ଵାଯୁପୁରାଣମ୍

ନାନାଵର୍ଣୈଶ୍ଚ ଶଖୁନୈର୍ନାନାରତ୍ନତନୂରୁହୈଃ। ସୁଵର୍ଣପୁଷ୍ପୈଶ୍ଚାନେକୈର୍ମଣିତୁଣ୍ଡୈର୍ଦ୍ଵିଜାତିଭିଃ ।। ୩୯.

ଏଠାରେ ବିଭିନ୍ନ ରଙ୍ଗର ପକ୍ଷୀ, ଅନେକ ପ୍ରକାର ମଣିରେ ଶୋଭିତ ଦେହ, ଏବଂ ସୁନା ଫୁଲ ଓ ମଣି ଠୁଣ୍ଡ ଥିବା ଦ୍ୱିଜ ପକ୍ଷୀ ଅଛନ୍ତି।

ଵଲ୍ଗୁସ୍ଵରୈଃ ସଦୋନ୍ମତ୍ତୈଃ ସମ୍ପତଦ୍ଭିଃ ସମନ୍ତତଃ। ଶୁଶୁଭେ ତଦ୍ଵନଂ ରମ୍ଯଂ ସହସ୍ରାକ୍ଷସ୍ଯ ଧୀମତଃ ।। ୩୯.

ସଦା ଉତ୍ସାହିତ ଓ ଉଡ଼ୁଥିବା ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କର ମଧୁର ସ୍ୱରରେ ସେହି ଧୀର ହଜାର ଚକ୍ଷୁ ବିଶିଷ୍ଟଙ୍କର ରମ୍ୟ ବନ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଚମକୁଥିଲା।

ମତ୍ତଭ୍ରମରସନ୍ନାଦୈର୍ଵିହଙ୍ଗାନାଞ୍ଚ କୂଜିତୈଃ। ନିତ୍ଯମା ନନ୍ଦିତଵନଂ ତସ୍ମାତ୍ କ୍ରୀଡାଵନଂ ମହତ୍ ।। ୩୯.

ମଦମତ ମଧୁମକ୍ଷିର ଗୁଞ୍ଜନ ଓ ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କର କୁହୁକିରେ ସେହି ବଡ଼ କ୍ରୀଡ଼ାବନ ସଦା ଆନନ୍ଦିତ ରହେ।

ସୁଵର୍ଣପାର୍ଶ୍ଵୈଶ୍ଚ ନଗୈର୍ମଣିମୁକ୍ତାପୁରସ୍କୃତୈଃ। ମଣିଶ୍ରୃଙ୍ଗକଲାପନ୍ନୈଃ ପତଦ୍ଭିଶ୍ଚ ସମନ୍ତତଃ ।। ୩୯.

ସୁନାଗର ପାହାଡ଼ର ପାର୍ଶ୍ୱଗୁଡ଼ିକ ସୁନା ରେ ଢାକା, ମଣି ଓ ମୁକ୍ତା ରେ ସଜିତ, ପାହାଡ଼ର ଶିଖରଗୁଡ଼ିକ ମଣି ର ଗୁଛ ରେ ମୁଡ଼ି, ଚାରିପାଖରେ ମଣି ଖସିଯାଉଛି।

ଶାଖାମୃଗୈଶ୍ଚ ଚିତ୍ରାଙ୍ଗୈର୍ନାନାରତ୍ନତନୂରୁହୈଃ। ନାନାଵର୍ଣପ୍ରକାରୈଶ୍ଚ ସତ୍ଵୈରନ୍ଯୈଃ ସମାକୁଲମ୍ ।। ୩୯.

ସେଠାରେ ଶାଖା ଉପରେ ରହୁଥିବା ମୃଗ, ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଚିହ୍ନ ଓ ରଙ୍ଗ ରେ, ଶରୀର ରେ ନାନା ପ୍ରକାର ରତ୍ନ ଲଗାଇଥିବା, ଏବଂ ଅନ୍ୟ ଅନ୍ୟ ପ୍ରକାର ରଙ୍ଗ ଓ ଆକୃତି ର ପଶୁ ରେ ଭରିଯାଇଛି।

ମୁଞ୍ଚନ୍ତି ପୁଷ୍ପଵର୍ଷଞ୍ଚ ତତ୍ର ବାଲଲତା ଦ୍ରୁମାଃ। ପାରିଜାତକପୁଷ୍ପାଣାଂ ମନ୍ଦମାରୁତ କମ୍ପିତାଃ ।। ୩୯.

