ଵାଯୁପୁରାଣମ୍

ତତ୍ର ସୋମଶିଲା ନାମ ଗିରେସ୍ତସ୍ଯ ମହାତଟେ। ସୋମୋ ଯତ୍ରାଵତରତି ସଦା ପର୍ଵସୁ ପର୍ଵସୁ ।। ୪୧.

ସେଠାରେ, ସେଇ ପାହାଡ଼ର ବଡ଼ ଢାଳରେ, 'ସୋମ' ନାମକ ପାଥର ଅଛି, ଯେଉଁଠି ପ୍ରତ୍ୟେକ ପର୍ବ ଦିନରେ ସୋମ ନିରନ୍ତର ଅବତରଣ କରନ୍ତି।

ଉପାସତେଽତ୍ର ଶ୍ରୀମନ୍ତଂ ତାରା ପତିମନିନ୍ଦିତମ୍। ଋଷିକିନ୍ନରଗନ୍ଧର୍ଵାଃ ସାକ୍ଷାଦ୍ଦେଵଂ ତମୋନୁଦମ୍ ।। ୪୧.

ସେଠି ଋଷି, କିନ୍ନର ଓ ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ତାରାଙ୍କ ପତି, ଅପରାଧହୀନ, ଅନ୍ଧକାର ଦୂରକରୁଥିବା ଦେବତାଙ୍କୁ ସକ୍ଷାତ୍ ପୂଜା କରନ୍ତି।

ତତ୍ରୈଵ ଚୋତ୍ତରେ କୂଟେ ବ୍ରହ୍ମପାର୍ଶ୍ଵମିତି ସ୍ମୃତମ୍। ସ୍ଥାନଂ ତତ୍ର ସୁରେଶସ୍ଯ ବ୍ରହ୍ମଣଃ ପ୍ରଥିତଂ ଦିଵି ।। ୪୧.

ସେଠି ଉତ୍ତର ଶୃଙ୍ଗରେ, ଯାହାକୁ 'ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପାର୍ଶ୍ୱ' ବୋଲି ଅଭିଧାନ କରାଯାଏ, ସେଠି ସ୍ୱର୍ଗରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଦେବତାମାନଙ୍କର ମୁଖ୍ୟ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ନିବାସ ସ୍ଥାନ ଅଛି।

ଇଜ୍ଯାପୂଜାନମସ୍କାରୈସ୍ତତ୍ର ସିଦ୍ଧାଃ ସ୍ଵଯମ୍ଭୁଵମ୍। ଉପାସତେ ମହାତ୍ମାନଂ ଯକ୍ଷଗନ୍ଧର୍ଵଦାନଵାଃ ।। ୪୧.

ସେଠି, ଯକ୍ଷ, ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ ଦାନବମାନେ, ବିଭିନ୍ନ ଉପଚାର, ପୂଜା ଓ ନମସ୍କାର ସହିତ, ମହାନ୍ ଆତ୍ମା, ସ୍ୱୟଂଭୂଙ୍କୁ ପୂଜା କରନ୍ତି।

ତଥୈଵାଯତନଂ ଵହ୍ନେଃ ସର୍ଵଲୋକେଷୁ ଵିଶ୍ରୁତମ୍। ତତ୍ର ଵିଗ୍ରହଵାନ୍ ଵାହ୍ନିଃ ସେଵ୍ଯତେ ସିଦ୍ଧଚାରଣୈଃ ।। ୪୧.

ଏହିପରି, ସମସ୍ତ ଲୋକରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଅଗ୍ନିଙ୍କ ଆୟତନ ସେଠି ଅଛି; ସେଠି ଦେହଧାରୀ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ସିଦ୍ଧ ଚାରଣମାନେ ସେବନ କରନ୍ତି।

ତଥୈଵ ଚୋତ୍ତରେ ରମ୍ଯେ ତ୍ରିଶ୍ରୃଙ୍ଗେ ଵରପର୍ଵତେ। ଋଷିସିଦ୍ଧାନୁଚରିତେ ନାନାଭୂତଗଣାଲଯେ। ପୁରଂ ତତ୍ ତ୍ରିଷୁ ଲୋକେଷୁ ହେମଚିତ୍ରନ୍ତୁ ଵିଶ୍ରୁତମ୍ ।। ୪୧.

