ଵାଯୁପୁରାଣମ୍

ଦେଵଦାନଵଗନ୍ଧର୍ଵୈର୍ଯକ୍ଷରାକ୍ଷସପନ୍ନଗୈଃ। ଉପସ୍ପୃଷ୍ଟଜଲା ରମ୍ଯା ଵାପୀ ମନ୍ଦାକିନୀ ତଥା ।। ୪୧.

ଦେବ, ଦାନବ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ଯକ୍ଷ, ରାକ୍ଷସ ଓ ନାଗମାନେ ମନ୍ଦାକିନୀ ଜଳାଶୟ ଓ ତାହାର ଜଳକୁ ଛୁଇଥିବା, ଏହା ଅତି ରମ୍ୟ।

ତଥା ଅଲକନନ୍ଦା ଚ ନନ୍ଦା ଚ ସରିତାଂ ଵରା । ଏତୈରେଵ ଗୁଣୈର୍ଯୁକ୍ତା ନଦ୍ଯୋ ଦେଵର୍ଷିସେଵିତାଃ ।। ୪୧.

ଏହିପରି ଗୁଣରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଳକାନନ୍ଦା ଓ ନନ୍ଦା ନଦୀ, ନଦୀମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଦେବ ଋଷିମାନେ ସେମାନେ ପାଖରେ ଯାନ୍ତି।

ତସ୍ଯୈଵ ଶୈଲରାଜସ୍ଯ ପୂର୍ଵେ କୂଟେ ପରିଶ୍ରୁତାଃ। ସହସ୍ରଯୋଜନାଯାମାସ୍ତ୍ରିଂଶଦ୍ଯୋଜନ ଵିସ୍ତରାଃ ।। ୪୧.

ସେଇ ପାହାଡ଼ର ପୂର୍ବ ଶିଖରରେ, ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ଏକ ହଜାର ଯୋଜନ ଲମ୍ବା ଓ ତିରିଶ ଯୋଜନ ଚଉଡ଼ାରେ ନଦୀମାନେ ବିସ୍ତାରିତ।

ଦଶ ଗନ୍ଧର୍ଵନଗରାଃ ସମୃଦ୍ଧ୍ଯା ପରଯା ଯୁତାଃ। ମହାଭଵନମାଲାଭିରନେକାଭିର୍ଵିଭୂଷିତାଃ ।। ୪୧.

ଦଶଟି ଗନ୍ଧର୍ବ ସହର ଉତ୍ତମ ଧନ-ଐଶ୍ୱର୍ୟରେ ଭରିପୂର୍ଣ୍ଣ, ବଡ଼ଉଠ ଅନେକ ମହଲ ରେ ଶୋଭିତ ହୋଇଛି।

ସୁବାହୁହରିକେଶାଦ୍ଯା ଶ୍ଚିତ୍ରସେନଜରାଦଯଃ। ଦଶ ଗନ୍ଧର୍ଵରାଜାନୋ ଦୀପ୍ତଵହ୍ନିପରାକ୍ରମାଃ ।। ୪୧.

ସୁବାହୁ, ହରିକେଶ, ଚିତ୍ରସେନ, ଜରା ଏବଂ ଅନ୍ୟମାନେ—ଦଶଜଣ ଗନ୍ଧର୍ବ ରାଜା, ଅଗ୍ନିର ଶକ୍ତିରେ ଦୀପ୍ତ, ସେଠି ବସିଛନ୍ତି।

ତସ୍ଯୈଵ ପଶ୍ଚିମେ କୂଟେ କୁନ୍ଦେନ୍ଦୁସଦୃଶପ୍ରଭେ। ନାନାଧାତୁଶତୈଶ୍ଚିତ୍ରୈଃ ସିଦ୍ଧ ଦେଵର୍ଷିସେଵିତେ ।। ୪୧.

ତାହାର ପଶ୍ଚିମ ପାହାଡ଼ ଚନ୍ଦନ ଓ ଚନ୍ଦ୍ର ଭଳି ଚମକୁଛି, ଅନେକ ପ୍ରକାର ଧାତୁ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ, ସିଦ୍ଧ ଓ ଦେବ ଋଷିମାନେ ଏଠି ସେବା କରନ୍ତି।

ଅଶୀତିଯୋଜନାଯାମଂ ଚତ୍ଵାରିଂଶତ୍ପ୍ରଵିସ୍ତରମ୍। ଏକୈକଯକ୍ଷଭଵନଂ ମହାଭଵନମାଲିନମ୍ ।। ୪୧.

