ଵାଯୁପୁରାଣମ୍

ତତ୍ର ଭୂତପତେର୍ଭୂତା ନିତ୍ଯମ୍ପୂଜାଂ ପ୍ରଯୁଞ୍ଜତେ। ଝର୍ଝରୈଃ ଶଙ୍ଖପଟହୈର୍ଭେରୀଡିଣ୍ଡିମଗୋମୁଖୈଃ ।। ୪୦.

ଏଠି ଭୂତପତିଙ୍କର ଭୂତମାନେ ସଦା ପୂଜା କରନ୍ତି, ଝଝର, ଶଂଖ, ପଟାହ, ଭେରୀ, ଡିଣ୍ଡିମ ଓ ଗୋମୁଖ ଦ୍ୱାରା ।

ରଣିତାଲସିତୋଦ୍ଗୀତୈ ର୍ନିତ୍ଯଂ ଵଲିତଵର୍ଜିତୈଃ। ଵିସ୍ଫୂର୍ଜ୍ଜିତଶତୈସ୍ତତ୍ର ପୂଜାଯୁକ୍ତା ଗଣେଶ୍ଵରାଃ। ପ୍ରୀତାଃ ପୁରାରିପ୍ରମଥାସ୍ତତ୍ର କ୍ରୀଡାପରାଃ ସଦା ।। ୪୦.

ଏଠି ରଣିତ ତାଳ ଓ ଉଚ୍ଚ ଗୀତ ରେ, ଅନେକ ଶବ୍ଦ ମାନେ ଗୁଞ୍ଜିଥାଏ, ଗଣପତିମାନେ ପୂଜାରେ ଲିନ, ପୁରାରିଙ୍କ ଭକ୍ତମାନେ ସଦା ଆନନ୍ଦ ଓ କ୍ରୀଡାରେ ଲିନ ।

ସିଦ୍ଧଦେଵର୍ଷିଗନ୍ଧର୍ଵଯକ୍ଷନାଗେନ୍ଦ୍ର ପୂଜିତଃ। ସ୍ଥାନେ ତସ୍ମିନ୍ ମହାଦେଵଃ ସାକ୍ଷାଲ୍ଲୋକଶିଵଃ ଶିଵଃ ।। ୪୦.

ଏଠି ସିଦ୍ଧ, ଦେବ, ଋଷି, ଗନ୍ଧର୍ବ, ଯକ୍ଷ, ନାଗ ରାଜାମାନେ ମହାଦେବ ଲୋକଶିବଙ୍କୁ ସାକ୍ଷାତ୍ ପୂଜା କରନ୍ତି ।

ଇତି ଶ୍ରୀମହାପୁରାଣେ ଵାଯୁପ୍ରୋକ୍ତେ ଭୁଵନଵିନ୍ଯାସୋ ନାମ ଚତ୍ଵାରିଂଶୋଽଧ୍ଯାଯଃ

ଏଭଳି ଶ୍ରୀମହାପୁରାଣରେ ବାୟୁଙ୍କ କଥାଯାଏ, ଭୁବନ ବିନ୍ୟାସ ନାମକ ଚତୁର୍ଶିତି ଅଧ୍ୟାୟ ଶେଷ ହେଲା ।

ଵିଵିକ୍ତଚାରୁଶିଖରଂ ପତ୍ରିତଂ ଶଙ୍ଖଵର୍ଚସମ୍। କୈଲାସଂ ଦେଵଭକ୍ତାନାମାଲଯଂ ସୁକୃତାତ୍ମନାମ୍ ।। ୪୧.

କୈଳାସ ପାହାଡ଼ର ଅଲଗା ଓ ଶୋଭାମୟ ଶିଖର, ଶଂଖ ଭଳି ଚମକୁଥିବା, ଦେବଭକ୍ତମାନେ ଓ ସଦା ନିର୍ମଳ ଆତ୍ମାମାନେର ଆଶ୍ରୟ ।

ତସ୍ଯ କୂଟତଟେ ରମ୍ଯେ ମଧ୍ଯମେ କୁନ୍ଦସନ୍ନିଭେ। ଯୋଜନାନାଂ ଶତାଯାମେ ପଞ୍ଚାଶଚ୍ଚ ତଥାଯତମ୍ ।। ୪୨.

