ଵାଯୁପୁରାଣମ୍

ମନୋଜଵଂ କାମଗମଂ ହେମଜାଲଵିଭୂଷିତମ୍। ଵାହନଂ ଯକ୍ଷରାଜସ୍ଯ କୁବେରସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ ।। ୪୧.

ମନରେ ଭାବିଲେ ଯେପରି ଦୃତ, ଚାହିଲେ ଯେଉଁଠି ବି ଯିବାକୁ ସକ୍ଷମ, ସୁନା ଜାଲିରେ ଭୂଷିତ, ଏହା ଯକ୍ଷରାଜ କୁବେରଙ୍କର ଯାନ।

ତତ୍ରୈକପିଙ୍ଗଲୋ ଦେଵୋ ମହାଦେଵସଖଃ ସ୍ଵଯମ୍। ଵସତି ସ୍ମ ସ ଯକ୍ଷେନ୍ଦ୍ରଃ ସର୍ଵଭୂତନମସ୍କୃତଃ ।। ୪୧.

ସେଠାରେ ଏକପିଙ୍ଗଳ ଦେବତା, ମହାଦେବଙ୍କର ମିତ୍ର, ସେଇ ଯକ୍ଷରାଜ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କର ପ୍ରଣାମ ପାଇଥିବା, ନିଜେ ବସିଥାନ୍ତି।

ତତ୍ରାପ୍ସରୋଗଣୈର୍ଯ୍ଯକ୍ଷୈର୍ଗନ୍ଧର୍ଵୈଃ ସିଦ୍ଧଚାରଣୈଃ। ଵସତି ସ୍ମ ମହାତ୍ମାଽସୌ କୁବେରୋ ଦେଵସତ୍ତମଃ ।। ୪୧.

ସେଠାରେ ଅପ୍ସରା, ଯକ୍ଷ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ସିଦ୍ଧ, ଚାରଣମାନେ ଦେଇ ଘିରିଥିବା, ମହାତ୍ମା କୁବେର, ଦେବମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ବସିଥାନ୍ତି।

ତତ୍ର ପଦ୍ମମହାପଦ୍ମୌ ତଥା ମକରକଚ୍ଛପୌ। କୁମୁଦଃ ଶଙ୍ଖ ନୀଲୌ ଚ ନନ୍ଦନୋ ନିଧିସତ୍ତମଃ ।। ୪୧.

ସେଠାରେ ପଦ୍ମ, ମହାପଦ୍ମ, ମକର, କଚ୍ଛପ, କୁମୁଦ, ଶଂଖ, ନୀଳ ଓ ନନ୍ଦନ, ଏହି ସମସ୍ତ ନିଧି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅଛନ୍ତି।

ଅଷ୍ଟାଵେତେଽକ୍ଷଯା ଦିଵ୍ଯା ଧନେଶସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ। ମହାନିଧାନାସ୍ତିଷ୍ଠନ୍ତି ସଭାଯାଂ ରତ୍ନସଞ୍ଚିତାଃ ।। ୪୧.

ଏହି ଅଷ୍ଟ ଅକ୍ଷୟ ଦିବ୍ୟ ମହାନିଧିମାନେ, ଧନର ଅଧିକାରୀ କୁବେରଙ୍କର, ସଭାରେ ରତ୍ନର ତାଲ ହୋଇ ରହିଛନ୍ତି।

ତଥେନ୍ଦ୍ରାଗ୍ନିଯମାଦୀନାଂ ଦେଵାନାମପ୍ସରୋଗଣୈଃ। ତେଷାଂ କୈଲାସ ଆଵାସୋ ଯତ୍ର ଯକ୍ଷେଶ୍ଵରଃ ପ୍ରଭୁଃ ।। ୪୧.

ଏହିପରି ଇନ୍ଦ୍ର, ଅଗ୍ନି, ଯମ ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବମାନେ ଅପ୍ସରାମାନଙ୍କ ସହିତ, କୈଳାସ ହେଉଛି ସେମାନଙ୍କର ନିବାସ, ଯେଉଁଠି ଯକ୍ଷରାଜ ପ୍ରଭୁ ବସିଥାନ୍ତି।

କୃତ୍ଵା ପୂର୍ଵମୁପସ୍ଥାନଂ ଯକ୍ଷେନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ। ପଶ୍ଚାଦ୍ଗଚ୍ଛନ୍ତି ଯେ ଯସ୍ଯ ଵିହିତାଃ ପରିଚାରକାଃ ।। ୪୧.

