ଵାଯୁପୁରାଣମ୍

ହରିକୂଟେ ହରିର୍ଦେଵଃ ସର୍ଵଭୂତନମସ୍କୃତଃ। ପ୍ରଭାଵାତ୍ତସ୍ଯ ଶୈଲୋଽସୌ ମହାନାଭଃ ପ୍ରକାଶତେ ।। ୩୯.

ହରିକୂଟ ପାହାଡ଼ରେ, ହରି ଦେବତାଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ପ୍ରଣାମ କରନ୍ତି; ତାଙ୍କର ଶକ୍ତିରେ ଏହି ପାହାଡ଼ ଭଲଭାବରେ ଚମକେ।

କୁମୁଦେ କିନ୍ନରାଵାସା ଅଞ୍ଜନେ ଚ ମହୋରଗାଃ। କୃଷ୍ଣେ ଗନ୍ଧର୍ଵ୍ଵନଗରା ମହାଭଵନଶାଲିନଃ ।। ୩୯.

କୁମୁଦ ପାହାଡ଼ରେ କିନ୍ନରମାନେ ବସନ୍ତି; ଅଞ୍ଜନାରେ ବଡ଼ ସର୍ପମାନେ ରହନ୍ତି; କୃଷ୍ଣ ପାହାଡ଼ରେ ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ତାଙ୍କର ସହର ଓ ଭବ୍ୟ ମହଲ ସହିତ ବସନ୍ତି।

ପାଣ୍ଡୁରେ ଚାରୁଶିଖରେ ମହାପ୍ରାକାରତୋରଣେ। ଵିଦ୍ଯାଧରପୁରଂ ତତ୍ର ମହାଭଵନମାଲିନମ୍ ।। ୩୯.

ପାଣ୍ଡୁର ପାହାଡ଼ର ଚମତ୍କାର ଚୁଡ଼ା, ବଡ଼ ପ୍ରାକାର ଓ ଦ୍ବାର ସହିତ, ଏଠାରେ ଭବ୍ୟ ମହଲରେ ଶୋଭିତ ଏକ ବିଦ୍ୟାଧର ସହର ଅଛି।

ସହସ୍ରଶିଖରେ ଶୈଲେ ଦୈତ୍ଯାନାମୁଗ୍ରକର୍ମ୍ମଣାମ୍। ପୁରାଣି ସମୁଦୀର୍ଣାନାଂ ସହସ୍ରଂ ହେମମାଲିନାମ୍ ।। ୩୯.

ସହସ୍ରଶିଖର ପାହାଡ଼ରେ, ଭୟଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିବା ଦୈତ୍ୟମାନେ ହଜାରଟି ପୁରାତନ ସହର ରଖିଛନ୍ତି, ସବୁ ସହର ସୁନାରେ ଶୋଭିତ।

ମୁକୁଟେ ପନ୍ନଗାଵାସା ଅନେକାଃ ପର୍ଵତୋତ୍ତମାଃ। ପୁଷ୍ପକେ ଵୈ ମୁନିଗଣା ନିତ୍ଯମେଵ ମୁଦା ଯୁତାଃ ।। ୩୯.

ମୁକୁଟ ପାହାଡ଼ରେ ବହୁ ସର୍ପମାନେ ବସନ୍ତି; ପୁଷ୍ପକ ପାହାଡ଼ରେ ମୁନିମାନେ ସଦା ଆନନ୍ଦରେ ରହନ୍ତି।

ଵୈଵସ୍ଵତସ୍ଯ ସୋମସ୍ଯ ଵାଯୋର୍ନାଗାଧିପସ୍ଯ ଚ। ସୁପକ୍ଷେ ପର୍ଵତଵରେ ଚତ୍ଵାର୍ଯ୍ଯାଯତନାନି ଚ ।। ୩୯.

ସୁପର୍ଣ୍ଣ ପାହାଡ଼ରେ, ଭଲ ପାହାଡ଼ ମଧ୍ୟରେ, ବୈବସ୍ବତ, ସୋମ, ବାୟୁ ଓ ସର୍ପମାନଙ୍କ ଅଧିପତିଙ୍କର ଚାରିଟି ପବିତ୍ର ଆଶ୍ରମ ଅଛି।

ଗନ୍ଧର୍ଵୈଃ କିନ୍ନରୈର୍ଯକ୍ଷୈର୍ନ୍ନାଗୈର୍ଵିଦ୍ଯାଧରୋତ୍ତମୈଃ। ସିଦ୍ଧୈର୍ହି ତେଷୁ ସ୍ଥାନେଷୁ ନିତ୍ଯମିଷ୍ଟଃ ପ୍ରପୂଜ୍ଯତେ ।। ୩୯.

