ ହ୍ଯରୁଣୋଦସରୋଵରମ୍ ।। ୪୨.

ଏଭଳି, ଆନନ୍ଦମୟ ଚୈତ୍ରରଥକୁ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା କରି, ଆକାଶ ନଦୀ ଅରୁଣୋଦ ସରୋବରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲା।

ଅରୁଣୋଦାନ୍ନିଵୃତ୍ତାଽଥ ଶୀତାନ୍ତେ ରମ୍ଯନିର୍ଝରେ। ଶୈଲେ ସିଦ୍ଧଗଣାଵାସେ ନିପପାତ ସୁଗାମିନୀ ।। ୪୨.

ଅରୁଣୋଦରୁ ବିଦାୟ ନେଇ, ଶୀତାନ୍ତର ସୁନ୍ଦର ଝରଣାରେ, ସିଦ୍ଧମାନଙ୍କ ନିବାସ ପାହାଡ଼ରେ ସେ ନଦୀ ସହଜରେ ଅବତରିଲା।

ସୀତା ନାମ ମହା ପୁଣ୍ଯା ନଦୀନାଂ ପ୍ରଵରା ନଦୀ। ସା ନିକୁଞ୍ଜନିରୁଦ୍ଧା ତୁ ଅନେକାଭୋଗଗାମିନୀ ।। ୪୨.

ସୀତା ନାମକ ଏହି ଅତି ପୁଣ୍ୟମୟ ଓ ନଦୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ, ନିକୁଞ୍ଜ ଦ୍ୱାରା ବାଧାପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇ ଅନେକ ମାର୍ଗରେ ବହେ।

ଶୀତାନ୍ତାଶିଖରାଦ୍ଭ୍ରଷ୍ଟା ସୁକୁଞ୍ଜେ ଵରପର୍ଵତେ। ନିପପାତ ମହାଭାଗା ତସ୍ମାଦପି ସୁମଞ୍ଜସମ୍ ।। ୪୨.

ଶୀତାନ୍ତ ଶିଖରରୁ, ସୁନ୍ଦର ନିକୁଞ୍ଜ ଭିତରେ, ସେ ମହାପୁଣ୍ୟମୟୀ ନଦୀ ଅବତରିଲା, ଏବଂ ସେଠାରୁ ସୁମଞ୍ଜସକୁ ଯାଇଲା।

ତସ୍ମାନ୍ମାଲ୍ଯଵତଂ ଶୈଲଂ ଭାଵଯନ୍ତୀ ଵରାପଗା। ଵୈକଙ୍କଂ ସମନୁପ୍ରାପ୍ତା ଵୈକଙ୍କାନ୍ମଣିପର୍ଵତମ୍। ମଣିପର୍ଵତାନ୍ମହାଶୈଲଂ ଋଷଭଂ ନୈକକନ୍ଦରମ୍ ।। ୪୨.

ସେଠାରୁ, ସେ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ନଦୀ ମାଲ୍ୟବତ ପାହାଡ଼କୁ ପୋଷଣ କରି, ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଶିଖର ଭିତରେ ଭ୍ରମଣ କରି, ପ୍ରଥମେ ବୈକଙ୍କ, ପରେ ମଣିପର୍ବତ, ଏବଂ ମଣିପର୍ବତରୁ ଅନେକ ଗୁହାଅଞ୍ଚଳ ଥିବା ବଡ଼ ପାହାଡ଼ ଋଷଭକୁ ପହଞ୍ଚିଲା।

ଏଵଂ ଶୈଲସହସ୍ରାଣି ଦାରଯନ୍ତୀ ମହାନଦୀ। ପତିତାଽଥ ମହାଶୈଲେ ଜଠରେ ସିଦ୍ଧସେଵିତେ ।। ୪୨.

ଏଭଳି, ହଜାର ହଜାର ପାହାଡ଼କୁ ଭାଗ କରି, ସେ ମହାନଦୀ ସିଦ୍ଧମାନେ ପ୍ରିୟ କରୁଥିବା ବଡ଼ ପାହାଡ଼ର ଗୁହାରେ ପଡ଼ିଲା।

ତସ୍ମାଦପି ମହାଶୈଲଂ ଦେଵକୂଟଂ ତରଙ୍ଗିଣୀ। ତସ୍ଯ କୁକ୍ଷିସମୁଦ୍ରାନ୍ତା କ୍ରମେଣ ପୃଥିଵୀଂ ଗତା ।। ୪୨.

ସେଠାରୁ ମହାପର୍ବତ ଦେବକୂଟରୁ ଏହି ନଦୀ ଝରିଲା, ତାହାର ଜଳ ତାହାର ଗହୀର ଗୁହାରୁ ଦେଖାଦେଖି ଭୂମିକୁ ପହଞ୍ଚିଲା।

ସୈଵଂ ସ୍ଥଲୀସହସ୍ରାଣି ଶୈଲରାଜଶତାନି ଚ। ଵନାନି ଚ ଵିଚିତ୍ରାଣି ସରାଂସି ଵିଵିଧାନି ଚ ।। ୪୨.

