ଵାଯୁପୁରାଣମ୍

ସବ୍ରହ୍ମସଦନଂ ଲୋକଂ ସଦେଵାସୁରମାନୁଷମ୍। ତ୍ରିଲୋକମିତି ଵିଖ୍ଯାତଂ ଯତ୍ସତ୍ତ୍ଵୈର୍ଵ୍ଯଵହାର୍ଯତେ ।। ୪୧.

ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ନିବାସ ସହିତ, ଦେବ, ଅସୁର ଓ ମଣିଷ ଥିବା ଏହି ଲୋକକୁ ତିନି ଲୋକ ବୋଲି ଜଣାଯାଏ, ଯାହା ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଉପଭୋଗ କରାଯାଏ।

ଚନ୍ଦ୍ରାଦିତ୍ଯାଵତପ୍ତଂ ଯତ୍ତଜ୍ଜଗତ୍ ପରିଗୀଯତେ। ଗନ୍ଧଵର୍ଣରସୋପେତଂ ଶବ୍ଦସ୍ପର୍ଶଗୁଣାନ୍ଵିତମ୍ ।। ୪୧.

ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟର ତାପରେ ଏହି ଜଗତ ଉତ୍ତାପିତ, ଗନ୍ଧ, ବର୍ଣ୍ଣ, ରସ, ଶବ୍ଦ ଓ ସ୍ପର୍ଶ ଗୁଣରେ ଏହା ଶୋଭିତ।

ତଂ ଲୋକପଦ୍ମଂ ଶ୍ରୁତିଭିଃ ପଦ୍ମମିତ୍ଯଭିଧୀଯତେ। ଏଷ ସର୍ଵପୁରାଣେଷୁ କ୍ରମଃ ସୁପରିନିଶ୍ଚିତଃ ।। ୪୧.

ଏହି ଲୋକପଦ୍ମକୁ ବେଦରେ 'ପଦ୍ମ' ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ସମସ୍ତ ପୁରାଣରେ ଏହି କ୍ରମ ଦୃଢ଼ ଭାବେ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ।

ସରୋଵରେଭ୍ଯଃ ପୁଣ୍ଯୋଦା ଦେଵ ନଦ୍ଯୋ ଵିନିର୍ଗତାଃ। ମହୌଘତୋଯା ନଦ୍ଯଶ୍ଚ ତାଃ ଶ୍ରୃଣୁଧ୍ଵଂ ଯଥାକ୍ରମମ୍ ।। ୪୨.

ପବିତ୍ର ସରୋବରରୁ ପୁଣ୍ୟ ନଦୀ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ଦେବୀୟ ନଦୀରୁ ବଡ଼ ବଡ଼ ଧାରା ବହିଯାଏ; ଏହି ନଦୀମାନଙ୍କ କ୍ରମ ମୁଁ କହୁଛି, ଶୁଣ।

ଆକାଶାମ୍ଭୋନିଧେର୍ଯୋଽସୌ ସୋମ ଇତ୍ଯଭିଧୀଯତେ। ଆଧାରଃ ସର୍ଵଭୂତାନାଂ ଦେଵାନାମମୃତାକରଃ ।। ୪୨.

ଆକାଶ ସମୁଦ୍ରରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଯାହାକୁ ସୋମ ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ସେହିଏ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କର ଆଧାର ଓ ଦେବତାମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଅମୃତର ଉତ୍ସ।

ତସ୍ମାତ୍ ପ୍ରଵୃତ୍ତା ପୁଣ୍ଯୋଦା ନଦୀ ହ୍ଯାକାଶଗାମିନୀ। ସପ୍ତମେନାନିଲପଥା ପ୍ରଯାତା ଵିମଲୋଦକା ।। ୪୨.

