ଵାଯୁପୁରାଣମ୍

ତସ୍ଯୈଵ ଦକ୍ଷିଣେ ପାର୍ଶ୍ଵେ ହିମଵତ୍ଯଚଲୋତ୍ତମେ। ନିକୁଞ୍ଜନିର୍ଝରଗୁହାନୈକସାନୁଦରୀତଟେ ।। ୪୧.

ତାହାର ଦକ୍ଷିଣ ପାର୍ଶ୍ୱରେ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ହିମବତ୍ ପାହାଡ଼ର ଉପତ୍ୟକାରେ, ଜଙ୍ଗଲ, ଝରଣା, ଗୁହା ଓ ଅନେକ ଶିଖର ରେ ଶୋଭିତ।

ଅର୍ଣଵାଦର୍ଣଵଂ ଯାଵତ୍ ପୂର୍ଵପଶ୍ଚାଯତେଽଚଲେ। କିନ୍ନରାଣାଂ ପୁରଶତଂ ନିଵିଷ୍ଟଂ ଵୈ ଵ୍କଚିତ୍ ଵ୍କଚିତ୍ ।। ୪୧.

ସମୁଦ୍ରରୁ ସମୁଦ୍ର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ପୂର୍ବରୁ ପଶ୍ଚିମ ପାହାଡ଼ ଉପରେ, କିନ୍ନରମାନଙ୍କର ଶତଟି ସହର ଏଠି ଏଠି ବସିଛି।

ନୈକଶ୍ରୃଙ୍ଗକଲାପସ୍ଯ ଶୈଲରାଜସ୍ଯ କୁକ୍ଷିଷୁ। ନରନାରୀପ୍ରମୁଦିତଂ ହୃଷ୍ଟପୁଷ୍ଟଜନାକୁଲମ୍ ।। ୪୧.

ଅନେକ ଶିଖର ଥିବା ପାହାଡ଼ର ଗୁହା ଭିତରେ, ଆନନ୍ଦିତ ପୁରୁଷ ଓ ମହିଳାମାନେ, ହସିଖୁସି ଓ ଧନୀ ଲୋକମାନେ ରହିଛନ୍ତି।

ଦ୍ରୁମସୁଗ୍ରୀଵସୈନ୍ଯାଦ୍ଯା ଭଗଦତ୍ତପୁରଃସରାଃ । ଯତ୍ର ରାଜଶତଂ ତେଷାଂ ଦୀପ୍ତାନାଂ ବଲଶାଲିନାମ୍ ।। ୪୧.

ଏଠି ଡ୍ରୁମ, ସୁଗ୍ରୀବ, ଭଗଦତ୍ତ ଆଦି ନେତୃତ୍ୱରେ, ଏକ ଶତ ଦୀପ୍ତ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାଜା ତାଙ୍କର ସେନାକୁ ନେତୃତ୍ୱ ଦେଇଛନ୍ତି।

ଵିଵାହୋ ଯତ୍ର ରୁଦ୍ରସ୍ଯ ମହାଦେଵ୍ଯୋମଯା ସହ। ତପସ୍ତପ୍ତଵତୀ ଚୈଵ ଯତ୍ର ଦେଵୀ ଵରାଙ୍ଗନା ।। ୪୧.

ଏଠି ରୁଦ୍ରଙ୍କର ମହାଦେବୀ ଉମାଙ୍କ ସହ ବିବାହ ହୋଇଥିଲା, ଏଠି ଦେବୀ ଉମା ତପସ୍ୟା କରିଥିଲେ।

କିରାତରୂପିଣା ଚୈଵ ଯତ୍ର ରୁଦ୍ରେଣ କ୍ରୀଡିତମ୍। ଯତ୍ର ଚୈଵ କୃତଂ ତାଭ୍ଯାଂ ଜମ୍ବୂଦ୍ଵୀପାଵଲୋକନମ୍ ।। ୪୧.

ଏଠି ରୁଦ୍ର ଶିକାରୀ ରୂପରେ ଖେଳ କରିଥିଲେ; ଏଠି ଉମା ସହ ଏକସାଥିରେ ଜମ୍ବୁଦ୍ବୀପ ଦେଖିଥିଲେ।

ଯତ୍ର ତାଃ ସମ୍ମୁଦା ଯୁକ୍ତା ନାନାଭୂତଗଣୈର୍ଯୁତାଃ। ଚିତ୍ରପୁଷ୍ପଫଲୋପେତା ରୁଦ୍ରସ୍ଯାକ୍ରୀଡଭୂମଯଃ ।। ୪୧.

