ଵାଯୁପୁରାଣମ୍

ତଥା ଶରଵଣଂ ନାମ ଯତ୍ର ଜାତଃ ଷଡାନନଃ । ଯତ୍ର ଚୈଵ କୃତୋତ୍ସାହଃ କ୍ରୌଞ୍ଚଶୈଲଵନଂ ପ୍ରତି ।। ୪୧.

ତଦେଉଁଠି ଶରବଣ ନାମକ ସ୍ଥାନ, ଯେଉଁଠି ଷଡାନନ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ, ଏଉଁଠି ତିନି କ୍ରଉଞ୍ଚ ପାହାଡ଼ ଅରଣ୍ୟକୁ ଯିବା ପାଇଁ ଉତ୍ସାହିତ ହୋଇଥିଲେ।

ଧ୍ଵଜାପତାକିନଞ୍ଚୈଵ କିଙ୍କିଣୀଜାଲମାଲିନମ୍। ଯତ୍ର ସିଂହରଥଂ ଯୁକ୍ତଂ କାର୍ତିକେଯସ୍ଯ ଧୀମତଃ ।। ୪୧.

ଯେଉଁଠାରେ ବିଦ୍ୟାନ୍ଧ କାର୍ତ୍ତିକେୟଙ୍କ ସିଂହରଥ ପତାକା, ଝଣ୍ଟି ଓ ଝିଙ୍କି ଘଣ୍ଟିର ମାଳାରେ ସୁସଜ୍ଜିତ ଅଛି।

ଚିତ୍ରପୁଷ୍ପନିକୁଞ୍ଜସ୍ଯ କ୍ରୌଞ୍ଚସ୍ଯ ଚ ଗିରେସ୍ତଟେ। ଦେଵାରିସ୍କନ୍ଦନଃ ସ୍କନ୍ଦୋ ଯତ୍ର ଶକ୍ତିଂ ଵିମୁକ୍ତଵାନ୍ ।। ୪୧.

ଚିତ୍ରବିଭିନ୍ନ ଫୁଲର କୁଞ୍ଜ ମଧ୍ୟରେ, କ୍ରଉଞ୍ଚ ପର୍ବତର ଢାଳରେ, ଦେବତାଙ୍କ ଶତ୍ରୁ ନାଶକ ସ୍କନ୍ଦ ତାଙ୍କ ଶକ୍ତି ଛାଡିଥିଲେ।

ଯତ୍ରାଭିଷିକ୍ତଶ୍ଚ ଗୁହଃ ସେନ୍ଦ୍ରୋପେନ୍ଦ୍ରୈଃ ସୁରୋତ୍ତମୈଃ। ସେନାପତ୍ଯେ ଚ ଦୈତ୍ଯାରିର୍ଦ୍ଵାଦଶାର୍କପ୍ରତାପଵାନ୍ ।। ୪୧.

ଯେଉଁଠାରେ ଗୁହା, ଇନ୍ଦ୍ର, ଉପେନ୍ଦ୍ର ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦେବତାମାନେ ମିଶି, ଦେବସେନାପତି ଭାବେ ଅଭିଷେକିତ ହେଲେ, ଦାନବ ଶତ୍ରୁ ଏବଂ ଦ୍ୱାଦଶ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ତେଜସ୍ୱୀ।

ଭୂତସଙ୍ଘାଵକୀର୍ଣାନି ଏତାନ୍ଯନ୍ଯାନି ଚ ଦ୍ଵିଜାଃ। ତତ୍ର ତତ୍ର କୁମାରସ୍ଯ ସ୍ଥାନାନ୍ଯାଯତନାନି ଚ ।। ୪୧.

ହେ ଦ୍ୱିଜମାନେ, ସେଠା ଓ ଅନ୍ୟ ଅନ୍ୟ ସ୍ଥାନରେ କୁମାରଙ୍କର ଅନେକ ସ୍ଥାନ ଓ ମନ୍ଦିର ଅଛି, ଯେଉଁଠି ଭୂତମାନେ ଭିଡ଼ ଲାଗିଛନ୍ତି।

ତଥା ପାଣ୍ଡୁଶିଲା ନାମ ହ୍ଯାକ୍ରୀଡା କ୍ରୌଞ୍ଚଘାତିନଃ। ନାନାଭୂତଗଣାକୀର୍ଣେ ପୃଷ୍ଠେ ହିମଵତଃ ଶୁଭେ ।। ୪୧.

