ଵାଯୁପୁରାଣମ୍

ଯକ୍ଷାଣାଂ କିନ୍ନରାଣାଞ୍ଚ ଗନ୍ଧର୍ଵାଣାଂ ସହସ୍ରଶଃ। ନାଗାନାଂ ରାକ୍ଷସାନାଞ୍ଚ ଦୈତ୍ଯାନାଞ୍ଚ ମହାବଲେ ।। ୪୧.

ସେଠି ଯକ୍ଷ, କିନ୍ନର, ଗନ୍ଧର୍ବ, ନାଗ, ରାକ୍ଷସ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦେତ୍ୟମାନଙ୍କର ହଜାର ହଜାର ସଂଖ୍ୟାରେ ବାସ ଅଛି।

କୂଟେ ତୁ ମଧ୍ଯମେ ତସ୍ଯ ସିଦ୍ଧସଙ୍ଘ ନିଷେଵିତେ। ରମ୍ଯେ ଦେଵର୍ଷିଚରିତେ ରତ୍ନଧାତୁଵିଭୂଷିତେ ।। ୪୧.

ସେଇ ପାହାଡ଼ର ମଧ୍ୟ ଶୃଙ୍ଗରେ, ସିଦ୍ଧମାନଙ୍କ ଦଳ ଯେଉଁଠି ବାସ କରନ୍ତି, ଦେବ ଋଷିମାନେ ଯାଆନ୍ତି, ରତ୍ନ ଓ ଧାତୁ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ ଏକ ସୁନ୍ଦର ସ୍ଥାନ ଅଛି।

ପଝୋତ୍ପଲଵନୈଃ ଫୁଲ୍ଲୈଃ ସୌଗନ୍ଧିକଵନୈସ୍ତଥା। ତଥା କୁମୁଦଖଣ୍ଡୈଶ୍ଚ ଵିକଚୈରୁପଶୋଭିତେ ।। ୪୧.

ଫୁଲିଥିବା ପଦ୍ମପୋଖରୀ, ସୁଗନ୍ଧିତ ଉଦ୍ୟାନ ଓ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଖିଳିଥିବା କୁମୁଦ ଫୁଲର ଦଳ ଦ୍ୱାରା ସେଠି ଶୋଭା ବଢ଼ିଯାଇଛି।

ଵିହଙ୍ଗସଙ୍ଘସଂଘୁଷ୍ଟଂ ନାନାସତ୍ଵନିଷେଵିତମ୍। ହଂସକାରଣ୍ଡଵାକୀର୍ଣଂ ମତ୍ତଷଟ୍‌ପଦସେଵିତମ୍ ।। ୪୧.

ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କ ଦଳର ଶବ୍ଦରେ ଗଞ୍ଜିଉଠିଛି, ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରାଣୀମାନେ ବାସ କରନ୍ତି, ହଂସ ଓ କାରଣ୍ଡବ ପକ୍ଷୀ ଭରିଥିବା, ମଦମସ୍ତ ମଧୁମକ୍ଷିକାମାନେ ଘୁରୁଛନ୍ତି।

ନାନାସତ୍ଵଗଣାକୀର୍ଣଂ ଵିହଙ୍ଗୈରୁପଶୋଭିତମ୍। ଚାରୁତୀର୍ଥସୁସମ୍ବାଧଂ ତ୍ରିଂଶଦ୍ଯୋଜନମଣ୍ଡଲମ୍ ।। ୪୧.

ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ଦଳରେ ଭରିଯାଇଛି, ପକ୍ଷୀମାନେ ଶୋଭାଯୁକ୍ତ କରିଛନ୍ତି, ଆକର୍ଷଣୀୟ ତୀର୍ଥମାନେ ଘନ ଭାବେ ଅଛି, ଏହା ତିରିଶି ଯୋଜନା ପରିମାଣର ଏକ ବୃତ୍ତାକାର ସ୍ଥାନ।

ସିଦ୍ଧୈରୁପସ୍ପୃଷ୍ଟଜଲଂ ଜଲଦୋଷଵିଵର୍ଜିତମ୍। ତତ୍ରାନନ୍ଦଜଲନ୍ନାମ ମହାପୁଣ୍ଯଜଲଂ ସରଃ ।। ୪୧.