ଏହି ସ୍ଥାନଗୁଡ଼ିକରେ, ଗନ୍ଧର୍ବ, କିନ୍ନର, ଯକ୍ଷ, ନାଗ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବିଦ୍ୟାଧର ଓ ସିଦ୍ଧମାନେ ସଦା ଆଦର ଓ ପୂଜା ପାଆନ୍ତି।

ମର୍ଯ୍ଯାଦାପର୍ଵତେ ଶୁଭ୍ରେ ଦେଵକୂଟେ ନିବୋଧତ। ଵିସ୍ତୀର୍ଣେ ସିଖରେ ତସ୍ଯ କୂଟେ ଗିରିଵରସ୍ଯ ହ ।। ୪୦.

ଶୁଭ୍ର ମର୍ଯ୍ୟାଦା ପାହାଡ଼, ଦେବକୂଟର ବିଷୟରେ ଶୁଣ; ଏହାର ବିସ୍ତୃତ ଚୁଡ଼ା, ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ପାହାଡ଼ର ଏକ ଶିଖର।

ସମନ୍ତାଦ୍ଯୋଜନଶତଂ ମହାଭଵନମଣ୍ଡିତମ୍। ଜନ୍ମକ୍ଷେତ୍ରଂ ସୁପର୍ଣସ୍ଯ ଵୈନତେଯସ୍ଯ ଧୀମତଃ ।। ୪୦.

ଏହାର ଚାରିପାଖରେ ଶତ ଯୋଜନ ଯାଏଁ, ଭବ୍ୟ ମହଲରେ ଶୋଭିତ ଏକ ଅଞ୍ଚଳ ଅଛି, ଏହା ସୁପର୍ଣ୍ଣ, ବିନତାଙ୍କର ବୁଦ୍ଧିମାନ ପୁଅ ର ଜନ୍ମସ୍ଥଳ।

ନୈକୈର୍ମହା ପକ୍ଷିଗଣୈର୍ଗାରୁଡୈଃ ଶୀଗ୍ରଵିକ୍ରମୈଃ। ସମ୍ପୂର୍ଣଵୀର୍ଯସମ୍ପନ୍ନୈର୍ଦମନୈରୁରଗାରିଭିଃ ।। ୪୦.

ଏଠାରେ ବହୁ ଗାରୁଡ଼ ପକ୍ଷୀମାନେ ବସନ୍ତି, ତେବେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ଦ୍ରୁତଗତି, ସର୍ପମାନେ ଦମନ କରୁଥିବା ଶୂରମାନେ।

ପକ୍ଷିରାଜସ୍ଯ ଭଵନଂ ପ୍ରଥମଂ ତନ୍ମହାତ୍ମନଃ। ମହାଵାଯୁପ୍ରଵେଶସ୍ଯ ଶାଲ୍ମଲି ଦ୍ଵୀପଵାସିନଃ ।। ୪୦.

ପକ୍ଷୀରାଜଙ୍କର ପ୍ରଥମ ମହଲ ଏଠାରେ ଅଛି, ମହାବାୟୁର ନିବାସ, ଶାଲମଲୀଦ୍ୱୀପର ଲୋକମାନେ ଏଠାରେ ବସନ୍ତି।

ତସ୍ଯୈଵ ଚାରୁମୂର୍ଧ୍ନସ୍ତୁ କୂଟେଷୁ ଚ ମହର୍ଦ୍ଧିଷୁ। ଦକ୍ଷିଣେଷୁ ଵିଚିତ୍ରେଷୁ ସପ୍ତସ୍ଵପି ତୁ ଶୋଭିନଃ ।। ୪୦.

ଏହାର ଚମତ୍କାର ଚୁଡ଼ା, ବଡ଼ ଶ୍ରୀମୟ ପାହାଡ଼ର ମଧ୍ୟରେ, ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗରେ ଅଜବ ସାତଟି ଚୁଡ଼ା ଅଛି, ସବୁ ଚୁଡ଼ା ଚମକୁଛି।

ସନ୍ଧ୍ଯାଭ୍ରାଭାଃ ସମୁଦିତା ରୁକ୍ମପ୍ରାକାରତୋରଣାଃ। ମହାଭଵନମାଲାଭିଃ ଶୋଭିତା ଦେଵନିର୍ମିତାଃ ।। ୪୦.