ତେଣୁ, ପାଣ୍ଡୁଶିଳା ନାମକ ସ୍ଥାନ ଅଛି, ଯାହା କ୍ରଉଞ୍ଚ ଘାତକଙ୍କ ଖେଳସ୍ଥଳୀ, ହିମବତ୍ ପର୍ବତର ଶୁଭ୍ର ଢାଳରେ, ବିଭିନ୍ନ ଭୂତମାନେ ଭରିଛନ୍ତି।

ତସ୍ଯ ପୂର୍ଵେ ତଟେ ରମ୍ଯେ ସିଦ୍ଧାଵାସମୁଦାହୃତମ୍। କଲାପଗ୍ରାମମିତ୍ଯେଵଂ ନାମ୍ନା ଖ୍ଯାତଂ ମନୀଷିଭିଃ ।। ୪୧.

ସେଠାର ଆଗକୁ ଥିବା ସୁନ୍ଦର ଢାଳରେ, ସିଦ୍ଧମାନେ ବସୁଥିବା ଏକ ଗ୍ରାମ ଅଛି, ଯାହାକୁ ଜ୍ଞାନୀମାନେ କଳାପ ଗ୍ରାମ ବୋଲି ଚିହ୍ନିଛନ୍ତି।

ମୃକଣ୍ଡସ୍ଯ ଵସିଷ୍ଠସ୍ଯ ଭରତସ୍ଯ ନଲସ୍ଯ ଚ। ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରସ୍ଯ ଵିପ୍ରର୍ଷେସ୍ତଥୈଵୋଦ୍ଦାଲକସ୍ଯ ଚ ।। ୪୧.

ସେଠି ମୃକଣ୍ଡୁ, ବସିଷ୍ଠ, ଭରତ, ନଳ, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଓ ଉଦ୍ଦାଳକଙ୍କ ଆଶ୍ରମ ଅଛି।

ଅନ୍ଯେଷାଞ୍ଚୋଗ୍ରତପସାମୃଷୀଣାଂ ଭାଵିତାତ୍ମନାମ୍। ହିମଵତ୍ଯାଶ୍ରମାଣାଞ୍ଚ ସହସ୍ରାଣି ଶତାନି ଚ ।। ୪୧.

ଏହି ହିମବତ୍ ପର୍ବତରେ ଅନ୍ୟ ଅନେକ ଉଗ୍ର ତପସ୍ୱୀ ଓ ପବିତ୍ର ମନର ଋଷିମାନେ ଶତ ଶତ, ସହସ୍ର ସହସ୍ର ଆଶ୍ରମ ରହିଛନ୍ତି।

ନୈକସିଧ୍ଦଗଣାଵାସଂ ସ୍ଥାନାଯତନମଣ୍ଡିତମ୍। ଯକ୍ଷଗନ୍ଧର୍ଵଚରିତଂ ନାନାମ୍ଲେଚ୍ଛଗଣୈର୍ଯୁତମ୍ ।। ୪୧.

ଏଠାରେ ଅନେକ ସିଦ୍ଧମାନେ ବସୁଛନ୍ତି, ବିଭିନ୍ନ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ ଓ ମନ୍ଦିର ରହିଛି, ଯକ୍ଷ ଓ ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ଆସନ୍ତି, ବିଭିନ୍ନ ବିଦେଶୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଅଛନ୍ତି।

ନାନାରତ୍ନାକରାପୂର୍ଣଂ ନାନାସତ୍ତ୍ଵନିଷେଵିତମ୍। ନାନାନଦୀସହସ୍ରାଣାଂ ସମ୍ଭଵଂ ଵରପର୍ଵତମ୍ ।। ୪୧.

ସେହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପର୍ବତରେ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ରତ୍ନ ଭରିଛି, ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରାଣୀମାନେ ସେବା କରନ୍ତି, ଏଠାରୁ ହଜାର ହଜାର ନଦୀ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ।

ପଶ୍ଚିମସ୍ଯାଚଲେନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ନିଷଧସ୍ଯ ଯଥାର୍ଥଵତ୍। କୀର୍ତ୍ତ୍ଯମାନମଶେଷେଣ ଵିଶେଷଂ ଶ୍ରୃଣୁତ ଦ୍ଵିଜାଃ ।। ୪୧.

