ଵାଯୁପୁରାଣମ୍

ଇତ୍ଯେଵମୁକ୍ତ୍ଵା ଭଗଵାନ୍ ଖଶାମପ୍ରତିମାଂ ତଦା। ପୁତ୍ରାଵାହୂଯ ସାମ୍ନା ଵୈ ଚକ୍ରେ ସୋମମଭୀତଯଃ ॥ ୮.

ଏପରି କହି, ଭଗବାନ୍ ସେଇ ସମୟରେ ଅପୂର୍ବ ଖଶାମାଙ୍କୁ ଡାକିଲେ ଏବଂ ମୃଦୁ ଶବ୍ଦରେ ସୋମଙ୍କୁ ଭୟମୁକ୍ତ କରିଦେଲେ ।

ତାଭ୍ଯାଞ୍ଚ ଯତ୍ କୃତଂ ତସ୍ଯାସ୍ତଦାଚଷ୍ଟ ତଦା ଖଶା। ମାତ୍ରା ଯଥା ସମାଖ୍ଯାତଂ କର୍ମ ତାଭ୍ଯାଂ ପୃଥକ୍ ପୃଥକ୍। ତେନ ଧାତ୍ଵର୍ଥଯୋଗେନ ତତ୍ତ୍ଵଦର୍ଶୀ ଚକାର ହ ॥ ୮.

ଖଶା ତାଙ୍କୁ ଯେଉଁ କାମ କରିଥିଲେ, ସେସବୁ ଅଲଗା ଅଲଗା ଭାବରେ ମାଆଁଠାରୁ ଶୁଣି, ସେଠାରେ ବିସ୍ତୃତ ଭାବେ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କଲେ । ଏପରି ଭାବେ ତତ୍ତ୍ୱ ଜ୍ଞାନୀ ସେଥିରେ ଅର୍ଥ ଅନୁଯାୟୀ ବିଚାର କଲେ ।

ଯକ୍ଷ ଇତ୍ଯେଷ ଧାତୁର୍ଵୈ ଖାଦନେ କୃଷଣେ ଚ ସଃ। ଯକ୍ଷଯେତ୍ଯୁକ୍ତଵାନ୍ ଯସ୍ମାତ୍ ତସ୍ମାଦ୍ଯକ୍ଷୋ ଭଵତ୍ଯଯମ୍ ॥ ୮.

ଯକ୍ଷ ଶବ୍ଦର ମୂଳ ଅର୍ଥ ହେଉଛି ଖାଇବା ଓ କ୍ଷୀଣ କରିବା । ଯେହেতୁ ସେ 'ଯକ୍ଷ' କହିଥିଲେ, ତେଣୁ ତାଙ୍କୁ ଯକ୍ଷ ବୋଲି ଡାକାଯାଏ ।

ରକ୍ଷ ଇତ୍ଯେଷ ଧାତୁର୍ଯଃ ପାଲନେ ସ ଵିଭାଵ୍ଯତେ। ଉକ୍ତଵାଂଶ୍ଚୈଵ ଯସ୍ମାତ୍ତୁ ରକ୍ଷ ମେ ମାତରଂ ଖଶାମ୍। ନାମ୍ନାଽଯଂ ରାକ୍ଷସସ୍ତସ୍ମାତ୍ ଭଵିଷ୍ଯତି ତଵାତ୍ମଜଃ ॥ ୮.

ରକ୍ଷ ଶବ୍ଦର ମୂଳ ଅର୍ଥ ହେଉଛି ରକ୍ଷା କରିବା । ଯେହেতୁ ସେ 'ମୋର ମାଆଁ ଖଶାକୁ ରକ୍ଷା କର' କହିଥିଲେ, ତେଣୁ ତୁମର ପୁଅ 'ରାକ୍ଷସ' ନାମରେ ପରିଚିତ ହେବେ ।

ସ ତଦା ତଦ୍ଵିଧାନ୍ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଵିସ୍ମିତଃ ପରିମୃଗ୍ଯ ଚ। ତଯୋଃ ପ୍ରାଦିଶଦାହାରଂ ପ୍ରଜାପତିରସୃଗ୍ଵସେ ॥ ୮.