ଏଠି ପ୍ରତ୍ୟେକ ଯକ୍ଷ ମହଲ, ବଡ଼ଉଠ ମହଲ ରେ ଶୋଭିତ, ଅଠାଠି ଯୋଜନ ଲମ୍ବା ଓ ଚାଳିଶ ଯୋଜନ ଚଉଡ଼ା।

ମହାଯକ୍ଷାଲଯାନ୍ଯତ୍ର ତ୍ରିଂଶଦାଢ୍ଯାନି ମେ ଶ୍ରୃଣୁ। ମୁଦାଽଥ ପରମଦ୍ଧର୍ଯା ଚ ସଂଯୁକ୍ତାନି ସମନ୍ତତଃ ।। ୪୧.

ଏଠି ତିରିଶଟି ବଡ଼ ଯକ୍ଷ ଘର, ସମସ୍ତଠିରେ ଆନନ୍ଦ ଓ ଉତ୍ତମ ଧନ-ଐଶ୍ୱର୍ୟରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଏହା ବିଷୟରେ ଶୁଣ।

ମହାମାଲିସୁନେତ୍ରାଦ୍ଯାସ୍ତଥା ମଣିଵରାଦଯଃ। ଉଦୀର୍ଣା ଯକ୍ଷରାଜାନସ୍ତତ୍ର ତ୍ରିଂଶତ୍ସଦା ବଭୁଃ ।। ୪୧.

ମହାମାଳି, ସୁନେତ୍ର, ମଣିବର ଓ ଅନ୍ୟମାନେ—ଏହି ତିରିଶଜଣ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଯକ୍ଷ ରାଜା ସେଠି ସଦା ବସିଥାନ୍ତି।

ଇତ୍ଯେତେ କଥିତା ଯକ୍ଷା ଵାଯ୍ଵଗ୍ନିସମତେଜସଃ। ଯେଷାମଧିପତିର୍ଦେଵଃ ଶ୍ରୀମାନ୍ ଵୈଶ୍ରଵଣଃ ପ୍ରଭୁଃ ।। ୪୧.

ଏଭଳି ଯକ୍ଷମାନେ ବର୍ଣ୍ଣିତ ହେଲେ, ଯେମାନେ ବାୟୁ ଓ ଅଗ୍ନି ସମ ଚମକରେ ଭରିପୂର୍ଣ୍ଣ, ତାଙ୍କର ମୁଖ୍ୟ ଦେବତା ହେଲେ ଶ୍ରୀମାନ୍ ବୈଶ୍ରବଣ।

ତସ୍ଯୈଵ ଦକ୍ଷିଣେ ପାର୍ଶ୍ଵେ ହିମଵତ୍ଯଚଲୋତ୍ତମେ। ନିକୁଞ୍ଜନିର୍ଝରଗୁହାନୈକସାନୁଦରୀତଟେ ।। ୪୧.

ତାହାର ଦକ୍ଷିଣ ପାର୍ଶ୍ୱରେ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ହିମବତ୍ ପାହାଡ଼ର ଉପତ୍ୟକାରେ, ଜଙ୍ଗଲ, ଝରଣା, ଗୁହା ଓ ଅନେକ ଶିଖର ରେ ଶୋଭିତ।

ଅର୍ଣଵାଦର୍ଣଵଂ ଯାଵତ୍ ପୂର୍ଵପଶ୍ଚାଯତେଽଚଲେ। କିନ୍ନରାଣାଂ ପୁରଶତଂ ନିଵିଷ୍ଟଂ ଵୈ ଵ୍କଚିତ୍ ଵ୍କଚିତ୍ ।। ୪୧.

ସମୁଦ୍ରରୁ ସମୁଦ୍ର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ପୂର୍ବରୁ ପଶ୍ଚିମ ପାହାଡ଼ ଉପରେ, କିନ୍ନରମାନଙ୍କର ଶତଟି ସହର ଏଠି ଏଠି ବସିଛି।

ନୈକଶ୍ରୃଙ୍ଗକଲାପସ୍ଯ ଶୈଲରାଜସ୍ଯ କୁକ୍ଷିଷୁ। ନରନାରୀପ୍ରମୁଦିତଂ ହୃଷ୍ଟପୁଷ୍ଟଜନାକୁଲମ୍ ।। ୪୧.

