ଵାଯୁପୁରାଣମ୍

ପୂର୍ଣା ଵସୁମତୀ ସର୍ଵା ଗିରିଭିର୍ନୈକଵିସ୍ତରୈଃ। ନଦୀକନ୍ଦରଶୈଲାଦ୍ଯୈରନେକୈଶ୍ଚିତ୍ରସାନୁଭିଃ ।। ୪୧.

ସମସ୍ତ ପୃଥିବୀ ଅନେକ ପ୍ରକାର ଏବଂ ବିଶାଳ ପାହାଡ଼, ନଦୀ, ଉପତ୍ୟକା, ଶିଖର ଓ ଅନେକ ଅଦ୍ଭୁତ ଢାଳିରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ।

ଇତ୍ଯେଵମଚଲୈର୍ଯୁକ୍ତୈର୍ଦୈତ୍ଯରାକ୍ଷସସାଧୁଭିଃ। କିନ୍ନରୋରଗଗନ୍ଧର୍ଵୈର୍ଵିଚିତ୍ରୈଃ ସିଦ୍ଧଚାରଣୈଃ ।। ୪୧.

ଏପରି ପାହାଡ଼ ମାନେ ଦୈତ୍ୟ, ରାକ୍ଷସ, ସାଧୁ, କିନ୍ନର, ନାଗ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ଅଦ୍ଭୁତ ସିଦ୍ଧ ଓ ଚାରଣମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବାସ କରାଯାଉଛି।

ଗନ୍ଧର୍ଵୈରପ୍ସରୋଭିଶ୍ଚ ସେଵିତା ନୈକ ଵିସ୍ତରାଃ। ପୁଣ୍ଯକୃଦ୍ଭିଃ ସମାକୀର୍ଣା କେସରାକୃତଯୋ ନଗାଃ ।। ୪୧.

ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ ଅପ୍ସରାମାନେ ସେବନ କରୁଛନ୍ତି, ବିଶାଳ ଏହି ପାହାଡ଼ଗୁଡ଼ିକୁ ପୁଣ୍ୟାତ୍ମାମାନେ ପୂର୍ଣ୍ଣ କରିଛନ୍ତି, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ସିଂହମାନ୍ଦାର ଆକୃତି ଦିଆଯାଇଛି।

ଗିରିଜାଲନ୍ତୁ ତନ୍ମେରୋଃ ସିଦ୍ଧଲୋକମିତି ସ୍ମୃତମ୍। ଚିତ୍ରଂ ନାନାଶ୍ରଯୋପେତଂ ପ୍ରଚାରଂ ସୁକୃତାତ୍ମନାମ୍ ।। ୪୧.

ମେରୁ ପର୍ବତର ପାହାଡ଼ ଶୃଙ୍ଖଳାକୁ ସିଦ୍ଧ ଲୋକ ବୋଲି ଜଣାଯାଏ, ଅନେକ ଆଶ୍ରୟ ଓ ଅଦ୍ଭୁତ ରୂପରେ ଏହା ପୁଣ୍ୟାତ୍ମାମାନେ ଚାଲିଯିବା ଏକ ସ୍ଥାନ।

ନାତ୍ଯୁଗ୍ରକର୍ମସିଦ୍ଧାନାଂ ପ୍ରତିମା ମଧ୍ଯମାଃ ସ୍ମୃତାଃ। ସ ହି ସ୍ଵର୍ଗ ଇତି ଖ୍ଯାତଃ କ୍ରମସ୍ତ୍ଵେଷ ପ୍ରକୀର୍ତିତଃ ।। ୪୧.

ଅତ୍ୟନ୍ତ କଠିନ କାର୍ଯ୍ୟରେ ସିଦ୍ଧି ନ ପାଇଥିବାମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏଠାରେ ମଧ୍ୟମ ରୂପ ମିଳେ; ଏହି ସ୍ଥାନ ସ୍ୱର୍ଗ ବୋଲି ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ଏହି କ୍ରମ ଘୋଷିତ।

ଚତୁର୍ମହାଦ୍ଵୀପଵତୀ ସେଯମୁର୍ଵୀ ପ୍ରକୀର୍ତିତା ୪୧.