ଏହିପରି, ଉତ୍ତର ଦିଗର ସୁନ୍ଦର ତିନି ଶୃଙ୍ଗ ଥିବା ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ପାହାଡ଼ରେ, ଯେଉଁଠି ଋଷି ଓ ସିଦ୍ଧମାନେ ଯାଆନ୍ତି, ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କର ନିବାସ ଅଛି, ସେଠି ତିନି ଲୋକରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ରେ ଶୋଭିତ ଏକ ନଗର ଅଛି।

ତ୍ରଯାଣାଂ ଦେଵମୁଖ୍ଯାନାଂ ତ୍ରୀଣ୍ଯେଵାଯତନାନି ଚ। ନାରାଯଣସ୍ଯାଯତନଂ ପୂର୍ଵକୂଟେ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମାଃ । ମଧ୍ଯମେ ବ୍ରହ୍ମଣଃ ସ୍ଥାନଂ ଶଙ୍କରସ୍ଯ ତୁ ପଶ୍ଚିମେ ।। ୪୧.

ତିନି ମୁଖ୍ୟ ଦେବତାଙ୍କ ପାଇଁ ତିନିଟି ଆୟତନ ଅଛି: ପୂର୍ବ ଶୃଙ୍ଗରେ ନାରାୟଣଙ୍କ ଆୟତନ, ମଧ୍ୟରେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ସ୍ଥାନ, ଓ ପଶ୍ଚିମରେ ଶଙ୍କରଙ୍କ ଆୟତନ।

ଦୈତ୍ଯଦାନଵଗନ୍ଧର୍ଵୈର୍ଯକ୍ଷରାକ୍ଷସପନ୍ନଗୈଃ। ଇଜାନା ଅଭିପୂଜ୍ଯନ୍ତେ ଦେଵଦେଵା ମହାବଲାଃ ।। ୪୧.

ଦାନବ, ଦେତ୍ୟ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ଯକ୍ଷ, ରାକ୍ଷସ ଓ ସର୍ପମାନେ, ଇଜ୍ୟା ଓ ପୂଜା ସହିତ, ମହାଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ପୂଜା କରନ୍ତି।

ତଥା ପୁରାଣି ରମ୍ଯାଣି ଦେଶେ ଚୈଵ ଵ୍କଚିତ୍ ଵ୍କଚିତ୍। ଯକ୍ଷଗନ୍ଧର୍ଵନାଗାନାଂ ତ୍ରିଶ୍ରୃଙ୍ଗେ ଵରପର୍ଵତେ ।। ୪୧.

ଏହିପରି, ତିନି ଶୃଙ୍ଗ ଥିବା ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ପାହାଡ଼ର ଅଞ୍ଚଳରେ, ଯକ୍ଷ, ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ ନାଗମାନଙ୍କର ଆନନ୍ଦଦାୟକ ପୁରାତନ ନଗରଗୁଡ଼ିକ କେଉଁଠି କେଉଁଠି ଦେଖାଯାଏ।

ତଥୈଵ ଚୋତ୍ତରେ ଦେଶେ ଚାରୁଧୌ ଦେଵପର୍ଵତେ। ଅନେକଶ୍ରୃଙ୍ଗକଲିତେ ସିଦ୍ଧସାଧୁ ନିଷେଵିତେ ।। ୪୧.

ଏହିପରି, ଉତ୍ତର ଦିଗର ଚମତ୍କାର ଦେବପାହାଡ଼ରେ, ଅନେକ ଶୃଙ୍ଗ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ, ସିଦ୍ଧ ଓ ସାଧୁମାନେ ଯେଉଁଠି ବାସ କରନ୍ତି।

ଯକ୍ଷାଣାଂ କିନ୍ନରାଣାଞ୍ଚ ଗନ୍ଧର୍ଵାଣାଂ ସହସ୍ରଶଃ। ନାଗାନାଂ ରାକ୍ଷସାନାଞ୍ଚ ଦୈତ୍ଯାନାଞ୍ଚ ମହାବଲେ ।। ୪୧.

ସେଠି ଯକ୍ଷ, କିନ୍ନର, ଗନ୍ଧର୍ବ, ନାଗ, ରାକ୍ଷସ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦେତ୍ୟମାନଙ୍କର ହଜାର ହଜାର ସଂଖ୍ୟାରେ ବାସ ଅଛି।

କୂଟେ ତୁ ମଧ୍ଯମେ ତସ୍ଯ ସିଦ୍ଧସଙ୍ଘ ନିଷେଵିତେ। ରମ୍ଯେ ଦେଵର୍ଷିଚରିତେ ରତ୍ନଧାତୁଵିଭୂଷିତେ ।। ୪୧.