ସେ ସମୟରେ ସେଠି ଯେଉଁ ଚିତ୍ତାକର୍ଷକ ବ୍ୟବସ୍ଥା ଦେଖି, ପ୍ରଜାପତି ସବୁ ଭଲଭାବେ ଖୋଜି ଦେଖିଲେ ଏବଂ ସେମାନଙ୍କୁ ଖାଦ୍ୟ ଦେଲେ ।

ପିତା ତୌ କ୍ଷୁଧିତୌ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଵରଞ୍ଚେମଂ ତଯୋର୍ଦଦୌ। ଯୁଵଯୋର୍ହସ୍ତସଂସ୍ପର୍ଶୋ ନକ୍ତମେନ ତୁ ସର୍ଵଶଃ ॥ ୮.

ତାଙ୍କ ପିତା, ସେମାନେ ଭୁକା ଦେଖି, ଏହି ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଲେ — ତୁମେ ଦୁଇଁଜଣ ରାତିରେ ମାତ୍ର ଖାଦ୍ୟ ସ୍ପର୍ଶ କରିପାରିବେ, ସେଠି ମଧ୍ୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ।

ନକ୍ତାହାରଵିହାରୌ ଚ ଦିଵା ସ୍ଵପ୍ନୋପଭୋଗିନୌ। ନକ୍ତଞ୍ଚୈଵ ବଲୀଯାଂସୌ ଦିଵା ସୁପ୍ତାଵୁଭୌ ଯୁଵାମ୍ ॥ ୮.

ତୁମେ ଦୁଇଁଜଣ ରାତିରେ ଖାଇବା ଓ ଘୁଞ୍ଚିବା ଦ୍ୱାରା ଜୀବିକା ଚାଲାଇବା, ଦିନେ ଶୁଏଇବା ଏବଂ ଦୁଇଁଜଣ ରାତିରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହେବା, ଦିନେ ଶୁଏଇବା — ଏହିପରି ଆଶୀର୍ବାଦ ମିଳିଲା ।

ମାତରଂ ରକ୍ଷତଞ୍ଚୈଵ ଧର୍ମଶ୍ଚୈଵାନୁଶିଷ୍ଯତାମ୍। ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା କଶ୍ଯପଃ ପୁତ୍ରୌ ତତ୍ରୈଵାନ୍ତରଧୀଯତ ॥ ୮.

ମାଆଁକୁ ରକ୍ଷା କରିବା ଓ ଧର୍ମ ପାଳନ କରିବାକୁ ଉପଦେଶ ଦେଇ, କଶ୍ୟପ ତାଙ୍କ ପୁଅମାନଙ୍କୁ ଛାଡି ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ ।

ଗତେ ପିତରି ତୌ ଵୀରୌ ନିସର୍ଗାଦେଵ ଦାରୁଣୌ। ଵିପର୍ଯଯେଣ ଵର୍ତ୍ତନ୍ତୌ କିମ୍ଭକ୍ଷୌ ପ୍ରାଣିହିଂସକୌ ॥ ୮.

ପିତା ଚାଲିଯିବା ପରେ, ସେଇ ଦୁଇଁଜଣ ସାହସୀ, ଜନ୍ମସିଦ୍ଧ ଭାବରେ ଦୁଷ୍ଟ, ବିପରୀତ ଚରିତ୍ର ଧାରଣ କରି, ମାଂସ ଭୋଜନ କରିବା ଓ ପ୍ରାଣୀମାନୋକୁ କ୍ଷତି କରିବା ଆରମ୍ଭ କଲେ ।

ମହାବଲୌ ମହାସତ୍ତ୍ଵୌ ମହାକାଯୌ ଦୁରାସଦୌ। ମାଯାଵିନୌ ଚ ଦୃଶ୍ଯୌ ତାଵନ୍ତର୍ଦ୍ଧାନଗତାଵୁଭୌ ॥ ୮.