ସେଇ ଶିଖରର ଶୁଭ୍ର ଢାଲର ମଧ୍ୟଭାଗରେ, ଯାସ୍ମିନ ଫୁଲ ପରି ଚମକୁଥିବା, ଏହା ଏକ ଶତ ଯୋଜନ ଲମ୍ବା ଓ ପଞ୍ଚାଶ ଯୋଜନ ଚଉଡ଼ାରେ ବିସ୍ତାରିତ।

ସୁଵର୍ଣମଣିଚିତ୍ରାଭି ଅନେକାଭିରଲଂକୃତମ୍। ମହାଭଵନମାଲାଭିର୍ଭୂଷିତଂ ନୈକଵିସ୍ତରମ୍ ।। ୪୧.

ଅନେକ ସୁନା ଓ ମଣିର ଅଳଙ୍କାରରେ ଶୋଭିତ, ବଡ଼ ବଡ଼ ଗୃହମାଳାରେ ଭୂଷିତ, ଏହା ଅତି ବିସ୍ତୃତ ଏବଂ ଭବ୍ୟ।

ଧନାଧ୍ଯକ୍ଷସ୍ଯ ଦେଵସ୍ଯ କୁବେରସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ। ନଗରନ୍ତଦନାଧୃଷ୍ଯମୃଦ୍ଧିଯୁକ୍ତଂ ମୁଦାଯୁତମ୍ ।। ୪୧.

ଏହା ଧନର ଅଧିକାରୀ ଦେବତା କୁବେରଙ୍କର ନଗର, ଯେଉଁଥିରେ ଅଜୟ, ଏବଂ ସମୃଦ୍ଧି ଓ ଆନନ୍ଦରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ।

ତସ୍ଯ ମଧ୍ଯେ ସଭା ରମ୍ଯା ନାନାକନକମଣ୍ଡିତା। ଵିପୁଲା ନାମ ଵିଖ୍ଯାତା ଵିପୁଲସ୍ତମ୍ଭତୋରଣା ।। ୪୧.

ଏହାର ମଧ୍ୟଭାଗରେ ଏକ ଅତି ରମ୍ୟ ସଭା ଅଛି, ଯାହା 'ବିପୁଳା' ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ବିଭିନ୍ନ ସୁନା ଅଳଙ୍କାରରେ ଶୋଭିତ, ଉଚ୍ଚ ଦଣ୍ଡ ଓ ଭବ୍ୟ ଦ୍ୱାରରେ ଭରିଆ।

ତତ୍ର ତତ୍ପୁଷ୍ପକଂ ନାମ ନାନାରତ୍ନଵିଭୂଷିତମ୍। ମହାଵିମାନଂ ରୁଚିରଂ ସର୍ଵକାମଗୁଣୈର୍ଯୁତମ୍ ।। ୪୧.

ସେଠାରେ ପୁଷ୍ପକ ନାମକ ଅତି ଚମକୁଥିବା ବଡ଼ ବିମାନ ଅଛି, ଅନେକ ମଣିରେ ଭୂଷିତ, ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛାନୁସାରୀ ଗୁଣରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ।

ମନୋଜଵଂ କାମଗମଂ ହେମଜାଲଵିଭୂଷିତମ୍। ଵାହନଂ ଯକ୍ଷରାଜସ୍ଯ କୁବେରସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ ।। ୪୧.

ମନରେ ଭାବିଲେ ଯେପରି ଦୃତ, ଚାହିଲେ ଯେଉଁଠି ବି ଯିବାକୁ ସକ୍ଷମ, ସୁନା ଜାଲିରେ ଭୂଷିତ, ଏହା ଯକ୍ଷରାଜ କୁବେରଙ୍କର ଯାନ।

ତତ୍ରୈକପିଙ୍ଗଲୋ ଦେଵୋ ମହାଦେଵସଖଃ ସ୍ଵଯମ୍। ଵସତି ସ୍ମ ସ ଯକ୍ଷେନ୍ଦ୍ରଃ ସର୍ଵଭୂତନମସ୍କୃତଃ ।। ୪୧.