ସିଦ୍ଧମାନେ ଯେଉଁଠି ଜଳକୁ ସ୍ପର୍ଶ କରନ୍ତି, ଏହି ଜଳ କୌଣସି ଦୋଷରୁ ମୁକ୍ତ; ସେଠି 'ଆନନ୍ଦଜଳ' ନାମକ ମହାପୁଣ୍ୟ ହ୍ରଦ ଅଛି।

ତତ୍ର ନାଗପତି ଶ୍ଚଣ୍ଡ ଶ୍ଚଣ୍ଡୋ ନାମ ଦୁରାସଦଃ। ଶତଶୀର୍ଷା ମହାଭାଗୋ ଵିଷ୍ଣୁଚକ୍ରାଙ୍କଚିହ୍ନିତଃ। ଇତ୍ଯେଵମଷ୍ଟୌ ଵିଜ୍ଞେଯା ଵିଚିତ୍ରା ଦେଵପର୍ଵତାଃ ।। ୪୧.

ସେଠି ନାଗମାନଙ୍କର ପ୍ରଭୁ ଚଣ୍ଡ ନାମକ, ଭୟଙ୍କର ଓ ଦୁର୍ଲଭ, ଶତମୁଣ୍ଡି, ମହାଭାଗ୍ୟଶାଳୀ, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଚକ୍ର ଚିହ୍ନ ଥିବା; ଏପରି ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଆଠଟି ଦିବ୍ୟ ପାହାଡ଼ ଜଣାଯିବା ଉଚିତ।

ପୁରୈରାଯତନୈଃ ପୁଣ୍ଯୈଃ ପୁଣ୍ଯୋଦୈଶ୍ଚ ସରୋଵରୈଃ। ସୁଵର୍ଣପର୍ଵତୈର୍ନୈକୈସ୍ତଥା ରଜତପର୍ଵତୈଃ ।। ୪୧.

ପବିତ୍ର ସହର, ତୀର୍ଥ, ପୁଣ୍ୟ ନଦୀ ଓ ସରୋବର, ଏବଂ ଅନେକ ସୁନା ପାହାଡ଼ ଓ ରୌପ୍ୟ ପାହାଡ଼ ସହିତ ଏହି ଭୂମି ଶୋଭିତ ହୋଇଛି।

ନାନାରତ୍ନପ୍ରଭାସୈଶ୍ଚ ନୈକୈଶ୍ଚ ମଣିପର୍ଵତୈଃ। ହରିତାଲପର୍ଵତୈର୍ନୈକୈସ୍ତଥା ହିଙ୍ଗୁଲକାଞ୍ଚନୈଃ ।। ୪୧.

ନାନା ପ୍ରକାର ମଣିର ଆଭାରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ଅନେକ ମଣିପର୍ବତ, ହରିତାଳ ଓ ହିଙ୍ଗୁଳ ଓ ସୁନାର ପାହାଡ଼ ଏଠାରେ ଅଛି।

ଶୁଦ୍ଧୈର୍ମନଃ ଶିଲାଜାଲୈର୍ଭାସ୍ଵରୈରରୁଣପ୍ରଭୈଃ । ନାନାଧାତୁଵିଚିତ୍ରୈଶ୍ଚ ନୈକୈଶ୍ଚ ମଣିପର୍ଵତୈଃ ।। ୪୧.

ଶୁଭ୍ର ଏବଂ ଦୀପ୍ତିମାନ କ୍ରିଷ୍ଟାଲ ପାହାଡ଼, ଲାଲ ଆଭାରେ ଚମକୁଥିବା, ବିଭିନ୍ନ ଧାତୁ ଏବଂ ଅନେକ ମଣିପର୍ବତ ଦ୍ୱାରା ଏହି ଭୂମି ଶୋଭିତ।

ପୂର୍ଣା ଵସୁମତୀ ସର୍ଵା ଗିରିଭିର୍ନୈକଵିସ୍ତରୈଃ। ନଦୀକନ୍ଦରଶୈଲାଦ୍ଯୈରନେକୈଶ୍ଚିତ୍ରସାନୁଭିଃ ।। ୪୧.