ସେଇ ପାହାଡ଼ର ମଧ୍ୟ ଶୃଙ୍ଗରେ, ସିଦ୍ଧମାନଙ୍କ ଦଳ ଯେଉଁଠି ବାସ କରନ୍ତି, ଦେବ ଋଷିମାନେ ଯାଆନ୍ତି, ରତ୍ନ ଓ ଧାତୁ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ ଏକ ସୁନ୍ଦର ସ୍ଥାନ ଅଛି।

ପଝୋତ୍ପଲଵନୈଃ ଫୁଲ୍ଲୈଃ ସୌଗନ୍ଧିକଵନୈସ୍ତଥା। ତଥା କୁମୁଦଖଣ୍ଡୈଶ୍ଚ ଵିକଚୈରୁପଶୋଭିତେ ।। ୪୧.

ଫୁଲିଥିବା ପଦ୍ମପୋଖରୀ, ସୁଗନ୍ଧିତ ଉଦ୍ୟାନ ଓ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଖିଳିଥିବା କୁମୁଦ ଫୁଲର ଦଳ ଦ୍ୱାରା ସେଠି ଶୋଭା ବଢ଼ିଯାଇଛି।

ଵିହଙ୍ଗସଙ୍ଘସଂଘୁଷ୍ଟଂ ନାନାସତ୍ଵନିଷେଵିତମ୍। ହଂସକାରଣ୍ଡଵାକୀର୍ଣଂ ମତ୍ତଷଟ୍‌ପଦସେଵିତମ୍ ।। ୪୧.

ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କ ଦଳର ଶବ୍ଦରେ ଗଞ୍ଜିଉଠିଛି, ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରାଣୀମାନେ ବାସ କରନ୍ତି, ହଂସ ଓ କାରଣ୍ଡବ ପକ୍ଷୀ ଭରିଥିବା, ମଦମସ୍ତ ମଧୁମକ୍ଷିକାମାନେ ଘୁରୁଛନ୍ତି।

ନାନାସତ୍ଵଗଣାକୀର୍ଣଂ ଵିହଙ୍ଗୈରୁପଶୋଭିତମ୍। ଚାରୁତୀର୍ଥସୁସମ୍ବାଧଂ ତ୍ରିଂଶଦ୍ଯୋଜନମଣ୍ଡଲମ୍ ।। ୪୧.

ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ଦଳରେ ଭରିଯାଇଛି, ପକ୍ଷୀମାନେ ଶୋଭାଯୁକ୍ତ କରିଛନ୍ତି, ଆକର୍ଷଣୀୟ ତୀର୍ଥମାନେ ଘନ ଭାବେ ଅଛି, ଏହା ତିରିଶି ଯୋଜନା ପରିମାଣର ଏକ ବୃତ୍ତାକାର ସ୍ଥାନ।

ସିଦ୍ଧୈରୁପସ୍ପୃଷ୍ଟଜଲଂ ଜଲଦୋଷଵିଵର୍ଜିତମ୍। ତତ୍ରାନନ୍ଦଜଲନ୍ନାମ ମହାପୁଣ୍ଯଜଲଂ ସରଃ ।। ୪୧.

ସିଦ୍ଧମାନେ ଯେଉଁଠି ଜଳକୁ ସ୍ପର୍ଶ କରନ୍ତି, ଏହି ଜଳ କୌଣସି ଦୋଷରୁ ମୁକ୍ତ; ସେଠି 'ଆନନ୍ଦଜଳ' ନାମକ ମହାପୁଣ୍ୟ ହ୍ରଦ ଅଛି।

ତତ୍ର ନାଗପତି ଶ୍ଚଣ୍ଡ ଶ୍ଚଣ୍ଡୋ ନାମ ଦୁରାସଦଃ। ଶତଶୀର୍ଷା ମହାଭାଗୋ ଵିଷ୍ଣୁଚକ୍ରାଙ୍କଚିହ୍ନିତଃ। ଇତ୍ଯେଵମଷ୍ଟୌ ଵିଜ୍ଞେଯା ଵିଚିତ୍ରା ଦେଵପର୍ଵତାଃ ।। ୪୧.

ସେଠି ନାଗମାନଙ୍କର ପ୍ରଭୁ ଚଣ୍ଡ ନାମକ, ଭୟଙ୍କର ଓ ଦୁର୍ଲଭ, ଶତମୁଣ୍ଡି, ମହାଭାଗ୍ୟଶାଳୀ, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଚକ୍ର ଚିହ୍ନ ଥିବା; ଏପରି ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଆଠଟି ଦିବ୍ୟ ପାହାଡ଼ ଜଣାଯିବା ଉଚିତ।

ପୁରୈରାଯତନୈଃ ପୁଣ୍ଯୈଃ ପୁଣ୍ଯୋଦୈଶ୍ଚ ସରୋଵରୈଃ। ସୁଵର୍ଣପର୍ଵତୈର୍ନୈକୈସ୍ତଥା ରଜତପର୍ଵତୈଃ ।। ୪୧.