ସେମାନେ ଦୁଇଁଜଣ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଦୃଢ଼ ଚିତ୍ତ ଓ ବଡ଼ ଦେହ ଥିଲେ, ସହଜରେ ପହଞ୍ଚିବା ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ, ମାୟାରେ ପାରଙ୍ଗତ ଏବଂ ଇଚ୍ଛା କଲେ ମାନେ ଦେଖାଯାଉଥିଲେ, ନହେଲେ ଲୁଚିଯାଉଥିଲେ ।

ତୌ କାମରୂପିଣୌ ଘୋରୌ ଵିକୃତାଜ୍ଞୌ ସ୍ଵଭାଵତଃ। ରୂପାନୁରୂପୈରାହାରୈଃ ପ୍ରଭଵେତାମୁଭାଵପି ॥ ୮.

ସେଇ ଦୁଇଁଜଣ ଭୟଙ୍କର ଏବଂ ଇଚ୍ଛା କଲେ ଯେକୌଣସି ରୂପ ଧାରଣ କରିପାରନ୍ତି, ସ୍ଵଭାବରେ ବିକୃତ ମନ ଥିଲେ, ନିଜ ରୂପ ଅନୁଯାୟୀ ଖାଦ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଶକ୍ତି ଅଧିକ କରିପାରନ୍ତି ।

ଦେଵା ସୁରାନୃଷୀଂଶ୍ଚୈଵ ଗନ୍ଧର୍ଵାନ୍ କିନ୍ନରାନପି। ପିଶାଚାଂଶ୍ଚ ମନୁଷ୍ଯାଂଶ୍ଚ ପନ୍ନଗାନ୍ ପକ୍ଷିଣଃ ପଶୂନ୍ ॥ ୮.

ଦେବତା, ଦିବ୍ୟ ଋଷି, ଗନ୍ଧର୍ବ, କିନ୍ନର, ପିଶାଚ, ମଣିଷ, ସର୍ପ, ପକ୍ଷୀ ଓ ପଶୁମାନେ—

ଭକ୍ଷାର୍ଥମପି ଲିପ୍ସନ୍ତୌ ସର୍ଵତସ୍ତୌ ନିଶାଚରୌ। ଇନ୍ଦ୍ରେଣ ତୁ ଵରୌ ଚୈଵ ଧୃତୌ ଦତ୍ତ୍ଵା ସୁଵଧ୍ଯତାମ୍ ॥ ୮.

ଏହି ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଖାଦ୍ୟ ଲାଗି ଏହି ଦୁଇଁଜଣ ନିଶାରେ ଚାଲିଯାନ୍ତି । କିନ୍ତୁ ଇନ୍ଦ୍ର ତାଙ୍କୁ ଏକ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଇ, ସେମାନଙ୍କୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କଲେ ଏବଂ ସହଜରେ ବଧ୍ୟ ହେବା ପାଇଁ ଅନୁମତି ଦେଲେ ।

ଯକ୍ଷସ୍ତୁ ନ କଦାଚିଦ୍ଵୈ ନିଶୀଥୈ ହ୍ଯେକକଶ୍ଚିରମ୍। ଆହାରଂ ସ ପରୀପ୍ସନ୍ ଵୈ ଶବ୍ଦେନାନୁଚଚାର ହ ॥ ୮.

ଯକ୍ଷଟିଏ କେବେ ମଧ୍ୟ ରାତିରେ ଏକାକି ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଘୁରିବାକୁ ଯାଏନି; ଖାଦ୍ୟ ଖୋଜି ଚାଲିବା ସମୟରେ ସେ ଶବ୍ଦ କରୁଥିଲା।

ଆସସାଦ ପିଶାଚୌ ଦ୍ଵୌ ଜନ୍ତୁଚଣ୍ଡୌ ଚ ତାଵୁଭୌ। ପିଙ୍ଗାକ୍ଷାଵୂର୍ଦ୍ଧ୍ଵରୋମାଣୌ ଵୃତ୍ତାକ୍ଷୌ ତୁ ସୁଦାରୂଣୌ ॥ ୮.