ଏଠି ଆନନ୍ଦରେ ଭରିପୂର୍ଣ୍ଣ, ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରାଣୀମାନେ ସହିତ, ଚମତ୍କାର ପୁଷ୍ପ ଓ ଫଳ ରେ ଶୋଭିତ, ରୁଦ୍ରଙ୍କର ଖେଳସ୍ଥଳୀ ଅଛି।

ହୃଷ୍ଟା ଗିରିଦରୀଵାସାଃ କୃଶୋଦର୍ଯ୍ଯୋ ମନୋରମାଃ। କୁନ୍ଦର୍ଯୋ ଯତ୍ର କିନ୍ନର୍ଯ୍ଯୋ ରମନ୍ତେ ସ୍ମ ସୁଲୋଚନାଃ ।। ୪୧.

ଏଠି, ପାହାଡ଼ ଉପତ୍ୟକାରେ ରହୁଥିବା, କୁନ୍ଦ ଭଳି ଶୋଭା, କ୍ରୁଶ ଦେହ ଓ ସୁନୟନ ଥିବା କିନ୍ନରୀମାନେ ଆନନ୍ଦରେ ରମଣ କରନ୍ତି।

ଵିଶାଲାକ୍ଷାସ୍ତଥା ଯକ୍ଷା ଅନ୍ଯାଶ୍ଚାପ୍ସରସାଙ୍ଗଣାଃ। ଗନ୍ଧର୍ଵାଶ୍ଚାଙ୍ଗଶାଲିନ୍ଯୋ ଯତ୍ର ତତ୍ର ମୁଦା ଯୁତାଃ ।। ୪୧.

ଏଠି, ବଡ଼ ଆଖି ଥିବା ଯକ୍ଷମାନେ, ଅନ୍ୟ ଅପ୍ସରାଙ୍କ ସହଚରୀମାନେ, ଓ ଶୋଭାବନ୍ତି ଗନ୍ଧର୍ବୀମାନେ, ସମସ୍ତେ ଆନନ୍ଦରେ ଏକସାଥି ରହନ୍ତି।

ତତ୍ରୈଵୋମାଵନଂ ନାମ ସର୍ଵଲୋକେଷୁ ଵିଶ୍ରୁତମ୍। ଅର୍ଧନାରୀନରଂ ରୁପଂ ଧୃତଵାନ୍ ଯତ୍ର ଶଂକରଃ ।। ୪୧.

ଏଠି ଉମାବନ ନାମକ ଅରଣ୍ୟ, ସମସ୍ତ ଲୋକରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ଯେଉଁଠି ଶଙ୍କର ଅର୍ଧନାରୀନାର ରୂପ ଧାରଣ କରିଥିଲେ।

ତଥା ଶରଵଣଂ ନାମ ଯତ୍ର ଜାତଃ ଷଡାନନଃ । ଯତ୍ର ଚୈଵ କୃତୋତ୍ସାହଃ କ୍ରୌଞ୍ଚଶୈଲଵନଂ ପ୍ରତି ।। ୪୧.

ତଦେଉଁଠି ଶରବଣ ନାମକ ସ୍ଥାନ, ଯେଉଁଠି ଷଡାନନ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ, ଏଉଁଠି ତିନି କ୍ରଉଞ୍ଚ ପାହାଡ଼ ଅରଣ୍ୟକୁ ଯିବା ପାଇଁ ଉତ୍ସାହିତ ହୋଇଥିଲେ।

ଧ୍ଵଜାପତାକିନଞ୍ଚୈଵ କିଙ୍କିଣୀଜାଲମାଲିନମ୍। ଯତ୍ର ସିଂହରଥଂ ଯୁକ୍ତଂ କାର୍ତିକେଯସ୍ଯ ଧୀମତଃ ।। ୪୧.