ସେଠାରେ ତରୁଣ ଲତା ଓ ଗଛ, ହଳୁକା ପବନ ରେ ହଲି, ପାରିଜାତ ଫୁଲ ଭିତରେ ଫୁଲ ର ବର୍ଷା ଛାଡ଼ିଦେଇଥାଏ।

ଶଯନାସନନିର୍ଵ୍ଯୂହୈଃ ସ୍ତୀର୍ଣୈ ରତ୍ନଵିଭୂଷିତୈଃ। ଵିହାରଭୂମଯସ୍ତତ୍ର ଦ୍ଵିଜାଃ ଶକ୍ରଵନେ ଶୁଭାଃ। ନ ଚ ଶୀତୋ ନ ଚାପ୍ଯୁଷ୍ଣୋ ରଵିସ୍ତତ୍ର ସମଃ ସଦା ।। ୩୯.

ଶକ୍ରବନ ରେ, ଦ୍ବିଜଗଣ, ରତ୍ନ ରେ ଭୂଷିତ ଶୟନ ଓ ଆସନ ରେ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ବିହାର ଭୂମି ରହିଛି। ସେଠାରେ ନ ଥଣ୍ଡା, ନ ଗରମ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ସବୁବେଳେ ସମ ରହେ।

ନିତ୍ଯମୁନ୍ମାଦଜନନୋ ମଧୁମାଧଵସମ୍ଭଵଃ। ଵାତି ଚାପ୍ଯନିଲସ୍ତତ୍ର ନାନାପୁଷ୍ପାଧିଵାସିତଃ। ନିତ୍ଯଂ ସଙ୍ଗସୁଖାହ୍ଲାଦୀ ଶ୍ରମକ୍ଲମଵିନାଶନଃ ।। ୩୯.

ସେଠାରେ ସବୁବେଳେ ମଧୁ ଓ ବସନ୍ତ ରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଥିବା ପବନ ବହେ, ନାନା ପ୍ରକାର ଫୁଲ ର ଗନ୍ଧ ରେ ଭରି, ସମ୍ମିଳନ ର ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥାଏ, ଶ୍ରମ ଓ କ୍ଲାନ୍ତି ଦୂର କରେ।

ତସ୍ମିନ୍ନିନ୍ଦ୍ରଵନେ ଶୁଭ୍ରେ ଦେଵଦାନଵପନ୍ନଗାଃ। ଯକ୍ଷରାକ୍ଷସଗୁହ୍ଯାଶ୍ଚ ଗନ୍ଧର୍ଵାଶ୍ଚାମିତୌଜସଃ ।। ୩୯.

ସେ ଶୁଭ୍ର ଇନ୍ଦ୍ରବନ ରେ ଦେବ, ଦାନବ, ନାଗ, ଯକ୍ଷ, ରାକ୍ଷସ, ଗୁହ୍ୟକ ଓ ଅପାର ଶକ୍ତି ର ଗନ୍ଧର୍ବ ରହନ୍ତି।

ଵିଦ୍ଯାଧରାଶ୍ଚ ସିଦ୍ଧାଶ୍ଚ କିନ୍ନରାଶ୍ଚ ମୁଦା ଯୁତାଃ। ଅଥାପ୍ସରୋଗଣାଶ୍ଚୈଵ ନିତ୍ଯଂ କ୍ରୀଡାପରାଯଣାଃ ।। ୩୯.

ସେଠାରେ ଭିଦ୍ୟାଧର, ସିଦ୍ଧ ଓ କିନ୍ନର ଆନନ୍ଦ ରେ ଭରିଥିବା, ଏବଂ ଅପ୍ସରା ଗଣ ସବୁବେଳେ ଖେଳା ରେ ଲଗିଥିବା।

ତସ୍ଯ ପର୍ଵତରାଜସ୍ଯ ପୂର୍ଵେ ପାର୍ଶ୍ଵେ ମହୋଚିତମ୍। କୁମୁଞ୍ଚଂ ଶୈଲରାଜାନଂ ନୈକନିର୍ଝରକନ୍ଦରମ୍ ।। ୩୯.