ଏହି ପୃଥିବୀରେ ଚାରିଟି ବଡ଼ ଦ୍ୱୀପ ଅଛି ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

ନାନାଭକ୍ଷ୍ଯାନ୍ନପାନୈଶ୍ଚ ନାନାଚ୍ଛାଦନଭୂଷଣୈଃ। ପ୍ରଜାଵିକାରୈର୍ଵିଵିଧୈଶ୍ଚିତ୍ରୈରଧ୍ଯୁଷିତୈଃ ସହ।। ୪୧.

ନାନା ପ୍ରକାର ଖାଦ୍ୟ, ପାନୀୟ, ବିଭିନ୍ନ ପୋଶାକ ଓ ଗହନା, ଅନେକ ପ୍ରକାର ଜନ୍ତୁ ଓ ଅଦ୍ଭୁତ ରୂପରେ ଏହି ଭୂମି ବାସ କରାଯାଉଛି।

ଚତ୍ଵାରୋ ନୈକଵର୍ଣାଦ୍ଯା ମହାଦ୍ଵୀପାଃ ପରିଶ୍ରୁତାଃ। ଭଦ୍ରାଶ୍ଚ ଭରତାଶ୍ଚୈଵ କେତୁମାଲାଶ୍ଚ ପଶ୍ଚିମାଃ। ଉତ୍ତରାଃ କୁରଵଶ୍ଚୈଵ କୃତପୁଣ୍ଯପ୍ରତିଶ୍ରଯାଃ ।। ୪୧.

ଚାରିଟି ବଡ଼ ଦ୍ୱୀପ ଅନେକ ବର୍ଣ୍ଣ ଓ ପ୍ରକାରର, ଭଦ୍ରା, ଭାରତ, ପଶ୍ଚିମରେ କେତୁମାଳ ଓ ଉତ୍ତରେ କୁରୁ, ଯେଉଁଠାରେ ପୁଣ୍ୟାତ୍ମାମାନେ ବାସ କରନ୍ତି।

ସୈଷା ଚତୁର୍ମହାଦ୍ଵୀପା ନାନାଦ୍ଵୀପସମାକୁଲା। ପୃଥିଵୀ କୀର୍ତିତା କୃତ୍ସ୍ନା ପଦ୍ମାକାରା ମଯା ଦ୍ଵିଜାଃ ।। ୪୧.

ଏହି ପୃଥିବୀ, ଚାରିଟି ବଡ଼ ଦ୍ୱୀପ ଓ ଅନେକ ଛୋଟ ଦ୍ୱୀପ ସହିତ, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ପଦ୍ମ ଆକୃତିର ବୋଲି ମୁଁ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଛି, ହେ ଦ୍ୱିଜ।

ତଦେଷା ସାନ୍ତରଦ୍ଵୀପା ସଶୈଲଵନକାନନା। ପଦ୍ମେତ୍ଯଭିହିତା କୃତ୍ସ୍ନା ପୃଥିଵୀ ବହୁଵିସ୍ତରା ।। ୪୧.

ଏହି ପୃଥିବୀ ଭିତରେ ଅନେକ ଦ୍ୱୀପ, ପାହାଡ଼, ବନ ଓ ଉଦ୍ୟାନ ଥିବାରୁ, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ପଦ୍ମ ନାମରେ ପରିଚିତ ଏବଂ ବିଶାଳ।

ସବ୍ରହ୍ମସଦନଂ ଲୋକଂ ସଦେଵାସୁରମାନୁଷମ୍। ତ୍ରିଲୋକମିତି ଵିଖ୍ଯାତଂ ଯତ୍ସତ୍ତ୍ଵୈର୍ଵ୍ଯଵହାର୍ଯତେ ।। ୪୧.

ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ନିବାସ ସହିତ, ଦେବ, ଅସୁର ଓ ମଣିଷ ଥିବା ଏହି ଲୋକକୁ ତିନି ଲୋକ ବୋଲି ଜଣାଯାଏ, ଯାହା ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଉପଭୋଗ କରାଯାଏ।

ଚନ୍ଦ୍ରାଦିତ୍ଯାଵତପ୍ତଂ ଯତ୍ତଜ୍ଜଗତ୍ ପରିଗୀଯତେ। ଗନ୍ଧଵର୍ଣରସୋପେତଂ ଶବ୍ଦସ୍ପର୍ଶଗୁଣାନ୍ଵିତମ୍ ।। ୪୧.

ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟର ତାପରେ ଏହି ଜଗତ ଉତ୍ତାପିତ, ଗନ୍ଧ, ବର୍ଣ୍ଣ, ରସ, ଶବ୍ଦ ଓ ସ୍ପର୍ଶ ଗୁଣରେ ଏହା ଶୋଭିତ।

ତଂ ଲୋକପଦ୍ମଂ ଶ୍ରୁତିଭିଃ ପଦ୍ମମିତ୍ଯଭିଧୀଯତେ। ଏଷ ସର୍ଵପୁରାଣେଷୁ କ୍ରମଃ ସୁପରିନିଶ୍ଚିତଃ ।। ୪୧.

ଏହି ଲୋକପଦ୍ମକୁ ବେଦରେ 'ପଦ୍ମ' ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ସମସ୍ତ ପୁରାଣରେ ଏହି କ୍ରମ ଦୃଢ଼ ଭାବେ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ।

ସରୋଵରେଭ୍ଯଃ ପୁଣ୍ଯୋଦା ଦେଵ ନଦ୍ଯୋ ଵିନିର୍ଗତାଃ। ମହୌଘତୋଯା ନଦ୍ଯଶ୍ଚ ତାଃ ଶ୍ରୃଣୁଧ୍ଵଂ ଯଥାକ୍ରମମ୍ ।। ୪୨.

ପବିତ୍ର ସରୋବରରୁ ପୁଣ୍ୟ ନଦୀ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ଦେବୀୟ ନଦୀରୁ ବଡ଼ ବଡ଼ ଧାରା ବହିଯାଏ; ଏହି ନଦୀମାନଙ୍କ କ୍ରମ ମୁଁ କହୁଛି, ଶୁଣ।

ଆକାଶାମ୍ଭୋନିଧେର୍ଯୋଽସୌ ସୋମ ଇତ୍ଯଭିଧୀଯତେ। ଆଧାରଃ ସର୍ଵଭୂତାନାଂ ଦେଵାନାମମୃତାକରଃ ।। ୪୨.

ଆକାଶ ସମୁଦ୍ରରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଯାହାକୁ ସୋମ ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ସେହିଏ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କର ଆଧାର ଓ ଦେବତାମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଅମୃତର ଉତ୍ସ।

ତସ୍ମାତ୍ ପ୍ରଵୃତ୍ତା ପୁଣ୍ଯୋଦା ନଦୀ ହ୍ଯାକାଶଗାମିନୀ। ସପ୍ତମେନାନିଲପଥା ପ୍ରଯାତା ଵିମଲୋଦକା ।। ୪୨.

ସେହିପରି, ସେ ପୁଣ୍ୟମୟୀ ନଦୀ ଆକାଶରେ ବହି, ସପ୍ତମ ବାୟୁପଥରେ ଚାଲି, ନିର୍ମଳ ଜଳଧାରା ସହିତ ଆଗକୁ ବଢ଼ିଗଲା।

ସା ଜ୍ଯୋତିଷି ନିଵର୍ତନ୍ତୀ ଜ୍ଯୋତିର୍ଗଣନିଷେଵିତା। ତାରାକୋଜିସହସ୍ରାଣାଂ ନଭସଶ୍ଚ ସମାଯତା ।। ୪୨.

ସେ ନଦୀ ଅନେକ ତାରାମଣ୍ଡଳ ଓ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ତାରାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଫେରି, ତାଙ୍କ ସହିତ ମିଶିଗଲା।

ମାହେନ୍ଦ୍ରେଣ ଗଜେନ୍ଦ୍ରେଣ ଆକାଶପଥଯାଯିନା। କ୍ରୀଡିତା ହ୍ଯନ୍ତରତଲେ ଯା ସା ଵିକ୍ଷୋଭିତୋଦକା ।। ୪୨.