ଏବେ, ହେ ଦ୍ୱିଜମାନେ, ପଶ୍ଚିମ ଦିଗର ନିଷଧ ପର୍ବତର ବିଶେଷତା ବିସ୍ତାରରେ ଯଥାଯଥ ଭାବେ କେମିତି ପ୍ରଶଂସା କରାଯାଏ, ତାହା ଶୁଣ।

ଵିସ୍ତୀର୍ଣେ ମଧ୍ଯମେ କୂଟେ ହେମଧା ତୁଵିବୂଷିତେ। ଦୀପ୍ତମାଯତନଂ ଵିଷ୍ଣୋଃ ସିଦ୍ଧର୍ଷିଗଣସେଵିତମ୍। ଯକ୍ଷାପ୍ସରଃସମାକୀର୍ଣଂ ଗନ୍ଧର୍ଵଗଣସେଵିତମ୍ ।। ୪୧.

ବିସ୍ତୃତ ମଧ୍ୟମ ଶିଖରରେ, ସୁନାର ଆଭାରେ ଦୀପ୍ତିମାନ, ଅଛି ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ଚମକୁଥିବା ନିବାସ, ଯେଉଁଠି ସିଦ୍ଧ ଋଷିମାନେ, ଯକ୍ଷ, ଅପ୍ସରା ଓ ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ଭିଡ଼ ଲାଗିଛନ୍ତି।

ତତ୍ର ସାକ୍ଷାନ୍ମହାଦେଵଃ ପୀତାମ୍ବରଧରୋ ହରିଃ। ଵରଦଃ ସେଵ୍ଯତେ ସିର୍ଦ୍ଧୈର୍ଲୋକକର୍ତ୍ତା ସନାତନଃ ।। ୪୧.

ସେଠି, ସ୍ୱୟଂ ମହାଦେବ, ପୀତବସ୍ତ୍ରଧାରୀ ହରି, ସନାତନ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ଓ ବରଦାତା, ସିଦ୍ଧମାନେ ପୂଜା କରନ୍ତି।

ତସ୍ଯୈଵାବ୍ଯନ୍ତରେ କୂଟେ ନାନାଧାତୁଵିଭୂଷିତେ। ତଟେ ନିଷଧକୂଟସ୍ଯ ଶ୍ଲକ୍ଷ୍ଣଚାରୁଶିଲାତଲେ ।। ୪୧.

ସେହି ଶିଖର ଭିତରେ, ବିଭିନ୍ନ ଧାତୁରେ ଶୋଭିତ, ନିଷଧ ପର୍ବତର ମୃଦୁ ଓ ସୁନ୍ଦର ଢାଳରେ ଏକ ଚଉକ ଅଛି।

ରୁକ୍ମକାଞ୍ଚନନିର୍ଯୂହଂ ତପ୍ତକାଞ୍ଚନତୋରଣମ୍। ଅନେକଵଲଭୀକୂଟପ୍ରଲୋଲୀଶତସଙ୍କଟମ୍ ।। ୪୧.

ସେଠି ସୁନାର ପ୍ରାଚୀର, ଗଳିତ ସୁନାର ଦ୍ୱାର, ଅନେକ ବାଲକନି ଶାରି, ଭିଡ଼ ଓ ଜଟିଳତାରେ ଭରିଛି।

ହର୍ମ୍ଯପ୍ରାସାଦମତୁଲଂ ତପ୍ତକାଞ୍ଚନଭୂଷିତମ୍। ହର୍ମ୍ଯପ୍ରାସାଦବଦ୍ଧଞ୍ଚ ମୁଦିତଞ୍ଚାତିଵିସ୍ତରମ୍ ।। ୪୧.

ସେଠି ଅପୂର୍ବ ହର୍ମ୍ୟ-ମହଳ ଅଛି, ଗଳିତ ସୁନାରେ ଶୋଭିତ, ହର୍ମ୍ୟ ମନ୍ଦିରରେ ଗଠିତ, ଆନନ୍ଦଦାୟକ ଓ ବିଶାଳ।

ଉଦ୍ଯାନମାଲାକଲିତଂ ତ୍ରିଂଶଦ୍ଯୋଜନମାଯତମ୍। ଦୁଃପ୍ରସହ୍ଯମମିତ୍ରୈସ୍ତତ୍ ପୂର୍ଣମାଶୀଵିଷୋପମୈଃ। ଉଲଙ୍ଘୀନାଂ ପ୍ରମୁଦିତଂ ରକ୍ଷସାଂ ରାକ୍ଷସଂ ପୁରମ୍ ।। ୪୧.