ସେ ପାହାଡ଼ର ଆଗ ଦିଗରେ ବଡ଼ ଏବଂ ମହାନ କୁମୁଞ୍ଚ ପାହାଡ଼ ରହିଛି, ଯେଉଁଥିରେ ଅନେକ ଝରଣା ଓ ଗୁହା ଅଛି।

ତସ୍ଯ ଧାତୁଵିଚିତ୍ରେଷୁ କୂଟେଷୁ ବହୁଵିସ୍ତରାଃ। ଅଷ୍ଟୌ ପୁର୍ଯୋ ହ୍ଯୁଦୀର୍ଣାଶ୍ଚ ଦାନଵାନାଂ ମହାତ୍ମନାମ୍ ।। ୩୯.

ସେ ପାହାଡ଼ର ଧାତୁ ରେ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଶିଖର ଓ ବିସ୍ତୃତ ଅଞ୍ଚଳ ରେ, ମହାତ୍ମା ଦାନବ ମାନଙ୍କର ଏଠାରେ ଆଠଟି ବଡ଼ ନଗର ଅଛି।

ଵଜ୍ରକେ ପର୍ଵତେ ଚାପି ଅନେକଶିଖରୋଦରୈଃ। ଉଦୀର୍ଣା ରାକ୍ଷସାଵାସା ନରନାରୀସମାକୁଲାଃ ।। ୩୯.

ବଜ୍ରକ ପାହାଡ଼ର ଅନେକ ଶିଖର ଓ ଉପତ୍ୟକା ରେ, ରାକ୍ଷସ ମାନଙ୍କର ଉତ୍ତର ଅବସ୍ଥାନ ଅଛି, ଯେଉଁଠାରେ ପୁରୁଷ ଓ ନାରୀ ରେ ଭରିଯାଇଛି।

ନୀଲକା ନାମ ତେ ଘୋରା ରାକ୍ଷସାଃ କାମରୂପିଣଃ। ତତ୍ର ତେଽଭିରତା ନିତ୍ଯଂ ମହାବଲପରାକ୍ରମାଃ ।। ୩୯.

ସେଠାରେ ନୀଳକ ନାମକ ଭୟଙ୍କର ରାକ୍ଷସ ମାନେ ଅଛନ୍ତି, ଯେଉଁମାନେ ଇଚ୍ଛା ଅନୁସାରେ ଆକୃତି ବଦଳାଇପାରନ୍ତି, ସବୁବେଳେ ସେଠାରେ ଆନନ୍ଦ ରେ ରହନ୍ତି, ବଡ଼ ଶକ୍ତିଶାଳୀ।

ମହାନୀଲେଽପି ଶୈଲେନ୍ଦ୍ରେ ପୁରାଣି ଦଶ ପଞ୍ଚ ଚ। ହଯାନନାନାଂ ଵିଖ୍ଯାତାଃ କିନ୍ନରାଣାଂ ମହାତ୍ମନାମ୍ ।। ୩୯.

ମହାନୀଳ ପାହାଡ଼ରେ ପନ୍ଦରଟି ପୁରାତନ ନଗର ଅଛି, ଯେଉଁଠାରେ ଘୋଡ଼ ମୁହଁ ଥିବା ଉଚ୍ଚ କିନ୍ନର ମାନଙ୍କର ନିବାସ ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।

ଦେଵସେନୋ ମହାବାହୁର୍ବଲମିନ୍ଦ୍ରାଦଯସ୍ତଥା। ତତ୍ର କିନ୍ନରରାଜାନୋ ଦଶପଞ୍ଚ ଚ ଗର୍ଵିତାଃ ।। ୩୯.

ଦେବସେନା, ବଡ଼ ଶକ୍ତି ଧାରଣ କରିଥିବା, ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଅନ୍ୟମାନେ, ଏବଂ ପନ୍ଦରଟି ଗର୍ବିତ କିନ୍ନର ରାଜା ମାନେ ସେଠାରେ ଅଛନ୍ତି।

ସୁଵର୍ଣପାର୍ଶ୍ଵାଃ ପ୍ରାଯେଣ ନାନାପର୍ଣସମାକୁଲୈଃ। ବିଲପ୍ରଵେଶୈର୍ନଗରୈଃ ଶୈଲେନ୍ଦ୍ରଃ ସୋଽଭ୍ଯଲଂକୃତଃ ।। ୩୯.

