ଵାଯୁପୁରାଣମ୍

ନରନାରୀଗଣାକୀର୍ଣଂ ପ୍ରାଂଶୁପ୍ରାକାରତୋରଣମ୍ । ଷଷ୍ଟିଯୋଜନଵିସ୍ତୀର୍ଣଂ ଶତଯୋଜନମାଯତମ୍ ।। ୪୦.

ପୁରୁଷ ଓ ନାରୀମାନେ ଏଠି ଭିଡ଼ ହୋଇ ରହନ୍ତି, ଉଚ୍ଚ ପ୍ରକାର ଓ ଦ୍ୱାର ଅଛି, ଏହି ନଗର ଷଷ୍ଟି ଯୋଜନ ଚଉଁଡା ଓ ଶତ ଯୋଜନ ଲମ୍ବା ।

ନଗରଂ କାଲକେଯାନାମସୁରାଣାଂ ଦୁରାସଦମ୍। ଦେଵକୂଟତଟେ ରମ୍ଯେ ସନ୍ନିଵିଷ୍ଟଂ ସୁଦୁର୍ଜଯମ୍। ମହାଭ୍ରଚଯସଙ୍କାଶଂ ସୁନାସନ୍ନାମ ଵିଶ୍ରୁତମ୍ ।। ୪୦.

ଏହି ନଗର କାଳକେୟ ଅସୁରମାନେର, ଦେବକୂଟ ପାହାଡ଼ର ଶୋଭାମୟ ତଟରେ ଅଛି, ଅତି ଦୁର୍ଜୟ, ମହା ମେଘ ଭଳି ଦେଖାଯାଏ, ସୁନାସ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ।

ତସ୍ଯୈଵ ଦକ୍ଷିଣେ କୂଟେ ଵିଂଶଦ୍ଯୋଜନଵିସ୍ତରମ୍। ଦ୍ଵିଷଷ୍ଟିଯୋଜନାଯାମଂ ହେମପ୍ରାକାରତୋରଣମ୍ ।। ୪୦.

ସେହି ପାହାଡ଼ର ଦକ୍ଷିଣ ତଟରେ ଏକ ନଗର ଅଛି, ଯେଉଁଠାରେ ହେମ ପ୍ରକାର ଓ ଦ୍ୱାର ରହିଛି, ଏହି ନଗର ବିଶ୍ ଯୋଜନ ଚଉଁଡା ଓ ବାଉଷଠି ଯୋଜନ ଲମ୍ବା ।

ହୃଷ୍ଟପୁଷ୍ଟାଵଲିପ୍ତାନାମାଵାସାଃ କାମରୂପିଣାମ୍। ଔତ୍କଚାନାଂ ପ୍ରମୁଦିତଂ ରାକ୍ଷସାନାଂ ମହାପୁରମ୍ ।। ୪୦.

ଏହି ମହାପୁର ଅଉତ୍କଚ ରାକ୍ଷସମାନେର, ଯେଉଁମାନେ ଇଚ୍ଛାରେ ଯେକୌଣସି ରୂପ ନେଇପାରନ୍ତି, ତାଙ୍କର ଘର ଆନନ୍ଦ, ଶକ୍ତି ଓ ଗର୍ବରେ ଭରିଆ ।

ମଧ୍ଯମେ ତୁ ମହାକୂଟେ ଦେଵକୂଟସ୍ଯ ଵୈ ଗିରେଃ । ସୁଵର୍ଣମଣିପାଷାଣୈଶ୍ଚିତ୍ରୈଃ ଶ୍ଲକ୍ଷଣତରୈଃ ଶୁଭୈଃ। ଶାଖାଶତସହସ୍ରାଦ୍ଯୈର୍ନୈକାରୋହସମାକୁଲମ୍ ।। ୪୦.

ଦେବକୂଟ ପାହାଡ଼ର ମଧ୍ୟରେ ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ଗଛ ଅଛି, ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଓ ମଣିର ଶିଳାରେ ଶୋଭିତ, ମୂଁ ମସ୍ତ, ଶୋଭାମୟ, ଶଂଖ ଶଂଖ ଶାଖା ଓ ଅନେକ ଲତାରେ ଭରିଆ ।

ସ୍ରିଗ୍ଧ ପର୍ଣମହାମୂଲମନେକସ୍କନ୍ଧଵାହନମ୍। ରମ୍ଯଂ ହ୍ଯଵିରଲଚ୍ଛାଯଂ ଦଶଯୋଜନମଣ୍ଡଲମ୍ ।। ୪୦.