ଅନେକ ଶିଖର ଥିବା ପାହାଡ଼ର ଗୁହା ଭିତରେ, ଆନନ୍ଦିତ ପୁରୁଷ ଓ ମହିଳାମାନେ, ହସିଖୁସି ଓ ଧନୀ ଲୋକମାନେ ରହିଛନ୍ତି।

ଦ୍ରୁମସୁଗ୍ରୀଵସୈନ୍ଯାଦ୍ଯା ଭଗଦତ୍ତପୁରଃସରାଃ । ଯତ୍ର ରାଜଶତଂ ତେଷାଂ ଦୀପ୍ତାନାଂ ବଲଶାଲିନାମ୍ ।। ୪୧.

ଏଠି ଡ୍ରୁମ, ସୁଗ୍ରୀବ, ଭଗଦତ୍ତ ଆଦି ନେତୃତ୍ୱରେ, ଏକ ଶତ ଦୀପ୍ତ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାଜା ତାଙ୍କର ସେନାକୁ ନେତୃତ୍ୱ ଦେଇଛନ୍ତି।

ଵିଵାହୋ ଯତ୍ର ରୁଦ୍ରସ୍ଯ ମହାଦେଵ୍ଯୋମଯା ସହ। ତପସ୍ତପ୍ତଵତୀ ଚୈଵ ଯତ୍ର ଦେଵୀ ଵରାଙ୍ଗନା ।। ୪୧.

ଏଠି ରୁଦ୍ରଙ୍କର ମହାଦେବୀ ଉମାଙ୍କ ସହ ବିବାହ ହୋଇଥିଲା, ଏଠି ଦେବୀ ଉମା ତପସ୍ୟା କରିଥିଲେ।

କିରାତରୂପିଣା ଚୈଵ ଯତ୍ର ରୁଦ୍ରେଣ କ୍ରୀଡିତମ୍। ଯତ୍ର ଚୈଵ କୃତଂ ତାଭ୍ଯାଂ ଜମ୍ବୂଦ୍ଵୀପାଵଲୋକନମ୍ ।। ୪୧.

ଏଠି ରୁଦ୍ର ଶିକାରୀ ରୂପରେ ଖେଳ କରିଥିଲେ; ଏଠି ଉମା ସହ ଏକସାଥିରେ ଜମ୍ବୁଦ୍ବୀପ ଦେଖିଥିଲେ।

ଯତ୍ର ତାଃ ସମ୍ମୁଦା ଯୁକ୍ତା ନାନାଭୂତଗଣୈର୍ଯୁତାଃ। ଚିତ୍ରପୁଷ୍ପଫଲୋପେତା ରୁଦ୍ରସ୍ଯାକ୍ରୀଡଭୂମଯଃ ।। ୪୧.

ଏଠି ଆନନ୍ଦରେ ଭରିପୂର୍ଣ୍ଣ, ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରାଣୀମାନେ ସହିତ, ଚମତ୍କାର ପୁଷ୍ପ ଓ ଫଳ ରେ ଶୋଭିତ, ରୁଦ୍ରଙ୍କର ଖେଳସ୍ଥଳୀ ଅଛି।

ହୃଷ୍ଟା ଗିରିଦରୀଵାସାଃ କୃଶୋଦର୍ଯ୍ଯୋ ମନୋରମାଃ। କୁନ୍ଦର୍ଯୋ ଯତ୍ର କିନ୍ନର୍ଯ୍ଯୋ ରମନ୍ତେ ସ୍ମ ସୁଲୋଚନାଃ ।। ୪୧.