ସେ ପାହାଡ଼ର ଅଧିକାଂଶ ପାର୍ଶ୍ୱ ସୁନା ରେ ଢାକା, ନାନା ପତ୍ର ରେ ଭରି, ଗୁହା ମୁହଁ ଥିବା ନଗର ଦ୍ୱାରା ଭୂଷିତ।

ଅତିଦାରୁଣା ଦୃଷ୍ଟିଵିଷା ହ୍ଯଗ୍ନିକୋପା ଦୁରାସଦାଃ। ମହୋରଗଶତାସ୍ତତ୍ର ସୁଵର୍ଣଵଶଵର୍ତିନଃ ।। ୩୯.

ସେଠାରେ ଶତ ଶତ ମହା ନାଗ ଅଛି, ଅତି ଭୟଙ୍କର, ଦୃଷ୍ଟି ରେ ବିଷ ଓ ଅଗ୍ନି ର କ୍ରୋଧ ରେ, ନିକଟ ଯିବା ଅତି କଷ୍ଟ, ସେମାନେ ସୁନା ର ଅଧୀନ।

ସୁନାଗେଽପି ମହାଶୈଲେ ଦୈତ୍ଯାଵାସା- ସହସ୍ରଶଃ। ହର୍ମ୍ଯପ୍ରାସାଦ କଲିଲାଃ ପ୍ରାଂଶୁପ୍ରାକାରତୋରଣାଃ ।। ୩୯.

ସୁନାଗ ପାହାଡ଼ରେ ମହାନ ଦୈତ୍ୟ ମାନଙ୍କର ନିବାସ ହଜାର ହଜାର, ମହଲ ଓ ଦୁର୍ଗ ରେ ଭରି, ଉଚ୍ଚ ପ୍ରାକାର ଓ ତୋରଣ ରେ ଶୋଭିତ।

ଵେଣୁମନ୍ତେ ମହାଶୈଲେ ଵିଦ୍ଯାଧରପୁରତ୍ରଯମ୍। ତ୍ରିଂଶଦଦ୍ଯୋଜନଵିସ୍ତୀର୍ଣଂ ପଞ୍ଚାଶଦ୍ଯୋଜନାଯତମ୍ ।। ୩୯.

ବେଣୁମନ୍ତ ପାହାଡ଼ରେ ଭିଦ୍ୟାଧର ମାନଙ୍କର ତିନିଟି ନଗର ଅଛି, ତିରିଶ ଯୋଜନ ଚଉଡ଼ା ଓ ପଞ୍ଚାଶ ଯୋଜନ ଲମ୍ବା।

ଉଲୂକୋ ରୋମଶଶ୍ଚୈଵ ମହାନେତ୍ରଶ୍ଚ ଵୀର୍ଯଵାନ୍। ଵିଦ୍ଯାଧରଵରାସ୍ତତ୍ର ଶକ୍ରତୁଲ୍ଯପରାକ୍ରମାଃ ।। ୩୯.

ଉଲୂକ, ରୋମଶ ଓ ବଡ଼ ଚକ୍ଷୁ ଥିବା ମହାନେତ୍ର, ଏହି ଭିଦ୍ୟାଧର ମାନେ ଇନ୍ଦ୍ର ସମ ପ୍ରଭାବ ଧାରଣ କରି, ସେଠାରେ ନିବାସ କରନ୍ତି।

ଵୈକଙ୍କେ ଶୈଲଶିଖରେ ହ୍ଯନ୍ତଃକନ୍ଦରନିର୍ଝରେ। ମହୋଚ୍ଚଶ୍ରୃଙ୍ଗେ ରୁଚିରେ ରତ୍ନଧାତୁଵିଚିତ୍ରିତେ ।। ୩୯.

ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପାହାଡ଼ ଭାଇକଙ୍କର ଶିଖରରେ, ତାହାର ଗୁହା ଓ ଝରଣା ମଧ୍ୟରେ, ଉଚ୍ଚ ଶିଖର ଉପରେ ରତ୍ନ ଓ ଧାତୁରେ ଶୋଭିତ ଅଛି।

ତତ୍ରାସ୍ତେ ଗାରୁଡିର୍ନିତ୍ଯଂ ଉରଗାରିର୍ଦୁରାସଦଃ। ମହାଵାଯୁଜଵଶ୍ଚଣ୍ଡଃ ସୁଗ୍ରୀଵୋ ନାମ ଵୀର୍ଯଵାନ୍ ।। ୩୯.