ପ୍ରଥମେ ମହାତ୍ମା ଯକ୍ଷରାଜଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି, ଯେଉଁମାନେ ତାଙ୍କର ସେବକ ହିସାବରେ ନିଯୁକ୍ତ, ସେମାନେ ପରେ ନିଜ ଦାୟିତ୍ୱରେ ଲଗିଥାନ୍ତି।

ତତ୍ର ମନ୍ଦାକିନୀ ନାମ ସୁରମ୍ଯା ଵିପୁଲୋଦକା। ସୁଵର୍ଣମଣିସୋପାନା ନାନାପୁଷ୍ପୋତ୍କଟୋତ୍କଟା ।। ୪୧.

ସେଠାରେ ମନ୍ଦାକିନୀ ନାମକ ଅତି ରମ୍ୟ ଜଳାଶୟ ଅଛି, ଅପାର ଜଳରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ସୁନା ଓ ମଣିର ସିଢ଼ି, ବିଭିନ୍ନ ଫୁଲରେ ଭରିଆ।

ଜାମ୍ବୂନଦମଯୈଃ ପଦ୍ମୈର୍ଗନ୍ଧସ୍ପର୍ଶଗୁଣାନ୍ଵିତୈଃ। ନୀଲଵୈଦୂର୍ଯ୍ଯପତ୍ରୈଶ୍ଚ ଗନ୍ଧୋପୈତୈର୍ମହୋତ୍ପଲୈଃ ।। ୪୧.

ଜାମ୍ବୁନଦ ସୁନାରେ ତିଆରି ପଦ୍ମ ଫୁଲ, ସୁଗନ୍ଧ ଓ ମୃଦୁ ସ୍ପର୍ଶ, ନୀଳ ବୈଦୂର୍ୟ ପତ୍ର ଓ ସୁଗନ୍ଧରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ବଡ଼ ଉତ୍ପଳ ଫୁଲରେ ଶୋଭିତ।

ତଥା କୁମୁଦଖଣ୍ଡୈଶ୍ଚ ମହାପଦ୍ମୈରଲଙ୍କୃତା । ଯକ୍ଷଗନ୍ଧର୍ଵନାରୀଭିରପ୍ସରୋଭିଶ୍ଚ ଶୋଭିତା ।। ୪୧.

ଏହିପରି କୁମୁଦ ଓ ମହାପଦ୍ମ ଫୁଲର ଗୁଛ ଦ୍ୱାରା ଅଳଙ୍କୃତ, ଯକ୍ଷ, ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ ଅପ୍ସରା ନାରୀମାନେ ଦେଇ ଶୋଭିତ।

ଦେଵଦାନଵଗନ୍ଧର୍ଵୈର୍ଯକ୍ଷରାକ୍ଷସପନ୍ନଗୈଃ। ଉପସ୍ପୃଷ୍ଟଜଲା ରମ୍ଯା ଵାପୀ ମନ୍ଦାକିନୀ ତଥା ।। ୪୧.

ଦେବ, ଦାନବ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ଯକ୍ଷ, ରାକ୍ଷସ ଓ ନାଗମାନେ ମନ୍ଦାକିନୀ ଜଳାଶୟ ଓ ତାହାର ଜଳକୁ ଛୁଇଥିବା, ଏହା ଅତି ରମ୍ୟ।

ତଥା ଅଲକନନ୍ଦା ଚ ନନ୍ଦା ଚ ସରିତାଂ ଵରା । ଏତୈରେଵ ଗୁଣୈର୍ଯୁକ୍ତା ନଦ୍ଯୋ ଦେଵର୍ଷିସେଵିତାଃ ।। ୪୧.