ମହାଗଜ ଆଇରାବତ, ଯିଏ ଆକାଶପଥରେ ଚାଲେ, ସେ ନଦୀ ସହ ଖେଳିଲେ, ତାହାର ଜଳ ଅନ୍ତର୍ଗତ ଅଞ୍ଚଳରେ ବିକ୍ଷୁବ୍ଧ ହେଲା।

ନୈକୈର୍ଵିମାନସଙ୍ଘାତୈଃ ପ୍ରକ୍ରାମଦ୍ଭିର୍ନଭସ୍ତଲମ୍। ସିଦ୍ଧୈରୁପସ୍ପୃଷ୍ଟଜଲା ମହାପୁଣ୍ଯଜଲା ଶିଵା ।। ୪୨.

ସିଦ୍ଧମାନେ ନିଜ ଉଡ଼ୁଥିବା ରଥରେ ଆକାଶ ମାର୍ଗରେ ଯିବାବେଳେ, ସେ ନଦୀର ଜଳକୁ ଛୁଇଁଥିଲେ; ଏହି ଜଳ ଅତି ପୁଣ୍ୟମୟ ଓ ଶୁଭ।

ଵାଯୁନା ପ୍ରେର୍ଯମାଣା ଚ ଅନେକାଭୋଗଗାମିନୀ। ପରିଵର୍ତ୍ତତ୍ଯହରହର୍ଯଥା ସୂର୍ଯସ୍ତଥୈଵ ସା ।। ୪୨.

ବାୟୁ ଦ୍ୱାରା ଚଳିତ, ସେ ନଦୀ ଅନେକ ମାର୍ଗରେ ବହେ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଭଳି ପ୍ରତିଦିନ ଘୂରିଘୂରି ଚାଲିଥାଏ।

ଚତ୍ଵାର୍ଯଶୀତିଃ ପ୍ରତତା ଯୋଜନାନାଂ ସମନ୍ତତଃ। ଵେଗେନ କୁର୍ଵତୀ ମେରୁଂ ସା ପ୍ରଯାତା ପ୍ରଦକ୍ଷିଣମ୍ ।। ୪୨.

ଏହି ନଦୀ ଚାରିପଟେ ଚଉରାସି ଯୋଜନ ଅଞ୍ଚଳକୁ ବିସ୍ତାରିତ ହୋଇ, ତିବ୍ର ବେଗରେ ମେରୁ ପର୍ବତକୁ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା କରେ।

ଵିଭିଦ୍ଯମାନା ସଲିଲୈସ୍ତୈଜସେନାନିଲେନ ଚ। ମେରୋରୁତ୍ତରକୂଟେଷୁ ପତିତାଥ ଚତୁର୍ଷ୍ଵପି ।। ୪୨.

ଜଳ ଓ ତୀବ୍ର ବାୟୁ ଦ୍ୱାରା ବିଭକ୍ତ ହୋଇ, ସେ ନଦୀ ମେରୁ ପର୍ବତର ଉତ୍ତର ଚାରିଟି ଶିଖର ଉପରେ ପଡ଼ିଗଲା।

ମେରୁକୂଟତଟାନ୍ତେଭ୍ଯ ଉତ୍କୃଷ୍ଟେଭ୍ଯୋ ନିଵର୍ତିତା। ଵିକୀର୍ଯମାଣ ସଲିଲା ଚତୁର୍ଦ୍ଧାସଂସୃତୋଦକା ।। ୪୨.

ମେରୁ ପର୍ବତର ଉଚ୍ଚ ଶିଖରର କୂଳରୁ ସେ ନଦୀ ପଛକୁ ଫେରିଲା, ତାଙ୍କର ଜଳ ଚାରିଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ ହୋଇ ବିକିରଣ ହେଲା।

ଷଷ୍ଟିଯୋଜନସାହସ୍ରଂ ନିରାଲମ୍ବନମମ୍ବରମ୍। ନିପପାତ ମହାଭାଗ ମେରୋସ୍ତସ୍ଯ ଚତୁର୍ଦ୍ଦିଶମ୍ ।। ୪୨.