ଯେଉଁଠାରେ ବିଦ୍ୟାନ୍ଧ କାର୍ତ୍ତିକେୟଙ୍କ ସିଂହରଥ ପତାକା, ଝଣ୍ଟି ଓ ଝିଙ୍କି ଘଣ୍ଟିର ମାଳାରେ ସୁସଜ୍ଜିତ ଅଛି।

ଚିତ୍ରପୁଷ୍ପନିକୁଞ୍ଜସ୍ଯ କ୍ରୌଞ୍ଚସ୍ଯ ଚ ଗିରେସ୍ତଟେ। ଦେଵାରିସ୍କନ୍ଦନଃ ସ୍କନ୍ଦୋ ଯତ୍ର ଶକ୍ତିଂ ଵିମୁକ୍ତଵାନ୍ ।। ୪୧.

ଚିତ୍ରବିଭିନ୍ନ ଫୁଲର କୁଞ୍ଜ ମଧ୍ୟରେ, କ୍ରଉଞ୍ଚ ପର୍ବତର ଢାଳରେ, ଦେବତାଙ୍କ ଶତ୍ରୁ ନାଶକ ସ୍କନ୍ଦ ତାଙ୍କ ଶକ୍ତି ଛାଡିଥିଲେ।

ଯତ୍ରାଭିଷିକ୍ତଶ୍ଚ ଗୁହଃ ସେନ୍ଦ୍ରୋପେନ୍ଦ୍ରୈଃ ସୁରୋତ୍ତମୈଃ। ସେନାପତ୍ଯେ ଚ ଦୈତ୍ଯାରିର୍ଦ୍ଵାଦଶାର୍କପ୍ରତାପଵାନ୍ ।। ୪୧.

ଯେଉଁଠାରେ ଗୁହା, ଇନ୍ଦ୍ର, ଉପେନ୍ଦ୍ର ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦେବତାମାନେ ମିଶି, ଦେବସେନାପତି ଭାବେ ଅଭିଷେକିତ ହେଲେ, ଦାନବ ଶତ୍ରୁ ଏବଂ ଦ୍ୱାଦଶ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ତେଜସ୍ୱୀ।

ଭୂତସଙ୍ଘାଵକୀର୍ଣାନି ଏତାନ୍ଯନ୍ଯାନି ଚ ଦ୍ଵିଜାଃ। ତତ୍ର ତତ୍ର କୁମାରସ୍ଯ ସ୍ଥାନାନ୍ଯାଯତନାନି ଚ ।। ୪୧.

ହେ ଦ୍ୱିଜମାନେ, ସେଠା ଓ ଅନ୍ୟ ଅନ୍ୟ ସ୍ଥାନରେ କୁମାରଙ୍କର ଅନେକ ସ୍ଥାନ ଓ ମନ୍ଦିର ଅଛି, ଯେଉଁଠି ଭୂତମାନେ ଭିଡ଼ ଲାଗିଛନ୍ତି।

ତଥା ପାଣ୍ଡୁଶିଲା ନାମ ହ୍ଯାକ୍ରୀଡା କ୍ରୌଞ୍ଚଘାତିନଃ। ନାନାଭୂତଗଣାକୀର୍ଣେ ପୃଷ୍ଠେ ହିମଵତଃ ଶୁଭେ ।। ୪୧.

ତେଣୁ, ପାଣ୍ଡୁଶିଳା ନାମକ ସ୍ଥାନ ଅଛି, ଯାହା କ୍ରଉଞ୍ଚ ଘାତକଙ୍କ ଖେଳସ୍ଥଳୀ, ହିମବତ୍ ପର୍ବତର ଶୁଭ୍ର ଢାଳରେ, ବିଭିନ୍ନ ଭୂତମାନେ ଭରିଛନ୍ତି।

ତସ୍ଯ ପୂର୍ଵେ ତଟେ ରମ୍ଯେ ସିଦ୍ଧାଵାସମୁଦାହୃତମ୍। କଲାପଗ୍ରାମମିତ୍ଯେଵଂ ନାମ୍ନା ଖ୍ଯାତଂ ମନୀଷିଭିଃ ।। ୪୧.

ସେଠାର ଆଗକୁ ଥିବା ସୁନ୍ଦର ଢାଳରେ, ସିଦ୍ଧମାନେ ବସୁଥିବା ଏକ ଗ୍ରାମ ଅଛି, ଯାହାକୁ ଜ୍ଞାନୀମାନେ କଳାପ ଗ୍ରାମ ବୋଲି ଚିହ୍ନିଛନ୍ତି।

ମୃକଣ୍ଡସ୍ଯ ଵସିଷ୍ଠସ୍ଯ ଭରତସ୍ଯ ନଲସ୍ଯ ଚ। ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରସ୍ଯ ଵିପ୍ରର୍ଷେସ୍ତଥୈଵୋଦ୍ଦାଲକସ୍ଯ ଚ ।। ୪୧.