ଏହିପରି ଗୁଣରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଳକାନନ୍ଦା ଓ ନନ୍ଦା ନଦୀ, ନଦୀମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଦେବ ଋଷିମାନେ ସେମାନେ ପାଖରେ ଯାନ୍ତି।

ତସ୍ଯୈଵ ଶୈଲରାଜସ୍ଯ ପୂର୍ଵେ କୂଟେ ପରିଶ୍ରୁତାଃ। ସହସ୍ରଯୋଜନାଯାମାସ୍ତ୍ରିଂଶଦ୍ଯୋଜନ ଵିସ୍ତରାଃ ।। ୪୧.

ସେଇ ପାହାଡ଼ର ପୂର୍ବ ଶିଖରରେ, ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ଏକ ହଜାର ଯୋଜନ ଲମ୍ବା ଓ ତିରିଶ ଯୋଜନ ଚଉଡ଼ାରେ ନଦୀମାନେ ବିସ୍ତାରିତ।

ଦଶ ଗନ୍ଧର୍ଵନଗରାଃ ସମୃଦ୍ଧ୍ଯା ପରଯା ଯୁତାଃ। ମହାଭଵନମାଲାଭିରନେକାଭିର୍ଵିଭୂଷିତାଃ ।। ୪୧.

ଦଶଟି ଗନ୍ଧର୍ବ ସହର ଉତ୍ତମ ଧନ-ଐଶ୍ୱର୍ୟରେ ଭରିପୂର୍ଣ୍ଣ, ବଡ଼ଉଠ ଅନେକ ମହଲ ରେ ଶୋଭିତ ହୋଇଛି।

ସୁବାହୁହରିକେଶାଦ୍ଯା ଶ୍ଚିତ୍ରସେନଜରାଦଯଃ। ଦଶ ଗନ୍ଧର୍ଵରାଜାନୋ ଦୀପ୍ତଵହ୍ନିପରାକ୍ରମାଃ ।। ୪୧.

ସୁବାହୁ, ହରିକେଶ, ଚିତ୍ରସେନ, ଜରା ଏବଂ ଅନ୍ୟମାନେ—ଦଶଜଣ ଗନ୍ଧର୍ବ ରାଜା, ଅଗ୍ନିର ଶକ୍ତିରେ ଦୀପ୍ତ, ସେଠି ବସିଛନ୍ତି।

ତସ୍ଯୈଵ ପଶ୍ଚିମେ କୂଟେ କୁନ୍ଦେନ୍ଦୁସଦୃଶପ୍ରଭେ। ନାନାଧାତୁଶତୈଶ୍ଚିତ୍ରୈଃ ସିଦ୍ଧ ଦେଵର୍ଷିସେଵିତେ ।। ୪୧.

ତାହାର ପଶ୍ଚିମ ପାହାଡ଼ ଚନ୍ଦନ ଓ ଚନ୍ଦ୍ର ଭଳି ଚମକୁଛି, ଅନେକ ପ୍ରକାର ଧାତୁ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ, ସିଦ୍ଧ ଓ ଦେବ ଋଷିମାନେ ଏଠି ସେବା କରନ୍ତି।

ଅଶୀତିଯୋଜନାଯାମଂ ଚତ୍ଵାରିଂଶତ୍ପ୍ରଵିସ୍ତରମ୍। ଏକୈକଯକ୍ଷଭଵନଂ ମହାଭଵନମାଲିନମ୍ ।। ୪୧.

ଏଠି ପ୍ରତ୍ୟେକ ଯକ୍ଷ ମହଲ, ବଡ଼ଉଠ ମହଲ ରେ ଶୋଭିତ, ଅଠାଠି ଯୋଜନ ଲମ୍ବା ଓ ଚାଳିଶ ଯୋଜନ ଚଉଡ଼ା।

ମହାଯକ୍ଷାଲଯାନ୍ଯତ୍ର ତ୍ରିଂଶଦାଢ୍ଯାନି ମେ ଶ୍ରୃଣୁ। ମୁଦାଽଥ ପରମଦ୍ଧର୍ଯା ଚ ସଂଯୁକ୍ତାନି ସମନ୍ତତଃ ।। ୪୧.