ଏହି ଗଛର ପତ୍ର ଚମକୁଥିବା, ମୂଁ ବଡ଼, ଅନେକ ଶାଖା ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ, ଅବିରତ ଛାୟା ଦେଇଥାଏ, ଦଶ ଯୋଜନ ଚଉଁଡା ଅଞ୍ଚଳ ଆଛି ।

ତତ୍ର ଭୂତଵଟନ୍ନାମ ନାନାଭୂତଗଣାଲଯମ୍। ମହାଦେଵସ୍ଯ ପ୍ରଥିତଂ ତ୍ର୍ଯମ୍ବକସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ। ଦୀପ୍ତମାଯତନଂ ତତ୍ର ସର୍ଵଲୋକେଷୁ ଵିଶ୍ରୁତମ୍ ।। ୪୦.

ଏଠି ଭୂତବଟ ନାମକ ଗଛ ଅଛି, ଅନେକ ଭୂତ ଦଳର ଆଶ୍ରୟ, ମହାଦେବ ତ୍ରିଅମ୍ବକଙ୍କର ଦୀପ୍ତ ଆଶ୍ରମ, ସମସ୍ତ ଲୋକରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ।

ଵରାହଗଜସିଂହର୍କ୍ଷଶାର୍ଦୂଲକରଭାନନୈଃ। ଗୃଧ୍ରୋଲୂକମୁଖୈଶ୍ଚୈଵ ମେଷୋଷ୍ଟ୍ରାଜମହାମୁଖୈଃ ।। ୪୦.

ଏଠି ବରାହ, ହାତୀ, ସିଂହ, ଭାଲୁ, ବାଘ, ଉଠ, ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଗୃଧ୍ର, ପେଚା, ମେଷ, ଉଠ ଓ ବଡ଼ ସାପ ମୁହଁ ଥିବା ପ୍ରାଣୀ ଅଛନ୍ତି ।

କଦମ୍ବୈର୍ଵିକଟୈଃ ସ୍ଥୂଲୈର୍ଲମ୍ବକେଶତନୂରୁହୈଃ। ନାନାଵର୍ଣାକୃତିଧରୈର୍ନାନାସଂସ୍ଥାନସଂସ୍ଥିତୈଃ ।। ୪୦.

ଏଠି କଦମ୍ବ ଗଛ ଅଛି, ଅଜଗୁଳା ଓ ବଡ଼, ଲମ୍ବା କେଶ ଭଳି ମୂଳ ଥିବା, ବିଭିନ୍ନ ରଙ୍ଗ ଓ ଆକୃତିର, ବିଭିନ୍ନ ଭଙ୍ଗିରେ ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ ।

ଦୀପ୍ତୈରନେକୈରୁଗ୍ରାସ୍ଯୈର୍ଭୂତୈରୁଗ୍ରପରାକ୍ରମୈଃ। ଅଶୂନ୍ଯମଭଵନ୍ନିତ୍ଯଂ ମହାପାରିଷଦୈସ୍ତଥା ।। ୪୦.

ଏଠି ଅନେକ ଦୀପ୍ତ, ଭୟଙ୍କର ମୁହଁ ଥିବା ଭୂତ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପାର୍ଷଦମାନେ ସଦା ରହନ୍ତି, କେବେ ଖାଲି ହୋଇନଥାଏ ।

ତତ୍ର ଭୂତପତେର୍ଭୂତା ନିତ୍ଯମ୍ପୂଜାଂ ପ୍ରଯୁଞ୍ଜତେ। ଝର୍ଝରୈଃ ଶଙ୍ଖପଟହୈର୍ଭେରୀଡିଣ୍ଡିମଗୋମୁଖୈଃ ।। ୪୦.

