ଵାଯୁପୁରାଣମ୍

ପକ୍ଷିରାଜସ୍ଯ ଭଵନଂ ପ୍ରଥମଂ ତନ୍ମହାତ୍ମନଃ। ମହାଵାଯୁପ୍ରଵେଶସ୍ଯ ଶାଲ୍ମଲି ଦ୍ଵୀପଵାସିନଃ ।। ୪୦.

ପକ୍ଷୀରାଜଙ୍କର ପ୍ରଥମ ମହଲ ଏଠାରେ ଅଛି, ମହାବାୟୁର ନିବାସ, ଶାଲମଲୀଦ୍ୱୀପର ଲୋକମାନେ ଏଠାରେ ବସନ୍ତି।

ତସ୍ଯୈଵ ଚାରୁମୂର୍ଧ୍ନସ୍ତୁ କୂଟେଷୁ ଚ ମହର୍ଦ୍ଧିଷୁ। ଦକ୍ଷିଣେଷୁ ଵିଚିତ୍ରେଷୁ ସପ୍ତସ୍ଵପି ତୁ ଶୋଭିନଃ ।। ୪୦.

ଏହାର ଚମତ୍କାର ଚୁଡ଼ା, ବଡ଼ ଶ୍ରୀମୟ ପାହାଡ଼ର ମଧ୍ୟରେ, ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗରେ ଅଜବ ସାତଟି ଚୁଡ଼ା ଅଛି, ସବୁ ଚୁଡ଼ା ଚମକୁଛି।

ସନ୍ଧ୍ଯାଭ୍ରାଭାଃ ସମୁଦିତା ରୁକ୍ମପ୍ରାକାରତୋରଣାଃ। ମହାଭଵନମାଲାଭିଃ ଶୋଭିତା ଦେଵନିର୍ମିତାଃ ।। ୪୦.

ସନ୍ଧ୍ୟା ମେଘର ଆଭା ପରି, ସୁନାର ପ୍ରାକାର ଓ ଦ୍ବାର ସହିତ, ଭବ୍ୟ ମହଲର ଶାରୀ ଦେଇ ଶୋଭିତ, ସବୁ ଦେବମାନେ ତିଆରି କରିଥିବା।

ତ୍ରିଂଶଦ୍ଯୋଜନଵିସ୍ତୀର୍ଣାଶ୍ଚତ୍ଵାରିଂଶତ୍ତମାଯତାଃ। ସପ୍ତ ଗନ୍ଧର୍ଵନଗରା ନର ନାରୀସମାକୁଲାଃ ।। ୪୦.

ତିରିଶ ଯୋଜନ ଚଉଡ଼ା ଓ ଚାଳିଶ ଯୋଜନ ଲମ୍ବା, ସାତଟି ଗନ୍ଧର୍ବ ସହର ଅଛି, ପୁରୁଷ ଓ ନାରୀର ଭିଡ଼ରେ ଭରିଯାଇଛି।

ଆଗ୍ନେଯା ନାମ ଗନ୍ଧର୍ଵା ମହାବଲପରାକ୍ରମାଃ। କୁବେରାନୁଚରା ଦୀପ୍ତାସ୍ତେଷାନ୍ତେ ଭଵନୋତ୍ତମାଃ ।। ୪୦.

ଆଗ୍ନେୟ ନାମକ ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ, ବଡ଼ ଶକ୍ତି ଓ ପ୍ରତାପରେ, କୁବେରଙ୍କର ସହାୟକ ଏବଂ ଚମକୁଥିବା, ସେମାନଙ୍କର ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ମହଲ ସହର ଶେଷରେ ଅଛି।

ତସ୍ଯ ଚୋତ୍ତରକୂଟେଷୁ ଭୁଵନସ୍ଯ ମହାଗିରେଃ। ହର୍ମ୍ଯପ୍ରାସାଦବଦ୍ଧଂ ଚ ଉଦ୍ଯାନଵନଶୋଭିତମ୍ ।। ୪୦.

ସେହି ବଡ଼ ପାହାଡ଼ର ଉତ୍ତର ଚୁଡ଼ାଗୁଡ଼ିକରେ, ମହଲ ଓ ପ୍ରାସାଦରେ ବନ୍ଧା ଏକ ସହର ଅଛି, ଉଦ୍ୟାନ ଓ ଅଟାରେ ଶୋଭିତ।

ପୁରମାଶୀଵିଷୈଃ ପୁର୍ଣଂ ମହାପ୍ରାକାରତୋରଣମ୍। ଵାଦିତ୍ରଶତନିର୍ଘୋଷୈରାନନ୍ଦିତଵନାନ୍ତରମ୍ ।। ୪୦.