ଉଦ୍ୟାନମାଳାରେ ଘେରାଯାଇଛି, ତିରିଶ ଯୋଜନ ଆୟତନରେ ବିସ୍ତୃତ, ବିଷସମ ନାଗମାନେ ଭରିଛନ୍ତି, ଶତ୍ରୁମାନେ ଜିତିପାରିବେ ନାହିଁ, ଏହା ଉଲଂଘି ଚଳିଥିବା ରାକ୍ଷସମାନେ ଆନନ୍ଦରେ ବସୁଥିବା ସହର।

ତସ୍ଯୈଵ ଦକ୍ଷିଣେ ପାର୍ଶ୍ଵେ ନୈକଦୈତ୍ଯଗଣାଲଯେ। ଗୁହାପ୍ରଵେଶଂ ନଗରଂ ଶୈଲକୁକ୍ଷୌ ଦୁରାସଦମ୍ ।। ୪୧.

ସେହି ପର୍ବତର ଦକ୍ଷିଣ ପାଶରେ ଅନେକ ଦୈତ୍ୟମାନେ ବସୁଥିବା ଗୁହା ମୁଖର ଏକ ନଗର ଅଛି, ପର୍ବତ ଗର୍ଭରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ଲଭ।

ତଥୈଵ ପଶ୍ଚିମେ କୂଟେ ପାରିଜାତଶିଲୋଚ୍ଚଯେ। ଦେଵଦାନଵଭାଗାନାଂ ସମୃଦ୍ଧାନି ପୁରାଣି ତୁ ।। ୪୧.

ପଶ୍ଚିମ ଶୃଙ୍ଗରେ, ପାରିଜାତ ପାଥରର ଉଚ୍ଚ ଗଠାଣି ମଧ୍ୟରେ, ଦେବତା ଓ ଦାନବମାନଙ୍କର ପୁରାତନ ନଗରଗୁଡ଼ିକ ଅଧିକ ସଂଖ୍ୟାରେ ବିସ୍ତୃତ ଅଛି।

ତତ୍ର ସୋମଶିଲା ନାମ ଗିରେସ୍ତସ୍ଯ ମହାତଟେ। ସୋମୋ ଯତ୍ରାଵତରତି ସଦା ପର୍ଵସୁ ପର୍ଵସୁ ।। ୪୧.

ସେଠାରେ, ସେଇ ପାହାଡ଼ର ବଡ଼ ଢାଳରେ, 'ସୋମ' ନାମକ ପାଥର ଅଛି, ଯେଉଁଠି ପ୍ରତ୍ୟେକ ପର୍ବ ଦିନରେ ସୋମ ନିରନ୍ତର ଅବତରଣ କରନ୍ତି।

ଉପାସତେଽତ୍ର ଶ୍ରୀମନ୍ତଂ ତାରା ପତିମନିନ୍ଦିତମ୍। ଋଷିକିନ୍ନରଗନ୍ଧର୍ଵାଃ ସାକ୍ଷାଦ୍ଦେଵଂ ତମୋନୁଦମ୍ ।। ୪୧.

ସେଠି ଋଷି, କିନ୍ନର ଓ ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ତାରାଙ୍କ ପତି, ଅପରାଧହୀନ, ଅନ୍ଧକାର ଦୂରକରୁଥିବା ଦେବତାଙ୍କୁ ସକ୍ଷାତ୍ ପୂଜା କରନ୍ତି।

ତତ୍ରୈଵ ଚୋତ୍ତରେ କୂଟେ ବ୍ରହ୍ମପାର୍ଶ୍ଵମିତି ସ୍ମୃତମ୍। ସ୍ଥାନଂ ତତ୍ର ସୁରେଶସ୍ଯ ବ୍ରହ୍ମଣଃ ପ୍ରଥିତଂ ଦିଵି ।। ୪୧.

ସେଠି ଉତ୍ତର ଶୃଙ୍ଗରେ, ଯାହାକୁ 'ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପାର୍ଶ୍ୱ' ବୋଲି ଅଭିଧାନ କରାଯାଏ, ସେଠି ସ୍ୱର୍ଗରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଦେବତାମାନଙ୍କର ମୁଖ୍ୟ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ନିବାସ ସ୍ଥାନ ଅଛି।

ଇଜ୍ଯାପୂଜାନମସ୍କାରୈସ୍ତତ୍ର ସିଦ୍ଧାଃ ସ୍ଵଯମ୍ଭୁଵମ୍। ଉପାସତେ ମହାତ୍ମାନଂ ଯକ୍ଷଗନ୍ଧର୍ଵଦାନଵାଃ ।। ୪୧.