ଏଠି ତିରିଶଟି ବଡ଼ ଯକ୍ଷ ଘର, ସମସ୍ତଠିରେ ଆନନ୍ଦ ଓ ଉତ୍ତମ ଧନ-ଐଶ୍ୱର୍ୟରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଏହା ବିଷୟରେ ଶୁଣ।

ମହାମାଲିସୁନେତ୍ରାଦ୍ଯାସ୍ତଥା ମଣିଵରାଦଯଃ। ଉଦୀର୍ଣା ଯକ୍ଷରାଜାନସ୍ତତ୍ର ତ୍ରିଂଶତ୍ସଦା ବଭୁଃ ।। ୪୧.

ମହାମାଳି, ସୁନେତ୍ର, ମଣିବର ଓ ଅନ୍ୟମାନେ—ଏହି ତିରିଶଜଣ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଯକ୍ଷ ରାଜା ସେଠି ସଦା ବସିଥାନ୍ତି।

ଇତ୍ଯେତେ କଥିତା ଯକ୍ଷା ଵାଯ୍ଵଗ୍ନିସମତେଜସଃ। ଯେଷାମଧିପତିର୍ଦେଵଃ ଶ୍ରୀମାନ୍ ଵୈଶ୍ରଵଣଃ ପ୍ରଭୁଃ ।। ୪୧.

ଏଭଳି ଯକ୍ଷମାନେ ବର୍ଣ୍ଣିତ ହେଲେ, ଯେମାନେ ବାୟୁ ଓ ଅଗ୍ନି ସମ ଚମକରେ ଭରିପୂର୍ଣ୍ଣ, ତାଙ୍କର ମୁଖ୍ୟ ଦେବତା ହେଲେ ଶ୍ରୀମାନ୍ ବୈଶ୍ରବଣ।

ତସ୍ଯୈଵ ଦକ୍ଷିଣେ ପାର୍ଶ୍ଵେ ହିମଵତ୍ଯଚଲୋତ୍ତମେ। ନିକୁଞ୍ଜନିର୍ଝରଗୁହାନୈକସାନୁଦରୀତଟେ ।। ୪୧.

ତାହାର ଦକ୍ଷିଣ ପାର୍ଶ୍ୱରେ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ହିମବତ୍ ପାହାଡ଼ର ଉପତ୍ୟକାରେ, ଜଙ୍ଗଲ, ଝରଣା, ଗୁହା ଓ ଅନେକ ଶିଖର ରେ ଶୋଭିତ।

ଅର୍ଣଵାଦର୍ଣଵଂ ଯାଵତ୍ ପୂର୍ଵପଶ୍ଚାଯତେଽଚଲେ। କିନ୍ନରାଣାଂ ପୁରଶତଂ ନିଵିଷ୍ଟଂ ଵୈ ଵ୍କଚିତ୍ ଵ୍କଚିତ୍ ।। ୪୧.

ସମୁଦ୍ରରୁ ସମୁଦ୍ର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ପୂର୍ବରୁ ପଶ୍ଚିମ ପାହାଡ଼ ଉପରେ, କିନ୍ନରମାନଙ୍କର ଶତଟି ସହର ଏଠି ଏଠି ବସିଛି।

ନୈକଶ୍ରୃଙ୍ଗକଲାପସ୍ଯ ଶୈଲରାଜସ୍ଯ କୁକ୍ଷିଷୁ। ନରନାରୀପ୍ରମୁଦିତଂ ହୃଷ୍ଟପୁଷ୍ଟଜନାକୁଲମ୍ ।। ୪୧.

ଅନେକ ଶିଖର ଥିବା ପାହାଡ଼ର ଗୁହା ଭିତରେ, ଆନନ୍ଦିତ ପୁରୁଷ ଓ ମହିଳାମାନେ, ହସିଖୁସି ଓ ଧନୀ ଲୋକମାନେ ରହିଛନ୍ତି।

ଦ୍ରୁମସୁଗ୍ରୀଵସୈନ୍ଯାଦ୍ଯା ଭଗଦତ୍ତପୁରଃସରାଃ । ଯତ୍ର ରାଜଶତଂ ତେଷାଂ ଦୀପ୍ତାନାଂ ବଲଶାଲିନାମ୍ ।। ୪୧.