ସେଠି ମୃକଣ୍ଡୁ, ବସିଷ୍ଠ, ଭରତ, ନଳ, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଓ ଉଦ୍ଦାଳକଙ୍କ ଆଶ୍ରମ ଅଛି।

ଅନ୍ଯେଷାଞ୍ଚୋଗ୍ରତପସାମୃଷୀଣାଂ ଭାଵିତାତ୍ମନାମ୍। ହିମଵତ୍ଯାଶ୍ରମାଣାଞ୍ଚ ସହସ୍ରାଣି ଶତାନି ଚ ।। ୪୧.

ଏହି ହିମବତ୍ ପର୍ବତରେ ଅନ୍ୟ ଅନେକ ଉଗ୍ର ତପସ୍ୱୀ ଓ ପବିତ୍ର ମନର ଋଷିମାନେ ଶତ ଶତ, ସହସ୍ର ସହସ୍ର ଆଶ୍ରମ ରହିଛନ୍ତି।

ନୈକସିଧ୍ଦଗଣାଵାସଂ ସ୍ଥାନାଯତନମଣ୍ଡିତମ୍। ଯକ୍ଷଗନ୍ଧର୍ଵଚରିତଂ ନାନାମ୍ଲେଚ୍ଛଗଣୈର୍ଯୁତମ୍ ।। ୪୧.

ଏଠାରେ ଅନେକ ସିଦ୍ଧମାନେ ବସୁଛନ୍ତି, ବିଭିନ୍ନ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ ଓ ମନ୍ଦିର ରହିଛି, ଯକ୍ଷ ଓ ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ଆସନ୍ତି, ବିଭିନ୍ନ ବିଦେଶୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଅଛନ୍ତି।

ନାନାରତ୍ନାକରାପୂର୍ଣଂ ନାନାସତ୍ତ୍ଵନିଷେଵିତମ୍। ନାନାନଦୀସହସ୍ରାଣାଂ ସମ୍ଭଵଂ ଵରପର୍ଵତମ୍ ।। ୪୧.

ସେହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପର୍ବତରେ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ରତ୍ନ ଭରିଛି, ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରାଣୀମାନେ ସେବା କରନ୍ତି, ଏଠାରୁ ହଜାର ହଜାର ନଦୀ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ।

ପଶ୍ଚିମସ୍ଯାଚଲେନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ନିଷଧସ୍ଯ ଯଥାର୍ଥଵତ୍। କୀର୍ତ୍ତ୍ଯମାନମଶେଷେଣ ଵିଶେଷଂ ଶ୍ରୃଣୁତ ଦ୍ଵିଜାଃ ।। ୪୧.

ଏବେ, ହେ ଦ୍ୱିଜମାନେ, ପଶ୍ଚିମ ଦିଗର ନିଷଧ ପର୍ବତର ବିଶେଷତା ବିସ୍ତାରରେ ଯଥାଯଥ ଭାବେ କେମିତି ପ୍ରଶଂସା କରାଯାଏ, ତାହା ଶୁଣ।

ଵିସ୍ତୀର୍ଣେ ମଧ୍ଯମେ କୂଟେ ହେମଧା ତୁଵିବୂଷିତେ। ଦୀପ୍ତମାଯତନଂ ଵିଷ୍ଣୋଃ ସିଦ୍ଧର୍ଷିଗଣସେଵିତମ୍। ଯକ୍ଷାପ୍ସରଃସମାକୀର୍ଣଂ ଗନ୍ଧର୍ଵଗଣସେଵିତମ୍ ।। ୪୧.

ବିସ୍ତୃତ ମଧ୍ୟମ ଶିଖରରେ, ସୁନାର ଆଭାରେ ଦୀପ୍ତିମାନ, ଅଛି ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ଚମକୁଥିବା ନିବାସ, ଯେଉଁଠି ସିଦ୍ଧ ଋଷିମାନେ, ଯକ୍ଷ, ଅପ୍ସରା ଓ ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ଭିଡ଼ ଲାଗିଛନ୍ତି।

ତତ୍ର ସାକ୍ଷାନ୍ମହାଦେଵଃ ପୀତାମ୍ବରଧରୋ ହରିଃ। ଵରଦଃ ସେଵ୍ଯତେ ସିର୍ଦ୍ଧୈର୍ଲୋକକର୍ତ୍ତା ସନାତନଃ ।। ୪୧.