ସେଠି, ଯକ୍ଷ, ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ ଦାନବମାନେ, ବିଭିନ୍ନ ଉପଚାର, ପୂଜା ଓ ନମସ୍କାର ସହିତ, ମହାନ୍ ଆତ୍ମା, ସ୍ୱୟଂଭୂଙ୍କୁ ପୂଜା କରନ୍ତି।

ତଥୈଵାଯତନଂ ଵହ୍ନେଃ ସର୍ଵଲୋକେଷୁ ଵିଶ୍ରୁତମ୍। ତତ୍ର ଵିଗ୍ରହଵାନ୍ ଵାହ୍ନିଃ ସେଵ୍ଯତେ ସିଦ୍ଧଚାରଣୈଃ ।। ୪୧.

ଏହିପରି, ସମସ୍ତ ଲୋକରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଅଗ୍ନିଙ୍କ ଆୟତନ ସେଠି ଅଛି; ସେଠି ଦେହଧାରୀ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ସିଦ୍ଧ ଚାରଣମାନେ ସେବନ କରନ୍ତି।

ତଥୈଵ ଚୋତ୍ତରେ ରମ୍ଯେ ତ୍ରିଶ୍ରୃଙ୍ଗେ ଵରପର୍ଵତେ। ଋଷିସିଦ୍ଧାନୁଚରିତେ ନାନାଭୂତଗଣାଲଯେ। ପୁରଂ ତତ୍ ତ୍ରିଷୁ ଲୋକେଷୁ ହେମଚିତ୍ରନ୍ତୁ ଵିଶ୍ରୁତମ୍ ।। ୪୧.

ଏହିପରି, ଉତ୍ତର ଦିଗର ସୁନ୍ଦର ତିନି ଶୃଙ୍ଗ ଥିବା ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ପାହାଡ଼ରେ, ଯେଉଁଠି ଋଷି ଓ ସିଦ୍ଧମାନେ ଯାଆନ୍ତି, ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କର ନିବାସ ଅଛି, ସେଠି ତିନି ଲୋକରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ରେ ଶୋଭିତ ଏକ ନଗର ଅଛି।

ତ୍ରଯାଣାଂ ଦେଵମୁଖ୍ଯାନାଂ ତ୍ରୀଣ୍ଯେଵାଯତନାନି ଚ। ନାରାଯଣସ୍ଯାଯତନଂ ପୂର୍ଵକୂଟେ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମାଃ । ମଧ୍ଯମେ ବ୍ରହ୍ମଣଃ ସ୍ଥାନଂ ଶଙ୍କରସ୍ଯ ତୁ ପଶ୍ଚିମେ ।। ୪୧.

ତିନି ମୁଖ୍ୟ ଦେବତାଙ୍କ ପାଇଁ ତିନିଟି ଆୟତନ ଅଛି: ପୂର୍ବ ଶୃଙ୍ଗରେ ନାରାୟଣଙ୍କ ଆୟତନ, ମଧ୍ୟରେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ସ୍ଥାନ, ଓ ପଶ୍ଚିମରେ ଶଙ୍କରଙ୍କ ଆୟତନ।

ଦୈତ୍ଯଦାନଵଗନ୍ଧର୍ଵୈର୍ଯକ୍ଷରାକ୍ଷସପନ୍ନଗୈଃ। ଇଜାନା ଅଭିପୂଜ୍ଯନ୍ତେ ଦେଵଦେଵା ମହାବଲାଃ ।। ୪୧.

ଦାନବ, ଦେତ୍ୟ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ଯକ୍ଷ, ରାକ୍ଷସ ଓ ସର୍ପମାନେ, ଇଜ୍ୟା ଓ ପୂଜା ସହିତ, ମହାଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ପୂଜା କରନ୍ତି।

ତଥା ପୁରାଣି ରମ୍ଯାଣି ଦେଶେ ଚୈଵ ଵ୍କଚିତ୍ ଵ୍କଚିତ୍। ଯକ୍ଷଗନ୍ଧର୍ଵନାଗାନାଂ ତ୍ରିଶ୍ରୃଙ୍ଗେ ଵରପର୍ଵତେ ।। ୪୧.

ଏହିପରି, ତିନି ଶୃଙ୍ଗ ଥିବା ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ପାହାଡ଼ର ଅଞ୍ଚଳରେ, ଯକ୍ଷ, ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ ନାଗମାନଙ୍କର ଆନନ୍ଦଦାୟକ ପୁରାତନ ନଗରଗୁଡ଼ିକ କେଉଁଠି କେଉଁଠି ଦେଖାଯାଏ।