ସେଠାରେ ସେ ଦୁଇଜଣ ଭୟଙ୍କର ପିଶାଚ ଓ ଦୁଷ୍ଟ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ଦେଖିଲା; ସେମାନେ ପିଙ୍ଗଳ ଚକ୍ଷୁ, ଉଠିଯାଇଥିବା କେଶ, ଗୋଲାକାର ଆଖି ଓ ଅତି ଭୟଙ୍କର ଦେଖାଯାଉଥିଲେ।

ଅସୃଙ୍ମାଂସଵସାହାରୌ ପୁରୁଷାଦୌ ମହାବଲୌ। କନ୍ଯାଭ୍ଯାଂ ସହିତୌ ତୌ ତୁ ତାଭ୍ଯାଂ ପ୍ରିଯଚିକୀର୍ଷଯା ॥ ୮.

ସେମାନେ ରକ୍ତ, ମାଂସ ଓ ଚର୍ବି ଖାଉଥିବା, ଅତିଶୟ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ମାନବ ଖାଦ୍ୟକ, ଦୁଇଜଣ କନ୍ୟା ସହିତ ଥିଲେ, ସେମାନେ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଥିଲେ।

ଦ୍ଵେ କନ୍ଯେ କାମରୂପିଣ୍ଯୌ ତଦାଚାରେ ଚ ତେ ଶୁଭେ। ଆହାରାର୍ଥମଟନ୍ତୌ ତୌ କନ୍ଯାଭ୍ଯାଂ ସହିତାଵୁଭୌ ॥ ୮.

ସେ ଦୁଇଜଣ କନ୍ୟା ଯେଉଁମାନେ ଚାହିଲେ ସେମିତି ରୂପ ଧାରଣ କରିପାରନ୍ତି, ଭଲ ଆଚରଣରେ ଥିଲେ, ସେମାନେ ଖାଦ୍ୟ ଖୋଜିବାକୁ ସେମାନଙ୍କ ସହିତ ଘୁରୁଥିଲେ।

ତେଽପଶ୍ଯନ୍ ରାକ୍ଷସଂ ତତ୍ର କାମରୂପଂ ମହାବଲମ୍। ସହସା ସନ୍ନିପାତେ ତୁ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଚୈଵ ପରସ୍ପରମ୍ ॥ ୮.

ସେଠାରେ ସେମାନେ ଏକ ରାକ୍ଷସକୁ ଦେଖିଲେ, ଯିଏ ଇଚ୍ଛାମତେ ରୂପ ବଦଳାଇପାରେ ଓ ଅତିଶୟ ଶକ୍ତିଶାଳୀ; ହଠାତ୍ ସମ୍ମୁଖୀନ ହେବା ସମୟରେ ସେମାନେ ପରସ୍ପରକୁ ଦେଖିଲେ।

ରକ୍ଷମାଣୌ ତତୋଽନ୍ଯୋନ୍ଯଂ ପରସ୍ପରଜିଘୃକ୍ଷଵଃ। ପିତରାଵୂଚତୁଃ କନ୍ଯେ ଯୁଵାମାନଯତ ଦ୍ରୁତମ୍ ॥ ୮.

ପରସ୍ପରକୁ ଧରିବା ଓ ନିଜକୁ ରକ୍ଷା କରିବା ଇଚ୍ଛାରେ, ସେ ଦୁଇଜଣ ବାପା କନ୍ୟାମାନେକୁ କହିଲେ, 'ତୁମେ ତାକୁ ଶୀଘ୍ର ଏଠାକୁ ଆଣ।'

ଜୀଵଗ୍ରାହଂ ଵିଗୃହ୍ଯୈନଂ ଵିସ୍ଫୁରନ୍ତଂ ପଦେ ପଦେ। ତତଃ ସମଭିସୃତ୍ଯୈନଂ କନ୍ଯେ ଜଗୃହତୁସ୍ତଦା। ଗୃହୀତ୍ଵା ହସ୍ତଯୋସ୍ତାଭ୍ଯାମାନୀତେ ପିତୃସଂସଦି ॥ ୮.