ପବିତ୍ର ସହର, ତୀର୍ଥ, ପୁଣ୍ୟ ନଦୀ ଓ ସରୋବର, ଏବଂ ଅନେକ ସୁନା ପାହାଡ଼ ଓ ରୌପ୍ୟ ପାହାଡ଼ ସହିତ ଏହି ଭୂମି ଶୋଭିତ ହୋଇଛି।

ନାନାରତ୍ନପ୍ରଭାସୈଶ୍ଚ ନୈକୈଶ୍ଚ ମଣିପର୍ଵତୈଃ। ହରିତାଲପର୍ଵତୈର୍ନୈକୈସ୍ତଥା ହିଙ୍ଗୁଲକାଞ୍ଚନୈଃ ।। ୪୧.

ନାନା ପ୍ରକାର ମଣିର ଆଭାରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ଅନେକ ମଣିପର୍ବତ, ହରିତାଳ ଓ ହିଙ୍ଗୁଳ ଓ ସୁନାର ପାହାଡ଼ ଏଠାରେ ଅଛି।

ଶୁଦ୍ଧୈର୍ମନଃ ଶିଲାଜାଲୈର୍ଭାସ୍ଵରୈରରୁଣପ୍ରଭୈଃ । ନାନାଧାତୁଵିଚିତ୍ରୈଶ୍ଚ ନୈକୈଶ୍ଚ ମଣିପର୍ଵତୈଃ ।। ୪୧.

ଶୁଭ୍ର ଏବଂ ଦୀପ୍ତିମାନ କ୍ରିଷ୍ଟାଲ ପାହାଡ଼, ଲାଲ ଆଭାରେ ଚମକୁଥିବା, ବିଭିନ୍ନ ଧାତୁ ଏବଂ ଅନେକ ମଣିପର୍ବତ ଦ୍ୱାରା ଏହି ଭୂମି ଶୋଭିତ।

ପୂର୍ଣା ଵସୁମତୀ ସର୍ଵା ଗିରିଭିର୍ନୈକଵିସ୍ତରୈଃ। ନଦୀକନ୍ଦରଶୈଲାଦ୍ଯୈରନେକୈଶ୍ଚିତ୍ରସାନୁଭିଃ ।। ୪୧.

ସମସ୍ତ ପୃଥିବୀ ଅନେକ ପ୍ରକାର ଏବଂ ବିଶାଳ ପାହାଡ଼, ନଦୀ, ଉପତ୍ୟକା, ଶିଖର ଓ ଅନେକ ଅଦ୍ଭୁତ ଢାଳିରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ।

ଇତ୍ଯେଵମଚଲୈର୍ଯୁକ୍ତୈର୍ଦୈତ୍ଯରାକ୍ଷସସାଧୁଭିଃ। କିନ୍ନରୋରଗଗନ୍ଧର୍ଵୈର୍ଵିଚିତ୍ରୈଃ ସିଦ୍ଧଚାରଣୈଃ ।। ୪୧.

ଏପରି ପାହାଡ଼ ମାନେ ଦୈତ୍ୟ, ରାକ୍ଷସ, ସାଧୁ, କିନ୍ନର, ନାଗ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ଅଦ୍ଭୁତ ସିଦ୍ଧ ଓ ଚାରଣମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବାସ କରାଯାଉଛି।

ଗନ୍ଧର୍ଵୈରପ୍ସରୋଭିଶ୍ଚ ସେଵିତା ନୈକ ଵିସ୍ତରାଃ। ପୁଣ୍ଯକୃଦ୍ଭିଃ ସମାକୀର୍ଣା କେସରାକୃତଯୋ ନଗାଃ ।। ୪୧.

ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ ଅପ୍ସରାମାନେ ସେବନ କରୁଛନ୍ତି, ବିଶାଳ ଏହି ପାହାଡ଼ଗୁଡ଼ିକୁ ପୁଣ୍ୟାତ୍ମାମାନେ ପୂର୍ଣ୍ଣ କରିଛନ୍ତି, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ସିଂହମାନ୍ଦାର ଆକୃତି ଦିଆଯାଇଛି।

ଗିରିଜାଲନ୍ତୁ ତନ୍ମେରୋଃ ସିଦ୍ଧଲୋକମିତି ସ୍ମୃତମ୍। ଚିତ୍ରଂ ନାନାଶ୍ରଯୋପେତଂ ପ୍ରଚାରଂ ସୁକୃତାତ୍ମନାମ୍ ।। ୪୧.