ସେହିପରି, ସେ ପୁଣ୍ୟମୟୀ ନଦୀ ଆକାଶରେ ବହି, ସପ୍ତମ ବାୟୁପଥରେ ଚାଲି, ନିର୍ମଳ ଜଳଧାରା ସହିତ ଆଗକୁ ବଢ଼ିଗଲା।

ସା ଜ୍ଯୋତିଷି ନିଵର୍ତନ୍ତୀ ଜ୍ଯୋତିର୍ଗଣନିଷେଵିତା। ତାରାକୋଜିସହସ୍ରାଣାଂ ନଭସଶ୍ଚ ସମାଯତା ।। ୪୨.

ସେ ନଦୀ ଅନେକ ତାରାମଣ୍ଡଳ ଓ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ତାରାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଫେରି, ତାଙ୍କ ସହିତ ମିଶିଗଲା।

ମାହେନ୍ଦ୍ରେଣ ଗଜେନ୍ଦ୍ରେଣ ଆକାଶପଥଯାଯିନା। କ୍ରୀଡିତା ହ୍ଯନ୍ତରତଲେ ଯା ସା ଵିକ୍ଷୋଭିତୋଦକା ।। ୪୨.

ମହାଗଜ ଆଇରାବତ, ଯିଏ ଆକାଶପଥରେ ଚାଲେ, ସେ ନଦୀ ସହ ଖେଳିଲେ, ତାହାର ଜଳ ଅନ୍ତର୍ଗତ ଅଞ୍ଚଳରେ ବିକ୍ଷୁବ୍ଧ ହେଲା।

ନୈକୈର୍ଵିମାନସଙ୍ଘାତୈଃ ପ୍ରକ୍ରାମଦ୍ଭିର୍ନଭସ୍ତଲମ୍। ସିଦ୍ଧୈରୁପସ୍ପୃଷ୍ଟଜଲା ମହାପୁଣ୍ଯଜଲା ଶିଵା ।। ୪୨.

ସିଦ୍ଧମାନେ ନିଜ ଉଡ଼ୁଥିବା ରଥରେ ଆକାଶ ମାର୍ଗରେ ଯିବାବେଳେ, ସେ ନଦୀର ଜଳକୁ ଛୁଇଁଥିଲେ; ଏହି ଜଳ ଅତି ପୁଣ୍ୟମୟ ଓ ଶୁଭ।

ଵାଯୁନା ପ୍ରେର୍ଯମାଣା ଚ ଅନେକାଭୋଗଗାମିନୀ। ପରିଵର୍ତ୍ତତ୍ଯହରହର୍ଯଥା ସୂର୍ଯସ୍ତଥୈଵ ସା ।। ୪୨.

ବାୟୁ ଦ୍ୱାରା ଚଳିତ, ସେ ନଦୀ ଅନେକ ମାର୍ଗରେ ବହେ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଭଳି ପ୍ରତିଦିନ ଘୂରିଘୂରି ଚାଲିଥାଏ।

ଚତ୍ଵାର୍ଯଶୀତିଃ ପ୍ରତତା ଯୋଜନାନାଂ ସମନ୍ତତଃ। ଵେଗେନ କୁର୍ଵତୀ ମେରୁଂ ସା ପ୍ରଯାତା ପ୍ରଦକ୍ଷିଣମ୍ ।। ୪୨.

ଏହି ନଦୀ ଚାରିପଟେ ଚଉରାସି ଯୋଜନ ଅଞ୍ଚଳକୁ ବିସ୍ତାରିତ ହୋଇ, ତିବ୍ର ବେଗରେ ମେରୁ ପର୍ବତକୁ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା କରେ।

ଵିଭିଦ୍ଯମାନା ସଲିଲୈସ୍ତୈଜସେନାନିଲେନ ଚ। ମେରୋରୁତ୍ତରକୂଟେଷୁ ପତିତାଥ ଚତୁର୍ଷ୍ଵପି ।। ୪୨.