ଏଭଳି ଏହି ନଦୀ ହଜାର ମଠ, ଶତାଧିକ ପର୍ବତ, ବିଚିତ୍ର ଜଙ୍ଗଲ ଓ ବିଭିନ୍ନ ପୋଖରୀ ଉଲ୍ଲାଙ୍ଘିଲା।

ସ୍ରାଵଯନ୍ତୀ ମହାଭାଗା ଵିସ୍ଫାରେଷ୍ଵଵଲୀକଦା। ନଦୀ ସହସ୍ରାନୁଗତା ପ୍ରଵୃତ୍ତା ଚ ମହାନଦୀ ।। ୪୨.

ଏହି ପୁଣ୍ୟମୟୀ ନଦୀ ହଜାର ଉପନଦୀ ସହିତ ଏଢେଇ ଚାଲି, ବଡ଼ ଝରଣା ଭାବେ ଝରି, ମହାନଦୀ ହେଲା।

ଭଦ୍ରାଶ୍ଵଂ ସୁମହାଦ୍ଵୀପଂ ପ୍ଲାଵଯନ୍ତୀ ଵରାପଗା। ପ୍ରଵିଷ୍ଟା ହ୍ଯର୍ଣଵଂ ପୂର୍ଵଂ ପୂର୍ଵେ ଦ୍ଵୀପେ ମହାନଦୀ ।। ୪୨.

ସେ ଭଦ୍ରାଶ୍ୱ ଦ୍ୱୀପକୁ ବୁଡ଼ାଇ, ପୂର୍ବ ଦ୍ୱୀପ ଦେଖି ପୂର୍ବ ସାଗରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲା।

ଦକ୍ଷିଣେଽପି ପ୍ରପନ୍ନା ଯା ଶୈଲେନ୍ଦ୍ରେ ଗନ୍ଧମାଦନେ। ଚିତ୍ରୈଃ ପ୍ରପାତୈର୍ଵିଧୈର୍ନୈକଵିସ୍ଫାଲିତୋଦକା ।। ୪୨.

ପରେ ସେ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ଯାଇ, ଗନ୍ଧମାଦନ ପର୍ବତରେ ବହୁ ବିଚିତ୍ର ଝରଣା ଦ୍ୱାରା ତାହାର ଜଳ ଅନେକ ସ୍ଥାନରେ ଝରିଲା।

ତଦ୍ଘନ୍ଧମାଦନଵନଂ ନନ୍ଦନଂ ଦେଵନନ୍ଦନମ୍। ପ୍ଲାଵଯନ୍ତୀ ମହାଭାଗା ପ୍ରଯାତା ସା ପ୍ରଦକ୍ଷିଣମ୍ ।। ୪୨.

ସେ ଗନ୍ଧମାଦନ ଜଙ୍ଗଲ, ନନ୍ଦନ ଓ ଦେବମାନେ ଯେଉଁଠି ଖୁସି ହୁଅନ୍ତି, ସେଠିକୁ ବୁଡ଼ାଇ, ନଦୀ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା କରି ଆଗକୁ ବଢ଼ିଲା।

ନାମ୍ନା ହ୍ଯଲକନନ୍ଦେତି ସର୍ଵଲୋକେଷୁ ଵିଶ୍ରୁତା। ପ୍ରଵିଶତ୍ଯୁତ୍ତରସରୋ ମାନସଂ ଦେଵମାନସମ୍ ।। ୪୨.

ସମସ୍ତ ଲୋକରେ ଅଲକାନନ୍ଦା ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ସେ ଦେବମାନେ ରହୁଥିବା ଉତ୍ତର ମାନସ ସରୋବରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲା।

ମାନସାଚ୍ଛୈଲରାଜାନଂ ରମ୍ଯଂ ତ୍ରିଶିଖରଂ ଗତା। ତ୍ରିକୂଟାଚ୍ଛୈଲଶିଖରାତ୍ କଲିଙ୍ଗଶିଖରଂ ଗତା ।। ୪୨.

ମାନସ ସରୋବରରୁ ସେ ସୁନ୍ଦର ତିନି ଶିଖର ବିଶିଷ୍ଟ ପର୍ବତକୁ ଗଲା; ତିନି ଶିଖରରୁ କଳିଙ୍ଗ ପର୍ବତ ଶିଖରକୁ ଯାଇପହଞ୍ଚିଲା।

କଲିଙ୍ଗଶିଖରାଦ୍ଭ୍ରଷ୍ଟା ରୁଚକେ ନିପପାତ ସା। ରୁଚକାନ୍ନିଷଧଂ ପ୍ରାପ୍ତା ତାମ୍ରାଭଂ ନିଷଧାଦପି ।। ୪୨.