ଏଠି ଡ୍ରୁମ, ସୁଗ୍ରୀବ, ଭଗଦତ୍ତ ଆଦି ନେତୃତ୍ୱରେ, ଏକ ଶତ ଦୀପ୍ତ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାଜା ତାଙ୍କର ସେନାକୁ ନେତୃତ୍ୱ ଦେଇଛନ୍ତି।

ଵିଵାହୋ ଯତ୍ର ରୁଦ୍ରସ୍ଯ ମହାଦେଵ୍ଯୋମଯା ସହ। ତପସ୍ତପ୍ତଵତୀ ଚୈଵ ଯତ୍ର ଦେଵୀ ଵରାଙ୍ଗନା ।। ୪୧.

ଏଠି ରୁଦ୍ରଙ୍କର ମହାଦେବୀ ଉମାଙ୍କ ସହ ବିବାହ ହୋଇଥିଲା, ଏଠି ଦେବୀ ଉମା ତପସ୍ୟା କରିଥିଲେ।

କିରାତରୂପିଣା ଚୈଵ ଯତ୍ର ରୁଦ୍ରେଣ କ୍ରୀଡିତମ୍। ଯତ୍ର ଚୈଵ କୃତଂ ତାଭ୍ଯାଂ ଜମ୍ବୂଦ୍ଵୀପାଵଲୋକନମ୍ ।। ୪୧.

ଏଠି ରୁଦ୍ର ଶିକାରୀ ରୂପରେ ଖେଳ କରିଥିଲେ; ଏଠି ଉମା ସହ ଏକସାଥିରେ ଜମ୍ବୁଦ୍ବୀପ ଦେଖିଥିଲେ।

ଯତ୍ର ତାଃ ସମ୍ମୁଦା ଯୁକ୍ତା ନାନାଭୂତଗଣୈର୍ଯୁତାଃ। ଚିତ୍ରପୁଷ୍ପଫଲୋପେତା ରୁଦ୍ରସ୍ଯାକ୍ରୀଡଭୂମଯଃ ।। ୪୧.

ଏଠି ଆନନ୍ଦରେ ଭରିପୂର୍ଣ୍ଣ, ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରାଣୀମାନେ ସହିତ, ଚମତ୍କାର ପୁଷ୍ପ ଓ ଫଳ ରେ ଶୋଭିତ, ରୁଦ୍ରଙ୍କର ଖେଳସ୍ଥଳୀ ଅଛି।

ହୃଷ୍ଟା ଗିରିଦରୀଵାସାଃ କୃଶୋଦର୍ଯ୍ଯୋ ମନୋରମାଃ। କୁନ୍ଦର୍ଯୋ ଯତ୍ର କିନ୍ନର୍ଯ୍ଯୋ ରମନ୍ତେ ସ୍ମ ସୁଲୋଚନାଃ ।। ୪୧.

ଏଠି, ପାହାଡ଼ ଉପତ୍ୟକାରେ ରହୁଥିବା, କୁନ୍ଦ ଭଳି ଶୋଭା, କ୍ରୁଶ ଦେହ ଓ ସୁନୟନ ଥିବା କିନ୍ନରୀମାନେ ଆନନ୍ଦରେ ରମଣ କରନ୍ତି।

ଵିଶାଲାକ୍ଷାସ୍ତଥା ଯକ୍ଷା ଅନ୍ଯାଶ୍ଚାପ୍ସରସାଙ୍ଗଣାଃ। ଗନ୍ଧର୍ଵାଶ୍ଚାଙ୍ଗଶାଲିନ୍ଯୋ ଯତ୍ର ତତ୍ର ମୁଦା ଯୁତାଃ ।। ୪୧.

ଏଠି, ବଡ଼ ଆଖି ଥିବା ଯକ୍ଷମାନେ, ଅନ୍ୟ ଅପ୍ସରାଙ୍କ ସହଚରୀମାନେ, ଓ ଶୋଭାବନ୍ତି ଗନ୍ଧର୍ବୀମାନେ, ସମସ୍ତେ ଆନନ୍ଦରେ ଏକସାଥି ରହନ୍ତି।