ଏଠି, ପାହାଡ଼ ଉପତ୍ୟକାରେ ରହୁଥିବା, କୁନ୍ଦ ଭଳି ଶୋଭା, କ୍ରୁଶ ଦେହ ଓ ସୁନୟନ ଥିବା କିନ୍ନରୀମାନେ ଆନନ୍ଦରେ ରମଣ କରନ୍ତି।

ଵିଶାଲାକ୍ଷାସ୍ତଥା ଯକ୍ଷା ଅନ୍ଯାଶ୍ଚାପ୍ସରସାଙ୍ଗଣାଃ। ଗନ୍ଧର୍ଵାଶ୍ଚାଙ୍ଗଶାଲିନ୍ଯୋ ଯତ୍ର ତତ୍ର ମୁଦା ଯୁତାଃ ।। ୪୧.

ଏଠି, ବଡ଼ ଆଖି ଥିବା ଯକ୍ଷମାନେ, ଅନ୍ୟ ଅପ୍ସରାଙ୍କ ସହଚରୀମାନେ, ଓ ଶୋଭାବନ୍ତି ଗନ୍ଧର୍ବୀମାନେ, ସମସ୍ତେ ଆନନ୍ଦରେ ଏକସାଥି ରହନ୍ତି।

ତତ୍ରୈଵୋମାଵନଂ ନାମ ସର୍ଵଲୋକେଷୁ ଵିଶ୍ରୁତମ୍। ଅର୍ଧନାରୀନରଂ ରୁପଂ ଧୃତଵାନ୍ ଯତ୍ର ଶଂକରଃ ।। ୪୧.

ଏଠି ଉମାବନ ନାମକ ଅରଣ୍ୟ, ସମସ୍ତ ଲୋକରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ଯେଉଁଠି ଶଙ୍କର ଅର୍ଧନାରୀନାର ରୂପ ଧାରଣ କରିଥିଲେ।

ତଥା ଶରଵଣଂ ନାମ ଯତ୍ର ଜାତଃ ଷଡାନନଃ । ଯତ୍ର ଚୈଵ କୃତୋତ୍ସାହଃ କ୍ରୌଞ୍ଚଶୈଲଵନଂ ପ୍ରତି ।। ୪୧.

ତଦେଉଁଠି ଶରବଣ ନାମକ ସ୍ଥାନ, ଯେଉଁଠି ଷଡାନନ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ, ଏଉଁଠି ତିନି କ୍ରଉଞ୍ଚ ପାହାଡ଼ ଅରଣ୍ୟକୁ ଯିବା ପାଇଁ ଉତ୍ସାହିତ ହୋଇଥିଲେ।

ଧ୍ଵଜାପତାକିନଞ୍ଚୈଵ କିଙ୍କିଣୀଜାଲମାଲିନମ୍। ଯତ୍ର ସିଂହରଥଂ ଯୁକ୍ତଂ କାର୍ତିକେଯସ୍ଯ ଧୀମତଃ ।। ୪୧.

ଯେଉଁଠାରେ ବିଦ୍ୟାନ୍ଧ କାର୍ତ୍ତିକେୟଙ୍କ ସିଂହରଥ ପତାକା, ଝଣ୍ଟି ଓ ଝିଙ୍କି ଘଣ୍ଟିର ମାଳାରେ ସୁସଜ୍ଜିତ ଅଛି।

ଚିତ୍ରପୁଷ୍ପନିକୁଞ୍ଜସ୍ଯ କ୍ରୌଞ୍ଚସ୍ଯ ଚ ଗିରେସ୍ତଟେ। ଦେଵାରିସ୍କନ୍ଦନଃ ସ୍କନ୍ଦୋ ଯତ୍ର ଶକ୍ତିଂ ଵିମୁକ୍ତଵାନ୍ ।। ୪୧.

ଚିତ୍ରବିଭିନ୍ନ ଫୁଲର କୁଞ୍ଜ ମଧ୍ୟରେ, କ୍ରଉଞ୍ଚ ପର୍ବତର ଢାଳରେ, ଦେବତାଙ୍କ ଶତ୍ରୁ ନାଶକ ସ୍କନ୍ଦ ତାଙ୍କ ଶକ୍ତି ଛାଡିଥିଲେ।

ଯତ୍ରାଭିଷିକ୍ତଶ୍ଚ ଗୁହଃ ସେନ୍ଦ୍ରୋପେନ୍ଦ୍ରୈଃ ସୁରୋତ୍ତମୈଃ। ସେନାପତ୍ଯେ ଚ ଦୈତ୍ଯାରିର୍ଦ୍ଵାଦଶାର୍କପ୍ରତାପଵାନ୍ ।। ୪୧.