କଳିଙ୍ଗ ପର୍ବତ ଶିଖରରୁ ଖସି, ସେ ରୁଚକ ପର୍ବତକୁ ଝରିଲା; ରୁଚକରୁ ନିଷଧ ପର୍ବତକୁ, ନିଷଧରୁ ତାମ୍ରାଭ ପର୍ବତକୁ ଗଲା।

ତାମ୍ରାଭଶିଖରାର୍ଦ୍ଭ୍ରଷ୍ଟା ଗତା ଶ୍ଵେତୋଦରଂ ଗିରିମ୍ । ତସ୍ମାତ୍ସୁମୂଲଂ ଶୈଲେନ୍ଦ୍ରଂ ଵସୁଧାରଞ୍ଚ ପର୍ଵତମ୍ ।। ୪୨.

ତାମ୍ରାଭ ପର୍ବତ ଶିଖରରୁ ଖସି, ସେ ଶ୍ୱେତୋଦର ପର୍ବତକୁ ଗଲା; ଏଠାରୁ ଶିରା ମୂଳ ପର୍ବତ ଓ ବସୁଧାରା ପର୍ବତକୁ ଯାଇପହଞ୍ଚିଲା।

ହେମକୂଟଂ ଗତା ତସ୍ମାଦ୍ଦେଵଶ୍ରୃଙ୍ଗେ ତତୋ ଗତା। ତସ୍ମାଦ୍ଗତା ମହାଶୈଲଂ ତତଶ୍ଚାପି ପିଶାଚକମ୍ ।। ୪୨.

ସେଠାରୁ ହେମକୂଟ ପର୍ବତ, ତାପରେ ଦେବଶୃଙ୍ଗ ପର୍ବତ, ପୁଣି ମହାପର୍ବତ ଓ ପିଶାଚକ ପର୍ବତକୁ ଗଲା।

ପିଶାଚକାଚ୍ଛୈଲଵରାତ୍ ପଞ୍ଚକୂଟଙ୍ଗତା ପୁନଃ। ପଞ୍ଚକୂଟାତ୍ତୁ କୈଲାସଂ ଦେଵାଵାସଂ ଶିଲୋଚ୍ଚଯମ୍ ।। ୪୨.

ପିଶାଚକ ପର୍ବତରୁ ପଞ୍ଚକୂଟ ପର୍ବତକୁ, ପଞ୍ଚକୂଟରୁ ଦେବମାନେ ରହୁଥିବା ଉଚ୍ଚ କୈଳାସ ପର୍ବତକୁ ଯାଇପହଞ୍ଚିଲା।

ତସ୍ଯ କୁକ୍ଷିଷୁ ଵିଭ୍ରାନ୍ତା ନୈକକନ୍ଦରସାନୁଷୁ। ହିମଵତ୍ଯୁତ୍ତମନଦୀ ନିପପାତାଚଲୋତ୍ତମେ ।। ୪୨.

ସେଠିର ଗୁହା ଓ ଗପ ମଧ୍ୟରେ ଘୁଞ୍ଚି, ଏହି ଉତ୍ତମ ନଦୀ ହିମବତ୍ ପର୍ବତର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶିଖରରେ ଝରିଲା।

ସୈଵଂ ଶୈଲସହସ୍ରାଣି ଦାରଯନ୍ତୀ ମହାନଦୀ। ସ୍ଥଲୀଶତାନ୍ଯନେକାନି ପ୍ଲାଵଯନ୍ତ୍ଯାଶୁଗାଣିନୀ ।। ୪୨.

ଏଭଳି ଏହି ମହାନଦୀ ହଜାର ଶୈଳ ପାର କରି, ଅନେକ ମଠକୁ ବୁଡ଼ାଇ, ତିବ୍ର ଗତିରେ ଆଗକୁ ବଢ଼ିଲା।

ଵନାନାଞ୍ଚ ସହସ୍ରାଣି କନ୍ଦରାଣାଂ ଶତାନି ଚ । ସ୍ରାଵଯନ୍ତୀ ମହାଭାଗା ପ୍ରଯାତା ଦକ୍ଷିଣୋଦଧିମ୍ ।। ୪୨.

ସେ ହଜାର ଜଙ୍ଗଲ ଓ ଶତାଧିକ ଗୁହାକୁ ବୁଡ଼ାଇ, ପୁଣ୍ୟମୟୀ ନଦୀ ଦକ୍ଷିଣ ସାଗରକୁ ଯାଇପହଞ୍ଚିଲା।

ରମ୍ଯା ଯୋଜନଵିସ୍ତୀର୍ଣା ଶୈଲକୁକ୍ଷିଷୁ ସଂଵୃତା। ଯାଧୃତା ଦେଵଦେଵେନ ଶଙ୍କରେଣ ମହାତ୍ମନା ।। ୪୨.

ସେ ନଦୀ ଏକ ଯୋଜନ ପରିମାଣରେ ବିସ୍ତୃତ ଓ ସୁନ୍ଦର, ପର୍ବତର ଗୁହା ମଧ୍ୟରେ ରହି, ମହାତ୍ମା ଶଙ୍କର ତାହାକୁ ଧାରଣ କରିଥିଲେ।