ଏଠି ଭୂତପତିଙ୍କର ଭୂତମାନେ ସଦା ପୂଜା କରନ୍ତି, ଝଝର, ଶଂଖ, ପଟାହ, ଭେରୀ, ଡିଣ୍ଡିମ ଓ ଗୋମୁଖ ଦ୍ୱାରା ।

ରଣିତାଲସିତୋଦ୍ଗୀତୈ ର୍ନିତ୍ଯଂ ଵଲିତଵର୍ଜିତୈଃ। ଵିସ୍ଫୂର୍ଜ୍ଜିତଶତୈସ୍ତତ୍ର ପୂଜାଯୁକ୍ତା ଗଣେଶ୍ଵରାଃ। ପ୍ରୀତାଃ ପୁରାରିପ୍ରମଥାସ୍ତତ୍ର କ୍ରୀଡାପରାଃ ସଦା ।। ୪୦.

ଏଠି ରଣିତ ତାଳ ଓ ଉଚ୍ଚ ଗୀତ ରେ, ଅନେକ ଶବ୍ଦ ମାନେ ଗୁଞ୍ଜିଥାଏ, ଗଣପତିମାନେ ପୂଜାରେ ଲିନ, ପୁରାରିଙ୍କ ଭକ୍ତମାନେ ସଦା ଆନନ୍ଦ ଓ କ୍ରୀଡାରେ ଲିନ ।

ସିଦ୍ଧଦେଵର୍ଷିଗନ୍ଧର୍ଵଯକ୍ଷନାଗେନ୍ଦ୍ର ପୂଜିତଃ। ସ୍ଥାନେ ତସ୍ମିନ୍ ମହାଦେଵଃ ସାକ୍ଷାଲ୍ଲୋକଶିଵଃ ଶିଵଃ ।। ୪୦.

ଏଠି ସିଦ୍ଧ, ଦେବ, ଋଷି, ଗନ୍ଧର୍ବ, ଯକ୍ଷ, ନାଗ ରାଜାମାନେ ମହାଦେବ ଲୋକଶିବଙ୍କୁ ସାକ୍ଷାତ୍ ପୂଜା କରନ୍ତି ।

ଇତି ଶ୍ରୀମହାପୁରାଣେ ଵାଯୁପ୍ରୋକ୍ତେ ଭୁଵନଵିନ୍ଯାସୋ ନାମ ଚତ୍ଵାରିଂଶୋଽଧ୍ଯାଯଃ

ଏଭଳି ଶ୍ରୀମହାପୁରାଣରେ ବାୟୁଙ୍କ କଥାଯାଏ, ଭୁବନ ବିନ୍ୟାସ ନାମକ ଚତୁର୍ଶିତି ଅଧ୍ୟାୟ ଶେଷ ହେଲା ।

ଵିଵିକ୍ତଚାରୁଶିଖରଂ ପତ୍ରିତଂ ଶଙ୍ଖଵର୍ଚସମ୍। କୈଲାସଂ ଦେଵଭକ୍ତାନାମାଲଯଂ ସୁକୃତାତ୍ମନାମ୍ ।। ୪୧.

କୈଳାସ ପାହାଡ଼ର ଅଲଗା ଓ ଶୋଭାମୟ ଶିଖର, ଶଂଖ ଭଳି ଚମକୁଥିବା, ଦେବଭକ୍ତମାନେ ଓ ସଦା ନିର୍ମଳ ଆତ୍ମାମାନେର ଆଶ୍ରୟ ।

ତସ୍ଯ କୂଟତଟେ ରମ୍ଯେ ମଧ୍ଯମେ କୁନ୍ଦସନ୍ନିଭେ। ଯୋଜନାନାଂ ଶତାଯାମେ ପଞ୍ଚାଶଚ୍ଚ ତଥାଯତମ୍ ।। ୪୨.

ସେଇ ଶିଖରର ଶୁଭ୍ର ଢାଲର ମଧ୍ୟଭାଗରେ, ଯାସ୍ମିନ ଫୁଲ ପରି ଚମକୁଥିବା, ଏହା ଏକ ଶତ ଯୋଜନ ଲମ୍ବା ଓ ପଞ୍ଚାଶ ଯୋଜନ ଚଉଡ଼ାରେ ବିସ୍ତାରିତ।

ସୁଵର୍ଣମଣିଚିତ୍ରାଭି ଅନେକାଭିରଲଂକୃତମ୍। ମହାଭଵନମାଲାଭିର୍ଭୂଷିତଂ ନୈକଵିସ୍ତରମ୍ ।। ୪୧.