ସେଠାରେ ଏକପିଙ୍ଗଳ ଦେବତା, ମହାଦେବଙ୍କର ମିତ୍ର, ସେଇ ଯକ୍ଷରାଜ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କର ପ୍ରଣାମ ପାଇଥିବା, ନିଜେ ବସିଥାନ୍ତି।

ତତ୍ରାପ୍ସରୋଗଣୈର୍ଯ୍ଯକ୍ଷୈର୍ଗନ୍ଧର୍ଵୈଃ ସିଦ୍ଧଚାରଣୈଃ। ଵସତି ସ୍ମ ମହାତ୍ମାଽସୌ କୁବେରୋ ଦେଵସତ୍ତମଃ ।। ୪୧.

ସେଠାରେ ଅପ୍ସରା, ଯକ୍ଷ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ସିଦ୍ଧ, ଚାରଣମାନେ ଦେଇ ଘିରିଥିବା, ମହାତ୍ମା କୁବେର, ଦେବମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ବସିଥାନ୍ତି।

ତତ୍ର ପଦ୍ମମହାପଦ୍ମୌ ତଥା ମକରକଚ୍ଛପୌ। କୁମୁଦଃ ଶଙ୍ଖ ନୀଲୌ ଚ ନନ୍ଦନୋ ନିଧିସତ୍ତମଃ ।। ୪୧.

ସେଠାରେ ପଦ୍ମ, ମହାପଦ୍ମ, ମକର, କଚ୍ଛପ, କୁମୁଦ, ଶଂଖ, ନୀଳ ଓ ନନ୍ଦନ, ଏହି ସମସ୍ତ ନିଧି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅଛନ୍ତି।

ଅଷ୍ଟାଵେତେଽକ୍ଷଯା ଦିଵ୍ଯା ଧନେଶସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ। ମହାନିଧାନାସ୍ତିଷ୍ଠନ୍ତି ସଭାଯାଂ ରତ୍ନସଞ୍ଚିତାଃ ।। ୪୧.

ଏହି ଅଷ୍ଟ ଅକ୍ଷୟ ଦିବ୍ୟ ମହାନିଧିମାନେ, ଧନର ଅଧିକାରୀ କୁବେରଙ୍କର, ସଭାରେ ରତ୍ନର ତାଲ ହୋଇ ରହିଛନ୍ତି।

ତଥେନ୍ଦ୍ରାଗ୍ନିଯମାଦୀନାଂ ଦେଵାନାମପ୍ସରୋଗଣୈଃ। ତେଷାଂ କୈଲାସ ଆଵାସୋ ଯତ୍ର ଯକ୍ଷେଶ୍ଵରଃ ପ୍ରଭୁଃ ।। ୪୧.

ଏହିପରି ଇନ୍ଦ୍ର, ଅଗ୍ନି, ଯମ ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବମାନେ ଅପ୍ସରାମାନଙ୍କ ସହିତ, କୈଳାସ ହେଉଛି ସେମାନଙ୍କର ନିବାସ, ଯେଉଁଠି ଯକ୍ଷରାଜ ପ୍ରଭୁ ବସିଥାନ୍ତି।

କୃତ୍ଵା ପୂର୍ଵମୁପସ୍ଥାନଂ ଯକ୍ଷେନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ। ପଶ୍ଚାଦ୍ଗଚ୍ଛନ୍ତି ଯେ ଯସ୍ଯ ଵିହିତାଃ ପରିଚାରକାଃ ।। ୪୧.

ପ୍ରଥମେ ମହାତ୍ମା ଯକ୍ଷରାଜଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି, ଯେଉଁମାନେ ତାଙ୍କର ସେବକ ହିସାବରେ ନିଯୁକ୍ତ, ସେମାନେ ପରେ ନିଜ ଦାୟିତ୍ୱରେ ଲଗିଥାନ୍ତି।

ତତ୍ର ମନ୍ଦାକିନୀ ନାମ ସୁରମ୍ଯା ଵିପୁଲୋଦକା। ସୁଵର୍ଣମଣିସୋପାନା ନାନାପୁଷ୍ପୋତ୍କଟୋତ୍କଟା ।। ୪୧.