ଜଳ ଓ ତୀବ୍ର ବାୟୁ ଦ୍ୱାରା ବିଭକ୍ତ ହୋଇ, ସେ ନଦୀ ମେରୁ ପର୍ବତର ଉତ୍ତର ଚାରିଟି ଶିଖର ଉପରେ ପଡ଼ିଗଲା।

ମେରୁକୂଟତଟାନ୍ତେଭ୍ଯ ଉତ୍କୃଷ୍ଟେଭ୍ଯୋ ନିଵର୍ତିତା। ଵିକୀର୍ଯମାଣ ସଲିଲା ଚତୁର୍ଦ୍ଧାସଂସୃତୋଦକା ।। ୪୨.

ମେରୁ ପର୍ବତର ଉଚ୍ଚ ଶିଖରର କୂଳରୁ ସେ ନଦୀ ପଛକୁ ଫେରିଲା, ତାଙ୍କର ଜଳ ଚାରିଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ ହୋଇ ବିକିରଣ ହେଲା।

ଷଷ୍ଟିଯୋଜନସାହସ୍ରଂ ନିରାଲମ୍ବନମମ୍ବରମ୍। ନିପପାତ ମହାଭାଗ ମେରୋସ୍ତସ୍ଯ ଚତୁର୍ଦ୍ଦିଶମ୍ ।। ୪୨.

ଷାଠି ହଜାର ଯୋଜନ ଦୂର ନିରାଧାର ଆକାଶ ମାଧ୍ୟମରେ ପଡ଼ି, ସେ ମହାନଦୀ ମେରୁ ପର୍ବତର ଚାରି ଦିଗକୁ ଅବତରିଲା।

ସା ଚତୁର୍ଷ୍ଵଭିତଶ୍ଚୈଵ ମହାପାଦେଷୁ ଶୋଭନା। ପୁଣ୍ଯା ମନ୍ଦରପୂର୍ଵେଣ ପତିତା ହି ମହାନଦୀ ।। ୪୨.

ସେ ଶୁଭ୍ର ଓ ପୁଣ୍ୟମୟୀ ମହାନଦୀ, ମନ୍ଦର ପୂର୍ବ ଦିଗର ଚାରିଟି ଶୋଭାମୟ ଆଧାରରେ ପଡ଼ିଲା।

ପୂର୍ଵେଣାଂଶେନ ଦେଵାନାଂ ସର୍ଵସିଦ୍ଧଗଣାଲଯମ୍। ସୁଵର୍ଣଚିତ୍ରକଟକଂ ନୈକନିର୍ଝରକନ୍ଦରମ୍ ।। ୪୨.

ପୂର୍ବ ଦିଗରେ, ସେ ନଦୀ ସମସ୍ତ ଦେବତା ଓ ସିଦ୍ଧମାନଙ୍କ ନିବାସକୁ ପହଞ୍ଚିଲା, ଯେଉଁଠାରେ ସୁନାର ଶିଖର ଓ ଅନେକ ଝରଣା ଗୁହା ଅଛି।

ପ୍ଲାଵଯନ୍ତୀ ସଶୈଲେନ୍ଦ୍ରଂ ମନ୍ଦରଞ୍ଚାରୁକନ୍ଦରମ୍। ଵପ୍ରପ୍ରତାପଶମନୈରନେକୈଃ ସ୍ଫାଟିକୋଦକୈଃ ।। ୪୨.

ସେ ନଦୀ ମନ୍ଦର ପର୍ବତ ଓ ତାହାର ସୁନ୍ଦର ଗୁହାମାନେକୁ ବୁଡ଼ାଇ, ଏବଂ ତାଙ୍କର ଅନେକ ସ୍ଫଟିକ ଜଳ ଦ୍ୱାରା ପାହାଡ଼ର ଢାଳକୁ ଶାନ୍ତ କରେ।

ତଥା ଚୈତ୍ରରଥଂ ରମ୍ଯଂ ପ୍ଲାଵଯନ୍ତୀ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣମ୍। ପ୍ରଵିଷ୍ଟା ହ୍ଯମ୍ବରନଦୀ ହ୍ଯରୁଣୋଦସରୋଵରମ୍ ।। ୪୨.