ଅନେକ ସୁନା ଓ ମଣିର ଅଳଙ୍କାରରେ ଶୋଭିତ, ବଡ଼ ବଡ଼ ଗୃହମାଳାରେ ଭୂଷିତ, ଏହା ଅତି ବିସ୍ତୃତ ଏବଂ ଭବ୍ୟ।

ଧନାଧ୍ଯକ୍ଷସ୍ଯ ଦେଵସ୍ଯ କୁବେରସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ। ନଗରନ୍ତଦନାଧୃଷ୍ଯମୃଦ୍ଧିଯୁକ୍ତଂ ମୁଦାଯୁତମ୍ ।। ୪୧.

ଏହା ଧନର ଅଧିକାରୀ ଦେବତା କୁବେରଙ୍କର ନଗର, ଯେଉଁଥିରେ ଅଜୟ, ଏବଂ ସମୃଦ୍ଧି ଓ ଆନନ୍ଦରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ।

ତସ୍ଯ ମଧ୍ଯେ ସଭା ରମ୍ଯା ନାନାକନକମଣ୍ଡିତା। ଵିପୁଲା ନାମ ଵିଖ୍ଯାତା ଵିପୁଲସ୍ତମ୍ଭତୋରଣା ।। ୪୧.

ଏହାର ମଧ୍ୟଭାଗରେ ଏକ ଅତି ରମ୍ୟ ସଭା ଅଛି, ଯାହା 'ବିପୁଳା' ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ବିଭିନ୍ନ ସୁନା ଅଳଙ୍କାରରେ ଶୋଭିତ, ଉଚ୍ଚ ଦଣ୍ଡ ଓ ଭବ୍ୟ ଦ୍ୱାରରେ ଭରିଆ।

ତତ୍ର ତତ୍ପୁଷ୍ପକଂ ନାମ ନାନାରତ୍ନଵିଭୂଷିତମ୍। ମହାଵିମାନଂ ରୁଚିରଂ ସର୍ଵକାମଗୁଣୈର୍ଯୁତମ୍ ।। ୪୧.

ସେଠାରେ ପୁଷ୍ପକ ନାମକ ଅତି ଚମକୁଥିବା ବଡ଼ ବିମାନ ଅଛି, ଅନେକ ମଣିରେ ଭୂଷିତ, ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛାନୁସାରୀ ଗୁଣରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ।

ମନୋଜଵଂ କାମଗମଂ ହେମଜାଲଵିଭୂଷିତମ୍। ଵାହନଂ ଯକ୍ଷରାଜସ୍ଯ କୁବେରସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ ।। ୪୧.

ମନରେ ଭାବିଲେ ଯେପରି ଦୃତ, ଚାହିଲେ ଯେଉଁଠି ବି ଯିବାକୁ ସକ୍ଷମ, ସୁନା ଜାଲିରେ ଭୂଷିତ, ଏହା ଯକ୍ଷରାଜ କୁବେରଙ୍କର ଯାନ।

ତତ୍ରୈକପିଙ୍ଗଲୋ ଦେଵୋ ମହାଦେଵସଖଃ ସ୍ଵଯମ୍। ଵସତି ସ୍ମ ସ ଯକ୍ଷେନ୍ଦ୍ରଃ ସର୍ଵଭୂତନମସ୍କୃତଃ ।। ୪୧.

ସେଠାରେ ଏକପିଙ୍ଗଳ ଦେବତା, ମହାଦେବଙ୍କର ମିତ୍ର, ସେଇ ଯକ୍ଷରାଜ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କର ପ୍ରଣାମ ପାଇଥିବା, ନିଜେ ବସିଥାନ୍ତି।

ତତ୍ରାପ୍ସରୋଗଣୈର୍ଯ୍ଯକ୍ଷୈର୍ଗନ୍ଧର୍ଵୈଃ ସିଦ୍ଧଚାରଣୈଃ। ଵସତି ସ୍ମ ମହାତ୍ମାଽସୌ କୁବେରୋ ଦେଵସତ୍ତମଃ ।। ୪୧.

ସେଠାରେ ଅପ୍ସରା, ଯକ୍ଷ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ସିଦ୍ଧ, ଚାରଣମାନେ ଦେଇ ଘିରିଥିବା, ମହାତ୍ମା କୁବେର, ଦେବମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ବସିଥାନ୍ତି।

ତତ୍ର ପଦ୍ମମହାପଦ୍ମୌ ତଥା ମକରକଚ୍ଛପୌ। କୁମୁଦଃ ଶଙ୍ଖ ନୀଲୌ ଚ ନନ୍ଦନୋ ନିଧିସତ୍ତମଃ ।। ୪୧.