ଯେଉଁଠାରେ ଗୁହା, ଇନ୍ଦ୍ର, ଉପେନ୍ଦ୍ର ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦେବତାମାନେ ମିଶି, ଦେବସେନାପତି ଭାବେ ଅଭିଷେକିତ ହେଲେ, ଦାନବ ଶତ୍ରୁ ଏବଂ ଦ୍ୱାଦଶ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ତେଜସ୍ୱୀ।

ଭୂତସଙ୍ଘାଵକୀର୍ଣାନି ଏତାନ୍ଯନ୍ଯାନି ଚ ଦ୍ଵିଜାଃ। ତତ୍ର ତତ୍ର କୁମାରସ୍ଯ ସ୍ଥାନାନ୍ଯାଯତନାନି ଚ ।। ୪୧.

ହେ ଦ୍ୱିଜମାନେ, ସେଠା ଓ ଅନ୍ୟ ଅନ୍ୟ ସ୍ଥାନରେ କୁମାରଙ୍କର ଅନେକ ସ୍ଥାନ ଓ ମନ୍ଦିର ଅଛି, ଯେଉଁଠି ଭୂତମାନେ ଭିଡ଼ ଲାଗିଛନ୍ତି।

ତଥା ପାଣ୍ଡୁଶିଲା ନାମ ହ୍ଯାକ୍ରୀଡା କ୍ରୌଞ୍ଚଘାତିନଃ। ନାନାଭୂତଗଣାକୀର୍ଣେ ପୃଷ୍ଠେ ହିମଵତଃ ଶୁଭେ ।। ୪୧.

ତେଣୁ, ପାଣ୍ଡୁଶିଳା ନାମକ ସ୍ଥାନ ଅଛି, ଯାହା କ୍ରଉଞ୍ଚ ଘାତକଙ୍କ ଖେଳସ୍ଥଳୀ, ହିମବତ୍ ପର୍ବତର ଶୁଭ୍ର ଢାଳରେ, ବିଭିନ୍ନ ଭୂତମାନେ ଭରିଛନ୍ତି।

ତସ୍ଯ ପୂର୍ଵେ ତଟେ ରମ୍ଯେ ସିଦ୍ଧାଵାସମୁଦାହୃତମ୍। କଲାପଗ୍ରାମମିତ୍ଯେଵଂ ନାମ୍ନା ଖ୍ଯାତଂ ମନୀଷିଭିଃ ।। ୪୧.

ସେଠାର ଆଗକୁ ଥିବା ସୁନ୍ଦର ଢାଳରେ, ସିଦ୍ଧମାନେ ବସୁଥିବା ଏକ ଗ୍ରାମ ଅଛି, ଯାହାକୁ ଜ୍ଞାନୀମାନେ କଳାପ ଗ୍ରାମ ବୋଲି ଚିହ୍ନିଛନ୍ତି।

ମୃକଣ୍ଡସ୍ଯ ଵସିଷ୍ଠସ୍ଯ ଭରତସ୍ଯ ନଲସ୍ଯ ଚ। ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରସ୍ଯ ଵିପ୍ରର୍ଷେସ୍ତଥୈଵୋଦ୍ଦାଲକସ୍ଯ ଚ ।। ୪୧.

ସେଠି ମୃକଣ୍ଡୁ, ବସିଷ୍ଠ, ଭରତ, ନଳ, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଓ ଉଦ୍ଦାଳକଙ୍କ ଆଶ୍ରମ ଅଛି।

ଅନ୍ଯେଷାଞ୍ଚୋଗ୍ରତପସାମୃଷୀଣାଂ ଭାଵିତାତ୍ମନାମ୍। ହିମଵତ୍ଯାଶ୍ରମାଣାଞ୍ଚ ସହସ୍ରାଣି ଶତାନି ଚ ।। ୪୧.

ଏହି ହିମବତ୍ ପର୍ବତରେ ଅନ୍ୟ ଅନେକ ଉଗ୍ର ତପସ୍ୱୀ ଓ ପବିତ୍ର ମନର ଋଷିମାନେ ଶତ ଶତ, ସହସ୍ର ସହସ୍ର ଆଶ୍ରମ ରହିଛନ୍ତି।