ଏଭଳି, ଆନନ୍ଦମୟ ଚୈତ୍ରରଥକୁ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା କରି, ଆକାଶ ନଦୀ ଅରୁଣୋଦ ସରୋବରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲା।

ଅରୁଣୋଦାନ୍ନିଵୃତ୍ତାଽଥ ଶୀତାନ୍ତେ ରମ୍ଯନିର୍ଝରେ। ଶୈଲେ ସିଦ୍ଧଗଣାଵାସେ ନିପପାତ ସୁଗାମିନୀ ।। ୪୨.

ଅରୁଣୋଦରୁ ବିଦାୟ ନେଇ, ଶୀତାନ୍ତର ସୁନ୍ଦର ଝରଣାରେ, ସିଦ୍ଧମାନଙ୍କ ନିବାସ ପାହାଡ଼ରେ ସେ ନଦୀ ସହଜରେ ଅବତରିଲା।

ସୀତା ନାମ ମହା ପୁଣ୍ଯା ନଦୀନାଂ ପ୍ରଵରା ନଦୀ। ସା ନିକୁଞ୍ଜନିରୁଦ୍ଧା ତୁ ଅନେକାଭୋଗଗାମିନୀ ।। ୪୨.

ସୀତା ନାମକ ଏହି ଅତି ପୁଣ୍ୟମୟ ଓ ନଦୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ, ନିକୁଞ୍ଜ ଦ୍ୱାରା ବାଧାପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇ ଅନେକ ମାର୍ଗରେ ବହେ।

ଶୀତାନ୍ତାଶିଖରାଦ୍ଭ୍ରଷ୍ଟା ସୁକୁଞ୍ଜେ ଵରପର୍ଵତେ। ନିପପାତ ମହାଭାଗା ତସ୍ମାଦପି ସୁମଞ୍ଜସମ୍ ।। ୪୨.

ଶୀତାନ୍ତ ଶିଖରରୁ, ସୁନ୍ଦର ନିକୁଞ୍ଜ ଭିତରେ, ସେ ମହାପୁଣ୍ୟମୟୀ ନଦୀ ଅବତରିଲା, ଏବଂ ସେଠାରୁ ସୁମଞ୍ଜସକୁ ଯାଇଲା।

ତସ୍ମାନ୍ମାଲ୍ଯଵତଂ ଶୈଲଂ ଭାଵଯନ୍ତୀ ଵରାପଗା। ଵୈକଙ୍କଂ ସମନୁପ୍ରାପ୍ତା ଵୈକଙ୍କାନ୍ମଣିପର୍ଵତମ୍। ମଣିପର୍ଵତାନ୍ମହାଶୈଲଂ ଋଷଭଂ ନୈକକନ୍ଦରମ୍ ।। ୪୨.

ସେଠାରୁ, ସେ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ନଦୀ ମାଲ୍ୟବତ ପାହାଡ଼କୁ ପୋଷଣ କରି, ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଶିଖର ଭିତରେ ଭ୍ରମଣ କରି, ପ୍ରଥମେ ବୈକଙ୍କ, ପରେ ମଣିପର୍ବତ, ଏବଂ ମଣିପର୍ବତରୁ ଅନେକ ଗୁହାଅଞ୍ଚଳ ଥିବା ବଡ଼ ପାହାଡ଼ ଋଷଭକୁ ପହଞ୍ଚିଲା।

ଏଵଂ ଶୈଲସହସ୍ରାଣି ଦାରଯନ୍ତୀ ମହାନଦୀ। ପତିତାଽଥ ମହାଶୈଲେ ଜଠରେ ସିଦ୍ଧସେଵିତେ ।। ୪୨.

ଏଭଳି, ହଜାର ହଜାର ପାହାଡ଼କୁ ଭାଗ କରି, ସେ ମହାନଦୀ ସିଦ୍ଧମାନେ ପ୍ରିୟ କରୁଥିବା ବଡ଼ ପାହାଡ଼ର ଗୁହାରେ ପଡ଼ିଲା।

ତସ୍ମାଦପି ମହାଶୈଲଂ ଦେଵକୂଟଂ ତରଙ୍ଗିଣୀ। ତସ୍ଯ କୁକ୍ଷିସମୁଦ୍ରାନ୍ତା କ୍ରମେଣ ପୃଥିଵୀଂ ଗତା ।। ୪୨.