ସମସ୍ତ ପୃଥିବୀ ଅନେକ ପ୍ରକାର ଏବଂ ବିଶାଳ ପାହାଡ଼, ନଦୀ, ଉପତ୍ୟକା, ଶିଖର ଓ ଅନେକ ଅଦ୍ଭୁତ ଢାଳିରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ।

ଇତ୍ଯେଵମଚଲୈର୍ଯୁକ୍ତୈର୍ଦୈତ୍ଯରାକ୍ଷସସାଧୁଭିଃ। କିନ୍ନରୋରଗଗନ୍ଧର୍ଵୈର୍ଵିଚିତ୍ରୈଃ ସିଦ୍ଧଚାରଣୈଃ ।। ୪୧.

ଏପରି ପାହାଡ଼ ମାନେ ଦୈତ୍ୟ, ରାକ୍ଷସ, ସାଧୁ, କିନ୍ନର, ନାଗ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ଅଦ୍ଭୁତ ସିଦ୍ଧ ଓ ଚାରଣମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବାସ କରାଯାଉଛି।

ଗନ୍ଧର୍ଵୈରପ୍ସରୋଭିଶ୍ଚ ସେଵିତା ନୈକ ଵିସ୍ତରାଃ। ପୁଣ୍ଯକୃଦ୍ଭିଃ ସମାକୀର୍ଣା କେସରାକୃତଯୋ ନଗାଃ ।। ୪୧.

ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ ଅପ୍ସରାମାନେ ସେବନ କରୁଛନ୍ତି, ବିଶାଳ ଏହି ପାହାଡ଼ଗୁଡ଼ିକୁ ପୁଣ୍ୟାତ୍ମାମାନେ ପୂର୍ଣ୍ଣ କରିଛନ୍ତି, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ସିଂହମାନ୍ଦାର ଆକୃତି ଦିଆଯାଇଛି।

ଗିରିଜାଲନ୍ତୁ ତନ୍ମେରୋଃ ସିଦ୍ଧଲୋକମିତି ସ୍ମୃତମ୍। ଚିତ୍ରଂ ନାନାଶ୍ରଯୋପେତଂ ପ୍ରଚାରଂ ସୁକୃତାତ୍ମନାମ୍ ।। ୪୧.

ମେରୁ ପର୍ବତର ପାହାଡ଼ ଶୃଙ୍ଖଳାକୁ ସିଦ୍ଧ ଲୋକ ବୋଲି ଜଣାଯାଏ, ଅନେକ ଆଶ୍ରୟ ଓ ଅଦ୍ଭୁତ ରୂପରେ ଏହା ପୁଣ୍ୟାତ୍ମାମାନେ ଚାଲିଯିବା ଏକ ସ୍ଥାନ।

ନାତ୍ଯୁଗ୍ରକର୍ମସିଦ୍ଧାନାଂ ପ୍ରତିମା ମଧ୍ଯମାଃ ସ୍ମୃତାଃ। ସ ହି ସ୍ଵର୍ଗ ଇତି ଖ୍ଯାତଃ କ୍ରମସ୍ତ୍ଵେଷ ପ୍ରକୀର୍ତିତଃ ।। ୪୧.

ଅତ୍ୟନ୍ତ କଠିନ କାର୍ଯ୍ୟରେ ସିଦ୍ଧି ନ ପାଇଥିବାମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏଠାରେ ମଧ୍ୟମ ରୂପ ମିଳେ; ଏହି ସ୍ଥାନ ସ୍ୱର୍ଗ ବୋଲି ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ଏହି କ୍ରମ ଘୋଷିତ।

ଚତୁର୍ମହାଦ୍ଵୀପଵତୀ ସେଯମୁର୍ଵୀ ପ୍ରକୀର୍ତିତା ୪୧.

ଏହି ପୃଥିବୀରେ ଚାରିଟି ବଡ଼ ଦ୍ୱୀପ ଅଛି ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

ନାନାଭକ୍ଷ୍ଯାନ୍ନପାନୈଶ୍ଚ ନାନାଚ୍ଛାଦନଭୂଷଣୈଃ। ପ୍ରଜାଵିକାରୈର୍ଵିଵିଧୈଶ୍ଚିତ୍ରୈରଧ୍ଯୁଷିତୈଃ ସହ।। ୪୧.

ନାନା ପ୍ରକାର ଖାଦ୍ୟ, ପାନୀୟ, ବିଭିନ୍ନ ପୋଶାକ ଓ ଗହନା, ଅନେକ ପ୍ରକାର ଜନ୍ତୁ ଓ ଅଦ୍ଭୁତ ରୂପରେ ଏହି ଭୂମି ବାସ କରାଯାଉଛି।

ଚତ୍ଵାରୋ ନୈକଵର୍ଣାଦ୍ଯା ମହାଦ୍ଵୀପାଃ ପରିଶ୍ରୁତାଃ। ଭଦ୍ରାଶ୍ଚ ଭରତାଶ୍ଚୈଵ କେତୁମାଲାଶ୍ଚ ପଶ୍ଚିମାଃ। ଉତ୍ତରାଃ କୁରଵଶ୍ଚୈଵ କୃତପୁଣ୍ଯପ୍ରତିଶ୍ରଯାଃ ।। ୪୧.

ଚାରିଟି ବଡ଼ ଦ୍ୱୀପ ଅନେକ ବର୍ଣ୍ଣ ଓ ପ୍ରକାରର, ଭଦ୍ରା, ଭାରତ, ପଶ୍ଚିମରେ କେତୁମାଳ ଓ ଉତ୍ତରେ କୁରୁ, ଯେଉଁଠାରେ ପୁଣ୍ୟାତ୍ମାମାନେ ବାସ କରନ୍ତି।

ସୈଷା ଚତୁର୍ମହାଦ୍ଵୀପା ନାନାଦ୍ଵୀପସମାକୁଲା। ପୃଥିଵୀ କୀର୍ତିତା କୃତ୍ସ୍ନା ପଦ୍ମାକାରା ମଯା ଦ୍ଵିଜାଃ ।। ୪୧.

ଏହି ପୃଥିବୀ, ଚାରିଟି ବଡ଼ ଦ୍ୱୀପ ଓ ଅନେକ ଛୋଟ ଦ୍ୱୀପ ସହିତ, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ପଦ୍ମ ଆକୃତିର ବୋଲି ମୁଁ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଛି, ହେ ଦ୍ୱିଜ।

ତଦେଷା ସାନ୍ତରଦ୍ଵୀପା ସଶୈଲଵନକାନନା। ପଦ୍ମେତ୍ଯଭିହିତା କୃତ୍ସ୍ନା ପୃଥିଵୀ ବହୁଵିସ୍ତରା ।। ୪୧.

ଏହି ପୃଥିବୀ ଭିତରେ ଅନେକ ଦ୍ୱୀପ, ପାହାଡ଼, ବନ ଓ ଉଦ୍ୟାନ ଥିବାରୁ, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ପଦ୍ମ ନାମରେ ପରିଚିତ ଏବଂ ବିଶାଳ।

ସବ୍ରହ୍ମସଦନଂ ଲୋକଂ ସଦେଵାସୁରମାନୁଷମ୍। ତ୍ରିଲୋକମିତି ଵିଖ୍ଯାତଂ ଯତ୍ସତ୍ତ୍ଵୈର୍ଵ୍ଯଵହାର୍ଯତେ ।। ୪୧.

ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ନିବାସ ସହିତ, ଦେବ, ଅସୁର ଓ ମଣିଷ ଥିବା ଏହି ଲୋକକୁ ତିନି ଲୋକ ବୋଲି ଜଣାଯାଏ, ଯାହା ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଉପଭୋଗ କରାଯାଏ।

ଚନ୍ଦ୍ରାଦିତ୍ଯାଵତପ୍ତଂ ଯତ୍ତଜ୍ଜଗତ୍ ପରିଗୀଯତେ। ଗନ୍ଧଵର୍ଣରସୋପେତଂ ଶବ୍ଦସ୍ପର୍ଶଗୁଣାନ୍ଵିତମ୍ ।। ୪୧.

ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟର ତାପରେ ଏହି ଜଗତ ଉତ୍ତାପିତ, ଗନ୍ଧ, ବର୍ଣ୍ଣ, ରସ, ଶବ୍ଦ ଓ ସ୍ପର୍ଶ ଗୁଣରେ ଏହା ଶୋଭିତ।

ତଂ ଲୋକପଦ୍ମଂ ଶ୍ରୁତିଭିଃ ପଦ୍ମମିତ୍ଯଭିଧୀଯତେ। ଏଷ ସର୍ଵପୁରାଣେଷୁ କ୍ରମଃ ସୁପରିନିଶ୍ଚିତଃ ।। ୪୧.