ତାଙ୍କୁ ସଜୀବ ଅବସ୍ଥାରେ ଧରି, ଯଦିଓ ସେ ପ୍ରତି ପଦକୁ ହଁସିଲା, କନ୍ୟାମାନେ ଆଗକୁ ଯାଇ ତାଙ୍କୁ ଧରିଲେ; ଦୁଇ ହାତରେ ଧରି ତାଙ୍କୁ ବାପାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଆଣିଲେ।

ତାଭ୍ଯାଂ କରେ ଗୃହୀତଂ ତଂ ପିଶାଚମଥ ରାକ୍ଷସମ୍। ପୃଚ୍ଛତାଂ କୋଽସି କସ୍ଯ ତ୍ଵଂ ସ ଚ ସର୍ଵମଭାଷତ ॥ ୮.

ସେ ଦୁଇଜଣ କନ୍ୟା ତାଙ୍କ ହାତରେ ରାକ୍ଷସ-ପିଶାଚକୁ ଧରି ଜିଜ୍ଞାସା କଲେ, 'ତୁମେ କିଏ? କାହାର?' ସେ ସବୁ କଥା କହିଦେଲା।

ତସ୍ଯ କର୍ମାଭିଵିଜ୍ଞାତଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ତୌ ରାକ୍ଷସର୍ଷଭୌ। ଅଜଞ୍ଚ ଶଣ୍ଡଂ ତସ୍ଯୈତେ ପ୍ରତ୍ଯପାଦଯତାଂ ସୁତେ। ତୌ ତୁଷ୍ଟୌ କର୍ମଣା ତସ୍ଯ କନ୍ଯେ ଦ୍ଵେ ଦଦତୁଃ ସୁତେ ॥ ୮.

ତାଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ ଜାଣି, ସେ ଦୁଇ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାକ୍ଷସ ତାଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ପୁଅ ଅଜ ଓ ଶଣ୍ଡକୁ ଦେଲେ; ତାଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ, ଦୁଇ କନ୍ୟା ତାଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ପୁଅ ଦେଲେ।

ପୈଶାଚେଵ ଵିଵାହେନ ସୁଦତ୍ଯା ବୁଦ୍ଧଵାହନଃ। ଅଜଃ ଖଣ୍ଡଶ୍ଚ ତାଭ୍ଯାଂ ତୌ ତଦାଶ୍ରାଵଯତାଂ ଧନମ୍ ॥ ୮.

ପିଶାଚ ବିବାହ ଦ୍ୱାରା ବୁଦ୍ଧବାହନ ସୁଦତୀକୁ ପାଇଲେ, ଏବଂ ଅଜ ଓ ଖଣ୍ଡ ସେମାନଙ୍କଠାରୁ ସେଇ ସମୟରେ ଧନ ଲାଗିଲେ।

ଇଯଂ ବ୍ରହ୍ମଧନା ନାମ ମମ କନ୍ଯା ହ୍ଯଲୋମିକା । ବ୍ରହ୍ମସତ୍ତ୍ଵଧନାହାରା ଇତି ଖଣ୍ଡୋଭ୍ଯଭାଷତ ॥ ୮.

'ଏହି ମୋର କନ୍ୟା ଅଲୋମିକା, ଯାହାକୁ ବ୍ରହ୍ମଧନା ବୋଲାଯାଏ, ଯାହାର ଜୀବିକା ବ୍ରହ୍ମପ୍ରାଣୀଙ୍କର ଧନରେ ନିର୍ଭର କରେ,' ବୋଲି ଖଣ୍ଡ କହିଲେ।

ଇଯଂ ଜନ୍ତୁଧନା ନାମ କନ୍ଯା ସର୍ଵାଙ୍ଗସୁନ୍ଦରୀ। ଜନ୍ତଵୋଽସ୍ଯା ଧନାହାରାସ୍ତାଵଶ୍ରାଵଯତାଂ ଧନମ୍ ॥ ୮.