ସେଠାରୁ ମହାପର୍ବତ ଦେବକୂଟରୁ ଏହି ନଦୀ ଝରିଲା, ତାହାର ଜଳ ତାହାର ଗହୀର ଗୁହାରୁ ଦେଖାଦେଖି ଭୂମିକୁ ପହଞ୍ଚିଲା।

ସୈଵଂ ସ୍ଥଲୀସହସ୍ରାଣି ଶୈଲରାଜଶତାନି ଚ। ଵନାନି ଚ ଵିଚିତ୍ରାଣି ସରାଂସି ଵିଵିଧାନି ଚ ।। ୪୨.

ଏଭଳି ଏହି ନଦୀ ହଜାର ମଠ, ଶତାଧିକ ପର୍ବତ, ବିଚିତ୍ର ଜଙ୍ଗଲ ଓ ବିଭିନ୍ନ ପୋଖରୀ ଉଲ୍ଲାଙ୍ଘିଲା।

ସ୍ରାଵଯନ୍ତୀ ମହାଭାଗା ଵିସ୍ଫାରେଷ୍ଵଵଲୀକଦା। ନଦୀ ସହସ୍ରାନୁଗତା ପ୍ରଵୃତ୍ତା ଚ ମହାନଦୀ ।। ୪୨.

ଏହି ପୁଣ୍ୟମୟୀ ନଦୀ ହଜାର ଉପନଦୀ ସହିତ ଏଢେଇ ଚାଲି, ବଡ଼ ଝରଣା ଭାବେ ଝରି, ମହାନଦୀ ହେଲା।

ଭଦ୍ରାଶ୍ଵଂ ସୁମହାଦ୍ଵୀପଂ ପ୍ଲାଵଯନ୍ତୀ ଵରାପଗା। ପ୍ରଵିଷ୍ଟା ହ୍ଯର୍ଣଵଂ ପୂର୍ଵଂ ପୂର୍ଵେ ଦ୍ଵୀପେ ମହାନଦୀ ।। ୪୨.

ସେ ଭଦ୍ରାଶ୍ୱ ଦ୍ୱୀପକୁ ବୁଡ଼ାଇ, ପୂର୍ବ ଦ୍ୱୀପ ଦେଖି ପୂର୍ବ ସାଗରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲା।

ଦକ୍ଷିଣେଽପି ପ୍ରପନ୍ନା ଯା ଶୈଲେନ୍ଦ୍ରେ ଗନ୍ଧମାଦନେ। ଚିତ୍ରୈଃ ପ୍ରପାତୈର୍ଵିଧୈର୍ନୈକଵିସ୍ଫାଲିତୋଦକା ।। ୪୨.

ପରେ ସେ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ଯାଇ, ଗନ୍ଧମାଦନ ପର୍ବତରେ ବହୁ ବିଚିତ୍ର ଝରଣା ଦ୍ୱାରା ତାହାର ଜଳ ଅନେକ ସ୍ଥାନରେ ଝରିଲା।

ତଦ୍ଘନ୍ଧମାଦନଵନଂ ନନ୍ଦନଂ ଦେଵନନ୍ଦନମ୍। ପ୍ଲାଵଯନ୍ତୀ ମହାଭାଗା ପ୍ରଯାତା ସା ପ୍ରଦକ୍ଷିଣମ୍ ।। ୪୨.

ସେ ଗନ୍ଧମାଦନ ଜଙ୍ଗଲ, ନନ୍ଦନ ଓ ଦେବମାନେ ଯେଉଁଠି ଖୁସି ହୁଅନ୍ତି, ସେଠିକୁ ବୁଡ଼ାଇ, ନଦୀ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା କରି ଆଗକୁ ବଢ଼ିଲା।