ସେଠି ସର୍ପଙ୍କର ଶତ୍ରୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଗାରୁଡ଼ ନିତ୍ୟ ଅବସ୍ଥିତ ଅଛନ୍ତି, ତିନି ମହାବାୟୁ ପରି ଭୟଙ୍କର ଓ ଶୁଗ୍ରୀବ ନାମକ ଶୂର ଅଟୁଟ ଶକ୍ତିର ମାଲିକ।

ମହାପ୍ରମାଣୈ ର୍ଵିକ୍ରାନ୍ତୈର୍ମହାବଲପରାକ୍ରମୈଃ। ସଶୈଲୋ ହ୍ଯାଵୃତଃ ସର୍ଵଃ ପକ୍ଷିଭିଃ ପନ୍ନଗାରିଭିଃ ।। ୩୯.

ସେହି ପାହାଡ଼ ସହିତ ସମସ୍ତ ଶିଖର ଭୟଙ୍କର ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପକ୍ଷୀମାନେ, ସର୍ପଙ୍କର ଶତ୍ରୁ, ଚାରିପାଖରେ ଘେରି ରହିଛନ୍ତି।

କରଞ୍ଜେଽଭିରତୋ ନିତ୍ଯଂ ସାକ୍ଷାଦ୍ଭୂତପତିଃ ପ୍ରଭୁଃ। ଵୃଷଭାଙ୍କୋ ମହାଦେଵଃ ଶଙ୍କରୋ ଯୋଗିନାଂ ପ୍ରଭୁଃ ।। ୩୯.

କରଞ୍ଜ ପାହାଡ଼ରେ ଭୂତମାନଙ୍କର ନାଥ ମହାଦେବ, ବୃଷଭ ଚିହ୍ନିତ ଶଙ୍କର, ଯୋଗୀମାନଙ୍କର ପ୍ରଭୁ, ସଦା ଆନନ୍ଦିତ ଅଛନ୍ତି।

ନାନାଵେଷଧରୈର୍ଭୂତୈଃ ପ୍ରମଥୈଶ୍ଚ ଦୁରାସଦୈଃ। କରଞ୍ଜେ ସାନଵଃ ସର୍ଵେ ହ୍ଯଵକୀର୍ଣାଃ ସମନ୍ତତଃ ।। ୩୯.

କରଞ୍ଜ ପାହାଡ଼ର ସମସ୍ତ ଶିଖର ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ରୂପର ଭୂତ ଓ ଦୁର୍ଜୟ ପ୍ରମଥମାନେ ଦ୍ୱାରା ଚାରିପାଖରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ ରହିଛି।

ଵସୁଧାରେ ଵସୁମତାଂ ଵସୂନାମମିତୌଜସାମ୍। ଅଷ୍ଟାଵାଯତନାନ୍ଯାହୁଃ ପୂଜିତାନି ମହାତ୍ମନାମ୍ ।। ୩୯.

ବସୁଧାରା ଉପରେ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବସୁମାନେ ପୂଜିତ ଅଠଟି ଆୟତନ ଅଛି, ଯାହାକୁ ମହାତ୍ମାମାନେ ସମ୍ମାନ କରନ୍ତି।

ରତ୍ନଧାତୌ ଗିରିଵରେ ଋଷୀଣାଞ୍ଚ ମହାତ୍ମନାମ୍। ସପ୍ତାଶ୍ରମାଣି ପୁଣ୍ଯାନି ସିଦ୍ଧାଵାସଯୁତାନି ଚ ।। ୩୯.

ରତ୍ନ ଓ ଧାତୁରେ ଶୋଭିତ ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପାହାଡ଼ରେ, ମହାତ୍ମା ଋଷିମାନଙ୍କର ସାତଟି ପବିତ୍ର ଆଶ୍ରମ ଅଛି, ଯେଉଁଠାରେ ସିଦ୍ଧମାନେ ବସନ୍ତି।

ମହାପ୍ରଜାପତେଃ ସ୍ଥାନଂ ହେମଶ୍ରୃଙ୍ଗୋ ନଗୋତ୍ତମେ। ଚତୁର୍ଵକ୍ତ୍ରସ୍ଯ ଦେଵସ୍ଯ ସର୍ଵଭୂତନମସ୍କୃତମ୍ ।। ୩୦.

ହେମଶ୍ରିଙ୍ଗ ପାହାଡ଼ରେ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କର ପୂଜିତ ଚତୁର୍ମୁଖ ପ୍ରଜାପତିଙ୍କର ଆସନ ଅଛି।