'ଏହି ମୋର କନ୍ୟା, ଯାହାକୁ ଜନ୍ତୁଧନା ବୋଲାଯାଏ, ସମସ୍ତ ଅଙ୍ଗରେ ସୁନ୍ଦରୀ; ତାଙ୍କର ଜୀବିକା ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କର ଧନରେ ନିର୍ଭର କରେ।' ଏଭଳି ସେମାନେ ତାଙ୍କର ଧନ ଘୋଷଣା କଲେ।

ସର୍ଵାଙ୍ଗକେଶୀ ନାମ୍ନା ଚ କନ୍ଯା ଜନ୍ତୁଧନା ତଥା। ଅକର୍ଣାନ୍ତାପ୍ଯରୋମା ଚ କନ୍ଯା ବ୍ରହ୍ମଧନା ତୁ ଯା ॥ ୮.

ସମସ୍ତ ଅଙ୍ଗରେ କେଶ ଥିବା କନ୍ୟା ହେଉଛି ଜନ୍ତୁଧନା, ଏବଂ କାନ ନଥିବା ଓ କେଶ ନଥିବା କନ୍ୟା ହେଉଛି ବ୍ରହ୍ମଧନା।

ବ୍ରହ୍ମଧନଂ ପ୍ରସୂତା ସା ଧନାନାଚ୍ଚୈଵ କନ୍ଯକା। ଏଵଂ ପିଶାଚକନ୍ଯେ ତେ ମିଥୁନେ ଦ୍ଵେ ପ୍ରସୂଯତାମ୍। ତଯୋଃ ପ୍ରଜାଵିସର୍ଗଞ୍ଚ ବ୍ରୁଵତୋ ମେ ନିବୋଧତ ॥ ୮.

ବ୍ରହ୍ମଧନା ଏକ କନ୍ୟାକୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ, ଧନନା ମଧ୍ୟ ଏକ କନ୍ୟାକୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ; ଏଭଳି, ସେ ଦୁଇ ପିଶାଚ କନ୍ୟା ଦୁଇଟି ଦମ୍ପତିକୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ। ଏବେ ସେମାନଙ୍କ ସନ୍ତାନ ବିବରଣୀ ଶୁଣ।

ହେତିଃ ପ୍ରହେତିରୁଗ୍ରଶ୍ଚ ପୌରୁଷେଯୋ ଵଧସ୍ତଥା। ଵିସ୍ଫୂର୍ଜିଶ୍ଚୈଵ ଵାତଶ୍ଚ ଆପୋ ଵ୍ଯାଘ୍ରସ୍ତଥୈଵ ଚ ॥ ୮.

ହେତି, ପ୍ରହେତି, ଉଗ୍ର, ପୌରୁଷେୟ, ବଧ, ବିସ୍ଫୁର୍ଜି, ବାତ, ଆପ, ଓ ବ୍ୟାଘ୍ର—ଏହିମାନେ ସେମାନଙ୍କର ନାମ।

ସର୍ପଶ୍ଚ ରାକ୍ଷସା ହ୍ଯେତେ ଯାତୁଧାନାତ୍ମଜା ଦଶ। ସୂର୍ଯସ୍ଯାନୁଚରା ହ୍ଯେତେ ସହ ତେନ ଭ୍ରମନ୍ତି ଚ ॥ ୮.

ଏବଂ ସର୍ପ; ଏହି ଦଶଜଣ ହେଉଛନ୍ତି ଯାତୁଧାନ ରାକ୍ଷସଙ୍କର ପୁଅ। ସେମାନେ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କର ସହଚର ଏବଂ ସେଉଁଥିରେ ଘୁରୁଥିଲେ।