ମେରୁ ପର୍ବତର ପାହାଡ଼ ଶୃଙ୍ଖଳାକୁ ସିଦ୍ଧ ଲୋକ ବୋଲି ଜଣାଯାଏ, ଅନେକ ଆଶ୍ରୟ ଓ ଅଦ୍ଭୁତ ରୂପରେ ଏହା ପୁଣ୍ୟାତ୍ମାମାନେ ଚାଲିଯିବା ଏକ ସ୍ଥାନ।

ନାତ୍ଯୁଗ୍ରକର୍ମସିଦ୍ଧାନାଂ ପ୍ରତିମା ମଧ୍ଯମାଃ ସ୍ମୃତାଃ। ସ ହି ସ୍ଵର୍ଗ ଇତି ଖ୍ଯାତଃ କ୍ରମସ୍ତ୍ଵେଷ ପ୍ରକୀର୍ତିତଃ ।। ୪୧.

ଅତ୍ୟନ୍ତ କଠିନ କାର୍ଯ୍ୟରେ ସିଦ୍ଧି ନ ପାଇଥିବାମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏଠାରେ ମଧ୍ୟମ ରୂପ ମିଳେ; ଏହି ସ୍ଥାନ ସ୍ୱର୍ଗ ବୋଲି ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ଏହି କ୍ରମ ଘୋଷିତ।

ଚତୁର୍ମହାଦ୍ଵୀପଵତୀ ସେଯମୁର୍ଵୀ ପ୍ରକୀର୍ତିତା ୪୧.

ଏହି ପୃଥିବୀରେ ଚାରିଟି ବଡ଼ ଦ୍ୱୀପ ଅଛି ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

ନାନାଭକ୍ଷ୍ଯାନ୍ନପାନୈଶ୍ଚ ନାନାଚ୍ଛାଦନଭୂଷଣୈଃ। ପ୍ରଜାଵିକାରୈର୍ଵିଵିଧୈଶ୍ଚିତ୍ରୈରଧ୍ଯୁଷିତୈଃ ସହ।। ୪୧.

ନାନା ପ୍ରକାର ଖାଦ୍ୟ, ପାନୀୟ, ବିଭିନ୍ନ ପୋଶାକ ଓ ଗହନା, ଅନେକ ପ୍ରକାର ଜନ୍ତୁ ଓ ଅଦ୍ଭୁତ ରୂପରେ ଏହି ଭୂମି ବାସ କରାଯାଉଛି।

ଚତ୍ଵାରୋ ନୈକଵର୍ଣାଦ୍ଯା ମହାଦ୍ଵୀପାଃ ପରିଶ୍ରୁତାଃ। ଭଦ୍ରାଶ୍ଚ ଭରତାଶ୍ଚୈଵ କେତୁମାଲାଶ୍ଚ ପଶ୍ଚିମାଃ। ଉତ୍ତରାଃ କୁରଵଶ୍ଚୈଵ କୃତପୁଣ୍ଯପ୍ରତିଶ୍ରଯାଃ ।। ୪୧.

ଚାରିଟି ବଡ଼ ଦ୍ୱୀପ ଅନେକ ବର୍ଣ୍ଣ ଓ ପ୍ରକାରର, ଭଦ୍ରା, ଭାରତ, ପଶ୍ଚିମରେ କେତୁମାଳ ଓ ଉତ୍ତରେ କୁରୁ, ଯେଉଁଠାରେ ପୁଣ୍ୟାତ୍ମାମାନେ ବାସ କରନ୍ତି।

ସୈଷା ଚତୁର୍ମହାଦ୍ଵୀପା ନାନାଦ୍ଵୀପସମାକୁଲା। ପୃଥିଵୀ କୀର୍ତିତା କୃତ୍ସ୍ନା ପଦ୍ମାକାରା ମଯା ଦ୍ଵିଜାଃ ।। ୪୧.

ଏହି ପୃଥିବୀ, ଚାରିଟି ବଡ଼ ଦ୍ୱୀପ ଓ ଅନେକ ଛୋଟ ଦ୍ୱୀପ ସହିତ, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ପଦ୍ମ ଆକୃତିର ବୋଲି ମୁଁ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଛି, ହେ ଦ୍ୱିଜ।