ଷାଠି ହଜାର ଯୋଜନ ଦୂର ନିରାଧାର ଆକାଶ ମାଧ୍ୟମରେ ପଡ଼ି, ସେ ମହାନଦୀ ମେରୁ ପର୍ବତର ଚାରି ଦିଗକୁ ଅବତରିଲା।

ସା ଚତୁର୍ଷ୍ଵଭିତଶ୍ଚୈଵ ମହାପାଦେଷୁ ଶୋଭନା। ପୁଣ୍ଯା ମନ୍ଦରପୂର୍ଵେଣ ପତିତା ହି ମହାନଦୀ ।। ୪୨.

ସେ ଶୁଭ୍ର ଓ ପୁଣ୍ୟମୟୀ ମହାନଦୀ, ମନ୍ଦର ପୂର୍ବ ଦିଗର ଚାରିଟି ଶୋଭାମୟ ଆଧାରରେ ପଡ଼ିଲା।

ପୂର୍ଵେଣାଂଶେନ ଦେଵାନାଂ ସର୍ଵସିଦ୍ଧଗଣାଲଯମ୍। ସୁଵର୍ଣଚିତ୍ରକଟକଂ ନୈକନିର୍ଝରକନ୍ଦରମ୍ ।। ୪୨.

ପୂର୍ବ ଦିଗରେ, ସେ ନଦୀ ସମସ୍ତ ଦେବତା ଓ ସିଦ୍ଧମାନଙ୍କ ନିବାସକୁ ପହଞ୍ଚିଲା, ଯେଉଁଠାରେ ସୁନାର ଶିଖର ଓ ଅନେକ ଝରଣା ଗୁହା ଅଛି।

ପ୍ଲାଵଯନ୍ତୀ ସଶୈଲେନ୍ଦ୍ରଂ ମନ୍ଦରଞ୍ଚାରୁକନ୍ଦରମ୍। ଵପ୍ରପ୍ରତାପଶମନୈରନେକୈଃ ସ୍ଫାଟିକୋଦକୈଃ ।। ୪୨.

ସେ ନଦୀ ମନ୍ଦର ପର୍ବତ ଓ ତାହାର ସୁନ୍ଦର ଗୁହାମାନେକୁ ବୁଡ଼ାଇ, ଏବଂ ତାଙ୍କର ଅନେକ ସ୍ଫଟିକ ଜଳ ଦ୍ୱାରା ପାହାଡ଼ର ଢାଳକୁ ଶାନ୍ତ କରେ।

ତଥା ଚୈତ୍ରରଥଂ ରମ୍ଯଂ ପ୍ଲାଵଯନ୍ତୀ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣମ୍। ପ୍ରଵିଷ୍ଟା ହ୍ଯମ୍ବରନଦୀ ହ୍ଯରୁଣୋଦସରୋଵରମ୍ ।। ୪୨.

ଏଭଳି, ଆନନ୍ଦମୟ ଚୈତ୍ରରଥକୁ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା କରି, ଆକାଶ ନଦୀ ଅରୁଣୋଦ ସରୋବରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲା।

ଅରୁଣୋଦାନ୍ନିଵୃତ୍ତାଽଥ ଶୀତାନ୍ତେ ରମ୍ଯନିର୍ଝରେ। ଶୈଲେ ସିଦ୍ଧଗଣାଵାସେ ନିପପାତ ସୁଗାମିନୀ ।। ୪୨.

ଅରୁଣୋଦରୁ ବିଦାୟ ନେଇ, ଶୀତାନ୍ତର ସୁନ୍ଦର ଝରଣାରେ, ସିଦ୍ଧମାନଙ୍କ ନିବାସ ପାହାଡ଼ରେ ସେ ନଦୀ ସହଜରେ ଅବତରିଲା।