ଏହି ଲୋକପଦ୍ମକୁ ବେଦରେ 'ପଦ୍ମ' ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ସମସ୍ତ ପୁରାଣରେ ଏହି କ୍ରମ ଦୃଢ଼ ଭାବେ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ।

ସରୋଵରେଭ୍ଯଃ ପୁଣ୍ଯୋଦା ଦେଵ ନଦ୍ଯୋ ଵିନିର୍ଗତାଃ। ମହୌଘତୋଯା ନଦ୍ଯଶ୍ଚ ତାଃ ଶ୍ରୃଣୁଧ୍ଵଂ ଯଥାକ୍ରମମ୍ ।। ୪୨.

ପବିତ୍ର ସରୋବରରୁ ପୁଣ୍ୟ ନଦୀ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ଦେବୀୟ ନଦୀରୁ ବଡ଼ ବଡ଼ ଧାରା ବହିଯାଏ; ଏହି ନଦୀମାନଙ୍କ କ୍ରମ ମୁଁ କହୁଛି, ଶୁଣ।

ଆକାଶାମ୍ଭୋନିଧେର୍ଯୋଽସୌ ସୋମ ଇତ୍ଯଭିଧୀଯତେ। ଆଧାରଃ ସର୍ଵଭୂତାନାଂ ଦେଵାନାମମୃତାକରଃ ।। ୪୨.

ଆକାଶ ସମୁଦ୍ରରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଯାହାକୁ ସୋମ ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ସେହିଏ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କର ଆଧାର ଓ ଦେବତାମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଅମୃତର ଉତ୍ସ।

ତସ୍ମାତ୍ ପ୍ରଵୃତ୍ତା ପୁଣ୍ଯୋଦା ନଦୀ ହ୍ଯାକାଶଗାମିନୀ। ସପ୍ତମେନାନିଲପଥା ପ୍ରଯାତା ଵିମଲୋଦକା ।। ୪୨.

ସେହିପରି, ସେ ପୁଣ୍ୟମୟୀ ନଦୀ ଆକାଶରେ ବହି, ସପ୍ତମ ବାୟୁପଥରେ ଚାଲି, ନିର୍ମଳ ଜଳଧାରା ସହିତ ଆଗକୁ ବଢ଼ିଗଲା।

ସା ଜ୍ଯୋତିଷି ନିଵର୍ତନ୍ତୀ ଜ୍ଯୋତିର୍ଗଣନିଷେଵିତା। ତାରାକୋଜିସହସ୍ରାଣାଂ ନଭସଶ୍ଚ ସମାଯତା ।। ୪୨.

ସେ ନଦୀ ଅନେକ ତାରାମଣ୍ଡଳ ଓ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ତାରାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଫେରି, ତାଙ୍କ ସହିତ ମିଶିଗଲା।

ମାହେନ୍ଦ୍ରେଣ ଗଜେନ୍ଦ୍ରେଣ ଆକାଶପଥଯାଯିନା। କ୍ରୀଡିତା ହ୍ଯନ୍ତରତଲେ ଯା ସା ଵିକ୍ଷୋଭିତୋଦକା ।। ୪୨.

ମହାଗଜ ଆଇରାବତ, ଯିଏ ଆକାଶପଥରେ ଚାଲେ, ସେ ନଦୀ ସହ ଖେଳିଲେ, ତାହାର ଜଳ ଅନ୍ତର୍ଗତ ଅଞ୍ଚଳରେ ବିକ୍ଷୁବ୍ଧ ହେଲା।

ନୈକୈର୍ଵିମାନସଙ୍ଘାତୈଃ ପ୍ରକ୍ରାମଦ୍ଭିର୍ନଭସ୍ତଲମ୍। ସିଦ୍ଧୈରୁପସ୍ପୃଷ୍ଟଜଲା ମହାପୁଣ୍ଯଜଲା ଶିଵା ।। ୪୨.

ସିଦ୍ଧମାନେ ନିଜ ଉଡ଼ୁଥିବା ରଥରେ ଆକାଶ ମାର୍ଗରେ ଯିବାବେଳେ, ସେ ନଦୀର ଜଳକୁ ଛୁଇଁଥିଲେ; ଏହି ଜଳ ଅତି ପୁଣ୍ୟମୟ ଓ ଶୁଭ।