ସେଠାରେ ପଦ୍ମ, ମହାପଦ୍ମ, ମକର, କଚ୍ଛପ, କୁମୁଦ, ଶଂଖ, ନୀଳ ଓ ନନ୍ଦନ, ଏହି ସମସ୍ତ ନିଧି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅଛନ୍ତି।

ଅଷ୍ଟାଵେତେଽକ୍ଷଯା ଦିଵ୍ଯା ଧନେଶସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ। ମହାନିଧାନାସ୍ତିଷ୍ଠନ୍ତି ସଭାଯାଂ ରତ୍ନସଞ୍ଚିତାଃ ।। ୪୧.

ଏହି ଅଷ୍ଟ ଅକ୍ଷୟ ଦିବ୍ୟ ମହାନିଧିମାନେ, ଧନର ଅଧିକାରୀ କୁବେରଙ୍କର, ସଭାରେ ରତ୍ନର ତାଲ ହୋଇ ରହିଛନ୍ତି।

ତଥେନ୍ଦ୍ରାଗ୍ନିଯମାଦୀନାଂ ଦେଵାନାମପ୍ସରୋଗଣୈଃ। ତେଷାଂ କୈଲାସ ଆଵାସୋ ଯତ୍ର ଯକ୍ଷେଶ୍ଵରଃ ପ୍ରଭୁଃ ।। ୪୧.

ଏହିପରି ଇନ୍ଦ୍ର, ଅଗ୍ନି, ଯମ ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବମାନେ ଅପ୍ସରାମାନଙ୍କ ସହିତ, କୈଳାସ ହେଉଛି ସେମାନଙ୍କର ନିବାସ, ଯେଉଁଠି ଯକ୍ଷରାଜ ପ୍ରଭୁ ବସିଥାନ୍ତି।

କୃତ୍ଵା ପୂର୍ଵମୁପସ୍ଥାନଂ ଯକ୍ଷେନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ। ପଶ୍ଚାଦ୍ଗଚ୍ଛନ୍ତି ଯେ ଯସ୍ଯ ଵିହିତାଃ ପରିଚାରକାଃ ।। ୪୧.

ପ୍ରଥମେ ମହାତ୍ମା ଯକ୍ଷରାଜଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି, ଯେଉଁମାନେ ତାଙ୍କର ସେବକ ହିସାବରେ ନିଯୁକ୍ତ, ସେମାନେ ପରେ ନିଜ ଦାୟିତ୍ୱରେ ଲଗିଥାନ୍ତି।

ତତ୍ର ମନ୍ଦାକିନୀ ନାମ ସୁରମ୍ଯା ଵିପୁଲୋଦକା। ସୁଵର୍ଣମଣିସୋପାନା ନାନାପୁଷ୍ପୋତ୍କଟୋତ୍କଟା ।। ୪୧.

ସେଠାରେ ମନ୍ଦାକିନୀ ନାମକ ଅତି ରମ୍ୟ ଜଳାଶୟ ଅଛି, ଅପାର ଜଳରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ସୁନା ଓ ମଣିର ସିଢ଼ି, ବିଭିନ୍ନ ଫୁଲରେ ଭରିଆ।

ଜାମ୍ବୂନଦମଯୈଃ ପଦ୍ମୈର୍ଗନ୍ଧସ୍ପର୍ଶଗୁଣାନ୍ଵିତୈଃ। ନୀଲଵୈଦୂର୍ଯ୍ଯପତ୍ରୈଶ୍ଚ ଗନ୍ଧୋପୈତୈର୍ମହୋତ୍ପଲୈଃ ।। ୪୧.

ଜାମ୍ବୁନଦ ସୁନାରେ ତିଆରି ପଦ୍ମ ଫୁଲ, ସୁଗନ୍ଧ ଓ ମୃଦୁ ସ୍ପର୍ଶ, ନୀଳ ବୈଦୂର୍ୟ ପତ୍ର ଓ ସୁଗନ୍ଧରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ବଡ଼ ଉତ୍ପଳ ଫୁଲରେ ଶୋଭିତ।