ସନ୍ଧ୍ୟା ମେଘର ଆଭା ପରି, ସୁନାର ପ୍ରାକାର ଓ ଦ୍ବାର ସହିତ, ଭବ୍ୟ ମହଲର ଶାରୀ ଦେଇ ଶୋଭିତ, ସବୁ ଦେବମାନେ ତିଆରି କରିଥିବା।

ତ୍ରିଂଶଦ୍ଯୋଜନଵିସ୍ତୀର୍ଣାଶ୍ଚତ୍ଵାରିଂଶତ୍ତମାଯତାଃ। ସପ୍ତ ଗନ୍ଧର୍ଵନଗରା ନର ନାରୀସମାକୁଲାଃ ।। ୪୦.

ତିରିଶ ଯୋଜନ ଚଉଡ଼ା ଓ ଚାଳିଶ ଯୋଜନ ଲମ୍ବା, ସାତଟି ଗନ୍ଧର୍ବ ସହର ଅଛି, ପୁରୁଷ ଓ ନାରୀର ଭିଡ଼ରେ ଭରିଯାଇଛି।

ଆଗ୍ନେଯା ନାମ ଗନ୍ଧର୍ଵା ମହାବଲପରାକ୍ରମାଃ। କୁବେରାନୁଚରା ଦୀପ୍ତାସ୍ତେଷାନ୍ତେ ଭଵନୋତ୍ତମାଃ ।। ୪୦.

ଆଗ୍ନେୟ ନାମକ ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ, ବଡ଼ ଶକ୍ତି ଓ ପ୍ରତାପରେ, କୁବେରଙ୍କର ସହାୟକ ଏବଂ ଚମକୁଥିବା, ସେମାନଙ୍କର ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ମହଲ ସହର ଶେଷରେ ଅଛି।

ତସ୍ଯ ଚୋତ୍ତରକୂଟେଷୁ ଭୁଵନସ୍ଯ ମହାଗିରେଃ। ହର୍ମ୍ଯପ୍ରାସାଦବଦ୍ଧଂ ଚ ଉଦ୍ଯାନଵନଶୋଭିତମ୍ ।। ୪୦.

ସେହି ବଡ଼ ପାହାଡ଼ର ଉତ୍ତର ଚୁଡ଼ାଗୁଡ଼ିକରେ, ମହଲ ଓ ପ୍ରାସାଦରେ ବନ୍ଧା ଏକ ସହର ଅଛି, ଉଦ୍ୟାନ ଓ ଅଟାରେ ଶୋଭିତ।

ପୁରମାଶୀଵିଷୈଃ ପୁର୍ଣଂ ମହାପ୍ରାକାରତୋରଣମ୍। ଵାଦିତ୍ରଶତନିର୍ଘୋଷୈରାନନ୍ଦିତଵନାନ୍ତରମ୍ ।। ୪୦.

ସହରଟି ବଡ଼ ସର୍ପମାନେ ରହିଥିବା, ବଡ଼ ପ୍ରାକାର ଓ ଦ୍ବାର ସହିତ, ଏହାର ଜଙ୍ଗଲ ଅଞ୍ଚଳ ଶତ ଶତ ସଙ୍ଗୀତ ଉପକରଣର ଶବ୍ଦରେ ଆନନ୍ଦିତ।

ଦୁଷ୍ପ୍ରସହ୍ଯମମିତ୍ରାଣାଂ ତ୍ରିଂଶଦ୍ଯୋଜନମଣ୍ଡଲମ୍। ନଗରଂ ସୈଂହିକେଯାନାମୁଦୀର୍ଣଂ ଦେଵଵିଦ୍ଵିଷାମ୍। ସିଦ୍ଧଦେଵର୍ଷିଚରିତଂ ଦେଵକୂଟେ ନିବୋଧତ ।। ୪୦.