ସେଠାରେ ମନ୍ଦାକିନୀ ନାମକ ଅତି ରମ୍ୟ ଜଳାଶୟ ଅଛି, ଅପାର ଜଳରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ସୁନା ଓ ମଣିର ସିଢ଼ି, ବିଭିନ୍ନ ଫୁଲରେ ଭରିଆ।

ଜାମ୍ବୂନଦମଯୈଃ ପଦ୍ମୈର୍ଗନ୍ଧସ୍ପର୍ଶଗୁଣାନ୍ଵିତୈଃ। ନୀଲଵୈଦୂର୍ଯ୍ଯପତ୍ରୈଶ୍ଚ ଗନ୍ଧୋପୈତୈର୍ମହୋତ୍ପଲୈଃ ।। ୪୧.

ଜାମ୍ବୁନଦ ସୁନାରେ ତିଆରି ପଦ୍ମ ଫୁଲ, ସୁଗନ୍ଧ ଓ ମୃଦୁ ସ୍ପର୍ଶ, ନୀଳ ବୈଦୂର୍ୟ ପତ୍ର ଓ ସୁଗନ୍ଧରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ବଡ଼ ଉତ୍ପଳ ଫୁଲରେ ଶୋଭିତ।

ତଥା କୁମୁଦଖଣ୍ଡୈଶ୍ଚ ମହାପଦ୍ମୈରଲଙ୍କୃତା । ଯକ୍ଷଗନ୍ଧର୍ଵନାରୀଭିରପ୍ସରୋଭିଶ୍ଚ ଶୋଭିତା ।। ୪୧.

ଏହିପରି କୁମୁଦ ଓ ମହାପଦ୍ମ ଫୁଲର ଗୁଛ ଦ୍ୱାରା ଅଳଙ୍କୃତ, ଯକ୍ଷ, ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ ଅପ୍ସରା ନାରୀମାନେ ଦେଇ ଶୋଭିତ।

ଦେଵଦାନଵଗନ୍ଧର୍ଵୈର୍ଯକ୍ଷରାକ୍ଷସପନ୍ନଗୈଃ। ଉପସ୍ପୃଷ୍ଟଜଲା ରମ୍ଯା ଵାପୀ ମନ୍ଦାକିନୀ ତଥା ।। ୪୧.

ଦେବ, ଦାନବ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ଯକ୍ଷ, ରାକ୍ଷସ ଓ ନାଗମାନେ ମନ୍ଦାକିନୀ ଜଳାଶୟ ଓ ତାହାର ଜଳକୁ ଛୁଇଥିବା, ଏହା ଅତି ରମ୍ୟ।

ତଥା ଅଲକନନ୍ଦା ଚ ନନ୍ଦା ଚ ସରିତାଂ ଵରା । ଏତୈରେଵ ଗୁଣୈର୍ଯୁକ୍ତା ନଦ୍ଯୋ ଦେଵର୍ଷିସେଵିତାଃ ।। ୪୧.

ଏହିପରି ଗୁଣରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଳକାନନ୍ଦା ଓ ନନ୍ଦା ନଦୀ, ନଦୀମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଦେବ ଋଷିମାନେ ସେମାନେ ପାଖରେ ଯାନ୍ତି।

ତସ୍ଯୈଵ ଶୈଲରାଜସ୍ଯ ପୂର୍ଵେ କୂଟେ ପରିଶ୍ରୁତାଃ। ସହସ୍ରଯୋଜନାଯାମାସ୍ତ୍ରିଂଶଦ୍ଯୋଜନ ଵିସ୍ତରାଃ ।। ୪୧.

ସେଇ ପାହାଡ଼ର ପୂର୍ବ ଶିଖରରେ, ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ଏକ ହଜାର ଯୋଜନ ଲମ୍ବା ଓ ତିରିଶ ଯୋଜନ ଚଉଡ଼ାରେ ନଦୀମାନେ ବିସ୍ତାରିତ।

ଦଶ ଗନ୍ଧର୍ଵନଗରାଃ ସମୃଦ୍ଧ୍ଯା ପରଯା ଯୁତାଃ। ମହାଭଵନମାଲାଭିରନେକାଭିର୍ଵିଭୂଷିତାଃ ।। ୪୧.