ସେଠି, ସ୍ୱୟଂ ମହାଦେବ, ପୀତବସ୍ତ୍ରଧାରୀ ହରି, ସନାତନ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ଓ ବରଦାତା, ସିଦ୍ଧମାନେ ପୂଜା କରନ୍ତି।

ତସ୍ଯୈଵାବ୍ଯନ୍ତରେ କୂଟେ ନାନାଧାତୁଵିଭୂଷିତେ। ତଟେ ନିଷଧକୂଟସ୍ଯ ଶ୍ଲକ୍ଷ୍ଣଚାରୁଶିଲାତଲେ ।। ୪୧.

ସେହି ଶିଖର ଭିତରେ, ବିଭିନ୍ନ ଧାତୁରେ ଶୋଭିତ, ନିଷଧ ପର୍ବତର ମୃଦୁ ଓ ସୁନ୍ଦର ଢାଳରେ ଏକ ଚଉକ ଅଛି।

ରୁକ୍ମକାଞ୍ଚନନିର୍ଯୂହଂ ତପ୍ତକାଞ୍ଚନତୋରଣମ୍। ଅନେକଵଲଭୀକୂଟପ୍ରଲୋଲୀଶତସଙ୍କଟମ୍ ।। ୪୧.

ସେଠି ସୁନାର ପ୍ରାଚୀର, ଗଳିତ ସୁନାର ଦ୍ୱାର, ଅନେକ ବାଲକନି ଶାରି, ଭିଡ଼ ଓ ଜଟିଳତାରେ ଭରିଛି।

ହର୍ମ୍ଯପ୍ରାସାଦମତୁଲଂ ତପ୍ତକାଞ୍ଚନଭୂଷିତମ୍। ହର୍ମ୍ଯପ୍ରାସାଦବଦ୍ଧଞ୍ଚ ମୁଦିତଞ୍ଚାତିଵିସ୍ତରମ୍ ।। ୪୧.

ସେଠି ଅପୂର୍ବ ହର୍ମ୍ୟ-ମହଳ ଅଛି, ଗଳିତ ସୁନାରେ ଶୋଭିତ, ହର୍ମ୍ୟ ମନ୍ଦିରରେ ଗଠିତ, ଆନନ୍ଦଦାୟକ ଓ ବିଶାଳ।

ଉଦ୍ଯାନମାଲାକଲିତଂ ତ୍ରିଂଶଦ୍ଯୋଜନମାଯତମ୍। ଦୁଃପ୍ରସହ୍ଯମମିତ୍ରୈସ୍ତତ୍ ପୂର୍ଣମାଶୀଵିଷୋପମୈଃ। ଉଲଙ୍ଘୀନାଂ ପ୍ରମୁଦିତଂ ରକ୍ଷସାଂ ରାକ୍ଷସଂ ପୁରମ୍ ।। ୪୧.

ଉଦ୍ୟାନମାଳାରେ ଘେରାଯାଇଛି, ତିରିଶ ଯୋଜନ ଆୟତନରେ ବିସ୍ତୃତ, ବିଷସମ ନାଗମାନେ ଭରିଛନ୍ତି, ଶତ୍ରୁମାନେ ଜିତିପାରିବେ ନାହିଁ, ଏହା ଉଲଂଘି ଚଳିଥିବା ରାକ୍ଷସମାନେ ଆନନ୍ଦରେ ବସୁଥିବା ସହର।

ତସ୍ଯୈଵ ଦକ୍ଷିଣେ ପାର୍ଶ୍ଵେ ନୈକଦୈତ୍ଯଗଣାଲଯେ। ଗୁହାପ୍ରଵେଶଂ ନଗରଂ ଶୈଲକୁକ୍ଷୌ ଦୁରାସଦମ୍ ।। ୪୧.

ସେହି ପର୍ବତର ଦକ୍ଷିଣ ପାଶରେ ଅନେକ ଦୈତ୍ୟମାନେ ବସୁଥିବା ଗୁହା ମୁଖର ଏକ ନଗର ଅଛି, ପର୍ବତ ଗର୍ଭରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ଲଭ।