ଦେବତାଙ୍କର ଶତ୍ରୁ ସାଂହିକେୟ ଦାନବମାନେ ତିରିଶ ଯୋଜନ ଚଉଁଡା ଏକ ନଗର ତିଆରି କରିଥିଲେ । ଏହି ନଗର ଦେବକୂଟ ପାହାଡ଼ରେ ଅଛି, ଯେଉଁଠାରେ ସିଦ୍ଧ, ଦେବତା ଓ ଋଷିମାନଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟ ଜଣାଶୁଣା ।

ଦ୍ଵିତୀଯେ ଦ୍ଵିଜଶାର୍ଦୂଲ ମର୍ଯ୍ଯାଦାପର୍ଵତେ ଶୁଭେ। ମହାଭଵନମାଲାଭିର୍ନାନାଵର୍ଣାଭିରାଵୃତମ୍ ।। ୪୦.

ଦ୍ବିଜମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଦ୍ୱିତୀୟ ମର୍ଯ୍ୟାଦା ପାହାଡ଼ରେ ଏକ ମହାନଗର ଅଛି, ଯେଉଁଠାରେ ବିଭିନ୍ନ ରଙ୍ଗର ଭବନ ମାଳା ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ ।

ସୁଵର୍ଣମଣିଚିତ୍ରାଭିରନେକାଭିରଲଂକୃତମ୍ । ଵିଶାଲରଥ୍ଯଂ ଦୁର୍ଧର୍ଷଂ ନିତ୍ଯଂ ପ୍ରମୁଦିତଂ ଶିଵମ୍ ।। ୪୦.

ସେହି ନଗର ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଓ ମଣିର ଅନେକ ଭୂଷଣରେ ଶୋଭିତ, ବିଭିନ୍ନ ଅଳଙ୍କାରରେ ଭରିଆ, ଚଉଁଡା ରାସ୍ତା, ଅଜୟ, ସଦା ଆନନ୍ଦ ଓ ମଙ୍ଗଳମୟ ।

ନରନାରୀଗଣାକୀର୍ଣଂ ପ୍ରାଂଶୁପ୍ରାକାରତୋରଣମ୍ । ଷଷ୍ଟିଯୋଜନଵିସ୍ତୀର୍ଣଂ ଶତଯୋଜନମାଯତମ୍ ।। ୪୦.

ପୁରୁଷ ଓ ନାରୀମାନେ ଏଠି ଭିଡ଼ ହୋଇ ରହନ୍ତି, ଉଚ୍ଚ ପ୍ରକାର ଓ ଦ୍ୱାର ଅଛି, ଏହି ନଗର ଷଷ୍ଟି ଯୋଜନ ଚଉଁଡା ଓ ଶତ ଯୋଜନ ଲମ୍ବା ।

ନଗରଂ କାଲକେଯାନାମସୁରାଣାଂ ଦୁରାସଦମ୍। ଦେଵକୂଟତଟେ ରମ୍ଯେ ସନ୍ନିଵିଷ୍ଟଂ ସୁଦୁର୍ଜଯମ୍। ମହାଭ୍ରଚଯସଙ୍କାଶଂ ସୁନାସନ୍ନାମ ଵିଶ୍ରୁତମ୍ ।। ୪୦.

ଏହି ନଗର କାଳକେୟ ଅସୁରମାନେର, ଦେବକୂଟ ପାହାଡ଼ର ଶୋଭାମୟ ତଟରେ ଅଛି, ଅତି ଦୁର୍ଜୟ, ମହା ମେଘ ଭଳି ଦେଖାଯାଏ, ସୁନାସ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ।

ତସ୍ଯୈଵ ଦକ୍ଷିଣେ କୂଟେ ଵିଂଶଦ୍ଯୋଜନଵିସ୍ତରମ୍। ଦ୍ଵିଷଷ୍ଟିଯୋଜନାଯାମଂ ହେମପ୍ରାକାରତୋରଣମ୍ ।। ୪୦.

ସେହି ପାହାଡ଼ର ଦକ୍ଷିଣ ତଟରେ ଏକ ନଗର ଅଛି, ଯେଉଁଠାରେ ହେମ ପ୍ରକାର ଓ ଦ୍ୱାର ରହିଛି, ଏହି ନଗର ବିଶ୍ ଯୋଜନ ଚଉଁଡା ଓ ବାଉଷଠି ଯୋଜନ ଲମ୍ବା ।

ହୃଷ୍ଟପୁଷ୍ଟାଵଲିପ୍ତାନାମାଵାସାଃ କାମରୂପିଣାମ୍। ଔତ୍କଚାନାଂ ପ୍ରମୁଦିତଂ ରାକ୍ଷସାନାଂ ମହାପୁରମ୍ ।। ୪୦.