ଦଶଟି ଗନ୍ଧର୍ବ ସହର ଉତ୍ତମ ଧନ-ଐଶ୍ୱର୍ୟରେ ଭରିପୂର୍ଣ୍ଣ, ବଡ଼ଉଠ ଅନେକ ମହଲ ରେ ଶୋଭିତ ହୋଇଛି।

ସୁବାହୁହରିକେଶାଦ୍ଯା ଶ୍ଚିତ୍ରସେନଜରାଦଯଃ। ଦଶ ଗନ୍ଧର୍ଵରାଜାନୋ ଦୀପ୍ତଵହ୍ନିପରାକ୍ରମାଃ ।। ୪୧.

ସୁବାହୁ, ହରିକେଶ, ଚିତ୍ରସେନ, ଜରା ଏବଂ ଅନ୍ୟମାନେ—ଦଶଜଣ ଗନ୍ଧର୍ବ ରାଜା, ଅଗ୍ନିର ଶକ୍ତିରେ ଦୀପ୍ତ, ସେଠି ବସିଛନ୍ତି।

ତସ୍ଯୈଵ ପଶ୍ଚିମେ କୂଟେ କୁନ୍ଦେନ୍ଦୁସଦୃଶପ୍ରଭେ। ନାନାଧାତୁଶତୈଶ୍ଚିତ୍ରୈଃ ସିଦ୍ଧ ଦେଵର୍ଷିସେଵିତେ ।। ୪୧.

ତାହାର ପଶ୍ଚିମ ପାହାଡ଼ ଚନ୍ଦନ ଓ ଚନ୍ଦ୍ର ଭଳି ଚମକୁଛି, ଅନେକ ପ୍ରକାର ଧାତୁ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ, ସିଦ୍ଧ ଓ ଦେବ ଋଷିମାନେ ଏଠି ସେବା କରନ୍ତି।

ଅଶୀତିଯୋଜନାଯାମଂ ଚତ୍ଵାରିଂଶତ୍ପ୍ରଵିସ୍ତରମ୍। ଏକୈକଯକ୍ଷଭଵନଂ ମହାଭଵନମାଲିନମ୍ ।। ୪୧.

ଏଠି ପ୍ରତ୍ୟେକ ଯକ୍ଷ ମହଲ, ବଡ଼ଉଠ ମହଲ ରେ ଶୋଭିତ, ଅଠାଠି ଯୋଜନ ଲମ୍ବା ଓ ଚାଳିଶ ଯୋଜନ ଚଉଡ଼ା।

ମହାଯକ୍ଷାଲଯାନ୍ଯତ୍ର ତ୍ରିଂଶଦାଢ୍ଯାନି ମେ ଶ୍ରୃଣୁ। ମୁଦାଽଥ ପରମଦ୍ଧର୍ଯା ଚ ସଂଯୁକ୍ତାନି ସମନ୍ତତଃ ।। ୪୧.

ଏଠି ତିରିଶଟି ବଡ଼ ଯକ୍ଷ ଘର, ସମସ୍ତଠିରେ ଆନନ୍ଦ ଓ ଉତ୍ତମ ଧନ-ଐଶ୍ୱର୍ୟରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଏହା ବିଷୟରେ ଶୁଣ।

ମହାମାଲିସୁନେତ୍ରାଦ୍ଯାସ୍ତଥା ମଣିଵରାଦଯଃ। ଉଦୀର୍ଣା ଯକ୍ଷରାଜାନସ୍ତତ୍ର ତ୍ରିଂଶତ୍ସଦା ବଭୁଃ ।। ୪୧.

ମହାମାଳି, ସୁନେତ୍ର, ମଣିବର ଓ ଅନ୍ୟମାନେ—ଏହି ତିରିଶଜଣ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଯକ୍ଷ ରାଜା ସେଠି ସଦା ବସିଥାନ୍ତି।