ସହରଟି ବଡ଼ ସର୍ପମାନେ ରହିଥିବା, ବଡ଼ ପ୍ରାକାର ଓ ଦ୍ବାର ସହିତ, ଏହାର ଜଙ୍ଗଲ ଅଞ୍ଚଳ ଶତ ଶତ ସଙ୍ଗୀତ ଉପକରଣର ଶବ୍ଦରେ ଆନନ୍ଦିତ।

ଦୁଷ୍ପ୍ରସହ୍ଯମମିତ୍ରାଣାଂ ତ୍ରିଂଶଦ୍ଯୋଜନମଣ୍ଡଲମ୍। ନଗରଂ ସୈଂହିକେଯାନାମୁଦୀର୍ଣଂ ଦେଵଵିଦ୍ଵିଷାମ୍। ସିଦ୍ଧଦେଵର୍ଷିଚରିତଂ ଦେଵକୂଟେ ନିବୋଧତ ।। ୪୦.

ଦେବତାଙ୍କର ଶତ୍ରୁ ସାଂହିକେୟ ଦାନବମାନେ ତିରିଶ ଯୋଜନ ଚଉଁଡା ଏକ ନଗର ତିଆରି କରିଥିଲେ । ଏହି ନଗର ଦେବକୂଟ ପାହାଡ଼ରେ ଅଛି, ଯେଉଁଠାରେ ସିଦ୍ଧ, ଦେବତା ଓ ଋଷିମାନଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟ ଜଣାଶୁଣା ।

ଦ୍ଵିତୀଯେ ଦ୍ଵିଜଶାର୍ଦୂଲ ମର୍ଯ୍ଯାଦାପର୍ଵତେ ଶୁଭେ। ମହାଭଵନମାଲାଭିର୍ନାନାଵର୍ଣାଭିରାଵୃତମ୍ ।। ୪୦.

ଦ୍ବିଜମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଦ୍ୱିତୀୟ ମର୍ଯ୍ୟାଦା ପାହାଡ଼ରେ ଏକ ମହାନଗର ଅଛି, ଯେଉଁଠାରେ ବିଭିନ୍ନ ରଙ୍ଗର ଭବନ ମାଳା ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ ।

ସୁଵର୍ଣମଣିଚିତ୍ରାଭିରନେକାଭିରଲଂକୃତମ୍ । ଵିଶାଲରଥ୍ଯଂ ଦୁର୍ଧର୍ଷଂ ନିତ୍ଯଂ ପ୍ରମୁଦିତଂ ଶିଵମ୍ ।। ୪୦.

ସେହି ନଗର ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଓ ମଣିର ଅନେକ ଭୂଷଣରେ ଶୋଭିତ, ବିଭିନ୍ନ ଅଳଙ୍କାରରେ ଭରିଆ, ଚଉଁଡା ରାସ୍ତା, ଅଜୟ, ସଦା ଆନନ୍ଦ ଓ ମଙ୍ଗଳମୟ ।

ନରନାରୀଗଣାକୀର୍ଣଂ ପ୍ରାଂଶୁପ୍ରାକାରତୋରଣମ୍ । ଷଷ୍ଟିଯୋଜନଵିସ୍ତୀର୍ଣଂ ଶତଯୋଜନମାଯତମ୍ ।। ୪୦.

ପୁରୁଷ ଓ ନାରୀମାନେ ଏଠି ଭିଡ଼ ହୋଇ ରହନ୍ତି, ଉଚ୍ଚ ପ୍ରକାର ଓ ଦ୍ୱାର ଅଛି, ଏହି ନଗର ଷଷ୍ଟି ଯୋଜନ ଚଉଁଡା ଓ ଶତ ଯୋଜନ ଲମ୍ବା ।

ନଗରଂ କାଲକେଯାନାମସୁରାଣାଂ ଦୁରାସଦମ୍। ଦେଵକୂଟତଟେ ରମ୍ଯେ ସନ୍ନିଵିଷ୍ଟଂ ସୁଦୁର୍ଜଯମ୍। ମହାଭ୍ରଚଯସଙ୍କାଶଂ ସୁନାସନ୍ନାମ ଵିଶ୍ରୁତମ୍ ।। ୪୦.

ଏହି ନଗର କାଳକେୟ ଅସୁରମାନେର, ଦେବକୂଟ ପାହାଡ଼ର ଶୋଭାମୟ ତଟରେ ଅଛି, ଅତି ଦୁର୍ଜୟ, ମହା ମେଘ ଭଳି ଦେଖାଯାଏ, ସୁନାସ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ।

ତସ୍ଯୈଵ ଦକ୍ଷିଣେ କୂଟେ ଵିଂଶଦ୍ଯୋଜନଵିସ୍ତରମ୍। ଦ୍ଵିଷଷ୍ଟିଯୋଜନାଯାମଂ ହେମପ୍ରାକାରତୋରଣମ୍ ।। ୪୦.

ସେହି ପାହାଡ଼ର ଦକ୍ଷିଣ ତଟରେ ଏକ ନଗର ଅଛି, ଯେଉଁଠାରେ ହେମ ପ୍ରକାର ଓ ଦ୍ୱାର ରହିଛି, ଏହି ନଗର ବିଶ୍ ଯୋଜନ ଚଉଁଡା ଓ ବାଉଷଠି ଯୋଜନ ଲମ୍ବା ।

ହୃଷ୍ଟପୁଷ୍ଟାଵଲିପ୍ତାନାମାଵାସାଃ କାମରୂପିଣାମ୍। ଔତ୍କଚାନାଂ ପ୍ରମୁଦିତଂ ରାକ୍ଷସାନାଂ ମହାପୁରମ୍ ।। ୪୦.

ଏହି ମହାପୁର ଅଉତ୍କଚ ରାକ୍ଷସମାନେର, ଯେଉଁମାନେ ଇଚ୍ଛାରେ ଯେକୌଣସି ରୂପ ନେଇପାରନ୍ତି, ତାଙ୍କର ଘର ଆନନ୍ଦ, ଶକ୍ତି ଓ ଗର୍ବରେ ଭରିଆ ।

ମଧ୍ଯମେ ତୁ ମହାକୂଟେ ଦେଵକୂଟସ୍ଯ ଵୈ ଗିରେଃ । ସୁଵର୍ଣମଣିପାଷାଣୈଶ୍ଚିତ୍ରୈଃ ଶ୍ଲକ୍ଷଣତରୈଃ ଶୁଭୈଃ। ଶାଖାଶତସହସ୍ରାଦ୍ଯୈର୍ନୈକାରୋହସମାକୁଲମ୍ ।। ୪୦.

ଦେବକୂଟ ପାହାଡ଼ର ମଧ୍ୟରେ ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ଗଛ ଅଛି, ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଓ ମଣିର ଶିଳାରେ ଶୋଭିତ, ମୂଁ ମସ୍ତ, ଶୋଭାମୟ, ଶଂଖ ଶଂଖ ଶାଖା ଓ ଅନେକ ଲତାରେ ଭରିଆ ।

ସ୍ରିଗ୍ଧ ପର୍ଣମହାମୂଲମନେକସ୍କନ୍ଧଵାହନମ୍। ରମ୍ଯଂ ହ୍ଯଵିରଲଚ୍ଛାଯଂ ଦଶଯୋଜନମଣ୍ଡଲମ୍ ।। ୪୦.

ଏହି ଗଛର ପତ୍ର ଚମକୁଥିବା, ମୂଁ ବଡ଼, ଅନେକ ଶାଖା ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ, ଅବିରତ ଛାୟା ଦେଇଥାଏ, ଦଶ ଯୋଜନ ଚଉଁଡା ଅଞ୍ଚଳ ଆଛି ।

ତତ୍ର ଭୂତଵଟନ୍ନାମ ନାନାଭୂତଗଣାଲଯମ୍। ମହାଦେଵସ୍ଯ ପ୍ରଥିତଂ ତ୍ର୍ଯମ୍ବକସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ। ଦୀପ୍ତମାଯତନଂ ତତ୍ର ସର୍ଵଲୋକେଷୁ ଵିଶ୍ରୁତମ୍ ।। ୪୦.

ଏଠି ଭୂତବଟ ନାମକ ଗଛ ଅଛି, ଅନେକ ଭୂତ ଦଳର ଆଶ୍ରୟ, ମହାଦେବ ତ୍ରିଅମ୍ବକଙ୍କର ଦୀପ୍ତ ଆଶ୍ରମ, ସମସ୍ତ ଲୋକରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ।

ଵରାହଗଜସିଂହର୍କ୍ଷଶାର୍ଦୂଲକରଭାନନୈଃ। ଗୃଧ୍ରୋଲୂକମୁଖୈଶ୍ଚୈଵ ମେଷୋଷ୍ଟ୍ରାଜମହାମୁଖୈଃ ।। ୪୦.

ଏଠି ବରାହ, ହାତୀ, ସିଂହ, ଭାଲୁ, ବାଘ, ଉଠ, ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଗୃଧ୍ର, ପେଚା, ମେଷ, ଉଠ ଓ ବଡ଼ ସାପ ମୁହଁ ଥିବା ପ୍ରାଣୀ ଅଛନ୍ତି ।

କଦମ୍ବୈର୍ଵିକଟୈଃ ସ୍ଥୂଲୈର୍ଲମ୍ବକେଶତନୂରୁହୈଃ। ନାନାଵର୍ଣାକୃତିଧରୈର୍ନାନାସଂସ୍ଥାନସଂସ୍ଥିତୈଃ ।। ୪୦.

ଏଠି କଦମ୍ବ ଗଛ ଅଛି, ଅଜଗୁଳା ଓ ବଡ଼, ଲମ୍ବା କେଶ ଭଳି ମୂଳ ଥିବା, ବିଭିନ୍ନ ରଙ୍ଗ ଓ ଆକୃତିର, ବିଭିନ୍ନ ଭଙ୍ଗିରେ ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ ।

ଦୀପ୍ତୈରନେକୈରୁଗ୍ରାସ୍ଯୈର୍ଭୂତୈରୁଗ୍ରପରାକ୍ରମୈଃ। ଅଶୂନ୍ଯମଭଵନ୍ନିତ୍ଯଂ ମହାପାରିଷଦୈସ୍ତଥା ।। ୪୦.

ଏଠି ଅନେକ ଦୀପ୍ତ, ଭୟଙ୍କର ମୁହଁ ଥିବା ଭୂତ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପାର୍ଷଦମାନେ ସଦା ରହନ୍ତି, କେବେ ଖାଲି ହୋଇନଥାଏ ।

ତତ୍ର ଭୂତପତେର୍ଭୂତା ନିତ୍ଯମ୍ପୂଜାଂ ପ୍ରଯୁଞ୍ଜତେ। ଝର୍ଝରୈଃ ଶଙ୍ଖପଟହୈର୍ଭେରୀଡିଣ୍ଡିମଗୋମୁଖୈଃ ।। ୪୦.

ଏଠି ଭୂତପତିଙ୍କର ଭୂତମାନେ ସଦା ପୂଜା କରନ୍ତି, ଝଝର, ଶଂଖ, ପଟାହ, ଭେରୀ, ଡିଣ୍ଡିମ ଓ ଗୋମୁଖ ଦ୍ୱାରା ।

ରଣିତାଲସିତୋଦ୍ଗୀତୈ ର୍ନିତ୍ଯଂ ଵଲିତଵର୍ଜିତୈଃ। ଵିସ୍ଫୂର୍ଜ୍ଜିତଶତୈସ୍ତତ୍ର ପୂଜାଯୁକ୍ତା ଗଣେଶ୍ଵରାଃ। ପ୍ରୀତାଃ ପୁରାରିପ୍ରମଥାସ୍ତତ୍ର କ୍ରୀଡାପରାଃ ସଦା ।। ୪୦.

ଏଠି ରଣିତ ତାଳ ଓ ଉଚ୍ଚ ଗୀତ ରେ, ଅନେକ ଶବ୍ଦ ମାନେ ଗୁଞ୍ଜିଥାଏ, ଗଣପତିମାନେ ପୂଜାରେ ଲିନ, ପୁରାରିଙ୍କ ଭକ୍ତମାନେ ସଦା ଆନନ୍ଦ ଓ କ୍ରୀଡାରେ ଲିନ ।

ସିଦ୍ଧଦେଵର୍ଷିଗନ୍ଧର୍ଵଯକ୍ଷନାଗେନ୍ଦ୍ର ପୂଜିତଃ। ସ୍ଥାନେ ତସ୍ମିନ୍ ମହାଦେଵଃ ସାକ୍ଷାଲ୍ଲୋକଶିଵଃ ଶିଵଃ ।। ୪୦.

ଏଠି ସିଦ୍ଧ, ଦେବ, ଋଷି, ଗନ୍ଧର୍ବ, ଯକ୍ଷ, ନାଗ ରାଜାମାନେ ମହାଦେବ ଲୋକଶିବଙ୍କୁ ସାକ୍ଷାତ୍ ପୂଜା କରନ୍ତି ।

ଇତି ଶ୍ରୀମହାପୁରାଣେ ଵାଯୁପ୍ରୋକ୍ତେ ଭୁଵନଵିନ୍ଯାସୋ ନାମ ଚତ୍ଵାରିଂଶୋଽଧ୍ଯାଯଃ

ଏଭଳି ଶ୍ରୀମହାପୁରାଣରେ ବାୟୁଙ୍କ କଥାଯାଏ, ଭୁବନ ବିନ୍ୟାସ ନାମକ ଚତୁର୍ଶିତି ଅଧ୍ୟାୟ ଶେଷ ହେଲା ।

ଵିଵିକ୍ତଚାରୁଶିଖରଂ ପତ୍ରିତଂ ଶଙ୍ଖଵର୍ଚସମ୍। କୈଲାସଂ ଦେଵଭକ୍ତାନାମାଲଯଂ ସୁକୃତାତ୍ମନାମ୍ ।। ୪୧.

କୈଳାସ ପାହାଡ଼ର ଅଲଗା ଓ ଶୋଭାମୟ ଶିଖର, ଶଂଖ ଭଳି ଚମକୁଥିବା, ଦେବଭକ୍ତମାନେ ଓ ସଦା ନିର୍ମଳ ଆତ୍ମାମାନେର ଆଶ୍ରୟ ।

ତସ୍ଯ କୂଟତଟେ ରମ୍ଯେ ମଧ୍ଯମେ କୁନ୍ଦସନ୍ନିଭେ। ଯୋଜନାନାଂ ଶତାଯାମେ ପଞ୍ଚାଶଚ୍ଚ ତଥାଯତମ୍ ।। ୪୨.

ସେଇ ଶିଖରର ଶୁଭ୍ର ଢାଲର ମଧ୍ୟଭାଗରେ, ଯାସ୍ମିନ ଫୁଲ ପରି ଚମକୁଥିବା, ଏହା ଏକ ଶତ ଯୋଜନ ଲମ୍ବା ଓ ପଞ୍ଚାଶ ଯୋଜନ ଚଉଡ଼ାରେ ବିସ୍ତାରିତ।

ସୁଵର୍ଣମଣିଚିତ୍ରାଭି ଅନେକାଭିରଲଂକୃତମ୍। ମହାଭଵନମାଲାଭିର୍ଭୂଷିତଂ ନୈକଵିସ୍ତରମ୍ ।। ୪୧.

ଅନେକ ସୁନା ଓ ମଣିର ଅଳଙ୍କାରରେ ଶୋଭିତ, ବଡ଼ ବଡ଼ ଗୃହମାଳାରେ ଭୂଷିତ, ଏହା ଅତି ବିସ୍ତୃତ ଏବଂ ଭବ୍ୟ।

ଧନାଧ୍ଯକ୍ଷସ୍ଯ ଦେଵସ୍ଯ କୁବେରସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ। ନଗରନ୍ତଦନାଧୃଷ୍ଯମୃଦ୍ଧିଯୁକ୍ତଂ ମୁଦାଯୁତମ୍ ।। ୪୧.

ଏହା ଧନର ଅଧିକାରୀ ଦେବତା କୁବେରଙ୍କର ନଗର, ଯେଉଁଥିରେ ଅଜୟ, ଏବଂ ସମୃଦ୍ଧି ଓ ଆନନ୍ଦରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ।

ତସ୍ଯ ମଧ୍ଯେ ସଭା ରମ୍ଯା ନାନାକନକମଣ୍ଡିତା। ଵିପୁଲା ନାମ ଵିଖ୍ଯାତା ଵିପୁଲସ୍ତମ୍ଭତୋରଣା ।। ୪୧.

ଏହାର ମଧ୍ୟଭାଗରେ ଏକ ଅତି ରମ୍ୟ ସଭା ଅଛି, ଯାହା 'ବିପୁଳା' ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ବିଭିନ୍ନ ସୁନା ଅଳଙ୍କାରରେ ଶୋଭିତ, ଉଚ୍ଚ ଦଣ୍ଡ ଓ ଭବ୍ୟ ଦ୍ୱାରରେ ଭରିଆ।