ଏହି ମହାପୁର ଅଉତ୍କଚ ରାକ୍ଷସମାନେର, ଯେଉଁମାନେ ଇଚ୍ଛାରେ ଯେକୌଣସି ରୂପ ନେଇପାରନ୍ତି, ତାଙ୍କର ଘର ଆନନ୍ଦ, ଶକ୍ତି ଓ ଗର୍ବରେ ଭରିଆ ।

ମଧ୍ଯମେ ତୁ ମହାକୂଟେ ଦେଵକୂଟସ୍ଯ ଵୈ ଗିରେଃ । ସୁଵର୍ଣମଣିପାଷାଣୈଶ୍ଚିତ୍ରୈଃ ଶ୍ଲକ୍ଷଣତରୈଃ ଶୁଭୈଃ। ଶାଖାଶତସହସ୍ରାଦ୍ଯୈର୍ନୈକାରୋହସମାକୁଲମ୍ ।। ୪୦.

ଦେବକୂଟ ପାହାଡ଼ର ମଧ୍ୟରେ ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ଗଛ ଅଛି, ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଓ ମଣିର ଶିଳାରେ ଶୋଭିତ, ମୂଁ ମସ୍ତ, ଶୋଭାମୟ, ଶଂଖ ଶଂଖ ଶାଖା ଓ ଅନେକ ଲତାରେ ଭରିଆ ।

ସ୍ରିଗ୍ଧ ପର୍ଣମହାମୂଲମନେକସ୍କନ୍ଧଵାହନମ୍। ରମ୍ଯଂ ହ୍ଯଵିରଲଚ୍ଛାଯଂ ଦଶଯୋଜନମଣ୍ଡଲମ୍ ।। ୪୦.

ଏହି ଗଛର ପତ୍ର ଚମକୁଥିବା, ମୂଁ ବଡ଼, ଅନେକ ଶାଖା ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ, ଅବିରତ ଛାୟା ଦେଇଥାଏ, ଦଶ ଯୋଜନ ଚଉଁଡା ଅଞ୍ଚଳ ଆଛି ।

ତତ୍ର ଭୂତଵଟନ୍ନାମ ନାନାଭୂତଗଣାଲଯମ୍। ମହାଦେଵସ୍ଯ ପ୍ରଥିତଂ ତ୍ର୍ଯମ୍ବକସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ। ଦୀପ୍ତମାଯତନଂ ତତ୍ର ସର୍ଵଲୋକେଷୁ ଵିଶ୍ରୁତମ୍ ।। ୪୦.

ଏଠି ଭୂତବଟ ନାମକ ଗଛ ଅଛି, ଅନେକ ଭୂତ ଦଳର ଆଶ୍ରୟ, ମହାଦେବ ତ୍ରିଅମ୍ବକଙ୍କର ଦୀପ୍ତ ଆଶ୍ରମ, ସମସ୍ତ ଲୋକରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ।

ଵରାହଗଜସିଂହର୍କ୍ଷଶାର୍ଦୂଲକରଭାନନୈଃ। ଗୃଧ୍ରୋଲୂକମୁଖୈଶ୍ଚୈଵ ମେଷୋଷ୍ଟ୍ରାଜମହାମୁଖୈଃ ।। ୪୦.

ଏଠି ବରାହ, ହାତୀ, ସିଂହ, ଭାଲୁ, ବାଘ, ଉଠ, ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଗୃଧ୍ର, ପେଚା, ମେଷ, ଉଠ ଓ ବଡ଼ ସାପ ମୁହଁ ଥିବା ପ୍ରାଣୀ ଅଛନ୍ତି ।

କଦମ୍ବୈର୍ଵିକଟୈଃ ସ୍ଥୂଲୈର୍ଲମ୍ବକେଶତନୂରୁହୈଃ। ନାନାଵର୍ଣାକୃତିଧରୈର୍ନାନାସଂସ୍ଥାନସଂସ୍ଥିତୈଃ ।। ୪୦.

ଏଠି କଦମ୍ବ ଗଛ ଅଛି, ଅଜଗୁଳା ଓ ବଡ଼, ଲମ୍ବା କେଶ ଭଳି ମୂଳ ଥିବା, ବିଭିନ୍ନ ରଙ୍ଗ ଓ ଆକୃତିର, ବିଭିନ୍ନ ଭଙ୍ଗିରେ ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ ।